Saloni.ca Archive

Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη

Συνεχίζοντας την βόλτα του 1976, μια ματιά στην πλ. Αριστοτέλους. Η εικόνα της πλατείας με τα καφέ πολύ πιο ήρεμη και ήσυχη από ότι σήμερα. Τραπεζάκια και καρέκλες μόνο, καθόλου ομπρέλες, ανεμιστήρες, μανιτάρια, σκαμπό, πολυθρόνες και όλα τα άλλα φλύαρα χαρακτηριστικά της σύγχρονης “εστίασης”. Ακόμα και ο Τόττης πολύ απλός. Το Ολύμπιον ήταν γκρι, χρειαζόταν ένα βάψιμο. Μπροστά του, στο κάτω μέρος της φωτογραφίας τα παρκαρισμένα αυτοκίνητα – τότε δεν ήταν πεζόδρομος η οδός Αριστοτέλους. Μάλιστα διακρίνονται τα παρκόμετρα που υπήρχαν σε εκείνο το σημείο, μοιάζουν με μικρά αυτάκια να προεξέχουν από τα ΙΧ.

Θόδωρος Νάτσινας

H Κόκκινη Βρύση και το ανατολικό κομμάτι της ‘περίεργης’ οδού Σταγείρων την δεκαετία του ’60 σε φωτογραφία του Σωκράτη Ιορδανίδη [από το αρχείο του ΜΦΘ, με κωδικό 26097]. Ψηλά, το γνωστό τούβλινο σπίτι. Τότε μάλλον δεν ήξεραν ότι θα παραμείνει ασοβάτιστο για πάντα και θα αποτελέσει ένα είδος τοπόσημο μέχρι και τις μέρες μας -έστω μισορημαγμένο. Bonus: το κάρο με το γαϊδουράκι, ένα από τα πολλά που φρόντιζαν την ‘τροφοδοσία’ της Άνω Πόλης.

Αγ. Σοφίας 54, ακριβώς κάτω από την Αχειροποίητο. Παγωτά, γιαούρτι ο Γιώργος. Στο ισόγειο ένα μαγαζί γνωστό σε όλη την γειτονιά. Οι φωτογραφίες είναι του Leo Dri από τον Ιούλιο του 2004,

Απόσπασμα από καρτ ποστάλ

(πριν την πυρκαγιά) όλες από τον Λ. Πύργο, αν και μπορεί να μην είναι όλες από τον ίδιο όροφο. Τις τρεις τελευταίες τις προσδιορίζω το 1917, γιατί υπάρχει η γραμμή της Μίκρας, πριν την πυρκαγιά.

Θόδωρος Νάτσινας

1906 Επέκταση παραλιακής από τα 12 στα 20 μέτρα

1913 Τέλος του Β’ Βαλκανικού πολέμου

1916 Κατάρριψη του Ζέπελιν

Τέλος 1916-17 Σιδηρόδρομος Μίκρας έχει κατασκευαστεί αλλά τα υλικά είναι στον δρόμο

1917 Πριν τον Αύγουστο Από τις λίγες φωτογραφίες τρένου στην γραμμή της Μίκρας

1917 Χειμώνας

1917 Πριν τον Αύγουστο

Νίκανδρος Καστανίδης

Ιδρύθηκε σε τελετή στο Εμπορικό Επιμελητήριο, στις 28 Μαΐου 1931

Το πρώτο Δ.Σ. του Ομίλου

Στις πρώτες αρχαιρεσίες, που έγιναν στις 7-6-1931, πλειοψήφησε η Ειρήνη Καλλιγά.

Η Ειρήνη Καλλιγά, η οποία πλειοψήφησε στις πρώτες αρχαιρεσίες του Ν.Ο.Θ. και ορίστηκε στη θέση του αντιπροέδρου στο πρώτο του Δ.Σ., το 1931, ήταν κόρη του Αντώνη Μπενάκη (1873-1954), μεγαλέμπορο, εθνικού ευεργέτη και υφυπουργό Οικονομικών στην κυβέρνηση του Ελ. Βενιζέλου, το 1927. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πατέρας της ασχολήθηκε με τον προσκοπισμό και το ναυταθλητισμό μέχρι τέλους της ζωής του. Η Ειρήνη Καλλιγά παντρεύτηκε του 1930 τον Παύλο Γ. Καλλιγά (1903-1937), γόνο της επιφανούς οικογένειας Καλλιγά, ο οποίος, τότε, ήταν Γενικός Γραμματέας της Γενικής Διοίκησης Μακεδονίας (σημ. Υπουργείο Μακεδονίας Θράκης). Δεν φαίνεται να ασχολήθηκε ενεργά στον Ν.Ο.Θ., πιθανότατα γιατί ενεργοποιήθηκε δυναμικά, τότε, στην ίδρυση Ελληνικού Οδηγισμού (το 1932). Το 1931, που είχε μια συμμετοχή στον Ν.Ο.Θ., ήταν 20 ετών, νιόπαντρη και διέμενε στη Θεσσαλονίκη, πιθανότατα στο Κυβερνείο (σημ. Λαογραφικό Μουσείο). Εξαδέλφη της ήταν η Βιργινία Δέλτα (1897-1980), κόρη της Πηνελόπης Μπενάκη-Δέλτα, η οποία είχε παντρευτεί τον Αλέξανδρο Ζάννα (1892-1963) και διέμενε στη Θεσσαλονίκη

Ο Αλέξανδρος Ζάννας ήταν πρόεδρος του Ν.Ο.Θ. το 1933. Και επί προεδρίας του νοικιάστηκε το ισόγειο διαμέρισμα της κατοικίας της οικογένειας Χριστίδη στην αρχή της Λουκιανού. Τότε, ξεκίνησε και τις πρώτες προσπάθειες για μια μόνιμη κι αξιοπρεπή εγκατάσταση του Ομίλου.

Αρχική μορφή του Ομίλου στο ισόγειο του διώροφου της οικ. Χριστίδη, 1937

Η είσοδος του Ν.Ο.Θ.

Πριν το 1940

Κατασκευή νέας αποβάθρας, 1950

Η θέση του Ομίλου σε αεροφωτογραφία του 1945

Η θέση του διώροφου, που εγκαταστάθηκε το 1933 ο Ν.Ο.Θ., γύρω στο 1917

Η θέση που ήταν ο αρχικός Ν.Ο.Θ. σήμερα

Ο Δημήτριος Κ. Ζάννας (ανιψιός του Αλέξανδρου Δ. Ζάννα), αντιπρόεδρος του Ν.Ο.Θ. το 1959. Με ενέργειες του απέκτησε ο Όμιλος ιδιόκτητο οικόπεδο στην παραλία της οδού Σοφούλη, εκεί που ήταν το εξοχικό κέντρο Παπαρούνα.

Η νέα θέση του Ν.Ο.Θ. που αποκτήθηκε το 1959, σε αεροφωτογραφία του 1945.

O φωτογράφος ατενίζει τις άλλες πολυκατοικίες και το μέλλον της πόλης

Στα όρια της πυρίκαυστης ζώνης πίσω από την Αχειροποίητο τα σπίτια επιβίωσαν. Σήμερα η γωνία Αγ. Σοφίας με Μητρ. Διονυσίου Ε'

Για το σπιτάκι πίσω από την Αχειροποίητο εδώ: https://archive.saloni.ca/393 Αυτή είναι μια μοναδική απεικόνιση και του επόμενου διώροφου στην γωνία με Αγ. Παρασκευής τότε.

Παρόλο που δεν κάηκε, ο φιλόδοξος Εμπράρ είχε σχέδια για συνολική ανάπλαση του χώρου, που φυσικά έμειναν στα χαρτιά

Σ αυτήν τη λήψη του 1958 από το αρχείο του Γ. Παπαδόπουλου, αναρτημένη στις ΠΦΘ, φαίνεται η ανέγερση της πολυκατοικίας σ' εκείνο το σημείο.

Περίπου το 1965 το πάρκο διαμορφωμένο, η πολυκατοικία με φωτεινή διαφήμιση στην ταράτσα

Οι λήψεις είναι του 2015 από την επόμενη πολυκατοικία. Ο τεράστιος όγκος της εκκλησίας κυρίαρχος μπροστά της.

Λήψη του Gaston Chérau τον χειμώνα του 1916 πίσω από την Αχειροποίητο με κατεύθυνση βορειοδυτική

Από το όριο της συνοικία του Αγ. Αθανασίου, ο Σερώ στοχεύει προς τους μιναρέδες του Αγ. Δημητρίου, του Προφήτη Ηλία και του Αλατζά Ιμαρέτ, δίνοντας μια σπάνια εικόνα από τις στέγες στην γειτονιά της Αχειροποίητου. Το μεγάλο κτίριο στη μέση της φωτογραφίας, αυτό με τα πολλά παράθυρα και το κεντρικό μπαλκόνι, παλιότερα στέγαζε το Βουλγαρικό Παρθεναγωγείο. Αργότερα εκεί στεγάστηκε το Διδασκαλείο Θηλέων. Βρισκόταν στη γωνία της Αγ. Σοφίας με την παλιά Φιλίππου -στη σημερινή γωνία Δελμούζου με Αβδελλά, ας πούμε. Δυτικά του και μέχρι το άλλο μεγάλο κτίριο της φωτογραφίας (που βρισκόταν στην Πλάτωνος) ήταν η μεγάλη αλάνα όπου αργότερα χτίστηκε το Πειραματικό. Κάποια εποχή στα χρόνια του ΑΠΠ είχε προσφυγικές σκηνές -στην συγκεκριμένη φωτογραφία δεν φαίνεται κάτι ξεκάθαρα.

Το κτίριο στο οποίο ο Σερώ ανέβηκε για να κάνει την λήψη.

Έχουμε άλλες δύο λήψεις από αυτό το σημείο τις οποίες είδαμε εδώ: https://archive.saloni.ca/295

Η επίχωση της ακτής της Θεσσαλονίκης από φερτά υλικά ήταν (και είναι) μια συνεχής διαδικασία. Έτσι, η έκφραση «παλιά παραλία» δεν έχει νόημα στην πραγματικότητα. Ωστόσο, αν θεωρήσουμε ως «Παλιά Παραλία» αυτήν που προέκυψε μετά την κατεδάφιση του παραθαλάσσιου τείχους, πρέπει με κάποιον τρόπο να βρούμε έναν όρο για την παραλία που υπήρχε αμέσως πριν την κατεδάφιση. Αυτή είναι η παλιά παλιά-παραλία και κυρίως βρισκόταν στην παραθαλάσσια περιοχή των Λαδάδικων, της μόνης τότε εκτός των τειχών συνοικίας της Θεσσαλονίκης (μικρό μήκος παραλίας υπήρχε και ανατολικά της Κατούνη, και εκτεταμένο πιο δυτικά per;ipoy από την οδό Ναυμαχίας Λήμνου). Σε προηγούμενη ανάρτηση (https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid03vTxeBNFhyPFpBHyJWT4euH8Gjuawy1kx4UHHhD6hkjm6yTfquKPywu3o2H7h3mVl) δύο σχέδια του Βιτάλη (τοπογραφικό και της προόδου των έργων της παραλιακής ζώνης) έδωσαν μια εικόνα αυτής της παραλίας των Λαδάδικων, που ίσως ήταν μια στενή αμμουδιά, ή ένας ακανόνιστος παραλιακός δρόμος, ή ένα μονοπάτι-δίοδος, ή ένα μείγμα από όλα αυτά. Ένας ακόμη χάρτης επιβεβαιώνει ότι υπήρχε μια ελεύθερη παραλιακή ζώνη, η χάραξη της οποίας έχει αφήσει ίχνη ως σήμερα και θεωρώ ότι εν μέρει ταυτίζεται με την σημερινή οδό Δόξης.

Θόδωρος Νάτσινας

Ο χάρτης δημοσιεύτηκε από τον κ. Γ. Επαμεινώνδα στην έκθεση και στον κατάλογο «Θεσσαλονίκη 1863-1873» (ΜΙΕΤ, 2014). Προέρχεται από ένα σύνολο 4 Γερμανικών χαρτών που παραχώρησε στο ΜΙΕΤ ο κ. Δ. Καρανταΐδης και παρουσιάζουν την περιοχή του λιμανιού και του πρώτου σιδηροδρομικού σταθμού. Σε αυτό το απόσπασμα του χάρτη, το οποίο έχει επεξεργαστεί ο κ. Επαμεινώνδας, φαίνονται στα Λαδάδικα (περίπου) τόσο η περιοχή πριν την επίχωση του 1870-80 όσο και η προβλεπόμενη μορφή των οικοπέδων στα νέα εδάφη. Με γαλάζιο χρώμα η «παλιά» ακτογραμμή.

Ειδικό ενδιαφέρον έχει η μεγάλη σκάλα που φαίνεται μπροστά από το «πρώτο» τελωνείο, σκάλα που δεν έχω εντοπίσει τόσο καθαρά σε άλλες εικόνες. Προφανώς αποτελούσε το κεντρικό σημείο φορτοεκφόρτωσης εμπορευμάτων πριν την κατασκευή της παραλίας την δεκαετία του 1870.

Ο χάρτης σε συνδυασμό με αυτούς του Βιτάλη, όπως είχαν παρουσιαστεί στην προηγούμενη ανάρτηση, υποστηρίζει την ύπαρξη αυτής της παραλιακής ζώνης/δρόμου/διόδου. Η ζώνη φαίνεται ότι άρχιζε ανατολικά από το κτίριο της παλιάς καραντίνας, συνέχιζε προς τα δυτικά μπροστά από το παλιό τελωνείο, μετά μπροστά από το διπλανό οικοδομικό τετράγωνο, «περνούσε» την σημερινή Σαλαμίνος και συνέχιζε ως μια στενή ζώνη περίπου μέχρι την οδό Ν. Λήμνου.

Απόσπασμα από την φωτογραφία γνωστή ως Sayce, που έχει χρονολογηθεί από το 1873, και δείχνει την περιοχή του παλιού τελωνείου. Δεξιά, το τριόροφο κτίριο είναι η παλιά καραντίνα, αριστερά της και “κάτω” από τον μιναρέ της Αγ. Σοφίας είναι το παλιό τελωνείο και ακριβώς μπροστά του, το σκεπαστό κτίριο (με μπλε χρώμα), ΥΠΟΘΕΤΩ ότι είναι η αποβάθρα του τελωνείου. Αν ισχύει η υπόθεσή μου, πρόκειται για πολύ πιο στιβαρή και βαριά κατασκευή από ότι ίσως νομίζαμε, καθώς οι σκάλες που έχουμε δει στις φωτογραφίες του τείχους δείχνουν, στην περιοχή που θα αντιστοιχούσε στην πλ. Ελευθερίας, πολύ πιο πρόχειρες κατασκευές. Πάντως, στην φωτογραφία εδώ δεν διακρίνεται η μορφή της παλιάς παλιάς-παραλίας των Λαδάδικων, αν και φαίνεται κάτι που θα μπορούσε να είναι ένα τοιχάκι, άραγε υπήρχει προκυμαία;

Το απόσπασμα του χάρτη Καρανταΐδη σε συνδυασμό με αεροφωτογραφία από το google. Φαίνεται ότι τα παλιά οικοδομικά τετράγωνα που είχαν πρόσοψη στην παλιά παλιά-παραλία των Λαδάδικων εξακολουθούν μέχρι σήμερα να έχουν περίπου την ίδια μορφή. Ιδιαίτερα το τετράγωνο που καταλάμβανε το «πρώτο» τελωνείο πρέπει να είναι το ίδιο, ίσως και ακριβώς – είναι το τετράγωνο όπου σήμερα βρίσκεται το εστιατόριο «Κιούπκια» στην πλατεία Μοριχόβου. Αλλά και το τετράγωνο δυτικά του τελωνείου έχει διατηρήσει σε αρκετό βαθμό την μορφή του. Μπροστά από τα δύο αυτά τετράγωνα υπάρχει αυτή η ζώνη-αμμουδιά-διάδρομος της παλιάς παλιάς-παραλίας, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται η οδός Δόξης.

Η σημερινή Δόξης, όπου, την δεκαετία του 1870, εκτεινόταν η παλιά παλιά-παραλία, σίγουρα πολύ πιο στενή.

Σχόλιο Αλέξ. Σαββόπουλου: H τρίτη φωτογραφία του άλμπουμ, αποκαλύπει εύκολα το σημείο λήψης κάτω από τον πύργο του Τριγωνίου και δίπλα στο ανατολικό τείχος της πόλης.