Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη
Το ωραίο με τις φωτοκαρτες ή φωτογραφίες είναι που μπορείς να ζουμάρεις και να ξεχωρίσεις λεπτομερειες που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά. Στην παρακάτω κάρτα του Λυκίδη μπορούμε να διακρίνουμε τον νεαρό να γυρίζει το βλέμμα του για να θαυμάσει τα κάλλη της κοπέλας που μόλις προσπέρασε με το αποκαλυπτικο για την εποχή φόρεμα.
Βαγγέλης Καβάλας
και ολόκληρη η φωτογραφία, διασταύρωση Τσιμισκή με Βενιζέλου
Το 1955, όσο περισσότερο ρεύμα κατανάλωνες τόσο μικρότερη τιμή ανά ΩΧΒ χρέωνε η ΔΕΗ.
Επίσης, μαθαίνουμε ότι το 1955 ακόμα η Θεσσαλονίκη είχε συνεχές ρεύμα: “η ΔΕΗ όχι μόνον αντικαθιστά το παλαιόν δίκτυον συνεχούς ρεύματος {!!!} ... αλλά ... μειώνει εις το ελάχιστον τα έξοδα των πελατών δια την αλλαγήν των καλωδίων των ώστε να λάβουν το εναλλασόμενον ρεύμα” [μάλιστα στο πρωτότυπο η λέξη ρεύμα είχε και δασεία!].
Θόδωρος Νάτσινας
Σχόλιο του Γιώργου Κωτσίδη:
Με την ίδρυσή της η ΔΕΗ ανέλαβε το εξηλεκτρισμό της χώρας με εναλλασσόμενο ρεύμα 220 V . Εξαγόρασε σιγά σιγά όλες τις μικροεταιρείες που παρείχαν συνεχές 110 V . Οι προδιαγραφές των 220 V ήταν πολύ αυστηρές έτσι όποιο σπίτι ήθελε εναλλασσόμενο έπρεπε να ξηλώσει την παλιά εγκατάσταση και να την αντικαταστήσει με νέα . Ήταν η χρυσή εποχή την Ηλεκτρολόγων εγκαταστατών . Οι περισσότεροι έκαναν εξωτερική εγκατάσταση με σωλήνες μπέρκμαν που ήταν φτηνότερη η εγκατάσταση . Οι λιγότεροι χωνευτοί αλλά τότε έπρεπε να σκαφτούν αυλάκια με σφυρί και σκαρπέλο με το χέρι φυσικά . Η ΔΕΗ ενίσχυε τον εξηλεκτρισμό που θα έδινε άλλες δυνατότητες στην ανάπτυξη της χώρας . Ξεκίνησε να χτίζει υδροηλεκτρικά φράγματα και κατέστησε την Πτολεμαίδα το ενεργειακό κέντρο της Ελλάδας με την χρήση του λιγνίτη για ηλεκτροπαραγωγή . Παράλληλα γίνονταν τεράστιες καμπάνιες για τις προφυλάξεις που έπρεπε να πέρνει ο κόσμος που χρησιμοποιούσε εναλλασσόμενο που σκότωνε σε σχέση με το συνεχές που όταν σε χτυπούσε δεν είχε σοβαρές επιπτώσεις . Κάπως έτσι ξεκίνησε η ΔΕΗ την εποχή εκείνη . Σιγά σιγά όλα τα σπίτια άλλαξαν τις εγκαταστάσεις και άρχισαν να απολαμβάνουν τα καλά του εναλλασομένου με ηλεκτρικές κουζίνες ψυγεία , θερμοσίφωνες και λοιπές συσκευές …
Μπροστά στην πλατεία Αχειροποιήτου, στη γωνία Εγνατία και Αγ. Σοφίας. Στέκι για λούστρους που αναλαμβάνουν τον ευπρεπισμό των υποδημάτων για όσους έχουν λόγο να κάνουν κάτι τέτοιο.
Αργότερα εκεί οι ασπριτζήδες και οι υπαίθριοι φωτογράφοι. Το σημείο το έχουμε επισκεφτεί αρκετές φορές σε διάφορες χρονικές περιόδους, από τότε που δεν ήταν καν πλατεία. Εδώ κατά την κατοχή.
Από οίκο δημοπρασιών, γι αυτό και οι σημάνσεις.
Άλλη μια κατοχική φωτογραφία του Erich Rinka [από την Deutsche Fototek] που κουμπώνει σε παλιότερη αναγνώριση και το αφιέρωμά μας για την μικρή οδό Αγ. Παντελεήμονος [https://archive.saloni.ca/751]
Μάρα Νικοπούλου
Η πιο παλιά φωτογραφία του σπιτιού με το διπλό λοξο σαχνισί που έχουμε δει. Κατοχική, του Erich Rinka.
[Πηγή: Deutshe Fototek}
Ξαναβάζω εδώ, καθαρή από σημειώσεις, και την “τελευταία” του.
Του Γιάννη Στυλιανού (ψηφιακή συλλογή ΜΦΘ), 1966 ή και λίγο μετά.
Η πλατεία του Λευκού Πύργου, το 1943. Καλλιτεχνική απεικόνιση του Βούλγαρου ζωγράφου Vladimir Mansky (1914-1982)
Νίκανδρος Καστανίδης
Το συγκεκριμένο λιμανάκι που αποκαλούμε σήμερα “Κελλάριο όρμο” είναι σύγχρονο, δεν υπήρχε πριν το 1960. Το ότι αυτό είναι Ο “Κελλάριος” όρμος είναι αστικός μύθος. Αν θέλουμε να το ονομάζουμε έτσι, να συμφωνήσουμε ότι το ονομάζουμε έτσι όπως ονομάζουμε μια οδό “Εγνατία”, χωρίς αυτή να έχει σχέση με την ρωμαϊκή αντίστοιχη οδό.
Ο σύγχρονος “Κελλάριος όρμος” βρίσκεται στο τέλος της νέας παραλίας, εκεί που η οδός Μ. Κάλλας συναντάει την Καθ. Ρωσσίδου. Πολλές φορές συνδέεται το λιμανάκι αυτό με τη βυζαντινή περίοδο και ίσως και με ακόμα παλιότερα χρόνια. Υπάρχουν πολλά ερωτήματα σχετικά με αυτό το θέμα. Με αυτή την ανάρτηση θέλω να ξεκαθαρίσω μόνο το ότι το λιμανάκι αυτό φτιάχτηκε σχετικά πρόσφατα, ίσως στα τέλη της δεκαετίας του 60.
Οι εικόνες της ανάρτησης δείχνουν το συγκεκριμένο τμήμα της ακτογραμμής παλιότερα, με αεροφωτογραφίες και χάρτες από το πρώτο μισό του 20ου αιώνα. Οι τρεις πρώτες φωτογραφίες είναι από την εφαρμογή maps.gov.gr που επιτρέπει την παράλληλη παράθεση σύγχρονων αεροφωτογραφίων με παλιότερες (με ημερομηνία λήψης μεταξύ 1945 και 1960). Οι τρεις εικόνες δείχνουν ακριβώς το σημείο με το λιμανάκι, το οποίο φαίνεται στην σύγχρονη λήψη αλλά είναι απόν στην παλιότερη. Μετά παρουσιάζονται δύο αεροφωτογραφίες, η πρώτη από τον ΑΠΠ και η δεύτερη από τον ΒΠΠ και. τέλος, δύο χάρτες από αντίστοιχες περιόδους. Σε καμία από αυτές δεν διακρίνεται κάποιο λιμανάκι στην περιοχή όπου βρίσκεται το σημερινό.
Το λιμανάκι αυτό πιθανόν να είναι αποτέλεσμα την ημιτελούς διαμόρφωσης της νέας παραλίας στο τμήμα κοντά στην Καλαμαριά. Δηλαδή ίσως είναι αποτέλεσμα από το μπάζωμα της αρχικής ακτογραμμής καθώς υπήρχε η σκέψη η νέα παραλία να συνεχιστεί ως την Γκόνη ή την Αργοναυτών. Να τονίσω ότι με αυτήν την ανάρτηση δεν θέλω να υπονοήσω ότι δεν υπήρχε εκεί κάποιο λιμάνι σε παλιότερες εποχές. Ίσως να υπήρχε, αλλά αν υπήρχε δεν είναι αυτό που βλέπουμε την σήμερον ημέρα.
Θόδωρος Νάτσινας
Από το maps.gov.gr, παράλληλη προβολή των δύο αεροφωτογραφιών σε υπέρθεση, όπως το ονομάζουν, δηλαδή η μία επάνω στην άλλη με δυνατότητα μετακίνησης της κάθετης μπάρας ώστε να βλέπουμε άμεσα την εξέλιξη κάθε περιοχής. Εδώ φαίνεται το λιμανάκι
Σε αυτήν η μπάρα βρίσκεται έτσι ώστε να φαίνεται η συγκεκριμένη περιοχή μισή από την σύγχρονη και μισή από την παλαιότερη αεροφωτογραφία.
Πλέον μόνο η παλαιότερη φωτογραφία καλύπτει την περιοχή και το λιμανάκι έχει “εξαφανιστεί”
Αεροφωτογραφία του Πρώτου Παγκοσμίου, το λιμανάκι θα βρισκόταν περίπου στο σημείο όπου διακρίνεται μια έπαυλη (γνωστή ως έπαυλις των αεροπόρων).
Η ίδια περιοχή από αεροφωτογραφία του Δεύτερου Παγκοσμίου.
Χάρτης από την εποχή του Πρώτου Παγκοσμίου με ένδειξη της επαύλεως των αεροπόρων.
Βρετανικός χάρτης της δεκαετίας του 1940
Τρεις κατοχικές φωτογραφίες του Erich Rinka στο ίδιο σημείο από την Deutsche Fototek. Είναι ευτυχής συγκυρία όταν κάποιες φωτό ‘κουμπώνουν’ πάνω σε παλιότερες αναγνωρίσεις δρόμων και βρίσκουν τη θέση τους. Εδώ βλέπουμε την συμβολή των οδών Καστοριάς και Αρριανού. Το σημείο -ιδωμένο και από τους δύο δρόμους- είχε αναγνωριστεί και τεκμηριωθεί από τον Στάθη Ασλανίδη το 2016. Εκείνες οι φωτό περιέχονται στο παλιότερο αφιέρωμά μας, εδώ: https://archive.saloni.ca/1123
Μάρα Νικοπούλου
Αν και η φωτό είναι κατοχική, η φορεσιά του άντρα θα μπορούσε κάλλιστα να μας ξεγελάσει και να την χρονολογήσουμε κάποιες δεκαετίες πριν.
Ο Ρίνκα στέκεται στην κατηργημένη οδό Καστοριάς. Το σαχνισί με τα περιποιημένα κουρτινάκια και το ένα σοβατισμένο παράθυρο βρίσκεται στην Αρριανού λίγα μέτρα πριν την Αγ. Δημητρίου, σε τμήμα της που επίσης έχει καταργηθεί.
Στρέφοντας την κάμερά του λίγο πιο ψηλά, αποκαλύπτει το ζωγραφισμένο μοτίβο που πλαισιώνει το σαχνισί.
Kι από λίγο παραπίσω, τραβάει την μεγάλη πόρτα του κτιρίου στην Αρριανού και μεγαλύτερο κομμάτι του συνθήματος -τραβάει και τα βλέμματα όλων των περαστικών.
Με τελείως διαφορετική χάραξη των δρόμων, σήμερα στο σημείο αυτό βρίσκεται ένα -επίσης αρκετά παλιό πια- μαγειρείο: ‘Το παρελθόν’.
Δύο φωτογραφίες από την έκθεση “Μικρά Ασία” στο μουσείο Μπενάκη στην Πειραιώς και μια από παλιότερη ανάρτηση στην σελίδα. Οι δύο πρώτες προέρχονται από το φωτογραφικό αρχείο της Μέριμνας.
Στην πρώτη κεντήστρες της Μέριμνας με την υπεύθυνη του εργαστηρίου ραπτικής Ροδή Συμβουλίδου, 1926.
Στην δεύτερη οι Κυρίες του Συμβουλίου με μαθήτριες της Μέριμνας στην είσοδο του κτιρίου στην Βασ. Όλγας 107 (βίλα Οσμάν Ντερβίς), 1928.
Η τρίτη δείχνει το κτίριο στην Βασ. Όλγας 107 (από προηγούμενη ανάρτηση στην ΘΧΠ).
Θόδωρος Νάτσινας
Μια ανάρτηση του Θόδωρου Νάτσινα με ένα βαγόνι τραμ που χρησιμοποιούνταν ως παραθεριστική κατοικία (https://zzz.zaclys.com/download.php?doc_id=7191335&z=2) μου θύμισε τον δρόμο στον οποίο σα να το θυμάμαι.
Σπύρος Αλευρόπουλος
Το θυμάμαι κάπου δεξιά και αρκετά πιο ψηλά από την σημερινή Ξενίου Διός (ίσως ήταν και 2) πηγαίνοντας προς τον Αμερικάνικο ραδιοφωνικό σταθμό.
Στην θέση του Ξενία, την δεκαετία του 60 νομίζω ότι λειτούργησε μια ντισκοτέκ.
Αυτό που πρόλαβα να φωτογραφίσω είναι το σπίτι που φαίνεται δεξιά.
Από το ίδιο σημείο η περιοχή έχει αλλάξει φυσικά, και θα αλλάξει ακόμη περισσότερο
Μια ισόγεια κατοικία, με βεράντα στην ταράτσα και ένα τσιμεντένιο μανιτάρι που χρησίμευε να σκιάζει τους ενοίκους. Την χρονιά της λήψης είχε απομείνει μόνον ο τσιμεντένιος μίσχος.
Αν θυμάμαι μάλιστα καλά ήταν δύο συνεχόμενα τέτοια σπίτια, πανομοιότυπα. Εγώ πρόλαβα φωτογραφικά το ένα.
Και μια και βρεθήκαμε σ' αυτό το ύψος μια στάση και στην αμμουδιά, εκεί που τα όρια για τους λουόμενους ήταν σαφή.
Αλλά έτσι κι αλλιώς τα νερά της θάλασσας σ εκείνο το ύψος δεν τα προτιμούσε ο κόσμος.
Για κάποιον απροσδιόριστο λόγο, φαίνεται πως βιαζόμουνα να τελειώσω το φιλμ, φωτογράφισα και την θάλασσα με την πόλη στο βάθος πίσω από το μικρό έμβολο, το καραμπουρνάκι.
Ακούγοντας για τις οβίδες -αισίως φτάσαμε ήδη στις 6!– που ανακαλύπτουν κάθε τρεις και λίγο αυτές τις μέρες, σκάβοντας το πρώην πάρκινγκ στην Λέοντος Σοφού, ο συνειρμός με το παλιότερο «εκρηκτικό» παρελθόν του δρόμου μοιάζει αναπόφευκτος… Το σημείο απ’ όπου ξεθάβονται τώρα οι οβίδες του Β’ΠΠ, σχεδόν ταυτίζεται με το περίφημο μπακάλικο απ’ όπου οι Γεμιτζήδες (πιο γνωστοί ως ‘Βαρκάρηδες’) πέρασαν μέσω τούνελ τα εκρηκτικά που χρησιμοποίησαν για να ανατινάξουν την Οθωμανική Τράπεζα, στα τέλη Απριλίου 1903.
Μάρα Νικοπούλου
UPDATE: Οι οβιδες που έχουν βρεθεί στο οικόπεδο, σύμφωνα με ρεπορτάζ που βγήκαν στις 30/9/22 το πρωί, έχουν φτάσει τις 24!!
Τα συντρίμμια στην Λέοντος Σοφού. Το μεγάλο κτίριο που βλέπουμε χωρίς ζημιές βρίσκεται στην βορειοδυτική γωνία Φράγκων και Λ. Σοφού, ακριβώς απέναντι από την Οθωμανική Τράπεζα. Πιο ψηλά στην οδό, η εικόνα με τα διαλυμένα μαγαζάκια σταματάει ακριβώς στην γωνία της Αχρίδος, ενός μικρού αδιέξοδου δρόμου.
«Η κατάσταση του δρόμου στον οποίο βρισκόταν η Γερμανική Λέσχη Kegelclub, μία ημέρα μετά την καταστροφή της Οθωμανικής Αυτοκρατορικής Τράπεζας στις 29 Απριλίου 1903», λέει η λεζάντα της κάρτας. [Πηγή: e-bay]
Η πάνω γωνία της Αχρίδος με την Λ. Σοφού και το επίμαχο μπακάλικο ανέπαφο. «Το μαγαζί του εγκλήματος και οι έρευνες, μετά την καταστροφή της 29ης Απριλίου 1903, στο υπόγειο τούνελ που σκάφτηκε με σατανικό τρόπο μπροστά στην Οθωμανική Αυτοκρατορική Τράπεζα», γράφει η λεζάντα.[Η φωτό από παλιά ανάρτηση του Βύρωνα Παπαδόπουλου, ΠΦΘ]
Κοντινότερο πλάνο στο τούνελ και στο φόντο η άνοδος της Λέοντος Σοφού. Κάποιο από τα μαγαζιά που φαίνονται ψηλότερα ήταν το «Κουρείο» -το πρώτο μαγαζί απ’ όπου ξεκίνησε να σκάβεται το τούνελ στα 1900. Οι εργασίες τότε διακόπηκαν, το κουρείο νοικιάστηκε αλλού, και όταν η ομάδα των Γεμιτζήδων έπιασε ξανά το σχέδιό της νοίκιασε το ‘μπακάλικο’ που βλέπουμε και εδώ, πρώτο από αριστερά.
Πριν αρχίσουν το σκάψιμο στον δρόμο, οι αρχές ερεύνησαν το μπακάλικο, μπαίνοντας από το πλάι, από την οδό Αχρίδος.
Από την Οθωμανική Τράπεζα έμειναν μόνον οι εξωτερικοί τοίχοι. Εδώ, από το εσωτερικό της, κοιτάζουμε προς την Φράγκων. Απέξω διακρίνεται ένα από τα αγάλματα που κοσμούσαν την μπροστινή αυλή -αν δεν κάνω λάθος, τα αγάλματα ήταν εκεί ήδη από την εποχή των Άμποτ, πριν γίνει δηλαδή εκεί η τράπεζα. Στην νότια πλευρά της Φράγκων ξεχωρίζει η ταμπέλα της Τράπεζας Μυτιλήνης
Και για την συμπλήρωση της γωνίας από τον Αλέξανδρο Σαββόπουλο
Κι από την αντίθετη κατεύθυνση: Η πρόσοψη της τράπεζας, ο χώρος που βρισκόταν η λέσχη Keggelclub που καταστράφηκε ολοσχερώς, και παραπίσω το Ξενοδοχείο Κολόμπο, χτυπημένο κι αυτό από την έκρηξη.
Η τράπεζα, όπως ξέρουμε, ξαναχτίστηκε. Είχαμε δει μάλιστα τα στοιχεία που απομάκρυναν τη θεωρία περί ανοικοδόμησής της από τον Ποζέλι και την απέδιδαν στους Μπαρούχ και Αμάρ. [Η σχετική ανάρτηση εδώ: https://archive.saloni.ca/519 ]
Όσο για την Λέοντος Σοφού… Ξαναστρώθηκε, εξακολούθησε για χρόνια να είναι κεντρικός δρόμος της εμπορικής ζωής, έπεσε θύμα κι άλλων βομβών στη βόρεια πλευρά της κατά τον Α’ Παγκόσμιο (στη γωνία με Φιλίππου και, παραπάνω, στο τζαμί Γιουσούφ Πασά) και φαίνεται ότι φιλοξένησε οπλοστάσιο κατά τον Β’ Παγκόσμιο. Στην αλάνα/πάρκινγκ που τώρα σκάβεται, στην Λέοντος Σοφού 9, ελάχιστα μέτρα πιο νότια από το μπακάλικο των Βαρκάρηδων.
Εδώ μια απόπειρα σύνθεσης κάποιων από τις παραπάνω φωτογραφίες, που πιάνει από την γωνία της με Φράγκων μέχρι την βόρεια γωνία της Αχρίδος -δηλαδή μέχρι το σημερινό ν. 11
Η περιοχή το 1952.
Από τον Βαγγέλη Καβάλα
Και τα προπολεμικά κτήρια από ανάρτηση στις ΠΦΘ
Τα προπολεμικα κτηρια της οδού από τα δυτικά. Με βέλος εκει που βρεθηκαν οι οβιδες. Πανω δεξια διακρινεται η Καθολικη εκκλησία
Από το αρχείο του Βαγγέλη Καβάλα