Φωτογραφία ενός ποδηλάτη στο στούντιο του J. Gamliel
Μια φωτογραφία ενός ποδηλάτη στο στούντιο του J. Gamliel, Grande Rue du Vardor(?) 17, Salonique. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να είναι η πρώτη φωτογραφία ποδηλάτη στην Θεσσαλονίκη – έστω και σε στούντιο.
Θόδωρος Νάτσινας
H φωτογραφία προέρχεται από τα αρχεία του New York University (παράρτημα Abu Dabi) με τίτλο ο Mustafa Celaleddin Bey με μετάλλια ποζάροντας με ποδήλατο. Η φωτογραφία αναπαράγεται στο φ/β , στην σελίδα Bir Zamanlar Bisiklet, όπου δίνεται η πληροφορία ότι η φωτογραφία έχει σχέση με τον πρώτο αγώνα ποδηλάτων που διεξήχθη στην Οθωμανική αυτοκρατορία το 1897, σε ένα ξύλινο ποδηλατοδρόμιο στην Θεσσαλονίκη και όπου ο εικονιζόμενος είχε κερδίσει μετάλλιο.
Ψάχνοντας για τα στοιχεία που δίνονται προκύπτουν ορισμένα ενδιαφέροντα στοιχεία.
https://www.facebook.com/photo/?fbid=936276816540894&set=a.936276843207558
Άρθρο στην Journal de Salonique της 13/9/1897 περιγράφει τους αθλητικούς αγώνες που οργάνωσε την Κυριακή 12/9/1897 το Sporting Club και προσέλκυσαν 3000 θεατές. Οι αγώνες (μάλλον εμπνευσμένοι από τους πρόσφατους Ολυμπιακούς αγώνες της Αθήνας) περιλάμβαναν λεμβοδρομίες, αγώνες δρόμου, πάλη, τσουβαλοδρομίες, αγώνες με κουβάδες (που δεν κατάλαβα ακριβώς τι ήταν) και ποδηλατοδρομίες. Το άρθρο περιέγραψε με λεπτομέρεια τους αγώνες ποδηλάτων και αναφέρει τα ονόματα των τριών “νικητών”: Andre Levy (επισκέπτης από την Γαλλία), I. Modiano, και Μουσταφά Εφέντι (ο γιος του Ενβέρ Πασά). Το σχετικό κείμενο αμέσως παρακάτω.
Το ποδηλατικό τουρνουά αξίζει ιδιαίτερη μνεία. Οι νεαροί ποδηλάτες, που πήραν μέρος, όλοι τους ανήκουν στην καλή κοινωνία της πόλης μας και, έτσι, τα καμώματά τους αντιμετωπίστηκαν με φιλική περιέργεια και έγιναν πιο ελκυστικά. Οι γενναίοι πρωταθλητές του αγώνα ποδηλάτων σαν αέρινες ριπές περνούσαν μπροστά από τις σειρές των θεατών, στους οποίους κυριαρχούσε το γυναικείο στοιχείο. Πόσες νεανικές καρδιές νεαρών κοριτσιών δεν έκαναν toc toc στο θέαμα αυτών των Γοητευτικών Πριγκίπων πάνω στις ατσάλινες μηχανές τους, που έμοιαζαν με φανταστικές οπτασίες και εξαφανιζόταν με την ταχύτητα αστραπής. Ο τερματισμός έγινε δεκτός με θερμά χειροκροτήματα. Ο νικητής είναι ένας Παριζιάνος, ο κ. André Levy, ένας νεαρός φοιτητής νομικής, ο οποίος έφτασε πριν λίγες εβδομάδες από τη γαλλική πρωτεύουσα για να περάσει τις διακοπές στη Θεσσαλονίκη με τα παιδιά του κ. Jacob Modiano. Στους δύο πρώτους αγώνες είχαν νικήσει οι κύριοι André Levy και Ι. Modiano. Ο τελικός, μεταξύ αυτών των δύο νικητών, κερδήθηκε από τον πρώτο, όπως έχουμε ήδη αναφέρει. Ο αγώνας παρηγοριάς ήταν μια εύκολη νίκη για τον νεαρό Μουσταφά Εφέντι, γιο της Αυτού Εξοχότητας Ενβέρ Πασά, Κυβερνήτη του Βόλου
Ωστόσο δύο σημεία σχετικά με τους αγώνες ποδηλάτων στα 1890ς στην Θεσσαλονίκη.
Πρώτον δεν έχω εντοπίσει κάποιο στοιχείο που να τεκμηριώνει πότε έγιναν οι πρώτοι αγώνες ποδηλάτου στην Θεσσαλονίκη. Υπάρχει δημοσίευση στην JdS της 25ης Ιουνίου 1896 όπου αναφέρονται αποτελέσματα αγώνων που έγιναν στο Ντορμουσλού, μια εξοχική περιοχή μεταξύ Γέφυρας και Αγ. Αθανασίου, σε διοργάνωση του White Star Cycling Club (πρόδρομος του Sporting Club), πάλι με την μορφή ημερίδας με πολλά αγωνίσματα – πολλά γνωστά ονόματα μεταξύ των νικητών. Σίγουρα οι πρώτοι αγώνες δεν έγιναν το 1897. Ήταν όμως η ημερίδα του 1896 η πρώτη τέτοια διοργάνωση;
Δεύτερον δεν υπήρχε ποδηλατοδρόμιο το 1897 και μάλιστα συνεχείς δημοσιεύσεις μέχρι το 1899 ανέφεραν τις προσπάθειες και τις εξελίξεις για την κατασκευή ποδηλατοδρόμιου. Ποδηλατοδρόμιο κατασκευάστηκε τελικά το καλοκαίρι του 1899, μάλλον στο Ντεπό (πρέπει να διασταυρωθεί αυτό) και όχι στο Μπεστσινάρ.
Για την ιστορία του νεοσύστατου αθλητικού συλλόγου «Club sportique» να προσθέσουμε ένα άρθρο από δημοσίευση της εφημερίδας «Stamboul» (21 Ιανουαρίου 1895 με ημερομηνία ανταπόκρισης την 15η) το οποίο επιβεβαιώνει ότι η ποδηλασία ήταν ένα από τα πολλά οργανωμένα αγωνίσματα της πόλης. Η μετάφραση “ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ [Από έναν από τους ανταποκριτές μας] Θεσσαλονίκη. 15 Ιανουαρίου. “Όλα για τους μυς” είναι το σύνθημα που υιοθέτησε ο αθλητικός σύλλογος που ιδρύθηκε πρόσφατα στην πόλη μας. Δεν χρειαζόταν τίποτα λιγότερο από την παρουσία των ξένων – που είναι πολυάριθμοι εδώ πρόσφατα – για να κλονιστεί η απάθεια των Λεβαντίνων. Ο σύλλογος αριθμεί ήδη 30 μέλη, τα περισσότερα από τα οποία προέρχονται από την ευρωπαϊκή αποικία. Η ξιφασκία, οι εκδρομές, το κανό, η ποδηλασία, όλες οι ασκήσεις που συνθέτουν μια υγιή ζωή στην ύπαιθρο θα ασκηθούν με κέφι και, ας ελπίσουμε, με επιδόσεις από αυτούς τους αθλητές στο τέλος του κύκλου. Ενώ περιμένουν τον καλό καιρό για να απογειωθούν για τις μαγεμένες ακτές του Petit-Cap (αυτό είναι κάτι για να τραγουδήσουν!) ή να ανέβουν στον Χορτιάτη, οι φίλοι του συλλόγου μας επιδίδονται στη γλυκιά απόλαυση της ποδηλασίας με τη θέρμη των αρχάριων. Παρεμπιπτόντως, ας καταγράψουμε ένα ατύχημα, ευτυχώς χωρίς σοβαρές συνέπειες, που συνέβη στη διαδρομή και σε δημόσιο χώρο σε έναν αρχάριο στην τέχνη του πεντάλ, ο οποίος – ο ποδηλάτης – χάνοντας την ισορροπία του, που αυτή τη φορά ήταν πολύ πιο πολύτιμη γι' αυτόν από την ευρωπαϊκή ισορροπία, έδωσε ένα τραγικά κωμικό σόου που στη Θεσσαλονίκη, σ' αυτή την κουτσομπολίστικη πόλη, πήρε διαστάσεις γεγονότος.” (Μετάφραση DeepL)
Στάθης Ασλανίδης
Πιο κοντινό πλάνο του Μουσταφά Τζελαλεντίν Μπέη και τα μετάλλιά του.
Ο Μουσταφά ήταν γιος του Ενβέρ Πασά και της Leyla Hanım και θείος του ποιητή Ναζίμ Χικμέτ (Ο Ναζίμ ήταν γιος της αδελφής του Μουσταφά, της Αϊσέ Τζελιλέ Χικμέτ).
Για τους Χικμέτ και την οικογένειά τους υπάρχουνεκτενέστατες παλιότερες αναρτήσεις στην ΘΧΠ: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02doDVxKuZoFsvARYVppDy2c4ACqf26o8Befh1s757QJxmkAjJtVTVW21iWhFiS2sSl και https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0bQrAr1CNpp4K9b7xgmY1kQ2MAeiFFYQvXh2zi3T99VyCTV3MP9KdasZGtfaGE5nFl