Saloni.ca Archive

Κρίσπου 11. Ανατολικά της «Βιβλιοθήκης Άνω Πόλης». Διατηρητέο και αποκατεστημένο.

Φωτογραφία ν. 8 από το βίντεο της κ. Άννας Δαμιανίδη. [ ]

Μέχρι τώρα γνωρίζαμε για ένα σκοπευτήριο στη Θεσσαλονίκη των συμμάχων, υποθέταμε κάπου στον Βαρδάρη. Η επιγραφή “Σκοπευτήριο στην Εγνατία” ήρθε κι έδεσε με μια φωτογραφία από άλμπουμ που βρήκε ο Thanos Takis και ανάρτησε στις ΠΦΘ. Εγνατία λοιπόν, νότιο πεζοδρόμιο, λίγο ανατολικότερα από το Μπουρμαλί. Το άλμπουμ εδώ: https://lirenligne.net/oeuvre-a-decouvrir/LiqUq7.Q0oty./2017%20ebook%20Louis%20Bouzat.pdf?fbclid=IwAR16BcIPI4rC1yCuV0sdwDa91uruugFcpbpjKAJbMf6SiDBTqUG_W2JwAVo

Σκοπευτήριον στ αριστερά. Άγνωστο αν συνέχισε να λειτουργεί μετά την πυρκαγιά. Το εσωτερικό του εν ώρα λειτουργίας στην επόμενη φωτογραφία. Le tir de la rue Egnatia. Σκοπευτήριο στην Εγνατία.

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.

Κατά πάσα πιθανότητα, γύρω στο 1943-1944 Φωτογραφία αναρτημένη από τον Τάσο Π. στις ΠΦΘ. Δεκαετία 50

Μουσών 47. Διατηρητέο. Έγινε δωρεά στο Υπ. Πολιτισμού, αποκαταστάθηκε και στεγάζει υπηρεσίες της Εφορείας Νεωτέρων Μνημείων.

7. Μουσών 47

Ολόκληρο το κτίριο Μουσών 47 από νοτιοδυτικά. Φωτό: Σωκράτης Ιορδανίδης (ΜΦΘ)

Πάντα από το βίντεο της κ. Άννας Δαμιανίδη εδώ: [ ]

Ημέρες αλήστου μνήμης. Κάθε Απρίλης έρχεται για να θυμίζει εκείνον τον Απρίλη. Τώρα που τελειώνει ο μήνας, που κι αυτή η επέτειος πέρασε, μια αναφορά στον δάσκαλο Δ.Ν. Μαρωνίτη και την σχέση του με εκείνες τις μέρες. Αν η “Μαύρη γαλήνη” είναι το έντονα σωματικό κείμενο του Μαρωνίτη, γραμμένο μέσα στο κελί του, το “Πολιτικό μανιφέστο για ιδιωτική χρήση” που αναδημοσιεύουμε εδώ στο μεγαλύτερο μέρος του, είναι η διαρκής πολιτική παρακαταθήκη του, απευθυνόμενη σε φοιτητές του στην αρχή, ευρύτερα όταν δημοσιεύτηκε ως επιφυλλίδα τον Οκτώβριο του 74. Ο Μαρωνίτης, γιος καπνεργάτη, γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Άνω Πόλη στην οδό Ιφικράτους. Δάσκαλος στην Φιλοσοφική, γνωστός από τις επιφυλλίδες του στο Βήμα και τις μεταφράσεις αρχαίων κειμένων σε σχολική πλέον χρήση. Για πολλούς, πάρα πολλούς, και όχι μόνο όσους τον γνώρισαν από κοντά, έγινε μέτρο αξιολόγησης της ποιότητας της σκέψης και του λόγου:

Πολιτικό μανιφέστο για ιδιωτική χρήση

Ο παραινετικός λόγος προκαλεί δίκαιη δυσφορία. Παράδειγμα η απωθητική εκείνη «Προς Δημόνικον» επιστολή του Ισοκράτη: ζυγισμένες προτάσεις αστικής χρηστομάθειας. Άρχισα άπό τόσο μακριά για να δηλώσω ότι το διάλειμμα της σημερινής επιφυλλίδας (πέρασμα από την ανάγνωση στην απλή αναγνώριση) υπακούει στο παραινετικό είδος από ανάγκη – υπακούει και το υπονομεύει. Οι αφορμές για το ξεστράτισμα αυτό είναι κυρίως τρεις: 1. Το όριο της ηλικίας πού ονομάζουμε συνήθως ωριμότητα. Στα σαράντα πέντε χρόνια του ο δάσκαλος πρέπει κάτι να δείξει σ’ όσους από σύμπτωση ή εκλογή στήνουν αφτί στα λόγια του και στα γραφτά του: πώς κυκλοφορεί το αίμα στις φλέβες του, αν δουλεύουν ακόμη τα ανακλαστικά του, πώς σχηματίστηκαν οι μηχανισμοί της άμυνας και της πολεμικής του. Κι αυτά όλα όχι στο ύφος της εξομολόγησης, αλλά ως ένδειξη πολιτικής ανθρωπολογίας. 2. Η πείρα της δικτατορίας: τα κοάξ των βατράχων που την προκήρυξαν και εξακολουθούν να τη διακηρύττουν η βολή όσων επιβίωσαν, φυλάγοντας, όλα αυτά τα χρόνια, ακέραια το σώμα τους και τα αγαθά τους- ο αγέρας, τέλος, εκείνων που η επταετία τους εξάρθρωσε ή τους ξέκαμε οριστικά, κι απόμεινε μονάχα η μνήμη της φωνής τους σα μουσικός εφιάλτης. 3. Το προεκλογικό κλίμα με τις δυσφημιστικές και διαφημιστικές συνθήκες του. Το πείσμα αυτών που ασκούν όλο και εντονότερα την πολιτική συμπεριφορά, δίχως να υποδέχονται την πολιτική ως επάγγελμα. Ρίχνουν την ψήφο τους στην κάλπη με περίσκεψη, όχι όμως και τη λογική τους απορία για το παρόν και το μέλλον του τόπου. Ψάχνουν ακόμη κάτω από το σωρό της συνθηματολογίας σπόρους δημοκρατούμενης και δημοκρατικής αγωγής. Άβολη αναψηλάφηση σε ώρες αποδιοργανωτικής ταχύτητας και βιολογικής εξάντλησης, στον πυρετό εκλογικού αγώνα πρώιμου και ταυτόχρονα όψιμου, πού εκβιάζεται από τούς σκηνοθέτες του να εκφωνήσει προκαταβολικά τα αποτελέσματα του. Αυτά τα τρία νέα φωνήεντα μεταβάλλουν κάπως σήμερα την πολιτική μου προφορά. Κι ωστόσο θυμάμαι καλά το παλιό μου αλφαβητάρι. Το Γενάρη, λοιπόν, του 1968 έλεγα στους φοιτητές μου (βρίσκω πρόχειρα γραμμένες τις τελευταίες σημειώσεις μου) τα ακόλουθα: «Το μάθημα τούτο αναγκάζομαι να το κάνω κάτω από απειλητικούς ψιθύρους. Μου λείπει επομένως το κέφι να μιλήσω για τα Κύπρια Έπη, εφόσον μάλιστα ενδέχεται αυτά τα λόγια να είναι και τα τελευταία που ακούτε από το στόμα μου. Γι’ αυτό και παρεκκλίνω από τον ίσιο δρόμο και, ακολουθώντας τον πιο αντιπαθητικό από τους αρχαίους συγγραφείς, λέω να το ρίξω στις υποθήκες, για να εξορκίσω έτσι τον Μεταξά και τους σύγχρονους επιγόνους του. 1. Κρατείστε ξύπνιο το μυαλό σας στους σκοτεινούς καιρούς. Μ’ αυτό κυρίως θα πολεμήσετε τη βαναυσότητα της εξουσίας. 2. Μην απομονωθείτε. Με το λόγο, τη σιωπή και την πράξη σας σταθείτε πλάι σε κάποιον: στη μάνα σας, στον αδελφό σας ή στο φίλο σας, και προπαντός στα νεότερα παιδιά, πού περιμένουν από σας να δουν αν θα τους φράξετε ή θα τους ανοίξετε το δρόμο της ελεύθερης αναπνοής. 3. Μη φοβάστε τους ανθρώπους που έχουν ρωμαλέα πάθη: όσους οργίζονται, πίνουν και αγαπούν. Πολεμάτε μόνον τους κάπηλους της ελληνοχριστιανικής ηθικολογίας. Απομονώσετε όσους συνεχώς χαμογελούν, που όταν μιλούν δεν σας κοιτούν στα μάτια, κι όταν τους δίνετε το χέρι, δεν ξέρουν ή δεν θέλουν να το σφίξουν. Ανάμεσα τους θα βρείτε τους χαφιέδες. 4. Σηκώστε με σεμνότητα το χρέος που σας ανήκει. Φανείτε εις μικρόν γενναίοι». Από το κατεβατό αυτό δεν θα άλλαζα και σήμερα πολλά πράγματα θα κατέβαζα μόνον τον τόνο του πιο χαμηλά και θα εξαφάνιζα την αισθηματολογία του, προσθέτοντας έναν ανορθόδοξο ορισμό του φασισμού: Φασισμός είναι να σε ρωτούν δημοσίως για την ιδιωτική ζωή σου και να σε ανακρίνουν ιδιωτικώς για τις δημόσιες πράξεις σου. ... «Το Βήμα» 26.10.1974

Δ. Ν. Μαρωνίτης (Θεσσαλονίκη, 22 Απριλίου 1929 – Αθήνα, 12 Ιουλίου 2016) Μέρες που η τάξη ήθελε να επιβάλει αυτού του είδους την τάξη στην αναζήτηση και την ανησυχία.

Στρατιωτικές μπάντες παιανίζουσες κυκλοτερώς στη μέση της στενής πλατείας Ελευθερίας.

Και εξώφυλλο στο περιοδικό

Στην ΒΑ γωνία Βενιζέλου 28 με Βασ. Ηρακλείου 19 βρίσκεται το μέγαρο Μάισα, έργο του αρχιτέκτονα Μαξιμιλιανού Ρούμπενς, από το 1924. Χώρος που φιλοξενούσε γραφεία δικηγόρων και συμβολαιογράφων όπως φαίνεται και στα σχετικά αποκόμματα. Λειτούργησε ως ξενοδοχείο, σύμφωνα με πληροφορία φίλης της ΘΧΠ το μέγαρο Μάισα φιλοξένησε πρόσφυγες από την Ρωσία πριν το 1940. Στην διάρκεια της Κατοχής πρέπει να επιτάχτηκε, χρησιμοποιήθηκε από Γερμανούς, (βλ. σχετική φωτογραφία) και αργότερα φέρεται ως το αρχηγείο του τουρκόφωνου Πόντιου συνεργάτη των Γερμανών Κυριάκου Παπαδόπουλου (Κισά Μπατζάκ). Σήμερα ονομάζεται μέγαρο Αχίλλειον

Παρουσίαση από τον Νίκανδρο Καστανίδη, Θεόδωρο Νάτσινα και τον Σπύρο Αλευρόπουλο.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=556224634867174&id=204212503401724

Το μέγαρο Μάϊσα (σημ. μέγαρο Αχίλλειον)

Το μέγαρο Μάϊσα (σημ. μέγαρο Αχίλλειον) από την πλευρά της Βενιζέλου

Το μέγαρο Μάϊσα (σημ. μέγαρο Αχίλλειον) από την πλευρά της Βασ. Ηρακλείου

Σχέδιο της πρόσοψης από τη Βασ. Ηρακλείου του μεγάρου Μάϊσα, από τον αρχιτέκτονα Μαξιμιλιανό Ρούμπενς του 1924

Τέλη δεκαετίας 30 από την πλευρά της Βασ. Ηρακλείου. Το μέγαρο στο βέλος.

Από τη μεριά της Βενιζέλου πρώτο δεξιά

Μεσοπολεμική φωτογραφία, επάνω φαίνεται και η ταράτσα...

.. στην οποία ο γερμανός έκατσε να βγει μια αναμνηστική φωτογραφία κατά την κατοχή.

Στην είσοδο ένας Γερμανός της μονάδας Hegewald Από ταύτιση Γιάννη Σιδηρόπουλου στις ΠΦΘ

Και εδώ μεσοπολεμική αριστερά στο βέλος

Μέγαρο Μάϊσα, συμβολαιογράφος Παυλίδης

γωνία Βενιζέλου και Βασ. Ηρακλείου 19, δικηγόρος Παπαγιάννης

Για το μέγαρο Μάϊσα στην κατοχή και τον Κισά Μπατζάκ http://thessgiatro.gr/index.php/topics/thessaloniki-videos/item/7214-ta-epitagmena-apo-tous-nazi-ktiria-stin-katexomeni-thessaloniki

Αρχιτεκτονική λεπτομέρεια του μεγάρου Μάϊσα (σημ. μέγαρο Αχίλλειον)

Η είσοδος του μεγάρου Μάϊσα (σημ. μέγαρο Αχίλλειον)

Η περιφορά των Επιτάφιων στην παλιά Θεσσαλονίκη: με κατάνυξη αλλά και με συγκρούσεις γειτονιών Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Η συνάντηση των Επιτάφιων από γειτονικές ενορίες είναι διαδεδομένη σ’ όλη την Ελλάδα. Στη Θεσσαλονίκη είναι πολύ γνωστή η συνάντηση των Επιτάφιων του Γρηγορίου Παλαμά και της Αγίας Σοφίας στη διασταύρωση Τσιμισκή με Αγίας Σοφίας, αν και παλιότερα γινόταν στη διασταύρωση Τσιμισκή με Παλαιών Πατρών. Στις συναντήσεις αυτές, τα χρόνια μας, επικρατεί μια κατανυκτική ατμόσφαιρα. Τι γινόταν στις ανάλογες περιπτώσεις της τουρκοκρατούμενης Θεσσαλονίκης; Πιθανότατα η συνάντηση των Επιτάφιων Γρηγορίου Παλαμά κι Αγίας Σοφίας, το 1973 Η συνάντηση των Επιτάφιων Γρηγορίου Παλαμά κι Αγίας Σοφίας, το 2018 Η Νέα Παναγία κι ο Άγιος Κωνσταντίνος, το 1917

Από την Καλλιόπης ανηφορίζουμε την Μουσών προς τον Ταξιάρχη και τον μιναρέ που είχε δώσει το όνομα στο τζαμί και σε ολόκληρη την οθωμανική συνοικία (Ικί Σεριφιέ =δύο εξώστες) και φτάνουμε στην Μωρεάς. Αυτό το κομμάτι της Μουσών μάς «συστήθηκε» αναλυτικά από τον Αντώνη Σουρούνη στο “Μονοπάτι στη θάλασσα” (εκδ. Καστανιώτης, 2006) και μέχρι τις δεκαετίες ’40 και ’50 που περιγράφονται δεν είχε σχεδόν καμία αλλαγή. Από την Μάρα Νικοπούλου.

8.Από την Καλλιόπης η Μουσών προς τα πάνω (13-15), πιάνοντας λίγο και το διατηρητέο στην γωνία Μουσών και Καλλιόπης 5.

9. Σε κακή δυστυχώς ανάλυση, από το ντοκιμαντέρ Μορφές του Ρεμπέτικου δύο φωτό από τη γωνία με Καλλιόπης προς τα πάνω στα τέλη της δεκαετίας του ’70.

10. Από την ίδια γωνία, πολλά χρόνια πριν. Ο τοίχος σε πρώτο πλάνο δεξιά είναι το ισόγειο του διώροφου πλέον διατηρητέου που φαινόταν στις προηγούμενες.

1. Μια φωτογραφία αριστερά από την συλλογή Παπαϊωάννου [ΜΦΘ] και δύο κάρτες των αρχών των 20ού αιώνα. Λήψεις από το ίδιο σχεδόν σημείο με το Ικί Σεριφέ στο βάθος.

12. Από την αντίθετη πλευρά, το κομμάτι του δρόμου που βλέπαμε στις προηγούμενες φωτογραφίες. Το μανάβικο στην δεξιά βρισκόταν στη μόνη πολυκατοικία της δεκαετίας του ’60 που έχει αυτό το κομμάτι του δρόμου. Χτίστηκε στη θέση του πατρικού του Σουρούνη... [φωτό: Σ. Ιορδανίδης, ΜΦΘ]

13. Από το σπίτι του, ο Σουρούνης μέχρι κάποια στιγμή έβλεπε την βρύση που αποτυπώθηκε στην περίφημη φωτογραφία του Joseph Pigassou. Περιγράφει μάλιστα και το τέλος της: την «ξεπάτωσε» ο νεωκόρος και την τοποθέτησε στο σπίτι του.

14. Το διατηρητέο Μουσών 26 με Ιωλκού σε φωτογραφία της Κατερίνας Πετρίδη από το βιβλίο «Η Θεσσαλονίκη που χάνεται». Εδώ και περίπου δυο χρόνια, το μισό κατοικήθηκε ξανά. Το άλλο μισό όμως χάσκει και κινδυνεύει.

15. Δυο Γάλλοι φωτογραφίζουν τον Ταξιάρχη, την κρήνη του και λίγο από το διατηρητέο της Μουσών 26. Η φωτό αριστερά, πάλι του γιατρού Joseph PIgassou. Η δεξιά, του αρχαιολόγου Paul Collart, χρονολογείται λίγο πριν-λίγο μετά το 1930.

16. Και του Σ. Ιορδανίδη, λίγο πριν-λίγο μετά το 1980. [ΜΦΘ]

17. Μουσών 30 σε φωτογραφία που αναρτήθηκε από τον κ. Χρ. Κηπουρα στις ΠΦΘ και ταυτοποίησε ο Στ. Ασλανίδης

18. Το χαρακτηριστικό μπακαλικάκι που όριζε το τέλος του πρώτου κομματιού της Μουσών, στη γωνία της με Μωρεάς. Ο Ιορδανίδης μας το δείχνει αριστερά στη δεκαετία του ’60 αποτυπώνοντας και την Μωρεάς, και σε άλλες δύο φωτό όπως ήταν περίπου το 1980. [ΜΦΘ]

19. Για το άλμπουμ «Η Θεσσαλονίκη που χάνεται» [εκδ. Continental Bank, 1982], ο Σ. Ιορδανίδης διάλεξε μία φωτογραφία του που δείχνει και την αλλαγή στη Μωρεάς. Στην έγχρωμη, “αγνώστου φωτογράφου”, στην είσοδο του μπακάλικου βλέπουμε και τον ιδιοκτήτη να ποζάρει. Η φωτό κρέμεται στο “΄Κονάκι”, την ταβέρνα της περιοχής.

Πιάνουμε την Μουσών από την αρχή. Η Μουσών είναι ένας απ’ τους δυο μεγαλύτερους δρόμους της Άνω Πόλης με καλντερίμι. Όπως και ο άλλος (η Δ. Πολιορκητού) είναι ιδιαίτερα καμπυλωτή. Με αρχή στη Θεοτοκοπούλου και τέλος στα ανατολικά τείχη, ανήκε στις συνοικίες Ικί Σεριφιέ και Μεσούντ Χασάν. Στο χαρτογραφικό πόρταλ του Δήμου Θεσ/νικης βλέπουμε αρκετά «ροζάκια» (διατηρητέα, είτε του ΥΠΠΟ είτε του ΥΜΑΘ), κάποια απ’ αυτά όμως δεν υπάρχουν πια. Με οδηγό φωτογραφίες (κυρίως από τη δεκαετία του ’60 και μετά) «περπατάμε» το πρώτο κομμάτι της, μέχρι την οδό Καλλιόπης.

Από την Μάρα Νικοπούλου.

1 Η αρχή της από τη Θεοτοκοπούλου από τον Σωκράτη Ιορδανίδη [αρχείο Μουσείου Φωτογραφίας Θεσ/νίκης] την δεκαετία του ’80. Βασική διαφορά με το σήμερα η κατάσταση στην οποία βρίσκεται το διατηρητέο της γωνίας.

2. 1968. Λίγα μέτρα πιο ανατολικά, ο φακός του κ. Μιχάλη Νομικού αποτυπώνει ένα κομμάτι του διατηρητέου και την είσοδο στην αυλή του, αλλά και το καφενείο Ατλαντίς που βρισκόταν στην συμβολή των οδών Μουσών 2 με Αριστίππου 3 –μαζί με το διπλανό κτίριο αντικαταστάθηκαν από την πολυκατοικία που είδαμε στην προηγούμενη φωτογραφία.

3. Το Μουσών 3 σε φωτό Σ. Ιορδανίδη (ΜΦΘ).΄Ηταν διατηρητέο ως προς τον “όγκο”, και -περιέργως πώς- το νέο κτίριο το σεβάστηκε αρκετά. Προς μεγάλη δυσαρέσκεια αρκετών οδηγών που θα ήθελαν την Μουσών άλλη μια “ευθεία” για να γκαζώνουν...

4. Μουσών 7 και 9 (γωνία με Κρίσπου). Διατηρητέα που κατοικούνται κανονικά και τα δυο. Από την ίδια βόλτα/καταγραφή του Σ. Ιορδανίδη [συλλογή ΜΦΘ]

5. Μουσών 7 και λίγο από το ν. 5 από την αντίθετη κατεύθυνση, την γωνία με την οδό Κρίσπου. Το τέρας αριστερά είναι η πάνω μεριά της πολυκατοικίας που είδαμε και στην πρώτη φωτό του άλμπουμ. Εδώ, βλέπουμε την πλευρά της στη γωνία με την οδό Αιόλου. [Φωτό: Σ. Ιορδανίδης-ΜΦΘ]

6. Η αποτύπωση του διατηρητέου στην Κρίσπου 17 (Μουσών 9) συνεχίζεται από την οδό Κρίσπου. Στο φόντο, το ερειπωμένο πια χαμηλό σπιτάκι της Μουσών και ακόμα πιο μακριά πολυκατοικίες στην Καλλιόπης. [φωτό: Σ. Ιορδανίδης, ΜΦΘ]

7. Ο Σ. Ιορδανίδης συνεχίζει να ανεβαίνει την Μουσών και φωτογραφίζει από την γωνία Καλλιόπης προς τα κάτω (τα νούμερα 11, 9, 7)...