Saloni.ca Archive

Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη

Από τον μιναρέ της Αγίας Σοφίας, μια φωτογραφία μετά την πυρκαγιά μας προσφέρει την τομή ενός κομματιού μιας πενταώροφης πολυκατοικίας, στο κέντρο της πόλης, σχεδόν απέναντι από τον Άγιο Νικόλαο τον Τρανό.

Αυτό που έχει απομείνει είναι ένα ελάχιστο τμήμα από το δυτικό κομμάτι των ορόφων αυτής της οικοδομής, το οποίο όμως διασώζει την τυπική επανάληψη της διαμόρφωσης σε κάθε όροφο.

Συγκεκριμένα, αν δεν κάνω λάθος, βλέπουμε τον χώρο της κουζίνας με την εστία και ό,τι έχει απομείνει από την χοάνη από πάνω της για την διοχέτευση του καπνού προς τις καμινάδες της σκεπής.

Η λογική της πολυκατοικίας στις αρχές του 20ου αιώνα.

Σπύρος Αλευρόπουλος

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02TGViUNCiw5qqkG8KVR2mC7SBEaXD1MABvivnDtNX4p4tC8osYd9NDZxiAzGZ8fNyl

Χτίστηκε το 1928 με την οικοδομική άδεια 1335/28, σε σχέδια των Μαλάκη-Ζωγράφου, για λογαριασμό του Γραμματικού. Ξεχωρίζει από μακριά από τον τρούλο στον οποίο καταλήγει.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0yMtjvdGyZkXbqCJQhybD1pwwgn2pccVBg63Pds2febBBr8QGSa664sDmENgD6JEMl

Μεσοπολεμική φωτογραφία από την ιστοσελίδα της Άγνωστης Θεσσαλονίκης. Στο ισόγειο φιλοξενούσε την ποτοποιία “Γραμματικού Ραξ” και το ζαχαροπλαστείο “Παρισινόν”.

Από την ταράτσα του μεγάρου η λήψη. Απο δημοπρασία αυτή η κατοχική φωτογραφία που βλέπει προς τα δυτικά με την Μητρόπολη να διακρίνεται στο κέντρο.

Σύγχρονη φωτογραφία από την ιστοσελίδα της Παράλλαξης: https://parallaximag.gr/thessaloniki-news/anakalypste-ta-ktiria-tis-polis-megaro-grammatikoy-tsimiski-96

Ένα πανοραμικό πλάνο τραβηγμένο από τον μιναρέ της Ροτόντας, με βορειοδυτική κατεύθυνση. Αποτυπώνει ένα εκτεταμένο τμήμα της Θεσσαλονίκης, από την περιοχή του Προφήτη Ηλία έως τη Μονή Βλατάδων.

Μια σημαντική διευκρίνιση. Παρόλο που η εγγραφή της στο Βρετανικό Πολεμικό Μουσείο καταχωρήθηκε τον Οκτώβριο του 1923, η λήψη εκτιμάται ότι έγινε πολλά χρόνια νωρίτερα, πριν από τη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1917.

Στάθης Ασλανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0CsuvYoRBmN4fxWLyu7EcKXCzrFZ5KNqj44yLCb3U51KQr7rofS6rz5EpojHjTnzZl

Πανοραμική λήψη από τον μιναρέ της Ροτόντας. Η πηγή της φωτογραφίας είναι η Υπηρεσία Εθνικών Αρχείων και Καταγραφών των ΗΠΑ (U.S. National Archives and Records Administration – NARA). Το αρχείο είναι διαθέσιμο για κατέβασμα σε μεγάλη ανάλυση, στην ιστοσελίδα:

https://nara.getarchive.net/media/view-from-a-minaret-salonika-campaign-a82b5f

Προς διευκόλυνση της τοπογραφικής ανάλυσης, έχουν σημειωθεί στη φωτογραφία οι θέσεις των εκκλησιών και των τζαμιών, όπως αυτά υπήρχαν κατά τη διάρκεια του Α΄ Π.Π.

Μια λήψη από το ύψος της οδού Επταπυργίου στη συμβολή της με την Παλαμίδου τον μακρινό Οκτώβριο του 1928. Ο φωτογράφος έχει στραμμένη την πλάτη του στο παλαιό ρήγμα, γνωστό ως Εσκί Ντελίκ (Eski Delik). Το πλάνο καταλήγει στην οδό Ευδόξου.

Η φωτογραφία προέρχεται από τη «Βρετανική Σχολή Αθηνών» (B.S.A.) και ανήκει στη συλλογή της οικογένειας John Pendlebury.

Κωδικός τεκμηρίου: PEN/2/2/3/62

Στάθης Ασλανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0oZzzmzJ1tEXWnqnuN3Xctir24aD3tp2qoRfcnXUhYnGYJ2wSYBU4GzpuEmhpAxbVl

«Σαρκοφάγος εις μίαν οδόν»

Τίτλος φωτογραφίας από μία σειρά ταχυδρομικών δελτίων (καρτ-ποστάλ) που κυκλοφόρησαν κατά τη διάρκεια του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου με απεικονίσεις δρόμων της πόλης.

Η λήψη τραβηγμένη σε μία άγνωστη οδό, απεικονίζει μία σαρκοφάγο τοποθετημένη καταμεσής του δρόμου. Στο παρελθόν, η θέση του φωτογράφου αποτελούσε ένα άλυτο μυστήριο.. Το ύψος και το εύρος της θέασης είναι αρκετά περιορισμένα, εστιάζοντας αποκλειστικά στη σαρκοφάγο, και δεν αποκαλύπτουν κανένα στοιχείο για το σημείο λήψης.

Σήμερα όμως η τύχη μας χαμογέλασε. Η αναζητούμενη σαρκοφάγος εντοπίστηκε στο βιβλίο «Archaeology Behind the Battle Lines» των Andrew Shapland και Ευαγγελίας Στεφανή. Σύμφωνα με την έρευνα, τοποθετείται στη συμβολή των καταργημένων οδών Αρπάλου με Αγίου Νέστορος.

Η Αρπάλου ήταν μία πάροδος που συνέδεε τις οδούς Αγίου Νέστορος και Αγίου Δημητρίου στο μέσο περίπου του ναού. Στη σημερινή ρυμοτομία το σημείο αυτό αντιστοιχεί περίπου στη συμβολή των οδών Αγίου Δημητρίου 96 με Αγνώστου Στρατιώτου. Ο φωτογράφος έχει στραμμένο τον φακό προς τον βορρά.

Στάθης Ασλανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0qD1jpJuwZt1DHaD3sAyoGmaSgBNBmY1czdAty3ci33ZGfzyze9PLqBFuawsVExTnl

Αρπάλου με Αγίου Νέστορος στην παλιά ρυμοτομία. Η φωτογραφία προέρχεται από τον ιστότοπο Delcampe.

Η φωτογραφία, τραβηγμένη από τον Robert Gaddie, απεικονίζει τη σαρκοφάγο σε πρώτο πλάνο, με τον ναό του Αγίου Δημητρίου στο βάθος, όπως ήταν μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1917. Η φωτογραφία προέρχεται από το βιβλίο «Archaeology Behind the Battle Lines» των Andrew Shapland και Ευαγγελίας Στεφανή .

Φωτογραφία του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου (D.A.I.) που δείχνει τη σαρκοφάγο στον περίβολο του Γενί Τζαμί. Η ημερομηνία εγγραφής, 26 Οκτωβρίου 1967. Κωδικός τεκμηρίου: 67.1895

Στιγμιότυπο σύγχρονης εικόνας σχεδόν από το ίδιο σημείο στη συμβολή των οδών Αγίου Δημητρίου με Αγνώστου Στρατιώτου.

Η θέση του φωτογράφου στη παλαιά ρυμοτομία. Η λήψη στον κίτρινο κύκλο με κατεύθυνση το βέλος.

Η πίσω όψη της καρτ-ποστάλ.

Ο εκδότης Saadi Levy μας θυμίζει σε ένα σύντομο κειμενάκι ότι η ημερομηνία που ξεκίνησε η έκδοση της εφημερίδας δεν μπορούσε να είναι καλύτερη γιατί είναι η ημέρα της εορτής της Αγίας Θεσσαλονίκης!

Ομολογώ ότι εδώ για πρώτη φορά έμαθα ότι υπάρχει Αγία Θεσσαλονίκη και ότι η εορτή της είναι όντως, ακόμα, η 7η Νοεμβρίου. Όσο κοίταξα στο google δεν μπόρεσα να εντοπίσω κάποια εκκλησία αφιερωμένη στην Αγία Θεσσαλονίκη ούτε βρήκα κάποιο άτομο που να ονομάζεται Θεσσαλονίκη. Μόνο μια αγιογραφία της αλλά και για αυτήν, όπου την βρήκα στο ίντερνετ, δεν υπήρχε αναφορά σε ποια εκκλησία βρίσκεται.

Όποιος θέλει το πρώτο τεύχος της εφημερίδας βρίσκεται στο https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6738670x

Θόδωρος Νάτσινας

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02ZzvRzuP1rNLdTERYkk91LrNcML8P22nYpMU3kpR8VWSMdes8EQh1fqoUEMoDMbhTl

Αν δεν είναι αυτό δείγμα πολυπολιτισμικότητας. Ένας Εβραίος εκδότης γαλλόφωνης εφημερίδας στην Οθωμανική περίοδο της πόλης χαιρετίζει την έναρξη της έκδοσης της εφημερίδας με αναφορά σε δύο Έλληνες ορθόδοξους Αγίους και ένας Γερμανό καθολικό Άγιο.

Χρόνια πολλά Θεσσαλονίκη!

Δημήτριος Α. Κάππος, ένας εκπαιδευτικός που δίδαξε στις αρχές της δεκαετίας του 1930 στο Β’ Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης : πόσο άγνωστος είναι;;;

Το βιβλίο “Το δικό μας 2ο“, του Γ. Μουμουζιά, παρουσιάζει διάφορα ιστορικά στιγμιότυπα του Β’ Γυμνασίου Θεσσαλονίκης και περιέχει έναν μεγάλο κατάλογο εκπαιδευτικών που δίδαξαν σ’ αυτό, όλα τα προηγούμενα χρόνια. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και το όνομα “Κάππος, Δ.”, χωρίς καμιά άλλη πληροφορία, ούτε καν την ειδικότητά του.

Κάτι ανάλογο αποτυπώνεται και στο βιβλίο “Σχολεία της Θεσσαλονίκης”, της Π. Αγραφιώτου-Ζαχοπούλου, όπου εμφανίζεται το όνομα “Δ. Κάππος” μεταξύ των καθηγητών του Β’ Γυμνασίου και τίποτα άλλο.

Ποιος άραγε ήταν ο Δ. Κάππος;;

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0pa6nRop7n6GJND6kGc8kqdND8fGCq4WC8PmGDFSHqn2F2furyn3bZKfwZz3D9wRal

Η αναφορά του ονόματος “Κάππος, Δ.” στο βιβλίο “Το δικό μας 2o ”

Ο Δημήτριος Α. Κάππος (πρώτος από δεξιά) με συναδέλφους του εκπαιδευτικούς, το 1931, στη ξύλινη εξέδρα, που ήταν μπροστά στο Λευκό Πύργο

Ο Δημήτριος Α. Κάππος (ακουμπισμένος στο δένδρο, σε κίτρινο πλαίσιο) με συναδέλφους του εκπαιδευτικούς του Β’ Γυμνασίου Θεσσαλονίκης σε εκδρομή, το 1932

Φωτογραφία μαθητών και δύο εκπαιδευτικών του Β’ Γυμνασίου Θεσσαλονίκης σε εκδρομή, πιθανότατα στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης, το 1933. Στη μέση με το ανοιχτόχρωμο καπέλο στα πόδια είναι ο Δημ. Α. Κάππος.

Ο Δημήτριος Α. Κάππος γεννήθηκε το 1904 στο Λιδωρίκι Φωκίδας. Ο πατέρας του ήταν ο Ανδρέας Κάππος, γραμματέας του τοπικού ειρηνοδικείου και η μητέρα του η Παρασκευή Κάππου, το γένος Μαργέλλου. Σπούδασε Μαθηματικά στο παν. της Αθήνας.

Πήρε πτυχίο από το Τμήμα Μαθηματικών του Παν. της Αθήνας, το Δεκέμβριο του 1927. Το 1928 διορίστηκε καθηγητής μαθηματικών στη γενέτειρά του, το Λιδωρίκι και το 1930 μετατέθηκε στο Β’ Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης, όπου υπήρξε ένας από τους πρώτους καθηγητές όταν μετακόμισε το Β’ Γυμνάσιο από το παλιό κτίριο της γωνίας Εγνατίας με Κωνσταντίνου Παλαιολόγου στο νεόκτιστο σχολικό συγκρότημα της οδού Σχολείων (σημ. Ικτίνου), το 1933. Το χρονικό διάστημα 1934-1938 ήταν στο παν. του Μονάχου για μεταπτυχιακές σπουδές, με υποτροφία του Ελληνικού Κράτους αρχικά και του Ιδρύματος Humboldt στη συνέχεια. Τότε πιθανότατα γνωρίστηκε και με τον Κων/νο Καραθεοδωρή. Το 1938, που επέστρεψε στην Ελλάδα, είχε μετατεθεί σε Γυμνάσιο της Αθήνας και, όπως φαίνεται, συνεργάστηκε με τον καθηγητή του Τμήματος Μαθηματικών της Αθήνας Νείλο Σακελλαρίου, για την εκπόνηση διδακτορικής διατριβής. Η διατριβή του εγκρίθηκε με μεγάλη δυσκολία και με την ισχυρότατη υποστήριξη του Νείλου Σακελλαρίου, το 1940. Τα πολύ δύσκολα χρόνια της κατοχής παραιτήθηκε από τη Μέση Εκπαίδευση το 1942 κι έφυγε στη Γερμανία, όπου προσλήφθηκε, πιθανότατα με σύσταση του Κ. Καραθεοδωρή, ως βοηθός του ονομαστού καθηγητού των Μαθηματικών, B.L. van der Waerden, στο παν. της Λειψίας, όπου ασχολήθηκε με την ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Επιστήμης (ιδιαίτερα για τον Αρίσταρχο τον Σάμιο και τους Βυζαντινούς μαθηματικούς), λόγω των τότε ενδιαφερόντων του van der Waerden. Μετά την κατάρρευση της ναζιστικής Γερμανίας προσλήφθηκε ως επιστημονικός συνεργάτης του καθηγητή Kurt Reidemeister (που κι αυτός ενδιαφερόταν για την ιστορία των Μαθηματικών) στο παν. Marburg, για τη χρονική περίοδο 1945-1946. Το 1946 ο Δημ. Κάππος έγινε δεκτός ως επιστημονικός συνεργάτης από τον καθηγητή Otto Haupt στο παν. Erlangen, όπου εξελίχθηκε ως υφηγητής το 1947 κι ως αναπληρωτής καθηγητής το 1949.

Ο Δημ. Κάππος σε στιγμιότυπο διδασκαλίας στο Τμήμα Μαθηματικών της Αθήνας, τη δεκαετία του 1960

Το 1950 ο Δημ. Κάππος ήταν υποψήφιος για την έδρα της Μαθηματικής Ανάλυσης στο παν. της Αθήνας με συνυποψήφιο τον Φ. Βασιλείου, όπου δεν εκλέχθηκε κανείς. Και το 1952 ήταν ξανά υποψήφιος για την ίδια έδρα, με συνυποψήφιο τον Ν. Κριτικό, όπου εκλέχθηκε έκτακτος καθηγητής, με την πολύ ισχυρή υποστήριξη του καθ. Νείλου Σακελλαρίου. Από το 1953 άρχισε να διδάσκει στο Τμήμα Μαθηματικών του Παν. της Αθήνας και το 1956 έγινε τακτικός καθηγητής. Ανανέωσε τη διδασκαλία της Μαθηματικής Ανάλυσης και γενικότερα έδωσε μια νέα πνοή στο Τμήμα Μαθηματικών της Αθήνας. Το 1971 συνταξιοδοτήθηκε και διορίστηκε ως πρόεδρος του Κέντρου Πυρηνικών Ερευνών “Δημόκριτος”, όπου παρέμεινε μέχρι τη μεταπολίτευση του 1974. Τον Ιανουάριο του 1985 απεβίωσε στο Μόναχο.

Ένα από τα βασικά συγγράμματα του Δημ. Κάππου στο Τμήμα Μαθηματικών της Αθήνας

Ο Δημ. Κάππος στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης, το 1932

Ο Δημ. Κάππος στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης, το 1932

Ο Δημ. Κάππος στην περιοχή του Μπεχ Τσινάρ, Θεσσαλονίκη, το 1932

Πρόσφατα (στις 28-9-2025) έγιναν τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Δημ. Α. Κάππου στη γενέτειρά του, το Λιδωρίκι.

Το κτιριακό συγκρότημα του Ασύλου του Παιδιού, επιταγμένο ως στρατιωτικό νοσοκομείο κατά τον πόλεμο. Είχε ολοκληρωθεί το 1926. Το μαιευτήριο που αναπτυσσόταν στην γωνία με Εθνικής Αμύνης διακρίνεται αριστερά.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0KdeefmemprZQnT9uj3yikJr6NJTw3v23G3h8D8FBuuaqNsVu1VcvtEj23v7ExvfBl

Το ναϊδριο του Αγίου Στυλιανού, στην Εθνικής Αμύνης δίπλα στο Άσυλο του Παιδιού, θεμελιώθηκε τον Φεβρουάριο του 1938. Ήδη από το 1926 η Μαρία Καρίπη είχε δωρίσει στο ΑτΠ 40.000 δρχ. (σχεδόν άλλα τόσα υποσχέθηκε και ο αδελφός της Γεώργιος) για την κατασκευή του, με την προϋπόθεση ότι θα ονομαστεί Άγιος Στυλιανός ως προστάτης των παιδιών. Τα πρώτα αρχιτεκτονικά σχέδια είχε αναλάβει ο Κ. Κοκορόπουλος και εγκρίνονται το 1927. Δεν είχε όμως ακόμα βρεθεί ο κατάλληλος χώρος. Το 1932 το Ίδρυμα αναθέτει στον αρχιτέκτονα Αριστοτέλη Ζάχο να σχεδιάσει εκ νέου τον ναό. Τα σχέδια εγκρίνονται το 1932, σύμφωνα με τα οποία θα κατασκευάζονταν το ναϊδριο με εμβαδόν 26 τ.μ. Αφού ξεκαθαρίστηκαν τα όρια ανάμεσα στο ΑΠΘ και το ΑτΠ τον Φεβρουάριο του 1938 όπως είπαμε θεμελιώνεται ο Άγιος Στυλιανός. Ο πόλεμος τον βρίσκει ημιτελή αλλά κατά την διάρκεια της Κατοχής τα έργα ξεκινούν και πάλι.Το 1943 ολοκληρώνεται και γίνεται η πρώτη λειτουργία. Τα επίσημα θυρανοίξια θα γίνουν τον Νοέμβριο του 1946.

Σπύρος Αλευρόπουλος

Οι πληροφορίες και η πρώτη φωτογραφία από την κατασκευή του ναού από το βιβλίο: Το «Άσυλο του Παιδιού 1919-2019» Εκατό χρόνια προσφοράς, Μάνος Τραϊανός, 2018

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02PHQbtkpiLosZzHvj4dRDcny6WZxz4UpPyXo1urfKGCR73DD19QK7jxzKPwGpH4XSl

Λίγο πριν την ολοκλήρωσή του, την δεκαετία του 1940.

Σύγχρονη φωτογραφία από την wikipedia: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:%CE%9D%CE%B1%CF%8C%CF%82_%CE%91%CE%B3%CE%AF%CE%BF%CF%85_%CE%A3%CF%84%CF%85%CE%BB%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%8D,_(1938),_%CE%86%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BF_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%A0%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CF%8D,_%CE%98%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%B7.jpg

Μια μάλλον σπάνια εικόνα από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στη Θεσσαλονίκη: «A Safeguard of Salonika Harbour: The Approach to the Much-Discussed Port Walled in with Nets.» Μια πύλη με μεταλλικά δίχτυα που προστάτευε την είσοδο του λιμανιού από υποβρύχια.

Το 2022, η Μ. Νικοπούλου είχε δημοσιεύσει ένα απόσπασμα από το ημερολόγιο της νοσοκόμας του Ερυθρού Σταυρού Mary Gladwin, όπου περιγραφόταν μια θαλάσσια «πύλη» στο λιμάνι το 1917 — μια πύλη που, όπως σημειώνει, δεν υπήρχε το 1914. Η ανάρτησή της τότε έκλεινε με την απορία: «Υπάρχουν άραγε φωτογραφίες όπου να διακρίνεται κάτι σχετικό – ίσως οι σημαδούρες;»

Τρία χρόνια αργότερα, εντοπίστηκε αυτή η φωτογραφία μέσω της σελίδας The Salonika Campaign, 1915–1919, με πηγή το The Illustrated War News της 8ης Δεκεμβρίου 1915. Η λεζάντα ανέφερε: «Μια προστασία του λιμανιού της Θεσσαλονίκης: Η προσέγγιση στο πολυσυζητημένο λιμάνι που περιτοιχίζεται με δίχτυα.»

Η εικόνα δεν έχει στοιχεία που να επιβεβαιώνουν τη θέση της — θα μπορούσε να είναι από οπουδήποτε στον κόσμο. Αν όμως προέρχεται πράγματι από τον Θερμαϊκό, η πιο λογική τοποθεσία θα ήταν στο ύψος του Μεγάλου Καραμπουρνού. Ακόμα κι αν δεν είναι από εκεί, είναι πολύ πιθανό ότι η πύλη που είδε η Mary Gladwin έμοιαζε κάπως έτσι.

Θόδωρος Νάτσινας

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid025h4JMELNarT5kkUuchBWL2itTNmfzHCRm9n17ycwSyVLPgEKouHYXCPNdQMXjnJUl

A Safeguard of Salonika Harbour: The Approach to the Much-Discussed Port Walled in with Nets

The Illustrated War News,’ της 8th December 1915 μέσω της σελίδας The Salonika Campaign, 1915-1919.

https://www.facebook.com/photo/?fbid=1294738464331110&set=pb.100064659377654.-2207520000

Το απόσπασμα του ημερολογίου της Mary Gladwin.

Η ανάρτηση: https://www.facebook.com/photo/?fbid=1294738464331110&set=pb.100064659377654.-2207520000