Ο συνοικισμός στο Λεμπέτ στην Σταυρούπολη το 1914

Το 1914, στον πρώτο διωγμό από Μικρά Ασία, έφτασαν στην Θεσσαλονίκη χιλιάδες πρόσφυγες σε άθλια κατάσταση και σιγά-σιγά δημιουργήθηκαν οι πρώτοι συνοικισμοί. Ίσως ο πιο γνωστός ‘φωτογραφικά’ ήταν ο συνοικισμός στο Λεμπέτ. Κι αυτό, διότι εκεί κοντά, σε γη που ανήκε στη Μονή Λαζαριστών, οι Γάλλοι έστησαν κι ένα σχολείο για τα προσφυγόπουλα από Μικρασία, Θράκη και Δαρδανέλια, οπότε ο Φωτογραφικός και ο Κινηματογραφικός Τομέας της Γαλλικής Στρατιάς ανέλαβαν την παρουσίασή του.

Οι λήψεις που ακολουθούν προέρχονται από τα αρχεία τους [https://www.pop.culture.gouv.fr/ και https://imagesdefense.gouv.fr/]. Τα αποκόμματα στο τέλος είναι από την εφημερίδα Μακεδονία.

Σημειώνεται ότι με τον όρο Λεμπέτ εδώ πια εννοείται η περιοχή της Σταυρούπολης και όχι το τσιφλίκι Λεμπέτ που βρισκόταν βορειότερα, εκεί που τώρα βρίσκεται η Ν. Ευκαρπία.

Μάρα Νικοπούλου

Στο φιλμ, με τον γενικό τίτλο «Το ειρηνικό έργο των Γάλλων στην Ανατολή», διευκρινίζεται ότι οι λήψεις γίνονται με την άδεια του στρατού. «Το γαλλικό σχολείο στο Λεμπέτ, υπό την αιγίδα του στρατηγού Σαράιγ, δημιουργήθηκε για τις ανάγκες των προσφυγόπουλων από την Θράκη, την Μικρά Ασία και τα Δαρδανέλια», λέει η πρώτη κάρτα και η ταινία ξεκινάει με το πρωινό μάζεμα για το σχολείο σε ένα από τα προσφυγικά χωριά που έχτισαν οι Έλληνες, με πλάνα που μας επιτρέπουν να δούμε κάποια κτίρια του συνοικισμού.

Aντίστοιχες και οι φωτογραφίες του ‘Οπερατέρ Κ’ από τον Αύγουστο του 1916

Ένα κοντινό στα συγκεντρωμένα κοριτσάκια. Όλα ξυπόλυτα, κάποια με μαντήλια. Το διαφορετικό δέσιμο μάλλον μαρτυρά την διαφορετική καταγωγή τους. Το πρωινό μάζεμα είναι η μόνη στιγμή που τα βλέπουμε. Δεν ξέρουμε αν πηγαίνουν και αυτά στο σχολείο ή απλώς σε κάποιον χώρο για να μάθουν τέχνες ή τι…

Ακολουθούν τα αγόρια. Ξυπόλυτα και αυτά.

Το κωμικό απόσπασμα που ακολουθεί δείχνει στημένο για τις ανάγκες της ταινίας, ωστόσο μοιάζει να ‘βασίζεται σε αληθινά γεγονότα’… Δυο κοπανατζήδες κρύβονται, αλλά ο δάσκαλος τους βρίσκει και τους οδηγεί από τ’ αυτί στα θρανία. Εμείς βλέπουμε καλύτερα το μήκος του οικισμού και ότι μπροστά σε κάποια κτίρια υπάρχουν καλαμπόκια.

Τα αγόρια προχωρούν στη σειρά για το σχολείο. Έχουν στρίψει σε άλλο δρόμο -ο συνοικισμός, λοιπόν, έχει σίγουρα τουλάχιστον τρεις σειρές σπιτιών. Εδώ μάλιστα έχουν φυτευτεί και κάποια δεντράκια. Τα κορίτσια (άγνωστο αν είναι η ίδια ομάδα ή άλλη) είναι σταματημένα στη γωνία ενός κτιρίου.

Τα αγόρια φτάνουν σε έναν χώρο με δέντρα, μάλλον λίγο πιο νότια από τον συνοικισμό.

Και πλένονται έξω από τα παραπήγματα τύπου Adrian που στεγάζουν τις τάξεις τους…

…στις οποίες μπαίνουν αμέσως μετά.

Κάποιες μέρες κάνουν μάθημα έξω – βολεύει καλύτερα και για την κινηματογράφηση 😊- και η λεζάντα μας πληροφορεί ότι «τα παιδιά διδάσκονται με την ‘άμεση μέθοδο’». Τα βλέπουμε να τρέχουν και να παλεύουν την ώρα της «ψυχαγωγίας», πάντα υπό την επίβλεψη των δασκάλων τους. Και, δεξιά, βλέπουμε το γραφείο όπου γίνεται η εγγραφή των ‘καινούργιων’.

Κάθε μέρα, μπαίνουν στην σειρά για να πιουν κινίνο -μόνα τους ή ‘με τη βία’. Αλλά και για να τους δώσουν κάποιο μπισκοτάκι.

Οι καλύτεροι μαθητές επιβραβεύονται: ο διερμηνέας (στερεοτυπική μορφή Γάλλου) τους αφηγείται αστείες ιστορίες στην γλώσσα τους. Τους μιλάει όμως και για την σπουδαία ιστορία της Γαλλίας.

Κι έτσι, σύμφωνα με την λεζάντα, έχουμε «Χεράκια που χειροκροτούν την Γαλλία και περιμένουν να έρθει η ώρα που θα την υπηρετήσουν πιστά». Και για του λόγου το αληθές, το ταινιάκι τελειώνει με έναν πιτσιρικά που κρατάει πινακίδα «Ζήτω η Γαλλία»

Δύο δημοσιεύματα στην εφημερίδα «Μακεδονία», γραμμένα τον Δεκέμβριο 1917, ευγνωμονούν επίσης τους Γάλλους για την λειτουργία του σχολείου.

Τα εύσημα για τη λειτουργία του σχολείου ανήκουν στους Γάλλους -δεν βρήκα ακόμα τι απέγινε μετά το τέλος του πολέμου. Για τον συνοικισμό πάντως υπεύθυνοι είναι εξ αρχής οι Έλληνες, που σημαίνει ότι πρέπει να αδειάζουν και τους βόθρους… Το φιλμάκι είναι γυρισμένο το 1916 και μπορείτε να το δείτε ολόκληρο εδώ: https://imagesdefense.gouv.fr/fr/l-oeuvre-pacifique-francaise-en-orient.html?fbclid=IwAR3-9ZcqKCW-_IlVeNj3hctRhh60NnLZiwhRItvnr078JOsvEUlh1dtEnnk Ένα κομμάτι του -στο κέντρο της πόλης πια- θα δούμε σε ξεχωριστή ανάρτηση.