Εστιάζουμε, κυριολεκτικά και μεταφορικά, στο υπέροχο αρχοντόσπιτο της γωνίας Αγ. Δημητρίου και Σοφοκλέους, πλαισιώνοντας την πιο όμορφη αποτύπωσή του (αυτήν από τον Joseph Pigassou) με εικόνες του -«πριν» και «μετά»- και κάποιες πληροφορίες.
Μάρα Νικοπούλου
Facebook:
https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02NZF1fFrUq76eH1isaREHnV6H5pLmdNmX3mQNjX6W31ayjAbTcrz9YfFsNn2CJe8Rl
Από τη φωτογραφία του Pigassou, απομονώνουμε το σπίτι με την ταμπέλα του δρόμου. Είναι περιποιημένο, σε άριστη κατάσταση, και η κοπελίτσα που σκύβει από το παράθυρο του δευτέρου ορόφου μάς επιβεβαιώνει ότι κατοικείται.
Η χαρακτηριστική σοφίτα και η διάταξη των παραθύρων του μας επιτρέπουν να το διακρίνουμε στις πανοραμικές. Έτσι, το βλέπουμε ενταγμένο στο περιβάλλον του σε πανοραμικές φωτό από τον μιναρέ της Αγ. Σοφίας, στα 1889 (Shultz & Barnsley) και το 1915. Αλλαγές γύρω του υπάρχουν, αλλά όχι τρομακτικές.
Κοντά στα καμένα, αλλά εκτός πυρικαύστου, το οικοδομικό τετράγωνο 232 με την παλιά αρίθμηση δεν επηρεάστηκε καθόλου. Στις αεροφωτογραφίες του 1918 (από το Χρονικό της Μεγάλης Πυρκαγιάς, Α. Γερόλυμπου) και του 1938, σημειώνονται με κόκκινες ευθείες η Αγ. Δημητρίου και η Κασσάνδρου, ενώ τα βελάκια δείχνουν τα όρια την είσοδο στην Πέλοπος και την Σοφοκλέους, αλλά και την άλλη άκρη της Πέλοπος που κάνοντας «Γ» βγαίνει πάλι στην Σοφοκλέους. Παρόλο που η Αγ. Δημητρίου, στα 1918, έχει αρχίσει να διαπλατύνεται ‘τρώγοντας’ κομματάκι της ανατολικής γωνίας της Σοφοκλέους στο επόμενο οικοδομικό τετράγωνο, το σπίτι που μας αφορά δεν επηρεάζεται. Γενικά, στο οικοδομικό τετράγωνο μεταξύ Πέλοπος και Σοφοκλέους, οι αλλαγές είναι λίγες, με σημαντικότερη ίσως την ανέγερση του διπλανού του προς τα δυτικά -στην ανατολική γωνία της Πέλοπος και Αγ. Δημητρίου. Στα στοιχεία για το τετράγωνο θα επιστρέψουμε αργότερα…
Για την ώρα, πηδάμε μερικές δεκαετίες και βλέπουμε το αρχοντόσπιτο και το μεσοπολεμικό διπλανό του, στα 1973, σύμφωνα με τον Ioannis Akamatis που ανάρτησε την φωτογραφία στην ‘Άγνωστη Θεσσαλονίκη’.
Στο ισόγειό του, λειτουργεί μόνο ένα μαγαζί με Χρώματα Σιδηρικά, στον ανατολικό τοίχο των ορόφων του, έχουν αρχίσει να εμφανίζονται οι φθορές. Στο τμήμα του επί της Σοφοκλέους, ο β’ όροφος μπορεί να κατοικείται ακόμα.
Στο μεσοπολεμικό αριστερά του, λειτουργούν δυο φροντιστήρια, ένα Μέσης Εκπαίδευσης και ένα Αγγλικών, και το .Ατελιέ Ζωγραφικής «Φίνο» -Πίνακες, επιγραφές, κορνίζες. Ψηλότερα στην Σοφοκλέους, αλλά και στην Πέλοπος, οι χαρακτηριστικές πολυκατοικίες των 60ς έχουν ήδη χτιστεί.
Η αρχή του τέλους του κτιρίου αποτυπώνεται σε μία φωτογραφία που ανάρτησε στην Α.Θ. ο Kostas Karathanasis. Τραβηγμένη πιθανότατα κατά τη λιτανεία του Αγ. Δημητρίου, βλέπουμε ότι από το σπίτι έχει αφαιρεθεί ήδη η σοφίτα και ο δεύτερος όροφος, όπως και τα παντζούρια. To μαγαζί με τα χρώματα έχει φύγει κι αυτό, παίρνοντας την ταμπέλα του. Από την άλλη μεριά του δρόμου, κάποιοι παρακολουθούν την τελετή από τα μπαλκόνια της κλινικής.
Το θέμα είναι η χρονολόγησή της. Ο κ. Καραθανάσης την τοποθετεί στο 1972. Αυτό δεν πρέπει να ισχύει, όχι μόνο γιατί είδαμε προηγουμένως το κτίριο ολόκληρο στα 1973 (θα μπορούσε να είναι εκείνη η χρονολόγηση λάθος). Ο λόγος που την αμφισβητούμε είναι η αεροφωτογραφία του 1975 που ακολουθεί:
Να ’το! Ολόκληρο, με τη σοφίτα του και το πελώριο δέντρο που είχαμε δει στην φωτό του 1973, αλλά διακρίνεται και στις αεροφωτό του 1918 και 1938. Κάτι που σημαίνει ότι η προηγούμενη φωτογραφία είναι μεταγενέστερη και το σπίτι εξαφανίστηκε από το 1975 και μετά. Δεν ξέρω πώς μπορούμε να μάθουμε πότε βγήκε η οικοδομική άδεια για την νέα πολυκατοικία. Δυστυχώς, για κάποιον περίεργο λόγο, στο χαρτογραφικό του Δήμου δεν υπάρχει καμία πράξη τακτοποίησης για το συγκεκριμένο οικοδομικό τετράγωνο, παρόλο που είναι εκτός πυρίκαυστου.Τα διπλανά του -ανατολικά, δυτικά και βόρεια- έχουν.
Επιστρέφοντας στα …ιστορικά του, αντιμετωπίζουμε πάλι πρόβλημα. Στα κτηματολογικά στοιχεία που έχουμε από τους Θ. Μαντοπούλου-Ευ.Χεκίμογλου, έχει τυπωθεί δύο φορές ο ίδιος πίνακας στις σ. 343-344, άρα λείπει το οικ. τετράγωνο 231 και κάποια στοιχεία από το 230 και το 232). Για το 232 που μας ενδιαφέρει, αριθμούνται 7 ιδιοκτησίες, αναφέρονται οι 6 (δεν υπάρχει το 232/1, οπότε δεν έχουμε την περιγραφή του). Στο ευρετήριο ονομάτων όμως, ιδιοκτήτης του 232/1 φέρεται να είναι ο Μεχμέτ Ρεσίτ, υιός Μουσταφά. Κατά τα άλλα, σχεδόν όλο το τετράγωνο όφαίνεται ότι ανήκε στην ίδια οικογένεια, που κατά πάσα πιθανότητα είχε και μεγάλη περιουσία (δικαιώματα σε καταστήματα) σε αρκετά σημεία του κέντρου – λεπτομέρειες άλλοτε. Υπογραμμίζω το επώνυμο (και τις παραφθορές του) γιατί, αν μη τι άλλο, συμπίπτει με το οθωμανικό όνομα της οδού Πέλοπος =Καδρή Εφέντη. [Την Πέλοπος την είχαμε δει εδώ: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0LRwNyaZiVkLdh2ZqCrkDLh8M6uDHUgRyujHrFFTKBsEZfySN9N29fdTnaWGWVgapl
Ο Β. Δημητριάδης για το κομμάτι εκείνο της Σοφοκλέους, ανάμεσα στην Αγ. Δημητρίου και την Κασσάνδρου, δίνει μόνον το όνομα (Χαμαμτζή Ρεσίντ Εφέντη), καμία άλλη πληροφορία. [Μήπως το Ρεσίντ έχει κάποια σχέση με τον Μεχμέτ Ρεσίτ, ιδιοκτήτη του 232/1;]
Το λεπτομερές διάγραμμα του 1931 καταγράφει την εικόνα του οικ. τετραγώνου που, όπως ειδαμε, δεν είχε μεγάλες διαφορές ανάμεσα στα 1918-1938.
Όπως συμπεραίνουμε από τις αγγελίες για την Κλινική Θεοφύλακτου, στα 1929 μία από τις δύο γωνίες Αγ. Δημητρίου με Σοφοκλέους είχε τον αριθμό 161 (λογικά η ανατολική, εφόσον στο ανατολικό πεζοδρόμιο βρισκόταν η κλινική).
Με βάση αυτό, αναζητούμε τις δημοπρασίες και πράγματι, το κτίριο που μας ενδιαφέρει αντιστοιχούσε στο 159 και η δημοπράττησή του ανακοινώθηκε τον Ιανουάριο 1929. Πρώτη προσφορά στις 496.900 – αρκετά ακριβότερο από τα περισσότερα ακίνητα αντίστοιχου μεγέθους που έβγαιναν σε δημοπρασία εκείνη την εποχή. Μάλλον όχι μόνο λόγω της θέσης του, αλλά και χάρη στην πολύ καλή κατάστασή του. [Η αναζήτηση στην ΕΒΕ δεν είναι εξαντλητική. Ελπίζουμε να συμπληρωθεί σιγά-σιγά και με άλλα στοιχεία].
Σήμερα θα το βλέπαμε στην Αγ. Δημητρίου 95 και Σοφοκλέους 1. Τα βέλη δείχνουν αριστερά την Πέλοπος και δεξιά, την Σοφοκλέους. Το μεσοπολεμικό στην γωνία με Πέλοπος έχει και αυτό αντικατασταθεί.