Η έρευνα για τον εντοπισμό των νέων κτιρίων του Φουάτ μπέη μας μεταφέρει στην οδό Βενιζέλου, στο ύψος της παλαιάς οδού Κολόμβου, μέσα από ένα φωτογραφικό πλάνο που αποτυπώνει το τοπίο μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1917.
Ο φακός, στραμμένος προς τον βορρά, καταγράφει το μέγεθος της καταστροφής στο οικοδομικό τετράγωνο 161 (στη νοτιοδυτική γωνία των οδών Εγνατίας και Βενιζέλου). Στο βάθος, διακρίνεται ο μιναρές από το τζαμί Χαμζά μπέη (Hamza bey, το γνωστό «Αλκαζάρ»), που διασώζεται μέχρι σήμερα.
Στη δεξιά πλευρά της φωτογραφίας, διακρίνεται ένα κτίριο που φαίνεται να έχει διασωθεί εν μέρει. Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι το κτίσμα αυτό δεν ακολουθεί την παλιά οικοδομική γραμμή. Φαίνεται να ακολουθεί την εφαρμογή ενός νέου ρυμοτομικού σχεδίου, το οποίο προέβλεπε τη διαπλάτυνση της οδού Βενιζέλου ήδη πριν από την πυρκαγιά.
Η τοποθέτηση των κτιρίων προκύπτει από διαφημίσεις σε εφημερίδες της εποχής, οι οποίες αναφέρουν ότι τα νεόδμητα κτίρια του Φουάτ μπέη βρισκόταν στον αριθμό 61. Γνωρίζοντας από άλλες φωτογραφίες ότι ο αριθμός 77 ανήκε στο αμέσως επόμενο οικοδομικό τετράγωνο προς βορρά και αναγνωρίζοντας οπτικά στην αεροφωτογραφία τις θέσεις των οικοπέδων, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι το κτίριο που διακρίνεται είναι ακριβώς αυτό της διαφήμισης.
Στάθης Ασλανίδης
Facebook:
https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02iwqF6B5rV4CU2E6drAkLcJiSRjqpGpHBx3oTVUJSRU9CK55Kj33onYtaeJXwtioSl
Πλάνο της οδού Βενιζέλου στο ύψος της παλαιάς οδού Κολόμβου. Σήμερα εντοπίζεται ακριβώς μπροστά από το Μπεζεστένι το οποίο όμως δεν είναι ορατό. Στο βάθος αποκαλύπτεται ο μιναρές του Χαμζά μπέη.
Πηγή: [https://www.akg-images.fr/]
Οι διαφημίσεις της εποχής αποτελούν το κλειδί για τον ακριβή εντοπισμό του κτιρίου. Τα έτοιμα ενδύματα Ιακώβ και Ιωσήφ Κοέν δηλώνουν έδρα τον Μάρτιο του 1915 τα νέα κτίρια Φουάτ μπέη και τον Νοέμβριο σε νέα διαφήμιση τον αριθμό 61 της οδού Βενιζέλου. Στο σημείο αυτό παρατηρείται η εσοχή στην οικοδομική γραμμή που αποτελεί μέρος της εφαρμογής ενός νέου ρυμοτομικού σχεδίου.
Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια προκύπτει από τη διαφήμιση του καταστήματος υποδημάτων των Ναζή και Αχμέτ Κουγιουντζή. Η αναφορά του κτιρίου ως «Κτίριο Φουάτ μπέη και Ισμαήλ πασά» σε κοντινή ημερομηνία, φωτίζει το ιδιοκτησιακό καθεστώς. Ο Ισμαήλ πασάς ήταν ο πατέρας του Μεχμέτ (Μεμέτ) Φουάτ μπέη. Η διπλή ονομασία στη διαφήμιση πιθανότατα υποδεικνύει τη μετάβαση της ιδιοκτησίας μεταξύ πατέρα και γιου. Ο Ισμαήλ πασάς είναι γνώριμο όνομα καθώς το όνομά του φέρει και το «Ισμαήλ Πασά Χάνι» που σώζεται μέχρι σήμερα στην οδό Συγγρού.
Στο απόσπασμα της αεροφωτογραφίας από διαθέσιμο αρχείο επισημαίνονται οι οδοί που περικλείουν το Οικοδομικό Τετράγωνο 161. Εγνατία, Ερμού (παλαιά), Κολόμβου και Βενιζέλου. Στην εσοχή που διακρίνουμε βρισκόταν τα νέα κτίρια Φουάτ Μπέη στον αριθμό 61. Επιπλέον, η καλή ανάλυση της φωτογραφίας μας δίνει τη δυνατότητα να επιχειρήσουμε την αρίθμηση της οδού Βενιζέλου στο συγκεκριμένο σημείο. Διακρίνουμε έξι οικόπεδα στο ανατολικό τμήμα της οικοδομικής γραμμής. Με βάση τη διαφήμιση των ετοίμων ενδυμάτων «Ιακώβ και Ιωσήφ Κοέν» που τοποθετεί το κτίριο στον αριθμό 61, η αρίθμηση του συγκεκριμένου μετώπου ορίζεται από το 57 έως το 67.
Η οριστική επικύρωση της θέσης του κτιρίου αντλείται από τον κτηματολογικό πίνακα που δημοσιεύεται στο βιβλίο των Θάλειας Μαντοπούλου και Ευάγγελου Χεκίμογλου, «Ιστορία της Επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη» (Τόμος Β', Ημιτόμος Β'). Στον πίνακα αυτό, στα οικόπεδα 161/6 και 161/9, καταγράφεται ως ιδιοκτήτρια η Εμινέ, χήρα Μεμέτ Φουάτ. Αν και το τοπογραφικό διάγραμμα απουσιάζει, η καταγραφή των οικοπέδων εντός του Ο.Τ. 161 ταυτίζεται απόλυτα με την οπτική ανάλυση.