Saloni.ca Archive

Το ερημικό τοπίο στην άνοδο της οδού Ελπίδος (σημερινή ονομασία Παν. Αφαλή) στις Συκιές γύρω στο 1916. Στο βάθος της ανηφόρας διακρίνονται τα σπίτια του Γενί Ντελίκ, δίπλα από τα τείχη. Σύμφωνα με τον Βασίλη Δημητριάδη στο έργο του «Η Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας» η συνοικία Mu'id Alaeddin, η οποία ονομαζόταν και Çınarlı λόγω των πλατάνων, βρισκόταν κάτω από το βορινό τείχος, ενώ προεκτεινόταν και έξω από τα τείχη. «Εκεί υπήρχαν δεκαέξι πύργοι, πέντε καλύβες, είκοσι αμπέλια και τρεις λαχανοκήποι». Η φωτογραφία τραβήχτηκε δίπλα περίπου από το τότε νταμάρι, στο χώρο που οποίου σήμερα βρίσκεται το γήπεδο του ΒΑΟ και ανήκει στην προσωπική συλλογή Σπύρου Αλευρόπουλου. Δεξιά διακρίνεται το ρέμα των Συκεών, το οποίο διέσχιζε τις οδούς Μεσολογγίου, Βενιζέλου και Ελπίδος και ενίοτε σε νεροποντές μετατρέπει ακόμη και σήμερα τους δρόμους σε χείμαρρο. Το τοπίο της οδού Ελπίδος συμπληρώνεται αρμονικά με μια αυτοχρωμική φωτογραφία της συλλογής του Μουσείου «Albert-Kahn», η οποία περιλαμβάνεται στο λεύκωμα «Thessalonique 1913-1918 Οι τύχες των Βαλκανίων», της Έκθεσης που οργανώθηκε από το Μουσείο Μπενάκη το 2001.

Αλέξανδρος Σαββόπουλος

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02oRndorf9dchAtc5TxoXC97nm3pV6qYN89XXTP8qaL4WMcYzK8kUKtSbYVypmKv5Hl

Στο τέλος της ανηφόρας διακρίνονται τα σπίτια του Γενί Ντελίκ, δίπλα από τα τείχη, με τον Πύργο του Μανουήλ στο βάθος αριστερά.

Στο βάθος της ανηφόρας διακρίνονται τα σπίτια του Γενί Ντελίκ. Aυτοχρωμική φωτογραφία της συλλογής του Μουσείου «Albert-Kahn» γύρω στο 1918, η οποία περιλαμβάνεται στο λεύκωμα «Thessalonique 1913-1918 Οι τύχες των Βαλκανίων», της Έκθεσης που οργανώθηκε από το Μουσείο Μπενάκη το 2001.

Νηματουργείο Σαΐας/Σίντες στη παραλία της Θεσσαλονίκης, γύρω στο 1916-1917

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0ko1AjYgcGonKSU5RrWvGAzb9nhrnTVp5jkTuaLeCvqeiWDtsvYcrxT7VzG4TmRVsl

Στέφανος Αϊβαζής: Το κοντινότερο του εργοστασίου σε φωτο 1916 υποδοχή Βενιζέλου.

Πολλές είναι οι φωτογραφίες περιμετρικά του εμβληματικού Alaca Imaret στην οδό Γαλιλαίου, στη σημερινή Πλατεία Δημητρίων. Δύο επιπλέον σε λήψη του René Bénézech το 1917 σύμφωνα με την πηγή. “Το μνημείο ανακαινίστηκε και στερεώθηκε με τη φροντίδα του Δήμου Θεσσαλονίκης. Σήμερα το Αλατζά Ιμαρέτ βρίσκεται σε πολύ καλή κατάσταση και χρησιμεύει ως εκθεσιακός χώρος στον οποίο λαμβάνουν χώρα διάφορες εκδηλώσεις και περιοδικές εκθέσεις. ” [Wikipedia]

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid037cKZc423oiavvBaMkMbuC3KGCqV4LQTqor4eF4eFdRQ8v6W7TqEdSqqV1T5D61eol

Στάθης Ασλανίδης

Λήψη ΒΑ από την οδό Γαλιλαίου. Πηγή: https://collections.quaibranly.fr/ N° de gestion : PF0054321 Photographe : René Bénézech (1883 – 1945)

Description “Fillette.” Région : “Salonique.” : titre et description provenant du cahier d'inventaire de la photothèque du Musée de l'Homme. Portrait de face en pied d'une petite fille derrière des grilles.

Περιγραφή “Κορίτσι.” Περιοχή: “Σαλονίκη”. Τίτλος και περιγραφή από το βιβλίο απογραφής της φωτογραφικής βιβλιοθήκης του Musée de l'Homme. Ολόσωμο μετωπικό πορτρέτο ενός μικρού κοριτσιού πίσω από κάγκελα. [Μετάφραση: DeepL]

Λήψη μπροστά στη φιάλη της πλατείας.

Πηγή: https://collections.quaibranly.fr/ N° de gestion : PF0054328 Photographe : René Bénézech (1883 – 1945)

Description “Groupe d'enfants.” Région : “Salonique.” : titre et description provenant du cahier d'inventaire de la photothèque du Musée de l'Homme. Portrait d'un groupe d'enfants devant une fontaine.

Περιγραφή “Ομάδα παιδιών.” Περιοχή: “Σαλονίκη”. Τίτλος και περιγραφή από το βιβλίο απογραφής της φωτογραφικής βιβλιοθήκης του Musée de l'Homme. Πορτρέτο μιας ομάδας παιδιών μπροστά από ένα σιντριβάνι. [Μετάφραση: DeepL]

Το ίδιο παραπονεμένο μουτράκι.

Η κατοικία στην οδό Αλ.Παπαδοπούλου 69, που δεν υπάρχει σήμερα (φώτο Πλάτων Κλεανθίδης, 1982), βρισκόταν κοντά στο Τσινάρι, απέναντι από την κρήνη (https://archive.saloni.ca/1210) που μέρος της σώζεται μέχρι σήμερα στη διασταύρωση της οδού Αλ. Παπαδοπούλου με την οδό Ρακτιβάν. Η διώροφη κατοικία με χαρακτηριστική τυπολογία μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής, τοποθετείται χρονολογικά στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα αφού εμφανίζεται σε φωτογραφίες των αρχών του 20ου αιώνα (https://archive.saloni.ca/482). Ιδιαίτερο γνώρισμα της κατοικίας αποτελούσε το σχετικά ογκώδες σαχνισί με 8 κοιλόκυρτα φουρούσια που κάλυπτε όλη την πρόσοψη του κτηρίου. Έτσι, ενώ στις αρχές του 20ου αιώνα το σαχνισί πρόσφερε τη σκιά του σ’ αυτούς που πήγαιναν στη βρύση για νερό, αντίθετα στα τέλη του 20ου αιώνα το σαχνισί αποτελούσε εμπόδιο στην κυκλοφορία των μεγάλων οχημάτων

Πλάτων Κλεανθίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0ZGXcb1x7ixSQhtapizJrxTEx18QUyS9hQdzqqteBB2MSiUyEMHzop3U6jQcCTN6Vl

[Από το βιβλίο “The Aristotelian University of Thessaloniki”, του B, D. Kyriazopoulos, Thessaloniki, 1961, σελ. 12]

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02yr3iJTFG9BzJuRBxnGQpcEPMEtZT517hZxRqcEDJayMPFLw922ZukFLwDhVX1tXEl

Δύο πανοραμικές φωτογραφίες, τραβηγμένες κατά την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου από την Τούμπα της οδού Μοναστηρίου.

Η πρώτη απεικονίζει στα αριστερά την ξύλινη γέφυρα του Δενδροποτάμου, από την οποία διέρχεται η δυτική έξοδος της αμαξητής οδού προς Βέροια, ενώ αριστερότερα της μόλις διακρίνεται και η σιδηροδρομική γραμμής Θεσσαλονίκης-Σκοπίων. Σύμφωνα με την οπίσθια λεζάντα της φωτογραφίας διακρίνονται η διασταύρωση του δρόμου προς Χαρμάνκιοϊ και οι οικισμοί Δουδουλάρ (Διαβατά) και Ουσάντα (κατηργημένος οικισμός Ουτς Χανλάρ ή Τρία Χάνια). Σύμφωνα με τον Κυριάκο Χατζηκυριακίδη στην δημοσίευση του «(Παλαιό) Χαρμάνκιοϊ Ιστορία, δημογραφία» στον τόμο Μακεδονικά 37, η ονομασία “Παλαιό” Χαρμάνκιοϊ χαρακτηρίζει τον πρώτο οικιστικό πυρήνα που βρισκόταν εκείνη την περίοδο στον σημερινό Εύοσμο. Η φωτογραφία προέρχεται από την προσωπική συλλογή του Adrian Wright και είναι αναρτημένη στο Φόρουμ https://www.greatwarforum.org/topic/77391-salonika).

Η δεύτερη απεικονίζει αντίστροφα προς τα ανατολικά την είσοδο της αμαξητής οδού προς Θεσσαλονίκη. Στην βάση της Τούμπας διακρίνονται οι επιμελημένοι κήποι του Αγγλικού Στρατιωτικού Σχηματισμού, ο οποίος είχε το στρατόπεδό του δίπλα από την Τούμπα (224 Mechanical Transport Company, Army Service Corps). Η φωτογραφία προέρχεται από το ψηφιακό αρχείο του Imperial War Museum (https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205213325).

Στην τρίτη φωτογραφία απεικονίζονται οι κηπουροί επί τω έργω. Στα βάθος η αμαξητή οδός προς Βέροια (Imperial War Museum https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205297684)

Αλέξανδρος Σαββόπουλος

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02FNp99HCYmEs4ob2ofXHWNExpFqrGMQX4G52YQMsPtp76uVCYfJ3rtBbJnCHG7Smml

Στα αριστερά της φωτογραφίας διακρίνεται η ξύλινη γέφυρα πάνω από την κοίτη του Δενδροποτάμου, από την οποία διέρχεται η έξοδος της αμαξητής οδού προς Βέροια, ενώ αριστερότερα της μόλις διακρίνεται και η σιδηροδρομική γραμμής Θεσσαλονίκης-Σκοπίων. Σύμφωνα με την οπίσθια λεζάντα της φωτογραφίας διακρίνονται η διασταύρωση του δρόμου προς Χαρμάνκιοϊ και οι οικισμοί Δουδουλάρ (Διαβατά) και Ουσάντα (κατηργημένος οικισμός Ουτς Χανλάρ ή Τρία Χάνια). Σύμφωνα με τον Κυριάκο Χατζηκυριακίδη στην δημοσίευση του «(Παλαιό) Χαρμάνκιοϊ Ιστορία, δημογραφία» στον τόμο Μακεδονικά 37, η ονομασία “Παλαιό” Χαρμάνκιοϊ χαρακτηρίζει τον πρώτο οικιστικό πυρήνα που βρισκόταν εκείνη την περίοδο στον σημερινό Εύοσμο. Η φωτογραφία προέρχεται από την προσωπική συλλογή του Adrian Wright και είναι αναρτημένη στο Φόρουμ https://www.greatwarforum.org/topic/77391-salonika).

Η είσοδος της αμαξητής οδού προς Θεσσαλονίκη το 1916. Στο βάθος δεξιά διακρίνονται τα φούγαρα στην περιοχή του Μπεστσινάρ καθώς και αδρά το λιμάνι. Στην βάση της Τούμπας υπήρχαν επιμελημένοι κήποι του Αγγλικού Στρατιωτικού Σχηματισμού, ο οποίος είχε το στρατόπεδό του δίπλα από την Τούμπα (224 Mechanical Transport Company, Army Service Corps). Η φωτογραφία προέρχεται από το ψηφιακό αρχείο του Imperial War Museum (https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205213325).

Οι κηπουροί στο δημιουργικό τους έργο. Στα βάθος φορτηγά κινούνται επί της αμαξητής οδού (συλλογή Imperial War Museum https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205297684)

Απόσπασμα αγγλικού χάρτη εποχής με παράθεση της Τούμπας και των 3 οικισμών

Σήμερα θα βρισκόμασταν λίγο πάνω από την Μοναστηρίου κοντά στην οδό Γληνού.

Φωτογραφία που αναρτήθηκε σε δημοπρασία τον Οκτώβριο του 2021 παρέμενε αταύτιστη με κύρια υποψία μία κάθετη οδό στην Εγνατία. Πού όμως; Οι γωνίες της Εγνατίας που γνωρίζαμε φωτογραφικά δεν έδιναν κανένα αποτέλεσμα οριστικής τοποθέτησης. Τελικά, επιστρατεύτηκε η πανοραμική από τον μιναρέ του Suleyman και έδωσε λύση στο μυστήριο. Η υποψία επαληθεύτηκε. Η καταστροφική πυρκαγιά του 1917 με τις σημαντικές ζημιές και τις καταρρεύσεις των κτιρίων δημιούργησε τις προυποθέσεις ενός φωτογραφικού περάσματος προς την “τυφλή” Επιδαύρου. Αυτό ήταν αρκετό ώστε να αποκαλυφθούν τα στοιχεία που χρειαζόμασταν για να τη συσχετίσουμε και να ορίσουμε τη μοναδικότητά που αναζητούμε. Ο γρίφος ωρίμασε αλλά ευτυχώς δεν πρόλαβε να μας γεράσει.

Η αρχική έκπληξη όταν εμφανίστηκε το 2021 ήταν η ταύτισή της με την προ δεκαπενταετίας αναζητούμενη φωτογραφία από το αρχείο του Δήμου Θεσσαλονίκης στην παλιά διαδικτυακή σελίδα. Το θέμα της, μία οδός στην πυρίκαυστη ζώνη την πρώτη μέρα της πυρκαγιάς του 1917 με αναφορά σε Γάλλο δημοπράτη από τον οποίο πιθανόν αντλήθηκε. Σήμερα βλέπουμε την ίδια (φωτό 2) στην πρόσφατη ανάρτηση του 2020 από το Γαλλικό υπουργείο Πολιτισμού.

Στάθης Ασλανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02Xe4WRir16Fq6XDJCSgP1qG6FUwbJgPRy6QdAg5je7ePoWE7L9rMoBPfXGdWJgbcal

Πηγή: Delcampe Item n° #1369836103

(Φωτό 2) Πηγή: https://www.pop.culture.gouv.fr/ Κωδικός τεκμηρίου: APOR119004

Πολλές λεπτομέρειες συνθέτουν τη συσχέτιση. Μερικές από αυτές.

Η πανοραμική από τον μιναρέ του Suleyman έδωσε τη λύση. Πηγή: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b531236743/f1.item.r=salonique.zoom?fbclid=IwAR0i3y6IUvEGQBG_02BzPVsEVCyOWu9k1CHRD3aqcazBsbyl-GbS2THAx_0

Από τις κτηματολογικές πηγές στην “Επιχειρηματικότητα” των Θάλεια Μαντοπούλου και Ευάγγελο Χεκίμογλου αντλούμε τα στοιχεία ιδιοκτησίας του παλαιού οικοδομικού τετραγώνου 4.

Η θέση του φωτογράφου στο οδόστρωμα μεταξύ των σημερινών οικοδομών στο 70 και 72. Λίγο ανατολικότερα της σημερινής οδού Χαλκέων. Το βέλος δείχνει την κατεύθυνση της λήψης. Τοποθέτηση χωρίς διάγραμμα.

Στον χάρτη ρυμοτομίας του 1919 η κατεύθυνση της λήψης.

Η κατοικία στην οδό Κλειούς 9, βρίσκεται λίγο πιο κάτω από το Τσινάρι, στη διασταύρωση της οδού Κλειούς με την Περσέως και μαζί με την κατοικία στον αριθμό 24 αποτελούν τα μοναδικά δύο αρχοντικά που σώζονται μέχρι σήμερα στην οδό Κλειούς. Η κατοικία στην οδό Κλειούς 9 έχει τη χαρακτηριστική τυπολογία των μακεδονίτικων αρχοντόσπιτων με δυτικές επιδράσεις και τοποθετείται χρονολογικά στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Είναι χαρακτηριστική η τοξωτή διαμόρφωση των φεγγιτών των ανοιγμάτων της εσοχής του β΄ ορόφου, που συγκεντρώνει το ενδιαφέρον και τονίζει τον κεντρικό άξονα συμμετρίας της όψης. Η κατοικία αποκαταστάθηκε την περίοδο 1996-1997 με αρχιτεκτονική μελέτη των Λίζα Τικταπανίδου & Αγγελικής Τσιάντου για λογαριασμό του Ο.Π.Π.Ε.Θ.’97. Το κτήριο φιλοξένησε αρχικά το “Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών”, από το 2010 τον Πολιτιστικό Οργανισμό “εν Χορδαίς” και από τον Αύγουστο του 2022 την «ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ». Η κατοικία της οδού Κλειούς 9 παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την κατοικία που υπήρχε παλαιότερα στον αριθμό 19 της οδού Κλειούς (https://archive.saloni.ca/1008).

Πηγές https://www.tiktapanidou.com/kleious-9/?fbclid=IwAR3cQvWCEbJotbQggPVkYVBTWKijifFKN_tWJoh38wrFOXeXtKnfF4oaOzY https://cityportal.gr/i-vyzantini-thessaloniki-vrike-to-spiti-tis/?fbclid=IwAR2Gnm-adXBa1C846Yzm6a11fY_ADM6PJNrIAXYUo6wdCKVhmSYIfmPMAag

Πλάτων Κλεανθίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0313wZrvdvTUJ2NX4B3duAmnzTf5kJLahUGoNKokv3bFMA4js1WnchA1yb2h87P8r5l

Αταύτιστη φωτογραφία που αναρτήθηκε παλιότερα στις ομάδες από το βιβλίο “Old Salonica” του Ηλία Πετρόπουλου συσχετίζεται με γνωστή κάρτα μετά την πυρκαγιά του 1917 στη Συγγρού.

Στην παλαιά ρυμοτομία η οδός Συγγρού βρισκόταν κάτω από την Εγνατία που έφτανε μέχρι την οδό Καθολικών στην τράπεζα Θεσσαλονίκης, γνωστή ως στοά Μαλακοπή. Δεξιά, συνέχιζε ο δρόμος με ένα Γ, παράλληλα, όπως και σήμερα και μετονομαζόταν στην οδό Τραπέζης καταλήγοντας κάθετα στη Φράγκων, σημερινή αρχή της Βασιλέως Ηρακλείου. Η οδός Ερμού και η Πλατεία Χρηματιστηρίου δεν υπήρχαν. Είναι έργα της εξέλιξης του σύγχρονου πολεοδομικού σχεδίου. Η φωτογραφία αποκαλύπτει τα πρώτα ζυγά νούμερα της Συγγρού προς την Εγνατία στο παλαιό οικοδομικό τετράγωνο 151 και υποθέτουμε από το 2 – 6 της παλαιάς αρίθμησης. Η κατεύθυνση της λήψης είναι νότια και ο ιερέας κατευθύνεται βόρεια στο ύψος της παλαιάς Σόλωνος, σημερινή οδός Πάϊκου. Ο φωτογράφος στέκεται ανάμεσα στα χάνια Αλλατίνη στο νο.3 (σήμερα νο.11) και Ισμαήλ Πασά στο νο.8 τα οποία όμως δεν φαίνονται. Στο νο.4 της Συγγρού συναντάμε στην αποδελτίωση το passage Davidetto από το ομώνυμο χάνι και στο νο.6 το χάνι του Hamdi Bey.

Η παρούσα ανάρτηση δεν εξαντλεί τα στοιχεία που προκύπτουν από την αποδελτίωση. Είναι μια πρώτη φωτογραφική γνωριμία ενός μικρού δρόμου με μεγάλη ιστορία.

Στάθης Ασλανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0AiJRQVcxd84pbvNn8Ut6KT8og1sPVzjAswCJFqakopBfJEndptcF1KWuXzZu1rASl

Από το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου “Old Salonica”, σελίδα 70.

Η λήψη από τη γωνία της Συγγρού με Καθολικών μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1917. Στο βάθος δεν φαίνεται η Εγνατία. Τίτλος: Salonique – Incendie des 18-19-20 Août 1917 – La Rue Singrou / Salonica – Fire of 18-19-20 August 1917 – Syngros Street

Πλήθος από κατασκευαστικές και αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες συνθέτουν τη μοναδικότητα της συσχέτισης.

Από την αποδελτίωση έχουμε συλλέξει τα εξής: Πασάζ Δαβιντέτο στη Συγγρού 4 και το Χαμδή Βέη Χάνι στο 6.

Δύο χάνια έφεραν το όνομα Αλλατίνη. Το ένα στη Συγγρού 3, παλιά κατοικία των Αλλατίνη και το δεύτερο στην ανατολική γωνία της παλιάς Φράγκων 36 με Βίκτωρος Ουγκώ. Και τα δύο κτήρια επιβίωσαν της καταστροφικής πυρκαγιάς του 1917. Αριστερά του φωτογράφου δεν φαίνονται η Τράπεζα Θεσσαλονίκης, γνωστή σήμερα ως Στοά Μαλακοπή και δεξιά η συνέχεια της Καθολικών στην έξοδό της προς την παλαιά Μεγάλου Αλεξάνδρου. Το “151” είναι το παλαιό οικοδομικό΄τετράγωνο και οι αριθμοί στο μπλε πλαίσιο η αρίθμηση της Συγγρού. Τα νούμερα 1 και 3 είναι τα σημερινά 9 – 11

Mια εναέρια και σφαιρική άποψη.

Η σημερινή άποψη.

Ο κύκλος, η θέση του φωτογράφου, το βέλος η κατεύθυνση της λήψης και τα ελαφρώς βαμμένα είναι τα κτήρια που βλέπουμε στη φωτογραφία.

O Ι. Θ. Κακριδής, ως πρύτανης, σε εκδήλωση της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης μετά το 1955

[Φωτογραφία από την Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, 1770-2000, τομ. 9ος, σελ. 162]

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0avR9s8ok2fiXnHetwsUiEriFLuCnVdVdL9w6xBDgZ4ZN7FKXqJsV1XmX8yg3f9mMl

Ο Χάρης Βάρβογλης και ο Κωνσταντίνος Πλαστήρας αναγνωρίζουν τα πρόσωπα της φωτογραφίας: Η φωτογραφία είναι στην παλιά αίθουσα τελετών, προφανώς σε κάποια εορτή. Ο Κακριδής ήταν πρύτανης το ακαδημαϊκό έτος 1957-58.

Στη φωτογραφία από αριστερά: Δεν Θυμάμαι Όνομα, Σταύρος Παξινός (προπρύτανης), Κακριδής (πρύτανης), Γεώργιος Τσουτσουλόπουλος (αντιπρύτανης), Νικόλαος Π. Ανδριώτης της Φιλοσοφικής, Δημήτριος Καρανίκας, Ι. Πανταζόπουλος της Σχολής Νομικών και Οικονομικών Σπουδών, Νικόλαος Ασπιώτης, Νικόλαος Εμπειρίκος.