Η οδός Ισμήνης, η θέα της, μερικά ακόμα στοιχεία και ένα αναπάντητο ως τώρα ερώτημα που θα δούμε στο τέλος.
Μάρα Νικοπούλου
Facebook:
https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02VxyYHj5ryHiACCmEsBwz2oe5cPUQPRJWHVCSuXK5KngwjK3ZZnVNLsW1Spf9Js2Ul
Από τα τείχη στη δυτική άκρη της Ισμήνης κοιτάζοντας προς το τζαμί Τσιναρλί και τον Προφήτη Ηλία, ο φακός του άγνωστου φωτογράφου του Α’ΠΠ απαθανατίζει και τον θόλο του λουτρού που είδαμε τις προάλλες από την άλλη πλευρά.
Παραπίσω από το λουτρό, η δυτική πλευρά της Οικίας Καβάκογλου, όπως έμεινε γνωστό το μεγάλο σπίτι στον αριθμό 4 (για τον αριθμό θα μιλήσουμε παρακάτω). Σχεδόν τέρμα δεξιά μια στήλη καπνού. Μπορεί ο φακός να έπιασε τυχαία κάποια φωτιά.
Ξαναβάζω εδώ μια φωτογραφία που είχαμε δει τον Μάρτιο του 2020 [η ανάλυσή της εδώ; https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0HxW4yVMMuqSdP1UXjt8EdSBGQPuyPm7cGYvgHiqLkWJzYXgHczyxB5BdotamMHFhl] που δείχνει παρόμοια θέα προς τα κάτω, από λίγο πιο ανατολικά, με τον άγνωστο φωτογράφο να είναι ανεβασμένος στα τείχη…
Μόνο που τα τείχη πίσω απ’ την οδό Ισμήνης ήταν ετοιμόρροπα, και σε άρθρο της Μακεδονίας (22/6/1920) διαβάζουμε ότι ήδη από τότε υπήρχε γνωμάτευση μηχανικών για την επικινδυνότητά τους, αλλά δεν υπήρχε κονδύλι για να κατεδαφιστούν.
Τον Αύγουστο του 1929 το θέμα παραμένει ανοιχτό, ενώ μαθαίνουμε πως ενδιάμεσα (το 1925) κάποιο κομμάτι τους έπεσε σκοτώνοντας ανθρώπους.
Άσχετα από τα τείχη μάλλον, τον Ιανουάριο 1927 δυο παραπήγματα κατέρρευσαν εξαιτίας μιας σφοδρής καταιγίδας και οι πρόσφυγες κάτοικοί τους «κατέφυγαν εις Χαρμάνκιοϊ».
Να σημειώσουμε τους τρεις διαφορετικούς τρόπους γραφής – Ντελήκ/Ντελίκ/Τελήκ- αλλά και ότι σ’ αυτό του 1927, η Ισμήνης τοποθετείται κατά λάθος κοντά στο Εσκί αντί για το Γενί Ντελίκ.
Στον πίνακα που παρατίθεται, παίρνουμε μια ιδέα για τα σπίτια της οδού Ισμήνης που έβγαιναν σε δημοπρασία από την Εθνική Τράπεζα, τα ποσά που ζητούνταν και πώς αυτά έπεφταν με την πάροδο του χρόνου.
Η μία από τις καταχωρήσεις αφορά ενοικίαση δωματίου σε οικία του αριθμού 6.
Γενικά για τα νούμερα του δρόμου δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι σε τι ακριβώς αντιστοιχούν -ακόμα και σήμερα η αρίθμηση εκεί είναι σπαζοκεφαλιά.
Θα σταθούμε όμως λίγο παραπάνω στο «6» που στις δημοπρασίες πώλησης το βλέπουμε ως 6-8 και έχει ιδιαίτερα μεγάλο εμβαδόν.
Από το διάγραμμα της μόνης χρήσιμης πράξης τακτοποίησης που υπάρχει στο πόρταλ του Δήμου (πράξη 6226/1991) βλέπουμε ότι τo Ισμήνης 6-8 αφορά το σπίτι που ονομάζουμε Οικία Καβάκογλου και -λανθασμένα- το αριθμούσαμε ως 4. Και στο ίδιο το διάγραμμα αναφέρεται λάθος αριθμός (5), αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για το ίδιο οικόπεδο που εδώ υπολογίζεται στα 610 τετραγωνικά. Δεν υπάρχει άλλο οικόπεδο στην Ισμήνης που να ξεπερνά έστω τα 250 τετραγωνικά.
Το εντυπωσιακό σπίτι εξέχει αναγνωρίσιμο και μας ‘προσανατολίζει’ σε παλιές πανοραμικές. Εδώ στα 1875, του Zepdji και στα 1889-90 των Schultz & Barnsley. Πίσω του, και προχωρώντας προς την δυτική Ισμήνης, οι πολεμίστρες στέκουν επίσης εντυπωσιακές.
Στην σύγχρονη, το νεοπαραδοσιακό που το αντικατέστησε σημειώνεται με πράσινη βούλα. Οι πολεμίστρες προς τα δυτικά έχουν εξαφανιστεί -σε μερικά σημεία στη θέση τους έχουν σκαρφαλώσει μερικά ‘καστρόπληκτα’.
Επί ιδιοκτησίας ‘Καβάκογλου’, δηλαδή τα τελευταία χρόνια της ζωής του, έχουμε δύο κοντινές φωτό. Ας τις ξαναδούμε για να υπάρχουν συγκεντρωμένες. Αν θυμάμαι καλά, στην λεζάντα της φωτό από το «Θεσσαλονίκη 2300 χρόνια» πρέπει να οφείλουμε και την λανθασμένη αρίθμηση του κτιρίου στο ν. 4. Στην έγχρωμη το σπίτι έχει ήδη γκρεμιστεί σχεδόν ολόκληρο, σε πρώτο πλάνο όμως διακρίνεται ακόμα η ιδιωτική βρύση χωρίς την γούρνα της πια που ίσως μεταφέρθηκε κάπου αλλού.
Σε μια παλιά ανάρτηση της φωτό του 1966 [Κostas Mauromatis, 29/11/2011, ΠΦΘ], ο κ. Tsountas Christos σε σχόλιό του είχε αναφέρει ότι στο σπίτι στεγαζόταν Δημοτικό Σχολείο.
Και πράγματι: σε ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο του 1932 στη Μακεδονία, βλέπουμε ότι λειτουργούσε ήδη ως Δημοτικό Σχολείο Τσινάρ. Με δεδομένο ότι τον Απρίλιο 1930, όπως είδαμε παραπάνω, το κτίριο ήταν ακόμη προς πώληση, ίσως ήταν η πρώτη σχολική χρονιά που λειτούργησε.
Και πιθανόν γι’ αυτό, τον Οκτώβριο του 1931, συμπεριέλαβαν την Ισμήνης στην εγκατάσταση ηλεκτρικών λαμπτήρων.
Αν την είχαν συνδέσει και έτρεχε, η βρύση τότε θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη.
Ο δρόμος πάντως απέκτησε κεντρικό υπόνομο μετά τον Απρίλιο 1965, σύμφωνα με την ανακοίνωση Δημοσίων Έργων στην Μακεδονία.
Για το τέλος, επιστροφή στον 19ο αιώνα με μια πληροφορία που αφήνει ερωτηματικά. Στον Ρυμοτομικό χάρτη της Θεσσαλονίκης που υπογράφει ο μηχανικός του Δήμου, Αχ. Καμπανάκης και χρονολογείται γύρω στο 1877 αν θυμάμαι καλά-πάντως πριν το 1881, όπως είχε αποδειχτεί – ακριβώς στο σημείο που βλέπουμε το αρχοντικό, σημειώνεται ο αριθμός 86, που στο ίντεξ του χάρτη σημειώνεται ως Σχολή Ινταντιέ. Η γνωστή μας Ινταντιέ (η «Παλιά Φιλοσοφική») χτίστηκε αργότερα, το 1887. Υπήρχε κάποιος πρόδρομος που στεγαζόταν στην Ισμήνης ή ήταν απλώς ένα λάθος του χάρτη; Η αλήθεια είναι ότι στο ίντεξ του εντοπίζονται κάποια άλλα λάθη -άγνωστο αν ήταν λάθη του αρχικού ή κάποιας αντιγραφής του που έφτασε στις μέρες μας. [Από το https://arachne.uni-koeln.de]
Στον χάρτη του Βερνιέσκι δεν σημειώνεται, ούτε στου Β. Δημητριάδη. Ο τελευταίος όμως στο κεφάλαιο για τα σχολεία αναφέρει: «Ένα άλλο σχολείο, του Μehmed Pasa, βρισκόταν σε άγνωστο σημείο της πόλης». Δεν κάνει την σύνδεση με την οδό Μεχμέτ Πασά που ο ίδιος μας λέει ότι είναι η Ισμήνης. Για το σχολείο αυτό παραπέμπει σε εργασία του A.S. Unver (1972).
Θα ήταν ενδιαφέρον να βρεθεί αν η πηγή του Unver ήταν ο ίδιος χάρτης ή είχε στοιχεία και από αλλού. Το σίγουρο είναι ότι, ακόμα και αν η αναφορά στο ίντεξ είναι λανθασμένη, υπήρχε κάποιο λόγος που το περίφημο σπίτι σημειώθηκε με τέτοια ακρίβεια στο Plan de Salonique.