Saloni.ca Archive

Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη

Η έπαυλη Τοντόρ Χατζημησέφ στη Βασ. Γεωργίου, παραδίπλα από τη διασταύρωσή της με την Αγία Τριάδος-σήμερα το πρώτο κτίριο του Α’ Γυμνασίου Κτίστηκε μεταξύ 1890 και 1895 για τον Τοντόρ Χατζημησέφ (1840/41-1910), επίτιμο διερμηνέα του Ρωσικού Προξενείου της Θεσσαλονίκης, ο οποίος ήταν το πλουσιότερο μέλος της Βουλγαρικής κοινότητας της πόλης. Αρχιτέκτονας ήταν, κατά πάσα πιθανότητα, ο Frederic Charnot. Το 1911 η ιδιοκτησία της έπαυλης μεταβιβάστηκε στους κληρονόμους του. Το 1921 στεγάστηκε εκεί το Α’ Γυμνάσιο Αρρένων Θεσσαλονίκης, όπου παραμένει μέχρι σήμερα. Και το 1928 περιήλθε στο Ελληνικό Δημόσιο.

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid028wpNVBXvkFQ5QAR1rYqSsZHz5RZEcfLZvcR9gQvH5ZCR6YHvYvrYoK6mddnwShLfl

To 3ο τελωνείο, κτίριο του αρχιτέκτονα Έλι Μοδιάνο. Τρεις φωτογραφίες από το εσωτερικό – οι δύο έγχρωμες από την ταινία του Θ. Αγγελόπουλου “Αιωνιότητα και μία μέρα”. Η τέταρτη φωτογραφία είναι ενός αριθμημένου κυβόλιθου παλιού κρηπιδώματος με χαραγμένη την χρονολογία κατασκευής: 18/7/98 (1898). Η πρώτη και η τελευταία φωτογραφία από το βιβλίο “Νεώτερα μνημεία της Θεσσαλονίκης (1988, έκδοση Υπ. Πολιτισμού).

Θόδωρος Νάτσινας

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0cPECBgRxNvoCyTH4rDP7q8MUGxiJBnP8CjZLLQCSTTVXASHCX71XCxtsWgomnHTJl

Αν και τα τότε όρια ήταν χαμηλότερα, η πόλη στην Κατοχή δείχνει ήδη χωρισμένη σε άνω και κάτω, και οι μεσοπολεμικές «ψηλές» πολυκατοικίες έχουν σχεδόν γεμίσει την πυρίκαυστο. Ο Erich Rinka στέκεται σε κάποιο σπίτι σχεδόν στην Ακροπόλεως στο ύψος της Κυρηναίου και μας δίνει μια εικόνα της με φόντο τον χιονισμένο Όλυμπο. Η μεγάλη κάθετος στο κέντρο της φωτογραφίας είναι η Αγίας Σοφίας. [Πηγή: Deutsche Fototek]

Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid029NAtrNqfmnbSoeHag7bYxvBn1i88MwAPichDKSsK25dHC55F65cbuPiV6bjggKwkl

Ζουμ στο παλιό κτίριο του σχολείου ‘του Μάνιου’ (Ολυμπιάδος με Θεοτοκοπούλου) για να δούμε τις λεπτομέρειές του πιο καθαρά από ποτέ. Στην άκρη αριστερά, το σπίτι με την δίρριχτη στέγη και την ‘μισή ταράτσα’ υπάρχει ακόμα, στη νοτιοανατολική γωνία Κρίσπου με Θεοτοκοπούλου. Η σημερινή εικόνα. Το σπίτι στη γωνία της Κρίσπου και το νέο σχολείο. Και μια απορία που έχω εδώ και χρόνια -και σήμερα φαντάζει επίκαιρη. Το παλιό κτίριο, όπως όλη η πόλη όπου το επέτρεπαν τα «οικόπεδα, ήταν χτισμένο έτσι που να εκμεταλλεύεται τον ήλιο για θέρμανση και φως. Για ποιο λόγο μπορεί να έχτισαν το νεότερο με τόσο διαφορετική κατεύθυνση;

Μιας και ξαναείδαμε την Αγαπηνού, ευκαιρία να προσθέσουμε στον χάρτη και το χαρακτηριστικό κτίριο στη γωνία Αγαπηνού με Εγνατία που επέζησε μάλιστα μέχρι τη δεκαετία του ’60.

Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02wHhN5F53n7mQdSbFG6o1ZW8YFAAncCA5BZXbk7ja9eTXkrwP7LFJSoqWamZjP1qUl

Τότε βγήκε και η «καλύτερή» του φωτογραφία, από τον Δ. Παπαδήμο (αρχείο ΕΛΙΑ). Πίσω του ήδη τότε αποτυπώνονται κάποιες από τις νεόκτιστες πολυκατοικίες απ’ αυτές που γέμισαν τελικά την περιοχή.

Εδώ, η δυτική του όψη, σε απόσπασμα κατοχικής φωτογραφίας από το ύψος της Καμάρας, αρκετά χρόνια νωρίτερα. Αν έχω καταλάβει καλά από περιγραφές παλιών γειτόνων στις ομάδες, σ’ αυτό το σημείο η Αγαπηνού έβγαινε στην Εγνατία με σκαλάκια.

Κι ακόμα πιο παλιά, ένα απόσπασμα με τη θέση του στο νότιο πεζοδρόμιο στην Εγνατία να ξεχωρίζει χάρη στο ριγέ μοτίβο του και το αέτωμα στο μπαλκονάκι του τρίτου ορόφου.

Εδώ το ξαναβλέπουμε, σε σύγκριση με αυτό που ξέρουμε ως σπίτι του αρχιραββίνου Μέιρ (Βενιζέλου με Αριστοτέλους/νυν Ολύμπου). Φυσικά και υπάρχουν διαφορές, αλλά υπάρχουν και σαφείς ομοιότητες πέρα από το ‘ριγέ’ που το συναντάμε σε αρκετά σπίτια. Τα πιο χαρακτηριστικά τους κοινά στοιχεία είναι α) οι γωνιακές προβολές μόνον στον πρώτο όροφο που σχηματίζουν μπαλκονάκι στον δεύτερο (με πράσινο) έστω κι αν σ’ αυτό της Αγαπηνού βλέπουμε και στέγαστρο. Β) Και στα δύο κτίρια, το έρκερ της πρόσοψης προς τον κεντρικό δρόμο εκτείνεται σε δύο ορόφους, και οι στέγες (αετώματα και στις δυο περιπτώσεις) στηρίζονται με κολώνες, δίνοντάς τους μια πιο ‘ελαφριά’ μορφή Δυστυχώς δεν έχουμε ολόκληρη φωτογραφία αυτού της Αγαπηνού στα πρώτα του χρόνια για να δούμε αν όντως ο τρίτος όροφος ήταν όλος κλεισμένος από την αρχή. Η πλήρης έλλειψη διακοσμητικών σ’ αυτό που βλέπουμε στην φωτό του Παπαδήπου, μας κάνει να υποψιαζόμαστε ότι μπορεί να έκλεισε αργότερα. Και αυτό θα το έκανε να «μοιάζει» ακόμα παραπάνω με το «σπίτι του Μέιρ». Χωρίς όμως να ξέρουμε ούτε καν ποιο προηγήθηκε.

Η κατοχική φωτογραφία ολόκληρη (από ανάρτηση της κ. Δημητριάδου-Ταβλαρίδου-ΠΦΘ) μας δίνει και μια εικόνα της αρχής των έργων στην Εγνατία και των σημείων που απαλλοτριώθηκαν. Το συγκεκριμένο κτίριο θεωρούνταν ρυμοτομούμενο ήδη από το 1925. Σε διάφορες πράξεις τακτοποίησης, μέχρι και το 1940, εμφανίζεται ως ιδιοκτησία Άννας Πέτρου. Σημειωτέον, διαγώνια απέναντι, λίγα μέτρα πιο δυτικά, υπήρχε και ένα ακόμα οικόπεδο της ίδιας ιδιοκτήτριας, μάλλον απ’ αυτά που στέγαζαν καταστήματα. Αργότερα, το 1959 και 1961, η γωνία Αγαπηνού αναφέρεται ως ιδιοκτησία Θεολογίδη (Πέτρου και Κων/νου, αντίστοιχα).

Η Αγαπηνού, ένας δρόμος που γνωρίσαμε από τις φωτογραφίες του Αλ. Δάγκα και μια πολύ όμορφη κατοχική λήψη του Erich Rinka.

Σπύρος Αλευρόπουλος

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02Vz8bP2aiBks4z73sqcxdCEdLKeN3occ5ZoEnZmctkPxkmWFW7St9qgRpJckowmszl

Και πρώτα η λήψη του Erich Rinka. Είχε αναρτηθεί σε χαμηλή ποιότητα από τον Νικ. Ένσημο και είχε ταυτιστεί υποδειγματικά από τον Στάθη Ασλανίδη πριν 5 χρόνια εδώ: https://archive.saloni.ca/9

Σε καλή ανάλυση με ευδιάκριτες λεπτομέρειες ανέβηκε από τον κ. Νικόπουλο στις ΠΦΘ.

Αγαπηνού κατηφορίζοντας δίπλα στην Υπαπαντή, λίγο πριν την Σπετσών Ο φωτογράφος στέκεται ακριβώς δίπλα στο σπίτι με το χαγιάτι το ετοιμόρροπο που δεν υπάρχει πια.

Η περιγραφή του Αλ. Δάγκα είναι λεπτομερής:

  1. Δεξιά, πρώτο, το κτίριο Αγαπηνού 4, 1957 (απέναντι, στη σημερινή συμβολή Ιω. Μιχαήλ και Αγαπηνού, υπήρχε ίσιωμα με ερείπια ρωμαϊκών αψίδων). Επόμενο, το σπίτι με το μπαλκόνι, το σημερινό Αγαπηνού 6. Επόμενο (φαίνεται ο φράκτης της αυλής), το σημερινό Αγαπηνού 8. Επόμενο (που εξέχει), έχει κοπεί από τη διαπλάτυνση του δρόμου. Αριστερά, το κατεδαφιζόμενο (στην αυλόπορτα, διακρίνεται ο Φρανσουά, τσαγκάρης), είναι μέρος του σημερινού άκτιστου οικόπεδου στη συμβολή Ιω. Μιχαήλ και Αγαπηνού. Επόμενο, σοκάκι (οδηγούσε σε μικρή αλάνα, όπου η πίσω θύρα, και η σκάλα του γυναικωνίτη, της Υπαπαντής). Επόμενο, το σημερινό Αγαπηνού 7. Επόμενος, πετρόκτιστος τοίχος, κατά μήκος του ανηφορικού καλντεριμιού το οποίο κατέληγε σε σκαλοπάτια που οδηγούσαν στην Εγνατία. Και από πιο κάτω. Στην Αγαπηνού γωνία με την σημερινή Ιωάννου Μιχαήλ, τότε Σπετσών.

Πάλι με περιγραφή του Αλ. Δάγκα:

Η αλάνα στη συμβολή της οδού Σπετσών (πίσω από τα άτομα) και οδού Αγαπηνού (σημερινή συμβολή Ιωάννου Μιχαήλ και Αγαπηνού), 1955. Τα άτομα κάθονται πάνω στην κρήνη. Αριστερά, βυζαντινά ερείπια (οι στοές, κάτωθεν, χρησιμοποιήθηκαν, κατά τη γερμανική κατοχή, ως καταφύγιο). Ο Ιωάννης Αρτόπουλος υπέθεσε πως τα λίγα απομεινάρια είναι από την κρήνη αποκαλούμενη Τουζλού Τσεσμέ από την οποία δεν έχουμε δει κάποια εικόνα.

Στο ίδιο περίπου σημείο

Μια φωτογραφία μια εποχή.

Αξίζει να αναρτηθεί μόνη της η φωτογραφία αυτή που είχε ανεβάσει παλιά ο Jim Kots στις ΠΦΘ. Γυναίκες και παιδιά βρέχουν τα πόδια τους ποζάροντας κάποια στιγμή την δεκαετία του 1960.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02t6UaqX3HGDJdCt7aaXsrMSeVUb2yKeTCQYUn9UJ28fBEp3W5uW2uhoVsuhC5YLPtl

Σε μια αεροφωτογραφία της ΔΕΘ και του Πανεπιστημίου του 1954, που ολόκληρη την είχαμε δει εδώ: https://archive.saloni.ca/2160 αξίζει να δούμε το μετεωροσκοπείο υπό ανέγερση.

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02YgJUnqrRko9xTuT5ug1dsY76FJFgpbeEHHpS55UbnakYYiHagTigZzUSGacpeqzUl

Ο σκελετός του Μετεωροσκοπείου, τότε υπό ανέγερση.

Συμπληρωματικά για το Μετεωροσκοπείο: Σε καρτ ποστάλ του 1955, που εικονίζεται το Παν. Θεσσαλονίκης, φαίνεται το κτίριο του Μετεωροσκοπείου (σχεδόν) ολοκληρωμένο. Η παράδοσή του και η έναρξη λειτουργίας του έγινε το 1956 επί πρυτανείας του Κ. Καββασιάδη.

Δύο φωτογραφίες από την Περαία του 1974 του Βασίλη Σακελλαρίδη

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02QbgTjxeQHT4847QX8GTirb7fXj6VpmSepKJv36YysY8it5z78BVm1rwnEvyjG34ol

Τσιμισκή, 1976 (προσωπικό αρχείο) και 2019 (google).

Δύο κτίρια μεταξύ Γρ. Παλαμά και Π. Μελά που υπάρχουν ακόμα και με την πρόσοψή τους σε πολύ καλύτερη κατάσταση. Έχουν φύγει και όλες οι πινακίδες των φροντιστηρίων.

Θόδωρος Νάτσινας

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid06vJr4LLbFatcTXhRV4tSc44vSAJaFJs2iSrJGd5nZCqj1Eov21hVPgb3WojiaP42l

Από τον Γιώργο Κωνσταντάρα: το 1976 το ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΝ ήταν σε λειτουργία. εφ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 20/6/1976.