Μία αταυτοποίητη φωτογραφία, η οποία είχε δημοσιευθεί πριν από μερικά χρόνια σε μια δημοπρασία μαζί με άλλες λήψεις της πόλης, απεικονίζει μία παρέα παιδιών να ποζάρει δίπλα σε ένα κάρο. Αν και το σκηνικό δίνει την αίσθηση ενός τοπίου που θυμίζει χωριό, στην πραγματικότητα βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, στα όρια της πυρίκαυστης ζώνης. Συγκεκριμένα, η λήψη πραγματοποιήθηκε στη διασταύρωση των παλαιών οδών Βύρωνος και Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, σημείο που σήμερα εντοπίζεται πολύ κοντά στη γωνία των οδών Παύλου Μελά και Γρηγορίου Παλαμά.
Στη διασταύρωση των παλαιών οδών Βύρωνος και Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.
Πηγή Delcampe
Item n° #1777599130
Η συσχέτιση της αναζητούμενης με μία λήψη από τον εξώστη του μιναρέ Kara Ali δεν προβληματίζει και την τοποθετεί με ακρίβεια. Την πανοραμική φωτογραφία την είχαμε δει εδώ: [https://archive.saloni.ca/3540].
Μια φωτογραφία που αναρτήθηκε πριν μερικά χρόνια (2022) στη Ψηφιακή Βιβλιοθήκη του Γαλλικού Υπουργείου Πολιτισμού μας προβλημάτισε όσον αφορά την τοποθέτησή της στον χάρτη της πόλης. Ο δημιουργός της, Gills Ehrmann, στο πέρασμά του στις αρχές της δεκαετίας του '60, μας προίκισε με λήψεις από την Ακρόπολη. Ωστόσο, η έρευνα, εδώ και μερικά χρόνια δεν απέδωσε καρπούς. Το συγκεκριμένο πλάνο θα μπορούσε να είναι από την Ακρόπολη, την Άνω Πόλη ίσως και πιο χαμηλά. Δεν είχε βρεθεί κανένα στοιχείο που να προδίδει τη θέση της. Μέχρι που οι πρόσφατες αναρτήσεις των λήψεων από το αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου έφεραν την έμπνευση. Αναγνωρίστηκε πλέον και ταυτοποιείται ως η αρχή της οδού Δημάδου στο ύψος της διασταύρωσης με την οδό Δημητρίου Πολιορκητού, δίπλα στην πλατεία Τσιτσάνη.
Ένα φωτεινό και παράλληλα γοητευτικό πλάνο σε μια γειτονιά της Άνω Πόλης, δίπλα στον δυτικό περίβολο της Μονής Βλατάδων. Η παρέα των παιδιών δεξιά στέκεται στριμωγμένη στον τοίχο, στην παλιά ανακατασκευασμένη σήμερα οικία της γωνίας Δημητρίου Πολιορκητού με Δημάδου. Στην προσπάθειά τους να διευκολύνουν τον φωτογράφο, παραμερίζουν και μετατρέπονται ακούσια στους κεντρικούς χαρακτήρες της σκηνής. Την εικόνα συμπληρώνει η φιγούρα ενός πλανόδιου πωλητή με το γαϊδουράκι του, προσφέροντας ένα σπάνιο ντοκουμέντο της καθημερινότητας της εποχής. Το κάδρο του Gills Ehrmann καταφέρνει να συμπυκνώσει αυθεντικά την ατμόσφαιρα της εποχής, συνδυάζοντας την ομορφιά του τοπίου, τις καθημερινές ασχολίες και την ανεμελιά του παιδικού παιχνιδιού.
Σύμφωνα με την πηγή, η φωτογραφία τραβήχτηκε τον Απρίλιο του 1962. Με την τοποθεσία πλέον επιβεβαιωμένη δημιουργείται ένα νέο ερώτημα. Ποιοί είναι οι μικροί άγνωστοι πρωταγωνιστές που απαθανατίστηκαν στο πλάνο ;
Η λήψη του Gills Ehrmann και οι φωτογραφίες από το αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου έφεραν στο φως ένα κομμάτι της μεταπολεμικής Άνω Πόλης που δεν μας ήταν ιδιαίτερα γνωστό. Οι φωτογραφίες αυτές προσφέρουν τις παλαιότερες γνωστές απεικονίσεις της οδού Δημάδου.
Το σημείο ταυτοποιήθηκε οριστικά χάρη σε μία γνωστή κάρτ-ποστάλ, η οποία απεικονίζει ένα πανοραμικό πλάνο από τον δυτικό περίβολο της Μονής Βλατάδων με κατεύθυνση προς τα δυτικά, λύνοντας έτσι τον γρίφο της τοποθεσίας.
Δύο σπάνιες λήψεις από το πολύτιμο αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου προσφέρουν τις παλαιότερες γνωστές φωτογραφικές απεικονίσεις της οδού Δημάδου. Στις φωτογραφίες καταγράφεται η βόρεια είσοδος του δρόμου από την οδό Επταπυργίου με κατεύθυνση προς τον νότο. Το στενό σοκάκι συνεχίζεται με τα σκαλοπάτια που αποτυπώνονται στη δεύτερη εικόνα και διαγράφοντας μια διαδρομή σε σχήμα «Γ», καταλήγει στην οδό Δημητρίου Πολιορκητού.
Ένα πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο ήρθε στο φως μέσα από το αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου. Πρόκειται για την πρώτη γνωστή φωτογραφική αποτύπωση της οδού Δημάδου, στην περιοχή της Μονής Βλατάδων. Η σπάνια αυτή φωτογραφία εστιάζει στο σημείο όπου ο δρόμος συναντά τα ανηφορικά σκαλοπάτια, ενώ η οικία στον αριθμό 4 αποτέλεσε το «κλειδί» για την ακριβή ταυτοποίηση του σημείου.
Η οδός Δημάδου είναι ένα γραφικό, στενό σοκάκι που εκτείνεται δίπλα στον βορειοδυτικό περίβολο του μοναστηριού, συνδέοντας κάθετα την οδό Επταπυργίου στα βόρεια με το τέρμα της οδού Δημητρίου Πολιορκητού στα νότια. Ξεκινώντας κανείς από την Επταπυργίου, κατηφορίζει πεζός τα σκαλοπάτια και ακολουθώντας μια διαδρομή σε σχήμα «Γ», καταλήγει πολύ κοντά στην Πλατεία Τσιτσάνη.
Η επιβεβαίωση της οδού Δημάδου προέκυψε μέσα από τη σύγκριση με μια σύγχρονη φωτογραφία, όπου τα παράθυρα της οικίας στον αριθμό 4 στάθηκαν το σημείο-κλειδί για την ταυτοποίηση. Η εικόνα του τοπίου παρουσιάζει σημαντικές διαφορές στο πέρασμα του χρόνου, καθώς ορισμένα από τα παλιά σπίτια έχουν πλέον εξαφανιστεί.
Στο φωτογραφικό λεύκωμα «Η Θεσσαλονίκη που χάνεται» (έκδοση της Τράπεζας Continental, 1982) περιλαμβάνεται ένα στιγμιότυπο της κατοικίας επί της οδού Αργοναυτών 23, η οποία αρχικά δεν είχε τοποθετηθεί.
Η παλιά κατοικία εντοπίζεται στην Άνω Πόλη, κοντά στη θρυλική ταβέρνα του Τζώτζου. Καθοριστικό σημείο αναφοράς για την ταυτοποίηση της οδού στάθηκε το γειτονικό πρώην τζαμί «Zihni Pasa», το κτίσμα του οποίου διασώζεται μέχρι σήμερα.
Μια φωτογραφία από το αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου μας μεταφέρει στη δεκαετία του '60, αποτυπώνοντας την οδό Ευδοξίας. Πρόκειται για ένα στενό, αδιέξοδο σοκάκι, άγνωστο στους περισσότερους, το οποίο βρίσκεται κοντά στα βορειοδυτικά τείχη, λίγο πιο πάνω από το «Τσινάρι» και κάθετα στην οδό Δημητρίου Πολιορκητού.
Ολοκληρώνουμε την βόλτα στην παλιά οδό Αθηνάς μεταξύ Ιουλιανού και Θεοτοκοπούλου, με δυο ακόμα φωτογραφίες από το Αρχείο Μουτσόπουλου.
Η φωτό στα αριστερά, με λεζάντα ένα απλό «Παλαιά πόλις», θα μπορούσε να μας ξεγελάσει και να πιστέψουμε ότι πρόκειται για κάποιο στενάκι. Ωστόσο, το σημείο προδίδεται από την γωνία στο βάθος.
Έξτρα μπόνους-ανακούφιση για τις καυτές μέρες που διανύουμε: το χιόνι που έχει απομείνει στα κάγκελα και την στέγη του σπιτιού, που ήταν το δεύτερο δυτικά από την γωνία με Βλαχάβα, στο νότιο πεζοδρόμιο.
Δεξιά, βλέπουμε τα σπίτια του βόρειου πεζοδρομίου από τη Θεοτοκοπούλου ως απέναντι από την Βλαχάβα, σε μια λήψη χωρίς λεζάντα ή ημερομηνία, αλλά με υπογραφή: Ι. Δημόπουλος, Α’ Αρχιτεκτόνων.
Στο ημερολόγιο του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης (Σ.Α.Θ.) για το 2003, το οποίο είχε ως τίτλο «Άνω Πόλη. Ένας ιστορικός τόπος» σε φωτογραφίες και επιμέλεια του Νίκου Καλογήρου, φιλοξενείται μια αχρονολόγητη έγχρωμη φωτογραφία.
Η λήψη έχει γίνει από τα σκαλοπάτια της οδού Αθανασίου Χαϊδευτού, ακριβώς στο σημείο όπου συναντά την οδό Ακροπόλεως. Το κάδρο είναι αρκετά κλειστό, με μεγάλη πιθανότητα να έχει υποστεί περικοπή και εστιάζει αποκλειστικά στο θέμα του, το οποίο είναι το κατάστημα ψιλικών της Αθανασίας Σινιάκου με την ονομασία «Η Συνάντησις».
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο αριθμός «121» που αναγράφεται στην πινακίδα «Καπνοπωλείον» δεν αντιστοιχεί στη σημερινή αρίθμηση της οδού Ακροπόλεως. Με τα τωρινά δεδομένα, το κατάστημα θα βρισκόταν στον αριθμό 87.
Μια φωτογραφία από το αρχείο του Νικόλαου Μουτσόπουλου μας ταξιδεύει πίσω στον χρόνο, και συγκεκριμένα στη δεκαετία του '60.
Το στιγμιότυπο αποτυπώνει μια γειτονιά της Άνω Πόλης, στη συμβολή της οδού Ξενοκράτους με την άνοδο της οδού Αθανασίου Χαϊδευτού, όπως διαβάζουμε στην πινακίδα του Δήμου. Ο φακός ανηφορίζοντας, προσπερνά την κάθετη οδό Ακροπόλεως (στο μέσο) και καταλήγει στην οδό Ποτίδαιας (στο βάθος).
Μια καρτ-ποστάλ που εκδόθηκε κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου απεικονίζει, μέχρι πρότινος, έναν άγνωστο δρόμο. Μετά από μια σύντομη έρευνα, η οδός αυτή ταυτοποιήθηκε ως παλαιά Φιλίππου. Συγκεκριμένα, το εικονιζόμενο τμήμα συμπληρώνει το κομμάτι που έλειπε ανάμεσα στην οδό Ιουλιανού και την οδό Σωκράτους, την οποία είχαμε εξετάσει στο παρελθόν [https://archive.saloni.ca/849].
Οι χαρακτηριστικές δοκοί στήριξης από τα σαχνισιά τεκμηριώνουν απόλυτα τη συγκεκριμένη τοποθέτηση. Στο βάθος διακρίνεται ο φανός που βρίσκεται στη γωνία της οδού Σωκράτους. Παράλληλα, αποτελεί μεγάλη έκπληξη η παρουσία της σκάλας του τεχνίτη, ο οποίος επισκευάζει το σαχνισί στη γωνία και το οποίο είχαμε συναντήσει ξανά εδώ [https://archive.saloni.ca/884].
Αξίζει να σημειωθεί ότι η δίγλωσση λεζάντα της εποχής (σε γαλλικά και αγγλικά), η οποία αναφέρει «Δρόμος σε μια εβραϊκή συνοικία», είναι λανθασμένη, καθώς η περιοχή ανήκει στην ελληνική συνοικία του Αγίου Αθανασίου.
Η καρτ-ποστάλ προέρχεται από την «Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Παγκόσμιας Ισραηλιτικής Ένωσης».
Στην πράξη τακτοποίησης 1569/1961 διαγράφεται η εσοχή της οικοδομικής γραμμής λίγο πριν από τη συμβολή της με την οδό Σωκράτους (η γωνία με το κίτρινο χρώμα). Οι φωτογραφίες αλληλοκαλύπτονται από πλήθος στοιχεία. Στον κίτρινο κύκλο, η θέση του φωτογράφου με κατεύθυνση το βέλος.