Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη
Ο Κυριάκος Γιαλένιος αλίευσε την φωτογραφία από το βιβλίο του Μουτσόπουλου “Άνω Πόλη της Θεσσαλονίκης”, εκδόσεις της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας 1997. Την προώθησε στην ΘΧΠ ζητώντας να αναγνωριστεί.
Ο Στάθης Ασλανίδης προσδιόρισε το σημείο λήψης: Κόδρου 6
Δύο ξεχωριστές λήψεις ταυτοποιούνται πλέον στην οδό Αγίου Δημητρίου.
Μία σπάνια καρτ ποστάλ από την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η οποία απεικόνιζε έναν παράλληλο δρόμο της Θεσσαλονίκης, είχε συνδεθεί παλαιότερα με μια φωτογραφία από δημοπρασία που παρέπεμπε στην Αγίου Δημητρίου. Ωστόσο, το ακριβές σημείο της λήψης παρέμενε άλυτος γρίφος για χρόνια. Η πρόσφατη δημοσίευση της φωτογραφίας από τη διασταύρωση των οδών Αγίου Δημητρίου και Ευσταθίου Θεσσαλονίκης έδωσε τελικά τη λύση [https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0qG1Efd7gnmZafNTZj7h2sorpkBio1vQCuWcXFyYbHmMS32GSt4X22o5d9RPLskvil].
Στάθης Ασλανίδης
Στην οδό Αγίου Δημητρίου στο ύψος της παλαιάς πλέον καταργημένης Ευσταθίου Θεσσαλονίκης.
Στην οδό Αγίου Δημητρίου στο ύψος της παλαιάς πλέον καταργημένης Ευσταθίου Θεσσαλονίκης.
Στη σύνθεση των δύο πρώτων φωτογραφιών (αριστερά), το σημείο ταυτοποιείται από το κοινό διακοσμητικό γείσο πάνω από τον τοίχο και την πινακίδα του Δήμου στην ίδια ακριβώς θέση. Αν και μετά την πυρκαγιά ο σοβάς έχει καταρρεύσει αποκαλύπτοντας την τοιχοποιία, οι επιμέρους λεπτομέρειες στη γωνία του κτίσματος επιβεβαιώνουν αδιαμφισβήτητα ότι η λήψη έγινε στην οδό Αγίου Δημητρίου, στο ύψος της παλαιάς Ευσταθίου Θεσσαλονίκης.
Σε ένα φωτογραφικό στιγμιότυπο από τη μεγάλη πυρκαγιά τον Αύγουστο του 1917, μερικοί άντρες στέκονται αμήχανοι μπροστά στο ασύλληπτο μέγεθος της καταστροφής που έπληξε την πόλη.
Η λήψη εντοπίζεται στην οδό Αγίου Δημητρίου, στο σημείο συμβολής της με την παλαιά οδό Ευσταθίου Θεσσαλονίκης. Η επιβεβαίωση προέρχεται από τον μιναρέ του τεμένους Πισμανιέ (Pismaniye), ο οποίος διακρίνεται στο φόντο και αναγνωρίζεται εύκολα από τον χαρακτηριστικό δακτύλιο κάτω από τον εξώστη. Αυτός ο δακτύλιος απέχει μεγαλύτερη απόσταση σε σύγκριση με εκείνους άλλων μιναρέδων.
Παρά τη δυσκολία στην ανάγνωση, οι δύο λέξεις που παρατηρούμε στην πινακίδα του Δήμου που βρίσκεται ψηλά και δεξιά στον τοίχο, παραπέμπουν στην οδό «ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ».
Το ακριβές σημείο και το ύψος της λήψης διασταυρώνονται με ασφάλεια χάρη στην ταύτιση των ερειπίων του τοίχου που είδαμε πρόσφατα στην πανοραμική φωτογραφία από τον μιναρέ του Αγίου Δημητρίου [https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0S7A4GPFmibFzy3D4EZBxibrzbTx6NGVE794ZYTQwnVG5dzTQ7va4rrtXPFxVL9PRl].
Η φωτογραφία προέρχεται από το ψηφιοποιημένο φωτογραφικό αρχείο του Δήμου Θεσσαλονίκης [https://culture.thessaloniki.gr/] στην ενότητα «Πυρκαγιά» με κωδικό τεκμηρίου Β06 και τίτλο «Τούρκοι που ψάχνουν στα ερείπια της πόλης»
Στάθης Ασλανίδης
Στην οδό Αγίου Δημητρίου στο ύψος της παλαιάς οδού Ευσταθίου Θεσσαλονίκης με φόντο τον μιναρέ του τεμένους Πισμανιέ.
Με βάση τον παλιό ρυμοτομικό χάρτη, η καταργημένη πλέον οδός Ευσταθίου Θεσσαλονίκης ξεκινούσε από την οδό Αριστοτέλους (σημερινή Ολύμπου), διέσχιζε κάθετα την Αγίου Δημητρίου και κατέληγε στην οδό Κασσάνδρου.
Η ταυτοποίηση του σημείου λήψης επιβεβαιώνεται απόλυτα από τη σύγκριση των ερειπίων με τον μιναρέ του τεμένους Πισμανιέ (Pismaniye) στο φόντο.
Με τα σημερινά δεδομένα, ο φωτογράφος θα στεκόταν στο μέσο του οδοστρώματος, βλέποντας τις οικοδομές της οδού Αγίου Δημητρίου στους αριθμούς 69 και 71
Μια σπάνια φωτογραφία από τη διασταύρωση των οδών Αγίας Σοφίας και Κασσάνδρου διατίθεται σε δημοπρασία από τον οίκο “Faitatzis” της πόλης.
Στάθης Ασλανίδης
Από το ψηλότερο σημείο του μιναρέ στον Άγιο Δημήτριο, ο φωτογραφικός φακός καταγράφει το μέγεθος της τραγωδίας. Μία πόλη βυθισμένη στα ερείπια μετά την καταστροφική πυρκαγιά τον Αύγουστο του 1917.
Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τον Gérard Langlade και αντλήθηκε από την Ιστορική Βιβλιοθήκη Πολιτιστικής Κληρονομιάς της πόλης Μοντομπάν (Bibliothèque patrimoniale de Montauban). [https://bibliotheque-patrimoniale.montauban.com/]
Στάθης Ασλανίδης
Μια σπάνια αυτοχρωμική φωτογραφία του Auguste Léon, τραβηγμένη τον Μάϊο του 1913 στο πλαίσιο του σπουδαίου εγχειρήματος «Αρχεία του Πλανήτη» του Albert Kahn, αποτυπώνει μια γωνιά της πόλης μας. Η ακριβής τοποθεσία ταυτοποιήθηκε χάρη στο αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου από μία ασπρόμαυρη λήψη της δεκαετίας του '60.
Οι δύο φωτογραφίες συσχετίζονται στην παλαιά οδό Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, στο ύψος της Αγίου Δημητρίου, προσφέροντας δύο διαφορετικές οπτικές γωνίες του ίδιου δρόμου.
Η έγχρωμη λήψη (1913) απεικονίζει την κάθοδο της οδού με φόντο τον μιναρέ από το τζαμί Iki Lule και η ασπρόμαυρη λήψη ('60) καταγράφει την άνοδο της παλαιάς Κωνσταντίνου Παλαιολόγου από την αντίθετη κατεύθυνση και πιο συγκεκριμένα την οικία στον αριθμό 60 της εποχής εκείνης.
Στάθης Ασλανίδης
Στην παλαιά οδό Κωνσταντίνου Παλαιολόγου από το ύψος της Αγίου Δημητρίου (1913). Φωτογραφία του Auguste Léon στο μουσείο Albert Kahn με τίτλο «Coin de rue turque du quartier de la citadelle» Κωδικός τεκμηρίου: A2021
Η φωτογραφία από το πολύτιμο αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου, η οποία συνδέθηκε με την αυτοχρωμική λήψη του Auguste Léon. Τη βόρεια πρόσοψη του κτιρίου επί της οδού Αγίου Δημητρίου την είχαμε δει πρόσφατα σε δημοσίευση της Μάρας Νικοπούλου [https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid028KfG7fvr5foBnU4PauGWCpYwDHkGZqx79i4HLhLgvRfqjPFqQchDfm14WQnmCCtal]
Η σύγκριση των δύο φωτογραφιών δεν προβληματίζει και την επιβεβαιώνει με ακρίβεια.
Επιπλέον, μία συσχέτιση από την αντίθετη κατεύθυνση, λήψη στην άνοδο της παλαιάς Κωνσταντίνου Παλαιολόγου από το ύψος της παλαιάς Αριστοτέλους που είχαμε δει εδώ:[https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1209787706177527].
Ο φακός των Schultz & Barnsley (απόσπασμα του 1890) από τον μιναρέ της Αγίας Σοφίας καταγράφει την κατοικία στη διασταύρωση των οδών, Αγίου Δημητρίου με Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.
Μία αταυτοποίητη φωτογραφία, η οποία είχε δημοσιευθεί πριν από μερικά χρόνια σε μια δημοπρασία μαζί με άλλες λήψεις της πόλης, απεικονίζει μία παρέα παιδιών να ποζάρει δίπλα σε ένα κάρο. Αν και το σκηνικό δίνει την αίσθηση ενός τοπίου που θυμίζει χωριό, στην πραγματικότητα βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, στα όρια της πυρίκαυστης ζώνης. Συγκεκριμένα, η λήψη πραγματοποιήθηκε στη διασταύρωση των παλαιών οδών Βύρωνος και Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, σημείο που σήμερα εντοπίζεται πολύ κοντά στη γωνία των οδών Παύλου Μελά και Γρηγορίου Παλαμά.
Στάθης Ασλανίδης
Στη διασταύρωση των παλαιών οδών Βύρωνος και Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.
Πηγή Delcampe
Item n° #1777599130
Η συσχέτιση της αναζητούμενης με μία λήψη από τον εξώστη του μιναρέ Kara Ali δεν προβληματίζει και την τοποθετεί με ακρίβεια. Την πανοραμική φωτογραφία την είχαμε δει εδώ: [https://archive.saloni.ca/3540].
Μια φωτογραφία που αναρτήθηκε πριν μερικά χρόνια (2022) στη Ψηφιακή Βιβλιοθήκη του Γαλλικού Υπουργείου Πολιτισμού μας προβλημάτισε όσον αφορά την τοποθέτησή της στον χάρτη της πόλης. Ο δημιουργός της, Gills Ehrmann, στο πέρασμά του στις αρχές της δεκαετίας του '60, μας προίκισε με λήψεις από την Ακρόπολη. Ωστόσο, η έρευνα, εδώ και μερικά χρόνια δεν απέδωσε καρπούς. Το συγκεκριμένο πλάνο θα μπορούσε να είναι από την Ακρόπολη, την Άνω Πόλη ίσως και πιο χαμηλά. Δεν είχε βρεθεί κανένα στοιχείο που να προδίδει τη θέση της. Μέχρι που οι πρόσφατες αναρτήσεις των λήψεων από το αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου έφεραν την έμπνευση. Αναγνωρίστηκε πλέον και ταυτοποιείται ως η αρχή της οδού Δημάδου στο ύψος της διασταύρωσης με την οδό Δημητρίου Πολιορκητού, δίπλα στην πλατεία Τσιτσάνη.
Ένα φωτεινό και παράλληλα γοητευτικό πλάνο σε μια γειτονιά της Άνω Πόλης, δίπλα στον δυτικό περίβολο της Μονής Βλατάδων. Η παρέα των παιδιών δεξιά στέκεται στριμωγμένη στον τοίχο, στην παλιά ανακατασκευασμένη σήμερα οικία της γωνίας Δημητρίου Πολιορκητού με Δημάδου. Στην προσπάθειά τους να διευκολύνουν τον φωτογράφο, παραμερίζουν και μετατρέπονται ακούσια στους κεντρικούς χαρακτήρες της σκηνής. Την εικόνα συμπληρώνει η φιγούρα ενός πλανόδιου πωλητή με το γαϊδουράκι του, προσφέροντας ένα σπάνιο ντοκουμέντο της καθημερινότητας της εποχής. Το κάδρο του Gills Ehrmann καταφέρνει να συμπυκνώσει αυθεντικά την ατμόσφαιρα της εποχής, συνδυάζοντας την ομορφιά του τοπίου, τις καθημερινές ασχολίες και την ανεμελιά του παιδικού παιχνιδιού.
Σύμφωνα με την πηγή, η φωτογραφία τραβήχτηκε τον Απρίλιο του 1962. Με την τοποθεσία πλέον επιβεβαιωμένη δημιουργείται ένα νέο ερώτημα. Ποιοί είναι οι μικροί άγνωστοι πρωταγωνιστές που απαθανατίστηκαν στο πλάνο ;
Στάθης Ασλανίδης
Στην αρχή της οδού Δημάδου στην Άνω Πόλη.
[https://pop.culture.gouv.fr/notice/memoire/AP1808T000149]
Η λήψη του Gills Ehrmann και οι φωτογραφίες από το αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου έφεραν στο φως ένα κομμάτι της μεταπολεμικής Άνω Πόλης που δεν μας ήταν ιδιαίτερα γνωστό. Οι φωτογραφίες αυτές προσφέρουν τις παλαιότερες γνωστές απεικονίσεις της οδού Δημάδου.
Το σημείο ταυτοποιήθηκε οριστικά χάρη σε μία γνωστή κάρτ-ποστάλ, η οποία απεικονίζει ένα πανοραμικό πλάνο από τον δυτικό περίβολο της Μονής Βλατάδων με κατεύθυνση προς τα δυτικά, λύνοντας έτσι τον γρίφο της τοποθεσίας.
Δύο σπάνιες λήψεις από το πολύτιμο αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου προσφέρουν τις παλαιότερες γνωστές φωτογραφικές απεικονίσεις της οδού Δημάδου. Στις φωτογραφίες καταγράφεται η βόρεια είσοδος του δρόμου από την οδό Επταπυργίου με κατεύθυνση προς τον νότο. Το στενό σοκάκι συνεχίζεται με τα σκαλοπάτια που αποτυπώνονται στη δεύτερη εικόνα και διαγράφοντας μια διαδρομή σε σχήμα «Γ», καταλήγει στην οδό Δημητρίου Πολιορκητού.
Πρόσφατα, είχαμε την ευκαιρία να δούμε το ακριβές σημείο όπου τα σκαλοπάτια συναντούν τον δρόμο: https://web.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02HWH3BcVW4efRpJSEWc1m2i1XEsWQpFDHqqhpF3whXyt9sHJo2fbptXL9Ayt3AsQil
Στάθης Ασλανίδης
Η βόρεια είσοδος της οδού Δημάδου από την οδό Επταπυργίου, κοντά στον βορειοδυτικό περίβολο της Μονής Βλατάδων.
Συνέχεια της προηγούμενης φωτογραφίας. Λίγα μέτρα μακριά.
Δύο σύγχρονες λήψεις (Ιούλιος 2026)
Ένα πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο ήρθε στο φως μέσα από το αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου. Πρόκειται για την πρώτη γνωστή φωτογραφική αποτύπωση της οδού Δημάδου, στην περιοχή της Μονής Βλατάδων. Η σπάνια αυτή φωτογραφία εστιάζει στο σημείο όπου ο δρόμος συναντά τα ανηφορικά σκαλοπάτια, ενώ η οικία στον αριθμό 4 αποτέλεσε το «κλειδί» για την ακριβή ταυτοποίηση του σημείου.
Η οδός Δημάδου είναι ένα γραφικό, στενό σοκάκι που εκτείνεται δίπλα στον βορειοδυτικό περίβολο του μοναστηριού, συνδέοντας κάθετα την οδό Επταπυργίου στα βόρεια με το τέρμα της οδού Δημητρίου Πολιορκητού στα νότια. Ξεκινώντας κανείς από την Επταπυργίου, κατηφορίζει πεζός τα σκαλοπάτια και ακολουθώντας μια διαδρομή σε σχήμα «Γ», καταλήγει πολύ κοντά στην Πλατεία Τσιτσάνη.
Στάθης Ασλανίδης
Στην οδό Δημάδου.
Η επιβεβαίωση της οδού Δημάδου προέκυψε μέσα από τη σύγκριση με μια σύγχρονη φωτογραφία, όπου τα παράθυρα της οικίας στον αριθμό 4 στάθηκαν το σημείο-κλειδί για την ταυτοποίηση. Η εικόνα του τοπίου παρουσιάζει σημαντικές διαφορές στο πέρασμα του χρόνου, καθώς ορισμένα από τα παλιά σπίτια έχουν πλέον εξαφανιστεί.