«Μία συμβολική παράστασις από την εν λόγω έκθεσιν», καταλήγει η λεζάντα αυτής της φωτογραφίας που δημοσιεύτηκε στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας Κρητικά Νέα του Ηρακλείου, στις 13 Νοεμβρίου 1939 και δείχνει κάτι που μοιάζει με ταμπλώ βιβάν -χαρακτηριστικό της αισθητικής της εποχής.
Το πρωτοσέλιδο με την φωτογραφία το ανακάλυψε και μας το έστειλε η Άννα Μαρκουλιδάκη. Την ευχαριστούμε πολύ!
Κατά τα άλλα, σε διάφορες ιστοσελίδες με την ιστορία της ΔΕΘ, η 14η ΔΕΘ -του 1939- δεν περνά απαρατήρητη καθώς ήταν η τελευταία που έγινε στο Πεδίο του Άρεως.
Τις περισσότερες πληροφορίες τις αντλούμε από την ιστοσελίδα για τον Ι.Μεταξά (όπου βρίσκεται και το πιο λεπτομερές ιστορικό των εκθέσεων 1936-1940):
Η 14η ΔΕΘ έλαβε χώρα από τις 24/9 ως τις 15/10/1939 -δυο βδομάδες αργότερα απ’ τον αρχικό προγραμματισμό της «λόγω των δυσχερών διεθνών συνθηκών». Παρότι η Γερμανία του Χίτλερ είχε ήδη εισβάλει στην Πολωνία, συμμετείχε κανονικά στην Έκθεση.
« … Πέραν της Γερμανίας, στην έκθεση συμμετείχαν επισήμως η Βουλγαρία (με ένα επιβλητικό περίπτερο ύψους 12 μέτρων), η Ιταλία, η Τουρκία και η Φινλανδία. Ένα από τα εντυπωσιακότερα Περίπτερα της Έκθεσης εκείνης της χρονιάς ήταν εκείνο της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας τού Μεταξά, το κρατικό Περίπτερο, καθώς και το Περίπτερο Υγιεινής. Μία από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές συμμετοχές ήταν αυτή της
εταιρείας «ΑΜΒΥΞ» του Αλβέρτου Ρεβάχ, που συμμετείχε στη ΔΕΘ από το 1935: στην 14η ΔΕΘ καταλάμβανε ένα ολόκληρο Περίπτερο, όπου παρουσίαζε προϊόντα όπως η σαμπάνια Moet & Chandon, το απεριτίφ Campari, τα λικέρ Cointreau και Benedictine και το νερό Σάριζα.
Το ζαχαροπλαστείο «Αθηναϊκόν» βραβεύτηκε για τα περίφημα λουκούμια του, όπως και η Εταιρεία Αλιπάστων Μυτιλήνης, η εταιρεία υφασμάτων και κλινοσκεπασμάτων «Υφανέτ», η ποτοποιία «Μεταξάς» και ο οίκος «Παπαγεωργίου.
Στο πλαίσιο των παραλλήλων εκδηλώσεων της ΔΕΘ διοργανώθηκε (στο κινηματοθέατρο «Παλλάς») χορευτικό φεστιβάλ από τη Σπεκ Μελισσηνού, με επίλεκτη χορευτική ομάδα από την Αθήνα.. Παρουσιάστηκαν έργα του Σοπέν, αλλά και ελληνικοί παραδοσιακοί χοροί».
Με βάση την πληροφορία της τελευταίας παραγράφου, δεν ξέρουμε αν η εικόνα που δημοσίευσαν τα Κρητικά Νέα παρουσιάστηκε στις παράλληλες εκδηλώσεις στο Παλλάς ή σε κάποιο σημείο της κανονικής Έκθεσης.
Η φωτογραφία απεικονίζει μια πανοραμική άποψη της πόλης, με το βλέμμα στραμμένο προς τα βόρεια. Τραβήχτηκε από τον ψηλότερο όροφο του δυτικού κτιρίου της εταιρείας Bartissol, που βρισκόταν στη γωνία των οδών Ναυάρχου Κουντουριώτου και Σαλαμίνος, ακριβώς μπροστά από τη σημερινή είσοδο του λιμανιού.
Η φωτογραφία προέρχεται από τον διαδικτυακό ιστότοπο Delcampe, Item n°2349318948.
Η σύγκριση των δύο φωτογραφιών μας βοηθά να προσδιορίσουμε την ημερομηνία λήψης της πανοραμικής φωτογραφίας. Στην αεροφωτογραφία, παρατηρούμε ότι το οικοδομικό τετράγωνο των αποθηκών της Τράπεζας Θεσσαλονίκης, στη συμβολή των οδών Γάτσου και Κουντουριώτου, έχει υποστεί ζημιές. Γνωρίζουμε από δημοσιεύματα της εποχής ότι αυτές οι ζημιές είναι αποτέλεσμα του βομβαρδισμού που πραγματοποίησε ένα γερμανικό αερόπλοιο τύπου Ζέπελιν στις 19 Ιανουαρίου 1916 (παλαιό ημερολόγιο).
Δεδομένου ότι το κτίριο των αποθηκών εμφανίζεται ακέραιο στην πανοραμική φωτογραφία, συμπεραίνουμε με βεβαιότητα ότι αυτή η φωτογραφία τραβήχτηκε πριν από τον βομβαρδισμό του 1916.
Η αεροφωτογραφία βρίσκεται στο βιβλίο της Αλέκας Καραδήμου Γερόλυμπου “Το χρονικό της Μεγάλης Πυρκαγιάς”.
Άποψη από δορυφορικό πλάνο της θέσης του φωτογράφου στη σημερινή ρυμοτομία. Τα εμβληματικά κτίρια του λιμανιού δεν υπάρχουν πλέον. Ο φωτογράφος βρισκόταν στον κίτρινο κύκλο με κατεύθυνση προς το βέλος
Χθεσινές φωτογραφίες του Στάθη Ασλανίδη από τις τέσσερις κρήνες, Ακροπόλεως, Τιμοθέου, Δημητρίου Πολιορκητού και Παπαρέσκα που αποδόθηκαν πρόσφατα στα πλαίσια συντήρησης και ανάπλασης του περιβάλλοντος χώρου.
Η κρήνη τότε ήταν σε μάντρα σπιτιού -το βλέπουμε παραπίσω, ενώ ανατολικά ακουμπούσε σε ένα κτιριάκι με μαγαζί.
Το βλέπουμε ολόκληρο στην αριστερή φωτογραφία. Διώροφο τετράγωνο με μπαλκόνι «κλεισμένο», ας πούμε, με κάποιο είδος καλαμωτής. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για το ίδιο κτίριο και στις δυο φωτογραφίες.
Μετά το 2019 που ήταν η προηγούμενη ανάρτηση για την κρήνη, εμφανίστηκε και αυτή η κοντινή φωτό της από δυτικά (ανάρτηση Γ. Σιδηρόπουλου, ΠΦΘ, 2023).
Αλλά έχει ενδιαφέρον και αυτή αριστερά, από ανάρτηση της Sofia Demoula (ΠΦΘ 2014). Δεν ξέρω ποια χρονολογία είναι τραβηγμένη, αλλά εδώ γίνεται ξεκάθαρο ότι ο χώρος μπροστά της φαίνεται να ανήκει στο σπίτι ανατολικά της και όχι σ’ αυτό πίσω της, που -προφανώς αργότερα, όταν πια έγιναν διάφορες επισκευές- χρησιμοποίησε την κρήνη για μπαλκονάκι (δεξιά, σε φωτό του 2013, αν θυμάμαι καλά)
Η οδός Ολύμπου (τότε Αριστοτέλους) από σχεδόν την Ιουλιανού προς τα δυτικά σε μια πρωτοεμφανιζόμενη φωτογραφία πριν την πυρκαγιά του ’17 [Aπό το Delcampe]
Μας δίνει λίγο μεγαλύτερο πλάνο του δρόμου απ’ όσο είχαμε δει στην φωτογραφία του Joseph Pigassou που είχε αναγνωρίσει και τεκμηριώσει ο Στ. Ασλανίδης. Τώρα, με την σειρά της, χρησιμεύει για την τεκμηρίωση της «νέας».
Ο άγνωστος φωτογράφος στέκεται στη μέση του δρόμου (Αριστοτέλους/νυν Ολύμπου) και κοιτάζει προς τα δυτικά.
Στην σύγκριση με την φωτογραφία του Joseph Pigassou σημειώνονται πολλές κοινές λεπτομέρειες των κτιρίων.
Την φωτογραφία του Πιγκασού μπορείτε να την δείτε καθαρή εδώ: https://archive.saloni.ca/52
Το βάθος του δρόμου, το βλέπουμε πιο καθαρά εδώ: https://archive.saloni.ca/317
Πανοραμική άποψη του Τοπ Χανέ, του λιμανιού και της περιοχής Βαρδαρίου, όπως αυτά φαίνονταν από την οροφή κτιρίου στο μέσο του παλαιού οικοδομικού τετραγώνου 382. Πιθανώς τραβήχτηκε πριν από την καταστροφική πυρκαγιά του 1917, σύμφωνα με τη σειρά των φωτογραφιών σε μια πρόσφατη διαδικτυακή δημοπρασία.
Στο κέντρο της πόλης, δίπλα στην πλατεία Βαρδαρίου, σημερινή πλατεία Δημοκρατίας.
Η φωτογραφία προέρχεται από το διαδικτυακό ιστότοπο Delcampe, Item n°2349318948
Η αεροφωτογραφία συσχέτισης που επιλέχθηκε, προέρχεται από το βιβλίο της Αλέκας Καραδήμου Γερόλυμπου “Το χρονικό της Μεγάλης Πυρκαγιάς”.
Άποψη της θέσης του φωτογράφου από δορυφορικό πλάνο στη σημερινή ρυμοτομία. Στον κίτρινο κύκλο η θέση του και με το βέλος η κατεύθυνση της λήψης.
Στην πορεία του για Αθήνα, μια στάση του τρένου στον Πλαταμώνα, δίπλα στην βίλα του Μοσκώφ. Ευκαιρία να θαυμάσουν οι Γερμανοί επιβάτες την βίλα και την θέα από κοντά. Πίσω η ημερομηνία αναφέρει 2 Μαϊου 1943.
Ακόμη μία φωτογραφία της οθωμανικής κρήνης έξω από το νεκροταφείο της Αγίας Παρασκευής. Αυτή τη φορά στερεοσκοπική, λήψη σε γυαλί, πάντα από την εποχή του Α' Παγκ. Πολέμου.
Διακρίνεται το καμπαναριό της μονής Αγίας Θεοδώρας μετά την πυρκαγιά του 1917. Αριστερά ερείπια του συγκροτήματος των σχολείων της συναγωγής Ταλμούδ Τορά. Aπό τη Συλλογή του Ντίνου Χριστιανόπουλου της βιβλιοθήκης του ΑΠΘ. (Στην συλλογή η φωτογραφία υπάρχει ανάποδα οπότε εδώ διορθώθηκε)