Απέναντι από το Αλατζά Ιμαρέτ ένα σπίτι του Αμερικ. Ερυθρού Σταυρού

Την κομψότατη κυρία με το καπέλο την βλέπουμε και σε άλλη φωτογραφία του άλμπουμ. Μένει να βρούμε το όνομά της. Εδώ, δείχνει να μοιράζει κάτι από το καλαθάκι που κρατάει. Τα παιδιά είναι πιθανότατα προσφυγάκια από τη Σερβία, καθώς αυτός ήταν ο ‘τομέας’ της Γκλάντγουιν (και μεγάλου μέρους του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού εκείνα τα χρόνια στη Θεσσαλονίκη, που διέθετε ένα ‘ταμείο’ για την ανακούφιση των Σέρβων προσφύγων). Το κτίριο πίσω κάνει μια γωνία και το κάτω μέρος του (γύρω από τα ημιϋπόγεια παράθυρα) έχει διακοσμητικό μοτίβο. Η τεκμηρίωση του σημείου παρακάτω.

Σε μεγεθυμένο απόσπασμα φωτογραφίας του 1916-17 από το αρχείο του Α. Κορλιακόφ (από ανάρτηση του κ. Γρηγόρη Μπρέντα), βλέπουμε μερικά από τα στοιχεία που τεκμηριώνουν την τοποθέτηση. Ο σχετικά κενός χώρος πίσω, το σπίτι με τα παράθυρα (κόκκινο), η μάντρα με τα δύο ανοίγματα που αχνοφαίνονται και ένα σημάδι δυτικά τους (μπλε), η μεγαλύτερη πόρτα με το ασβέστωμα γύρω της (πράσινο). Το κτίριο βέβαια είναι το γνωστό μακρόστενο κτίριο βόρεια της φιάλης του Αλατζά (κίτρινη βούλα) που μέρος του επέζησε ως την δεκαετία του ’90 και το κόκκινο τόξο δείχνει την γωνία λήψης της αρχικής φωτό.

Σε επόμενη σελίδα του άλμπουμ, το ξαναβλέπουμε – τα πλαίσια των παραθύρων, το διακοσμητικό μοτίβο στον τοίχο και οι σιδεριές ταιριάζουν.

H ανατολική πλευρά του κτιρίου -αυτή που βλέπουμε στην αρχικη φωτό- σε ζουμ φωτογραφίας του J. Pigassou, και η εικόνα του στα τέλη της δεκαετίας του ’40, όταν στέκει ακόμα ολόκληρο, όπως και η φιάλη του Αλατζά Ιμαρέτ. Σίγουρα μέρος του συγκροτήματος του Ιμαρέτ, δεν νομίζω να είχε ξεκαθαριστεί ποτέ αν ήταν το κτίριο που στέγαζε το ίδιο το πτωχοκομείο, το σχολείο ή το σπίτι του Χότζα. Το τελευταίο δεν μου φαίνεται πολύ πιθανό, για λόγους «αρχιτεκτονικής», ας πούμε. Για το σχολείο, ξέρουμε από τον Σ. Δημητριάδη ότι το 1906 ήταν μισοκατεστραμμένο. Το συγκεκριμένο κτίριο χτίστηκε μετά το 1906 σε θέση άλλου, σαφώς πιο ερειπωμένου. Άρα μπορεί να ήταν αυτό. Όπως και να έχει, κατά τον Α’Παγκόσμιο σίγουρα είχε να κάνει με πρόσφυγες αλλά/και με τον Ερυθρό Σταυρό. Είτε ως ξεκάθαρη στέγαση, είτε ως χώρος συσσιτίου, είτε ακόμα και ως χώρος κάποιου είδους εργαστηρίων, όπως αυτά που ξέρουμε ότι έστηνε ο Ερυθρός Σταυρός -το γνωρίζουμε και από κείμενα της ίδιας της Gladwin για άλλα μέρη, π.χ. την Καβάλα. Δυστυχώς, δεν αναφέρει λεπτομέρειες για αυτά της Θεσσαλονίκης. Πάντως, η φωτογράφιση μπροστά του δεν είναι τυχαία. Με δεδομένη την φιάλη που υπήρχε εκεί, σίγουρα παιδεύτηκαν για να μπορέσουν να χωρέσουν και να φωτογραφηθούν με αυτό στο φόντο (εξού και το κάπως πλάγιο πλάνο), ενώ η πλατεία προσέφερε άλλα, πιο βολικά σημεία.

Η φιάλη με το κτίριο πίσω, όπως φαίνονται σε μια πιο «τουριστική» φωτό του άλμπουμ της Γκλάντγουιν. Ο φωτογράφος βγάζει και την καπελοφόρα σκιά του όσο τραβάει τον φίλο του παρέα με μερικά πιτσιρίκια που ποζάρουν.

Δεκαετίες αργότερα, πιτσιρικάδες ποζάρουν και παίζουν μπροστά στον φακό του Σωκράτη Ιορδανίδη με φόντο ό,τι έχει απομείνει από το κτίριο της αρχικής. Η σκάλα της νότιας εισόδου του έχει μετατραπεί σε βεραντάκι.

Δυστυχώς, χωρίς το χαρτογραφικό πόρταλ του Δήμου πια, δεν μπόρεσα να βρω κάτι για το ιδιοκτησιακό καθεστώς στα τελευταία χρόνια της ζωής του.