Την ταινία του G. W. Pabst συνηθίζουμε σήμερα να την αποκαλούμε “Θεσσαλονίκη: η φωλιά των κατασκόπων” (Salonique, nid d'espions), αλλά όταν προβλήθηκε στην πόλη μας αυτό έγινε με το γερμανοπρεπές “Φροϋλάιν Ντόκτορ” (Mademoiselle Docteur). Στις αγγλόφωνες χώρες είχε τον τίτλο “Street of Shadows”.
Η ταινία γυρίστηκε και με άλλον σκηνοθέτη, τον Edmond Gréville, στα αγγλικά με τον τίτλο “Under Secret Orders”.
Η ταινία έχει σκηνές που γυρίστηκαν στην πόλη μας και σήμερα θα δούμε πώς καλύφθηκε το γεγονός αυτό στην εφημερίδα ΦΩΣ το 1936.
Σπύρος Αλευρόπουλος
Facebook:
https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0zetxyGt5mwKEHXoVh1Avwq1kqGQBobrgGpbGRopPgmL6oC6uctWE1zM9Y78BedBQl
Η είδηση για το μελλοντικό γύρισμα της ταινίας βγήκε μόλις τον Ιούλιο του 1934: “Η γυναίκα τίγρις που έδρασε στην Θεσσαλονίκη του μεγάλου πολέμου”.
Στο σενάριο συνεργάστηκαν αρκετοί οι οποίοι δούλεψαν σε ένα προϋπάρχον σενάριο των Leo Birinsky και Herman Mankiewicz, που συνυπέγραψε το 1941 το σενάριο του Πολίτη Κέην με τον Όρσον Γουέλς.
O Georg Wilhelm Pabst (1885-1967) είναι ένα από τα σημαντικότερα ονόματα όχι μόνο του γερμανικού, αλλά και του παγκόσμιου κινηματογράφου. Στην προπολεμική Γερμανία γύρισε το αντιπολεμικό Δυτικό Μέτωπο το 1918, Το κουτί της Πανδώρας το 1929, την Όπερα της Πεντάρας του Μπρεχτ το 1931.
Τα γυρίσματα της ταινίας ανακοινώνονται ότι θα γίνουν και στην πόλη μας. Η είδηση δημοσιεύτηκε 8/11/1936. Ρεπόρτερ ο Γρηγόρης Στακτόπουλος (Υπόθεση Πολκ). Προγραμματίζονται γυρίσματα στα καφέ-σαντάν της παραλίας, ακόμη και σκηνές βομβαρδισμού από ζέπελιν. Η γνωριμία της ηρωίδας με τον ήρωα κινηματογραφικά θα διαδραματίζεται στο κέντρο του Λευκού Πύργου. Αυτά στον προγραμματισμό.
Στις 12/11/1936 καταφθάνει το συνεργείο από την Τροκαντερό φιλμ . Όχι όμως ο σκηνοθέτης Pabst ούτε και τα μεγάλα αστέρια της ταινίας η Ντίτα Πάρλο και ο Πιέρ Μπλανσάρ. Η αμαξοστοιχία σεμπλόν έφερε τον διευθυντή παραγωγής Γκέφτμαν και κάποια ακριβά μηχανήματα λήψης. Ο Γκέφτμαν ανακοινώνει ότι τα γυρίσματα στην πόλη θα διαρκέσουν 10 μέρες και θα περιλαμβάνουν μόνον εξωτερικά γυρίσματα: “στενούς δρόμους της πόλεως, σταμάτημα τραίνου λόγω βλάβης, εικόνες της ζωής και κινήσεως της παλαιάς Θεσ/νίκης, μία καταδίωξι υπόπτων με αμάξι κτλ”.
Υπολογίζει ότι θα χρησιμοποιήσει περίπου 150 κομπάρσους (φιγκυράν) από την πόλη.
Η γαλλόφωνη ταινία πρωτοπροβλήθηκε στην Γαλλία τον Απρίλιο του 1937 και στην Ελλάδα την Δευτέρα 8 Νοεμβρίου του ίδιου έτους στον κινηματογράφο Παλλάς, στην παραλία.
Γνώρισε ακόμη δύο προβολές: Τον Ιανουάριο του 1938 στον Απόλωνα, στην Βασ. Γεωργίου, και τον Σεπτέμβριο στο Αλκαζάρ.
Τα αναγνωρίσιμα σημεία από την πόλη στο φιλμ:
Διαδοχικά καρέ μας κάνουν βόλτα μπροστά από την πύλη των Αγίων Αναργύρων και δείχνουν την Έκτορος από την Επταπυργίου.
Έκτορος με Ποτίδαιας και μπροστά μας κατηφορίζει η Χαϊδευτού.
Η αναγνώριση των σημείων από τον Στάθη Ασλανίδη
Η ταινία βασίστηκε στην ζωή της Γερμανίδας κατασκόπου Elsbeth Schragmüller (1887-1940).
Η διαφορά ανάμεσα στην γαλλόφωνη και την αγγλόφωνη ταινία είναι ότι στην πρώτη η πρωταγωνίστρια ερωτεύεται τον αξιωματικό του εχθρού, ενώ στην αγγλόφωνη τον αποπλανεί. Αυτή η διαφορά δικαιολογεί την θέση ότι ο χαρακτήρας της Ανν Μαρί, (Parlo), της κατασκόπου δηλαδή, θεωρείται από τους πρώτους (όχι όμως ο πρώτος) χαρακτήρας μοιραίας γυναίκας (femme fatale) στον κινηματογράφο. Είναι όμως ο πρώτος κατασκοπευτικός ρόλος σε γαλλικό φιλμ.
Ακολουθεί μια μακροσκελής περίληψη του αγγλόφωνου έργου:
Η Ανν Μαρί σπουδάζει ιατρική στη Γερμανία, όπου συναντάει και ερωτεύεται τον Χανς, έναν κατάσκοπο. Όταν δύο γάλλοι πράκτορες τον κυνηγούν για να του αποσπάσουν ένα έγγραφο με τα αμυντικά σχέδια για τις ακτές της Μάγχης, αυτός το δίνει στην Ανν Μαρί και της δίνει ραντεβού σ ένα ξενοδοχείο. Τον Χανς όμως τον προλαβαίνει και τον σκοτώνει ένας Βρετανός υπολοχαγός, ο Πίτερ. Η Ανν Μαρί μαθαίνει τον φόνο, και δίνει το έγγραφο στον συνταγματάρχη Mathesius, ο οποίος και την στρατολογεί: «Πρώτα απ' όλα για να υπηρετήσεις την πατρίδα σου. Είσαι ελκυστική. Είσαι πολυμήχανη. Δεύτερον, θα έχεις περισσότερες πιθανότητες να συναντήσεις τον άντρα που σκότωσε τον Χανς παρά με οποιονδήποτε άλλο τρόπο».
Αμέσως μετά η Βρετανία κηρύσσει πόλεμο στη Γερμανία. Σε τρεις σύντομες σκηνές, η Ανν Μαρί παρουσιάζεται δραστήρια. Μετά από κάθε σκηνή προβάλλεται μια αφίσα σε διαφορετική γλώσσα (αγγλικά, ιταλικά και γαλλικά) που λέει ότι η Ανν Μαρί καταζητείται για κατασκοπεία και το ψευδώνυμό της είναι «Mademoiselle Docteur».
Την πυροβολούν, επιβιώνει από ένα αυτοκινητιστικό δυστύχημα, και διαφεύγει από μια έρευνα για τον εντοπισμό της.
Την στέλνουν στην Θεσσαλονίκη για να μάθει τα σχέδια των στρατευμάτων της Βρετανίας, ώστε η Γερμανία να αποτρέψει την πτώση της Κωνσταντινούπολης. Θα γίνει βαρόνη και θα υπηρετήσει στον Ερυθρό Σταυρό της Σουηδίας. Ο συνταγματάρχης Mathesius, γνωστός πλέον ως Simonis, βρίσκεται επίσης στη Θεσσαλονίκη, όπου είναι υπεύθυνος για τους κατασκόπους της Γερμανίας. Καθ' οδόν προς την Θεσσαλονίκη συναντά τον Πίτερ, ο οποίος την ερωτεύεται κεραυνοβόλα. Είναι τόσο ερωτευμένος που αποκαλύπτει στην Ανν Μαρί τις κινήσεις των βρετανικών στρατευμάτων, Λυπάται που όταν φύγει με το σύνταγμά του θα πρέπει να την αποχωριστεί. Της εξομολογείται τον έρωτά του. Η Ανν Μαρί μεταφέρει τις πληροφορίες στον Mathesius/ Simonis. Η γερμανική αεροπορία θα φροντίσει να δυσκολέψει την αναχώρηση των βρετανών.
Η Ανν Μαρί στο δωμάτιο του Πίτερ φωτογραφίζει τα βρετανικά σχέδια. Συναντιέται μαζί του. Από την συζήτηση μαθαίνει ότι αυτός είναι που ευθύνεται για τον θάνατο του Χανς. Καθώς ο Πίτερ παρακολουθεί με περηφάνια τους νεαρούς Βρετανούς στρατιώτες να παρελαύνουν στο δρόμο κάτω από το παράθυρο του ξενοδοχείου του, το πρόσωπο της Ανν Μαρί δείχνει ότι ο θάνατός τους θα είναι η παρηγοριά της για την απώλεια του άντρα που αγάπησε. Το ίδιο βράδυ ένας αξιωματικός ενημερώνει τον Πίτερ για μια ανώνυμη επιστολή σχετικά με τη βαρόνη, την κατονομάζει ως «δεσποινίς Ντοκτέρ». Η πληροφορία αυτή διασταυρώνεται και ο Πίτερ θέλει να την ανακρίνει. Η Ανν Μαρί το μαθαίνει αλλά συλλαμβάνεται μαζί με τον Simonis, ενώ εξελίσσεται η γερμανική αεροπορική επίθεση. Ένα έγγραφο μας πληροφορεί ότι περνούν από στρατοδικείο το οποίο κρίνει την Άνν Μαρί και τον Simonis ένοχους για κατασκοπεία. Η τελευταία σκηνή δείχνει, μέσω σιλουετών, την εκτέλεσή τους.
Οι πολλές αφίσες του έργου που σκηνοθέτησε ο Pabst και σκηνές γυρίστηκαν στην πόλη μας.
Κι εδώ η περίληψη:
Η Ανν Μαρί ερωτεύεται τον Γάλλο λοχαγό George Carrère (Pierre Fresnay) στην Θεσσαλονίκη, τον οποίο υποτίθεται ότι πρέπει να εξαπατήσει και να προδώσει. Μερικές σκηνές δείχνουν την απροθυμία της να παίξει τον ρόλο που της έχει αναθέσει ο Mathésius. Όταν ετοιμάζεται να φωτογραφίσει τα έγγραφα που περιμένει να βρει μέσα σε έναν φάκελο στο συρτάρι του γραφείου του Carrère, ανακουφίζεται όταν βλέπει ότι ο φάκελος είναι άδειος. Αλλά τελικά τα σχέδια καταλήγουν σε γερμανικά χέρια, από έναν διπλό πράκτορα, τον Condoyan (Pierre Blanchar), ο οποίος ερωτεύεται την ερωτευμένη Ανν Μαρί, που τον αποκρούει. Μια τραγουδίστρια καμπαρέ με την σειρά της για να περιπλακούν οι σχέσεις περισσότερο είναι ερωτευμένη με τον Condoyan και φυσικά ζηλεύει την Ανν Μαρί. Αυτό το ερωτικό παιχνίδι αναδεικνύεται περισσότερο στην σκηνοθεσία του Pabst.
Στο τέλος η Ανν Μαρί δεν συλλαμβάνεται αλλά μέσα στην αναταραχή που προκαλείται από την γερμανική αεροπορική επιδρομή δραπετεύει με ένα κλεμμένο αυτοκίνητο. Καταδιώκεται από τον Carrère, ο οποίος πυροβολεί ένα από τα λάστιχα, με αποτέλεσμα το αυτοκίνητό της να τρακάρει και να πιάσει φωτιά.
Υπάρχει μια βερσιόν που σταματά εδώ, υπονοώντας τον θάνατο της Ανν Μαρί.
Όμως σε μία άλλη βερσιόν η Ανν Μαρί επιζεί του δυστυχήματος και ξεφεύγει. Ανακοινώνεται ότι ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος τελείωσε. Ένα έγγραφο αναφέρει ότι η Ανν Μαρί μπήκε οικειοθελώς σε ίδρυμα αντιμετώπισης ψυχικών ασθενειών. Στην τελευταία σκηνή αυτής της εκδοχής ο επικεφαλής της γερμανικής μυστικής υπηρεσίας, συνταγματάρχης Mathésius (Charles Dullin) επισκέπτεται το άσυλο. Η Ανν Μαρί φαίνεται να τον αναγνωρίζει. Η Mademoiselle Docteur τελειώνει με ένα κοντινό πλάνο της Ανν Μαρί. Συνομιλούνε αλλά δεν ξέρουμε τι λένε μεταξύ τους.
Άγνωστο ποια βερσιόν προβλήθηκε στους κινηματογράφους της πόλης μας.
Θα πρέπει να αναφερθεί ότι η Mademoiselle Docteur ήταν η ηρωίδα και σε ένα προηγούμενο έργο του 1934 σε σενάριο πάλι των Leo Birinsky και Herman Mankiewicz και πρωταγωνίστρια την Myrna Loy, με τον τίτλο Stamboul Quest. Τόπος δράσης η Κωνσταντινούπολη.
Οι πληροφορίες για την υπόθεση των έργων και οι παρατηρήσεις σχετικά με το “φιλμ νουάρ” εδώ:
https://www.filmnoirfile.com/under-secret-orders/