Saloni.ca Archive

Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη

Η έρευνα για τον εντοπισμό των νέων κτιρίων του Φουάτ μπέη μας μεταφέρει στην οδό Βενιζέλου, στο ύψος της παλαιάς οδού Κολόμβου, μέσα από ένα φωτογραφικό πλάνο που αποτυπώνει το τοπίο μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1917.

Ο φακός, στραμμένος προς τον βορρά, καταγράφει το μέγεθος της καταστροφής στο οικοδομικό τετράγωνο 161 (στη νοτιοδυτική γωνία των οδών Εγνατίας και Βενιζέλου). Στο βάθος, διακρίνεται ο μιναρές από το τζαμί Χαμζά μπέη (Hamza bey, το γνωστό «Αλκαζάρ»), που διασώζεται μέχρι σήμερα.

Στη δεξιά πλευρά της φωτογραφίας, διακρίνεται ένα κτίριο που φαίνεται να έχει διασωθεί εν μέρει. Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το κτίσμα αυτό δεν ακολουθεί την παλιά οικοδομική γραμμή. Φαίνεται να ακολουθεί την εφαρμογή ενός νέου ρυμοτομικού σχεδίου, το οποίο προέβλεπε τη διαπλάτυνση της οδού Βενιζέλου ήδη πριν από την πυρκαγιά.

Η τοποθέτηση των κτιρίων προκύπτει από διαφημίσεις σε εφημερίδες της εποχής, οι οποίες αναφέρουν ότι τα νεόδμητα κτίρια του Φουάτ μπέη βρισκόταν στον αριθμό 61. Γνωρίζοντας από άλλες φωτογραφίες ότι ο αριθμός 77 ανήκε στο αμέσως επόμενο οικοδομικό τετράγωνο προς βορρά και αναγνωρίζοντας οπτικά στην αεροφωτογραφία τις θέσεις των οικοπέδων, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι το κτίριο που διακρίνεται είναι ακριβώς αυτό της διαφήμισης.

Στάθης Ασλανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02iwqF6B5rV4CU2E6drAkLcJiSRjqpGpHBx3oTVUJSRU9CK55Kj33onYtaeJXwtioSl

Πλάνο της οδού Βενιζέλου στο ύψος της παλαιάς οδού Κολόμβου. Σήμερα εντοπίζεται ακριβώς μπροστά από το Μπεζεστένι το οποίο όμως δεν είναι ορατό. Στο βάθος αποκαλύπτεται ο μιναρές του Χαμζά μπέη.

Πηγή: [https://www.akg-images.fr/]

Οι διαφημίσεις της εποχής αποτελούν το κλειδί για τον ακριβή εντοπισμό του κτιρίου. Τα έτοιμα ενδύματα Ιακώβ και Ιωσήφ Κοέν δηλώνουν έδρα τον Μάρτιο του 1915 τα νέα κτίρια Φουάτ μπέη και τον Νοέμβριο σε νέα διαφήμιση τον αριθμό 61 της οδού Βενιζέλου. Στο σημείο αυτό παρατηρείται η εσοχή στην οικοδομική γραμμή που αποτελεί μέρος της εφαρμογής ενός νέου ρυμοτομικού σχεδίου. Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια προκύπτει από τη διαφήμιση του καταστήματος υποδημάτων των Ναζή και Αχμέτ Κουγιουντζή. Η αναφορά του κτιρίου ως «Κτίριο Φουάτ μπέη και Ισμαήλ πασά» σε κοντινή ημερομηνία, φωτίζει το ιδιοκτησιακό καθεστώς. Ο Ισμαήλ πασάς ήταν ο πατέρας του Μεχμέτ (Μεμέτ) Φουάτ μπέη. Η διπλή ονομασία στη διαφήμιση πιθανότατα υποδεικνύει τη μετάβαση της ιδιοκτησίας μεταξύ πατέρα και γιου. Ο Ισμαήλ πασάς είναι γνώριμο όνομα καθώς το όνομά του φέρει και το «Ισμαήλ Πασά Χάνι» που σώζεται μέχρι σήμερα στην οδό Συγγρού.

Στο απόσπασμα της αεροφωτογραφίας από διαθέσιμο αρχείο επισημαίνονται οι οδοί που περικλείουν το Οικοδομικό Τετράγωνο 161. Εγνατία, Ερμού (παλαιά), Κολόμβου και Βενιζέλου. Στην εσοχή που διακρίνουμε βρισκόταν τα νέα κτίρια Φουάτ Μπέη στον αριθμό 61. Επιπλέον, η καλή ανάλυση της φωτογραφίας μας δίνει τη δυνατότητα να επιχειρήσουμε την αρίθμηση της οδού Βενιζέλου στο συγκεκριμένο σημείο. Διακρίνουμε έξι οικόπεδα στο ανατολικό τμήμα της οικοδομικής γραμμής. Με βάση τη διαφήμιση των ετοίμων ενδυμάτων «Ιακώβ και Ιωσήφ Κοέν» που τοποθετεί το κτίριο στον αριθμό 61, η αρίθμηση του συγκεκριμένου μετώπου ορίζεται από το 57 έως το 67.

Η οριστική επικύρωση της θέσης του κτιρίου αντλείται από τον κτηματολογικό πίνακα που δημοσιεύεται στο βιβλίο των Θάλειας Μαντοπούλου και Ευάγγελου Χεκίμογλου, «Ιστορία της Επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη» (Τόμος Β', Ημιτόμος Β'). Στον πίνακα αυτό, στα οικόπεδα 161/6 και 161/9, καταγράφεται ως ιδιοκτήτρια η Εμινέ, χήρα Μεμέτ Φουάτ. Αν και το τοπογραφικό διάγραμμα απουσιάζει, η καταγραφή των οικοπέδων εντός του Ο.Τ. 161 ταυτίζεται απόλυτα με την οπτική ανάλυση.

Στην σημερινή διεύθυνση Εγνατίας 35 οι γνωστές χρήσεις από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα ήταν: το Φαρμακείο Μαρόκου και έπειτα το Ζυθεστιατόριο “Ο Νέος Κόσμος”, που έπιαναν εν μέρει και τον σημερινό αριθμό 37. Μετά την πυρκαγιά και με την κατάργηση της οδού Ατταλιδών έχουμε το ξενοδοχείο Προύσσα και εν μέρει το ξενοδοχείο Νέα Υόρκη.

Τα μεσοπολεμικά ξενοδοχεία αντικαταστάθηκαν από δύο γυάλινες πολυκατοικίες με οικοδομικές άδειες του 1966 και 1979 αντίστοιχα. Απέναντί τους άλλη μια πολυκατοικία αντίστοιχης αισθητικής στο ν. 38

Στα ξενοδοχεία Προύσα και Νέα Υόρκη αναφερθήκαμε εδώ: https://archive.saloni.ca/2368 Σήμερα θα μιλήσουμε για το φαρμακείο Μαρόκου.

Σπύρος Αλευρόπουλος

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0Mw3m2PW5UHd14CnPHXXDaSRVTgj1XnMGVg9cppQkhaxwQPtMxdqhiVamnYQVndeDl

Στα 1902 εμφανίζεται στην JdS φαρμακείο Μαρόκου στην φράγκικη γειτονιά, που τουλάχιστον εδώ στις δύο διαφημίσεις πουλάει δυναμωτικά και αλκοολούχα ποτά που θεραπεύουν ή έστω ανακουφίζουν κάμποσες σωματικές αδυναμίες.

Όπως παρατηρεί η Σοφία Δημουλά: στους Οθωμανικούς Εμπορικούς Οδηγούς το φαρμακείο Matteo Marocco αναφέρεται από το 1881 στον Φραγκομαχαλά – άνευ λοιπών στοιχείων.

Η οικογένεια Μαρόκου αυστριακής καταγωγής ήταν οικογένεια φαρμακοποιών, γνωστή σήμερα για την ομώνυμη βίλα στην γωνία Όλγας με Πέτρου Συνδίκα (πληροφορίες εδώ)

Το 1904 σε μια είδηση ενός ατυχήματος στην λεωφόρο των Εξοχών μία κοπέλα που χτυπήθηκε από ένα αυτοκίνητο δέχτηκε τις πρώτες βοήθειες από το κοντινό φαρμακείο Μαρόκου, που βρισκόταν κοντά. Πού όμως δεν γνωρίζουμε.

Το 1909 πλέον η αναφορά στο φαρμακείο είναι για την θέση του στην Εγνατία: Rue Vardar

Ένα χρόνο πιο πριν η τοποθεσία του στην Εγνατία χρησιμοποιείται για να βρούμε το Τσίρκο του Gatti, που έκανε ένα σώου με άλογα.

Γνωρίζοντας την θέση του φαρμακείου είχαμε προτείνει δύο τοποθεσίες γι αυτό το τσίρκο. Το φαρμακείο είναι στην κίτρινη γραμμή και δίπλα του η Ατταλιδών, κάθετη στην Εγνατία. Από εδώ: https://archive.saloni.ca/1398

Ίσως η μοναδική λήψη που να δείχνει το φαρμακείο σ αυτό το σημείο. Η φωτογραφία πρέπει να είναι από το 1911, πολλές οθωμανικές σημαίες μάλλον για την επίσκεψη του σουλτάνου, δεξιά στο ισόγειο η θέση του φαρμακείου Μαρόκου. Στο βάθος κάτι σαν αψίδα ( ; ) . Δεν έχω υπόψη μου αψίδα για την επίσκεψη του σουλτάνου σ εκείνο το ύψος της Εγνατίας.

Στα διανυκτερεύοντα φαρμακεία αυτό του Μαρόκου στο Ταχτά Καλέ, όπως αποκαλούνταν η περιοχή σ αυτό το ύψος της Εγνατίας. Μακεδονία 22-9-1913

Νέα Αλήθεια 12-1-1914 εγκαίνια του Ζυθοπωλείου Ο Νέος Κόσμος. Αυτή η ανακοίνωση ξεκλείδωσε με βεβαιότητα την θέση του φαρμακείου, το οποίο μετακομίζει.

Το βλέπουμε να έρχεται στην λεωφόρο Νίκης στο ισόγειο της Νέας Ισραηλιτικής Λέσχης στα 1915. Εκεί, μέχρι το 1914 λειτουργούσε ο κινηματογράφος Pathé ιδιοκτησίας Αρών Κοέν . Δίπλα του, στην γωνία με Αγ. Νικολάου, σήμερα το κάτω δυτικό άνοιγμα της πλατείας Αριστοτέλους, συνυπάρχει μ' ένα μπαρ (το 1917 είχε την ονομασία Folies Bergère): βλ. https://archive.saloni.ca/1327

Μετά την καταστροφική πυρκαγιά το φαρμακείο Μαρόκου ανοίγει στην Βενιζέλου. Αριστερά Μακεδονία του 1922, δεξιά ο Μέγας Οδηγός Θεσσαλονίκης Καβάλας 1925-26.

Στον παλιό χάρτη ρυμοτομίας της πόλης, η πρώτη δεξιά παράλληλη οδός που συναντούσε κάποιος μπαίνοντας στη Σκεπαστή Αγορά από την Εγνατία, ήταν η Κολόμβου. Εκεί που βρίσκεται σήμερα το γνωστό μας Μπεζεστένι και η οδός Διονυσίου Σολωμού.

Πηγή: [https://www.akg-images.fr/]

Στάθης Ασλανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0Pb8ZGWQWnDFXjWi9htxyt3FqFSKHHMa8tkZykoxAtUoCUNBtAUD54BZCmZL2RBQMl

Η οδός Βενιζέλου μεταξύ των οδών Εγνατίας και Κολόμβου.

Ο φακός στραμμένος νότια καταγράφει τμήμα της Σκεπαστής Αγοράς που δεν επιβίωσε της πυρκαγιάς του 1917.

Η θέση της λήψης στον κίτρινο κύκλο με κατεύθυνση το βέλος.

Από τα πιο γνωστά σύμβολα της Θεσσαλονίκης το Μέγαρο Στάιν και η πράσινη σφαίρα στην κορυφή του από γυαλί και μέταλλο. Η κ. Έλλη Γκαλά – Γεωργιλά έδειξε ότι δεν κατασκευάστηκε το 1906, όπως πιστευόταν παλιότερα, αλλά ολοκληρώθηκε το 1913 και δεν ανήκε στη αυστριακή εταιρεία Στάιν (προορίζονταν να στεγαστεί εκεί) αλλά στις συγγενικές οικογένειες Αγκιάχ και Χουλουσή, όπως και όλα τα οικόπεδα στην ανατολική πλευρά της πλατείας Ελευθερίας. Ειδικά το οικόπεδο όπου κτίστηκε το Μέγαρο Στάιν είχε ιδιοκτήτες τους αδελφούς Αλή και Χουλουσή μπέη, ο οποίος διατέλεσε και δήμαρχος της πόλης 1901-1908. Το κτίριο, αρχικά τετραώροφο, ανακατασκευαστηκε, παρόλο που δεν έπαθε ιδιαίτερες ζημιές από την πυρκαγιά, για να προσαρμοστεί στις ανάγκες της οικοδομικής γραμμής της Βενιζέλου και πήρε την οριστική του μορφή το 1937.

Οι πληροφορίες από το σύντομο και περιεκτικό άρθρο της κ. Γκαλά-Γεωργαντά εδώ:

https://www.culturalsociety.gr/thessalonikeon-polis/diavazoyme-arthra/to-megaro-stain-stin-plateia-eleytherias/

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02uoxBp717gGwrXvpt85WSmzFnZ62XSHHsSTmbNg2CzuqtuwhksieKGDuvjQZJgf2Rl

Η σφαίρα σε μεγέθυνση φωτογραφίας πριν την πυρκαγιά. Από τον Βαγγέλη Καβάλα.

Άλλες δύο φωτογραφίες πριν την πυρκαγιά

Αυτή μάλιστα φέρει ημερομηνία Ιούλιο του 1917. Λίγο πριν την καταστροφή.

Πολλές πανοραμικές φωτογραφίες μετά την πυρκαγιά πάρθηκαν από το Stein όπως π.χ. εδώ: https://archive.saloni.ca/3430

Μεσοπόλεμος

Κατοχικές

1962, Φωτογραφία από την συλλογή του Χρήστου Κηπουρά.

Δεκαετία μάλλον 1980, από τις ΠΦΘ

Από εδώ: https://bonflaneur.com/thessaloniki_points/megaro-stain/

Στά πέριξ της Καμάρας μια σειρά από τραμ, έλληνες χωροφύλακες, συμπολίτες να ανεβοκατεβαίνουν αυτήν την παράξενη ανηφοριά που χε σχηματιστεί από τότε που έριξαν τα σπίτια της κάτω πλευράς του δρόμου. Καθημερινότητα πολλά χρόνια πριν την κατοχή και αρκετά μετά απ' αυτήν μέχρι η κίνηση των τροχοφόρων να διοχετευτεί στην Εγνατία όπως την ξέρουμε σήμερα.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0Wd2k3ULkEoUFfqUCKFQWpG9nm1k4owXF6GMhExUND5xUNE3nzPRkjLJJRJgWkADLl

Η φωτογραφία είναι χρονολογημένη και τοποθετημένη από τον οίκο δημοπρασιών: Νοέμβριος 1956, Εγκαίνια ανέγερσης του Ναού της Παναγίας Δεξιάς. Μπροστά μας η οδός Αγ. Υπατίου και δεξιά η παλιά εκκλησία που φέρει πάνω της τις πινακίδες της κατάργησής της.

Ο μικρός περίβολος από τον οποίο έμπαινες μέσα (https://archive.saloni.ca/278) έχει γκρεμιστεί πριν λίγο καιρό.

Ο Άγιος Υπάτιος θα τελέσει την τελευταία του λειτουργία τον Μάιο του 1962 (https://archive.saloni.ca/279)

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0B6rEWR1Bq7NsYckqC6MQoE5uNRcBVQJ5nV8xvzYvZ2bbvVAAueiWZHKSHDTSwKkyl

Η ιδιαίτερη συνύπαρξη του υπάρχοντος παλαιού ναού με τον υπό κατασκευή νέο. Από εδώ: https://archive.saloni.ca/3151

Από την γωνιακή πολυκατοικία της Παύλου Μελά με Μακένζυ Κινγκ το Βαπτιστήριο του Ιωάννη του Πρόδρομου, η λιγοστή κίνηση μέχρι πέρα στην Ερμού. Κατοχή φυσικά.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid08whFpA5TvJvgH54sWYvzbaX1gn3znWcuzw3U6g99nhuSNKNyBMtYYJomXNGJfZPsl

Ακόμη μια φωτογραφία με το ξενοδοχείο Μάζεστικ ως γερμανικο φρουραρχείο (Feld Kommandatur).

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02vmkxRffx5MH5aRBidrTxqmTgXSkktQaRPVK41Lf4tKh5KYrq9U5KbB6RnpPV6GzGl

Η κατοχική Εγνατία των περιπατητών.

Εγνατία, λίγο δυτικότερα από την Αριστοτέλους και την Μητρ. Γενναδίου, δεξιά μετά το σπίτι που ήταν το πατσατζίδικο Λευτέρης ανοίγεται η Μενελάου σημερινή Μπακατσέλου.

Για το πατσατζίδικο Λευτέρης εδώ: https://archive.saloni.ca/1716

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0fYuTJXJ2ZseY32ibC3kYQssv8gSEnMcW58qyPpgxDrX6xQPrXWAMxwmeinfTZvBFl

Μία ακόμη φωτογραφία ελάχιστα μέτρα πιο δυτικά μόλις φαίνεται δεξιά η Μενελάου. Πιο μπροστά στο χαμηλό κτίριο η είσοδος της στοάς Χορτιάτη. Μακριά από τα ξενοδοχεία, το σταυροδρόμι της Αγίας Σοφίας και την Καμάρα οι φωτογραφίες είναι λίγες.