Saloni.ca Archive

Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη

Το 1958 το βιβλιοπωλείο Ραγιάς ανοίγει στην Θεσσαλονίκη στην Τσιμισκή 41.

Το 1992 το φωτογράφισα με την αγγελία της μετακόμισης στις βιτρίνες του της Τσιμισκή. Μετακομίζει στην Ερμού 44 το 1993 και κλείνει οριστικά το 2015.

Πρέπει να αναφέρω την προσωπική μου μαρτυρία για τον Παναγιώτη Ραγιά. Υπήρξα συνεκδότης ενός περιοδικού όταν ήμουν φοιτητής. Λίγα τα αντίτυπα, χρεωνόμασταν σε τυπογραφεία και μαγαζιά με φωτοτυπίες, ελπίζαμε σε κάποια απόσβεση διαθέτοντας τα αντίτυπα στα κεντρικά βιβλιοπωλεία της πόλης. Οφείλω να πω ότι σχεδόν όλοι οι βιβλιοπώλες μας αντιμετώπιζαν με συμπάθεια και κατανόηση. Η πόλη άλλωστε από παλιά είχε αξιόλογο ιστορικό παρόμοιων νεανικών εκδόσεων και αυτό το γνώριζαν οι βιβλιοπώλες που σχεδόν πρόθυμα παραχωρούσαν μια γωνιά για τα 10-15 αντίτυπα που τους άφηνα κάθε δυο μήνες. Ο Παναγιώτης Ραγιάς πάντα αγόραζε τα περισσότερα, προκαταβάλλοντας μάλιστα την αξία τους. Ήταν ο μόνος που το έκανε αυτό. Κατά τα λοιπά το υπόγειό του στην Τσιμισκή ήταν ο χώρος που ξόδευα χρόνο και χρήμα όταν μπήκα κι εγώ στην παραγωγή, άλλωστε εργαζόμουνα εκεί κοντά. Όταν πήγε στην Ερμού κάπως μου φάνηκε. Για μένα ο Ραγιάς ήταν συνώνυμος με εκείνο το μαγαζί της Τσιμισκή. Η Ράνια και η Σοφία, οι κορες του Ραγιά, ήταν οι τελευταίες που διαχειρίζονταν το βιβλιοπωλείο.

Σπύρος Αλευρόπουλος

Πληροφορίες και φωτογραφίες από: https://www.efsyn.gr/tehnes/ekdoseis-biblia/41182_ta-dakrya-den-tairiazoyn-ston-ragia https://www.rizospastis.gr/story.do?id=3768817

Λήψεις το 1992 Το βιβλιοπωλείο του Ραγιά στην Ερμού 44 με το ενοικιαστήριό του και τις τελευταίες προσφορές στα βιβλία του Το εσωτερικό στην Ερμού Το ίδιο κι εδώ

Μπροστά από το σπίτι του Τελτζή (Όλγας με Κακάβου εδώ.: https://archive.saloni.ca/1450 βλέποντας σήμερα προς Βασ Όλγας 51, 53, ο φωτογράφος Pierre Roger Le Baron στάθηκε το 1919 να φωτογραφίσει τους επιθεωρούμενους από τον αξιωματικό τους στρατιώτες. Σε λίγο το τραμ θα περνούσε από μπροστά τους οδεύοντας ανατολικά προς το Ντεπώ. Πηγή: https://imagesdefense.gouv.fr/fr/1763236.html

Τα είχαμε δεί εδώ: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/photos/pcb.912705232552444/912704929219141

Μία όμορφη πανοραμική φωτογραφία από τα αρχεία της Τουλούζης. Τα σπίτια σε πρώτο πλάνο βρίσκονται στην Θεοτοκοπούλου, λίγο πάνω από την Καλλιόπης. Ο φωτογράφος στέκεται στην Ακροπόλεως δυτικά της Μύρωνος, κάπου στην άκρη του τοίχου αντιστήριξης που χωρίζει την Θεοτοκοπούλου με την Ακροπόλεως. Οι συγκρίσεις που μας οδηγούν στο σημείο παρατίθενται παρακάτω.

Μάρα Νικοπούλου

Αν και θαμπά, στο βάθος βλέπουμε την Ροτόντα, τον Λευκό Πύργο και τον γεμάτο πλοία Θερμαϊκό -όπως πάντα στα χρόνια του Α'ΠΠ. Στο απόσπασμα από φωτό της Συλλογής Παπαϊωάννου (ΜΦΘ) σημειώνονται δύο σπίτια που είναι κοινά στις δυο φωτογραφίες, η συμβολή της Κρίσπου με την Μουσών. Σημειώνονται επίσης δυο κτίρια που στην αρχική είναι εκτός πλάνου: Η Βιβλιοθήκη στην πλ. Κουλέ Καφέ και το σχολείο του Μάνιου που, αν μη τι άλλο, στην αρχική δεν θα είχε ακόμα κτιστεί. Πολλά χρόνια αργότερα, κάπου στις αρχές των 60ς, το μεγάλο σπίτι που σημειώνεται με κόκκινη βούλα υπάρχει ακόμα. Βρισκόταν στην Ολυμπιάδος 105. Στην φωτό σύγκρισης [που προέρχεται από ιδιωτικό αρχείο και αναρτήθηκε στις ΠΦΘ από την Vaso Vstp] σε πρώτο πλάνο βλέπουμε την Θεοτοκοπούλου πιο χαμηλά από την Κρίσπου. Την γραμμή των χαμηλών σπιτιών παραπάνω είχε αποτυπώσει, επίσης πολλές δεκαετίες μετά, ο Σ. Ιορδανίδης, σε πλάνα που είχαμε δει στο αναλυτικό αφιέρωμα στην οδό Θεοτοκοπούλου

Μπόλικη λάσπη και ξανά βουβάλια, ζεμένα και μη, σε μια φωτό τραβηγμένη τον Δεκέμβριο του 1916 από τον Πιερ Μασάρ -τον Οπερατέρ C της Γαλλικής Στρατιάς. Η φωτογραφία ‘φωνάζει’ ότι είναι κάπου προς τα δυτικά. Η απάντηση για το ακριβές σημείο έρχεται από μια άλλη φωτό με απόσταση δεκαετιών. Βρισκόμαστε στην Γιαννιτσών, απέναντι από τον Ν. Σ. Σταθμό, στο ύψος που τώρα είναι η μικρή πλατεία. Νομίζω ότι κάποιο/α από τα κτίρια της αρχικής φωτό κρατούσαν μέχρι και μετά το 2000.

Μάρα Νικοπούλου

Από αριστερά προς τα δεξιά: ένα πολύ χαμηλό και μικρό, δύο σχετικά στενά διώροφα με μπαλκόνι και μικρή διαφορά ύψους μεταξύ του κι ένα μακρινάρι με σαχνισί και χαρακτηριστική διάταξη παραθύρων στη γωνία. Παραπίσω, στο άλλο οικοδομικό ξεχωρίζει ένα ψηλό με δίρριχτη στέγη.

Σε απόσπασμα φωτογραφίας του Σ. Ιορδανίδη σημειώνονται στο έδαφος τέσσερα κτίρια με τα ίδια χαρακτηριστικά. Η ‘ακολουθία’ όσον αφορά το ύψος, αλλά και τα «ανά δύο» παράθυρα του κτιρίου τέρμα δεξιά είναι ίδια με την αρχική. Σε παλιότερη ανάρτησή της από τον Θ. Νάτσινα στις ΠΦΘ, ο Lino Ventura την είχε χρονολογήσει ‘πριν το 1972’. Το σημείο βρίσκεται απέναντι από τον ΝΣΣ. Η πλατεία έχει αρχίσει να διαμορφώνεται. Oι στέγες των τεσσάρων κτιρίων από την αντίθετη πλευρά, σε απόσπασμα αεροφωτογραφίας Βαγγέλη Καβάλα Παρόλο που η ανάλυση στην αεροφωτογραφία [από παλιά ανάρτηση του David Bravos] δεν είναι καλή, τα 4 κτίρια φαίνονται αρκετά ώστε να τα σημειώσουμε. Δυστυχώς οι φωτογραφίες από την περιοχή είναι ελάχιστες, και κάποιες από τις πανοραμικές και τις αεροφωτό σταματούν στα όρια του σημείου που «χρειαζόμαστε». Αν κάποιος έχει κάτι περισσότερο, θερμή παράκληση να το βάλει, μήπως μπορέσουμε να δούμε και το ψηλό κτίριο με την δίρριχτη στέγη που φαίνεται δεξιά στην αρχική φωτό και πρέπει να χάθηκε αρκετά νωρίς

Ο κινηματογράφος Μετροπόλιταν, κάτω από το ομώνυμο ξενοδοχείο, άνοιξε στις 6 Οκτωβρίου 1969. Βασ. Όλγας 65 με Φλέμινγκ, απ όπου και η είσοδος . Παίζει το “Ακρωτήρι του φόβου”, το ριμέικ με τον Ρόμπερτ ντε Νίρο. Στην Ελλάδα άρχισε να προβάλλεται 6 Μαρτίου 1992. Εκείνη την εβδομάδα έγινε και η λήψη. Μακεδονία 5-10-1969, αύριο (Δευτέρα) αρχίζει τις προβολές. Μακεδονία Τρίτη 7-10-1963

Το 1957, ο Ολλανδός φωτογράφος Cas Oorthuys περπατάει στην πόλη και συχνά στρέφει τον φακό του σε πλανόδιους -κυρίως μανάβηδες- με υποζύγια ή χωρίς. Η γωνία Κασσάνδρου με Αγίου Νικολάου είχε αρκετή τέτοια κίνηση, και ο Όρτουις (μάλλον έτσι προφέρεται) μάς δίνει ένα «πακέτο» λήψεων που καλύπτουν σχεδόν 180 μοίρες και κάποια χαμένα πλέον κτίρια. Τον φωτογράφο μάς τον σύστησε η κ. Λίζα Κουτσαπλή και η σελίδα της- Liza’s photographic archive of Greece- και πηγή του υλικού είναι το Ολλανδικό Μουσείο Φωτογραφίας.

Το κάρο επί της Κασσάνδρου πλησιάζει την Αγ. Νικολάου και ο μανάβης όρθιος μοιάζει να μιλάει μ’ αυτούς που κάθονται έξω από το περιπτεράκι που ακουμπάει στον τοίχο της Αίγλης.

Αντίστοιχο και αυτό το πλάνο με τους πιτσιρικάδες να απολαμβάνουν την ευκαιρία για μια βόλτα. Στη μέση της διασταύρωσης, ένας άλλος πάγκος. Και το πλάνο ανοίγει λίγο παραπάνω προς την Αγ. Νικολάου. …την οποία βλέπουμε εδώ. Το ανατολικό πεζοδρόμιό της άθικτο ακόμα. Στο δυτικό, οι εργασίες στον Αγ. Δημήτριο έχουν ολοκληρωθεί. Επί της Αγ. Δημητρίου τα πρώτα μεγαθήρια. Επιστροφή προς τα πάνω, για την συνάντηση. Στο μπακάλικο της γωνίας, κυριαρχεί η ΚΛΙΝΕΞ Κι ακόμα παραπάνω, αποκαλύπτοντας ολόκληρο το σπίτι.

Φιλίππου…μετά μουσικής.

Μία πρόκληση από το παρελθόν για την ταύτιση μιας φωτογραφίας, που κυκλοφόρησε ως κάρτα και παρέμενε αταύτιστη, κλείνει με τη σημερινή ανάρτηση. Ο φίλος David Bravos μας είχε προκαλέσει να βρούμε πού στήθηκε το πανηγύρι. Σήμερα, μετά την συσχέτισή της με την κρήνη που είδαμε χτες, είμαστε σε θέση να απαντήσουμε.

Συσχετίστηκε από την Μάρα Νικοπούλου, τοποθετήθηκε από τον Στάθη Ασλανίδη.

Πηγή: https://www.pop.culture.gouv.fr/

Από το ίδιο σημείο της χθεσινής φωτογραφίας, ο «Οπερατέρ Κ» με κατεύθυνση τον βορρά αποτυπώνει την κρήνη και μία οικία στο βόρειο πεζοδρόμιο της Φιλίππου στη διασταύρωση με την οδό Καλλιμάχου. Η οδός αυτή καταγράφεται στον χάρτη του Βασίλη Δημητριάδη χωρίς να έχει βρεθεί κάποιο άλλο στοιχείο. Στον χάρτη ρυμοτομίας του 1919 φαίνεται να μην καταγράφεται και δίνει την εντύπωση ότι βρισκόμαστε στην αρχή της Γλάδστωνος. Το πρόβλημα της μη εγγραφής της ίσως προκύπτει γιατί αυτό το τμήμα της Φιλίππου ανήκε στην πυρίκαυστη ζώνη και η οδός με την ελληνική ονομασία Καλλιμάχου δεν επιβίωσε για πολύ. Η παλαιότερη τουρκική ονομασία της οδού σύμφωνα με τον Βασίλη Δημητριάδη είναι Osman Bey. Οι δυο φωτογραφίες συσχετίστηκαν με βάση την τοιχοδομή της κρήνης. Εδώ σημειώνεται το κοινό κομμάτι της κρήνης και -πλέον- τα ονόματα των δρόμων που δείχνει. O ‘περίεργος’ τοίχος είναι αυτό που την συνδέει με την κρήνη. Οι λεπτομέρειες δεν αφήνουν καμία αμφιβολία.

Συνέχεια της Φιλίππου, μέρος β'.

Φωτογραφία από τα γαλλικά αρχεία με τον τίτλο να μας παραπέμπει στην οδό Κασσάνδρου. Αναρτήθηκε παλιότερα στο Delcampe και στις Π.Φ.Θ. αταύτιστη. Οι προσπάθειες απόδειξης σε τμήματα της Κασσάνδρου στην πυρίκαυστη ζώνη δεν απέφεραν το αποτέλεσμα που θα περιμέναμε.

Φτωχή για αναζήτηση στοιχείων εντυπωσιάζει με την κρήνη που δεσπόζει. Πού όμως; Τελικά λύση φαίνεται να δίνεται στην οδό Φιλίππου, στο βάθος της χθεσινής φωτογραφίας που αναρτήσαμε. Στο κοινό κομμάτι των φωτογραφιών φαίνεται να συσχετίζεται σε όλα τα σημεία της αναδεικνύοντας ακόμα ένα μικρό κομμάτι της χαμένης πόλης. Η θέση της ορίζεται ως παλαιά Φιλίππου, λίγο πιο δυτικά της διασταύρωσης με τη Λέοντος Σοφού, με τη σημερινή ρυμοτομία στο μέσο του οικοδομικού τετραγώνου που περιβάλλεται από τις οδούς Καραολή και Δημητρίου των Κυπρίων, Παπαζώλη, Κωστή Παλαμά, και Βερναρδάκη, δηλαδή μερικά μέτρα πίσω από τη ΝΔ. γωνία των οικοδομών στην Πλατεία Αντιγονιδών.

Σύμφωνα με τον Βασίλη Δημητριάδη στο βιβλίο του “Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας” αυτό το τμήμα της Φιλίππου ανήκε στη συνοικία Yahia Bali. Η οδός ονομαζόταν Perşembe Tekkesi, (=Τεκές της Πέμπτης). Εκεί κοντά βρισκόταν η κρήνη που είχε χτίσει ο Ahmed Ağa, αξιωματικός των γενιτσάρων Serden Geçti και σύμφωνα με τα παραπάνω φαίνεται να συσχετίζεται.

Στάθης Ασλανίδης

Πηγή: https://www.pop.culture.gouv.fr/

Στην παλαιά Φιλίππου λοιπόν, λίγο πιο δυτικά της διασταύρωσης με τη Λέοντος Σοφού, σήμερα λίγα μέτρα πίσω από τη ΝΔ. γωνία των οικοδομών στην Πλατεία Αντιγονιδών Η χθεσινή φωτογραφία που αναρτήσαμε, αναδεικνύει τη διασταύρωση της Λέοντος Σοφού με Φιλίππου και συσχετίζεται στο βάθος της με την αναζητούμενη σε όλες τις λεπτομέρειες της κρήνης και της εισόδου της αυλής. Το σημείο λήψης στην παλιά και στη νέα ρυμοτομία.

Αναμνήσεις από το παρελθόν.

Η φωτογραφία παλιά και γνώριμη από τα γαλλικά αρχεία είχε αναρτηθεί από τον Βύρωνα Παπαδόπουλο το 2014 στις Π.Φ.Θ. Αταύτιστη και γεμάτη υποθέσεις. Σήμερα όμως φαίνεται να δίνεται λύση σ'αυτήν την εκκρεμότητα που όντως θεωρούσαμε ότι είναι εκεί αλλά δεν υπήρχε ο τρόπος να την τεκμηριώσουμε. Πρόσφατα έπεσε στην αντίληψή μας η φωτογραφία 3 σε ανάρτηση της Μάρας Νικοπούλου που δείχνει το τμήμα του δρόμου από τη γωνία της Λέοντος Σοφού με Φιλίππου προς βορρά.

Η αρχική εντύπωση απογοητευτική, φαίνεται να μην συσχετίζεται με τις παλιές φωτογραφίες. Όμως με μια προσεκτική εξέταση ανακαλύψαμε κάποια σημεία συσχέτισης που διαφεύγουν με την πρώτη ματιά και μας καθοδηγούν τελικά στη λύση.

Μέρος Α΄ λοιπόν σήμερα.

Στάθης Ασλανίδης

Η συζήτηση γι αυτήν την από παλιά γνωστή φωτογραφία έγινε στις Π.Φ.Θ. εδώ: https://www.facebook.com/photo?fbid=10203088961600882&set=oa.10152072136239599 Η συσχέτιση των δύο φωτογραφιών από τη Μάρα Νικοπούλου στην ανάρτηση του Βύρωνα Παπαδόπουλου δεν προβληματίζει. Εύκολη αλλά πού; Πρόκειται για τις δύο αναζητούμενες φωτογραφίες από το παρελθόν. Η φωτογραφία 2 μοιάζει πολύ μ' αυτήν που είχε αναρτήσει η Μάρα στο παρελθόν αλλά δεν είναι η ίδια. Έχουν μερικά δευτερόλεπτα διαφορά με ελάχιστα μεγαλύτερο άνοιγμα, ικανό όμως για να κάνει τη διαφορά και να μας δώσει τη λύση στη συνέχεια. Στη φωτογραφία 1 βλέπουμε το στέγαστρο που ξεκινά από το τελείωμα στο σαχνισί και κατασκευαστικά ταιριάζει να στέκεται στην προέκταση της σιδηροκατασκευής που βλέπουμε ψηλά στη φωτογραφία 3. Η κατεύθυνση του φανού απέναντι είναι κοινή και στις δύο φωτογραφίες. Επίσης γνωρίζουμε ότι η Λέοντος Σοφού είναι στρωμένη με κυβόλιθους που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά. Τους διαπιστώνουμε εξετάζοντας προσεκτικότερα τη φωτογραφία στη διασταύρωση με τη Φιλίππου. Φωτογραφία συσχέτισης από το Delcampe. Το νότιο πεζοδρόμιο της Φιλίππου στη φωτογραφία 4 φαίνεται να ταυτίζεται μ' αυτό της 1 στο κομμάτι που έχει απομείνει από την πυρκαγιά του 1917. Οι μπλε χιαστί γραμμές ανήκουν στον πωλητή της φωτογραφίας. Φτάνουν όμως αυτά τα στοιχεία για να τεκμηριωθεί η θέση; Όχι, τα στοιχεία μέχρι τώρα αποτελούν ενδείξεις και δεν είναι μοναδικά. Καθοδηγούν αλλά δεν ταυτίζουν. Η νέα φωτογραφία 2 από τα γαλλικά αρχεία μας δίνει μία λεπτομέρεια που δεν φαινόταν στην παλιά με τη μικρή χρονική διαφορά και ταυτίζει αμέσως τη θέση αφού μας δίνει τελικά επιπλέον στοιχεία στο σαχνισί της ΒΑ γωνίας. α) Το άνοιγμα που φαίνεται και β) μια μικρή οπή και λεπτομέρειες στο ξύλο που αποτελούν μοναδικότητες. Όλα αυτά τα στοιχεία συνθέτουν την ταύτιση και αναβιώνουν ένα μικρό κομμάτι της χαμένης πόλης.

Είδαμε πρόσφατα τα ζωγραφιστά βουβάλια του Paul Jouve, ευκαιρία να δούμε και μερικά από τα «μοντέλα», σε φωτογραφία που έβγαλε τον Μάρτιο του 1916 ο Σαρλ Νταριέ- ο Οπερατέρ KD της Γαλλικής Στρατιάς- στην περιοχή της Ιστιρά. Πηγή: https://www.pop.culture.gouv.fr

Μάρα Νικοπούλου Οι πινακίδες μας δίνουν το ακριβές σημείο: από τη γωνία της με την Ολυμπίου Διαμαντή βλέπουμε κυρίως την Βίκτωρος Ουγκώ προς την οδό Βεροίας. Ο φωτογράφος έχει στην πλάτη του το τζαμί της Λόντζας Στην αεροφωτογραφία -πριν τη φωτιά- σημειώνονται η θέση του Νταριέ και τα κτίρια που βλέπουμε. Το συγκεκριμένο οικοδομικό τετράγωνο μισοκάηκε, ενώ τα γύρω οικοδομικά τετράγωνα παρέμειναν ανέγγιχτα. Το βελάκι δείχνει πάλι την Βίκτωρος Ουγκώ. Η ώρα της καταστροφής του αποτυπώθηκε επίσης σε αεροφωτογραφία.