Ένα πολύ ενδιαφέρον δημοσίευμα που αλίευσε ο κ. Στέφανος Αϊβάζης από το «Σκρίπ» της 7/3/1901 έρχεται να προσθέσει πληροφορίες σχετικά με τη φίρμα Oρόσντι-Μπακ (το πολυκατάστημα), και τις διαπραγματεύσεις της εποχής –βασικά, μία από τις μεθόδους που χρησιμοποιούνταν για την οικοδόμηση κτιρίων ή, αλλιώς, έναν τύπο επένδυσης που βλέπουμε και στις μέρες μας.
Από την Μάρα Νικοπούλου
Για τα καταστήματα Οrosdi-Back
εδώ:
https://archive.saloni.ca/409
και εδώ:
https://archive.saloni.ca/410
Το ‘Σκρίπ’ είναι αθηναϊκή εφημερίδα και, παρότι γράφει για «γνωστή» εταιρία, σίγουρα δεν τη γνωρίζει επαρκώς ώστε να μην γράψει άλλ’αντ’άλλων τον τίτλο της. Το Orosdi Back γίνεται Oros di Banch, η ουσία του δημοσιεύματος όμως παραμένει: Το Ορόσντι προτείνει στην Ελληνική Κοινότητα να την χρηματοδοτήσει με 4000 λίγες με τις οποίες να χτιστεί νέο μέγαρο σε οικόπεδο της κοινότητας στο οικοδομικό τετράγωνο που στο κέντρο του είχε τον Άγιο Μηνά. Δηλαδή το παλιό οικοδομικό τετράγωνο 172 –σαφώς μεγαλύτερο από το τωρινό καθώς τα δυτικά του όρια έφταναν στην Μεγ. Αλεξάνδρου- που στο μεγαλύτερο μέρος του (εκτός από 1-2 οικόπεδα νότια) ανήκε στην Ελληνική Κοινότητα. Το Ορόσντι θα στεγαζόταν εκεί, για 15 χρόνια, καταβάλλοντας ένα συμβολικό ετήσιο ενοίκιο. Στην ουσία μέχρι να γίνει η απόσβεση της επένδυσης των 4000 λιρών. Φυσικά το οικόπεδο, αλλά και το κτίριο θα παρέμεναν στην ιδιοκτησία της Κοινότητας. Η Ελληνική Κοινότητα μάλλον θα κάνει δεκτή την πρόταση, καταλήγει το «Σκριπ». Εμείς ξέρουμε ότι αυτό δεν συνέβη.
Ξέρουμε ότι ήδη το Ορόσντι (πριν το 1901) βρισκόταν στα «Γυαλάδικα» – το κομμάτι της Β. Ηρακλείου δυτικά της Βενιζέλου και βόρεια του Αγ. Μηνά. Προφανώς τον Μάρτιο 1901 έψαχνε να βρει κοντινό σημείο για μετεγκατάσταση. Ίσως γιατί ήθελε μεγαλύτερο χώρο, ίσως γιατί το παλιό κτίριο θα γκρεμιζόταν για να χτιστεί νέο, ποιος ξέρει... Είμαστε στα χρόνια που –με τωρινούς όρους- θα λέγαμε ότι «η οικοδομή στην πόλη γνωρίζει μεγάλη άνθηση». Όπως και να ‘χει, το Ορόσντι τελικά δεν στεγάστηκε σε κτίριο της Ελληνικής Κοινότητας αλλά στο απέναντι πεζοδρόμιο, σε πολυτελές μέγαρο το οποίο χτίστηκε σε οικόπεδο του Λεβή Μοδιάνο και εγκαινιάστηκε τον Σεπτέμβριο του 1901, όπως είχαμε δει στο αφιέρωμα στο Ορόσντι [εδώ: https://archive.saloni.ca/409] Δεν ξέρουμε αν έγινε με έξοδα του Μοδιάνο ή με αντίστοιχη συμφωνία.
Στο απόσπασμα της αεροφωτογραφίας [από Α. Γερόλυμπου] σημειώνεται το οικοδομικό τετράγωνο 172, και με βούλα το κτίριο όπου στεγάστηκε τελικά το Ορόσντι.
Γνωρίζουμε όμως ότι η Ελληνική Κοινότητα (ή μάλλον η εκκλησία του Αγ. Μηνά, σύμφωνα με τη διαφήμιση στη JdS, 19/9/1901) τον ίδιο χρόνο έχτισε κάτι στη νότια πλευρά της Β. Ηρακλείου. To Ορόσντι στάθηκε πολύ άτυχο που προτίμησε το βόρειο πεζοδρόμιο: στη φωτιά του 1917 έγινε στάχτη.
Δανείζομαι μια αεροφωτογραφία [Από την έκθεση «Θεσ/νίκης Εμπόριον 1870-1970», ΠΙΟΠ, 1917], από το β’ μέρος του παλιού αφιερώματος στο Ορόσντι [εδώ: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=323006448188995&id=204212503401724 ] Με κόκκινο το κενό οικόπεδο του καμένου κτιρίου. Με πράσινο, επί της Βενιζέλου, το κτίριο στο οποίο λειτούργησε το Ορόσντι μετά το ’17, μέχρι το ’20 που κάηκε κι αυτό (μάλλον για να εισπράξει την σχετική ασφάλεια, όπως αφήνεται να εννοηθεί σε διάφορα δημοσιεύματα).
Οι δυο κίτρινες βούλες σημειώνουν μία ‘άτυχη’ (Τίριγγ) και μια ‘τυχερή’ (Τράπεζα της Ανατολής) περίπτωση κτιρίων που έχουν ένα κοινό στοιχείο, μεταξύ τους αλλά και με το ‘παραλίγον’ Ορόσντι...
Σχετικά με το ‘άτυχο’ Τίριγγ, είχαμε δει στο σχετικό αφιέρωμα [εδώ: https://www.facebook.com/204212503401724/photos/pcb.333101070512866/333099717179668/?type=3&theater] ότι το 1910 γκρεμίστηκε το παλιό κτίριο με σκοπό να χτιστεί εκεί ένα τριώροφο «ήδη νοικιασμένο στο Τίριγγ για πολλά χρόνια» του οποίου «οι βιτρίνες παραγγέλθηκαν σε οίκο της Βουδαπέστης...». Οι πληροφορίες για την πολυετή ενοικίαση (εκ των προτέρων) και τις βιτρίνες μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για άλλο ένα κτίριο που χτίστηκε «κατά παραγγελία». Με χρηματοδότηση δηλαδή της εταιρείας, που θα κάνει απόσβεση με την δωρεάν (ή εξευτελιστικά φτηνή) πολυετή χρήση. Το συγκεκριμένο άργησε πολύ να χτιστεί -εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο του 1913. Πρόλαβε να ζήσει κάτι λιγότερο από 4 χρόνια, σίγουρα όχι αρκετά...
Η περίπτωση της Τράπεζας της Ανατολής αναλύεται λεπτομερώς στο Ε.Α. Χεκίμογλου, Το κτίριο του υποκαταστήματος της Τράπεζας της Ανατολής στη Θεσσαλονίκη, ΚΙΘ, 1992. Από εκεί και τα δύο αποσπάσματα που βλέπουμε εδώ και αφορούν το περίφημο τετράγωνο 172 που τελικά σώθηκε από τη φωτιά.
Η μέθοδος φαίνεται ότι συνηθιζόταν αρκετά –ιδίως στο περιζήτητο εμπορικό κέντρο που δεν υπήρχαν ελεύθερα οικόπεδα.
Ένα πρόσφατο αντίστοιχο παράδειγμα βρίσκουμε σε όσα ανακοινώθηκαν σχετικά με το «Μανδαλίδειο» στη Λ. Νίκης 39. https://www.voria.gr/article/se-boutique-hotel-metatrepete-to-mandalidio-megaro?fbclid=IwAR2AlWPq5bMCnz4q-9K18xu28tzq1gfM33vbt4AqfnQ2T2DwtTrAJUoQrCo