Saloni.ca Archive

Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη

Μια φωτογραφία της πυρκαγιάς που εντοπίζεται στην λίγο πιο ανατολικά από την Γαζή (Χαλκέων) προσφέρει έστω και μια αμυδρή εικόνα δύο άγνωστων κάθετων ανοιγμάτων προς την Εγνατία. Οι δρόμοι Σουφλίου και Δεδέααγατς Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο Μια κάρτα που εντοπίζεται λίγο δυτικότερα από την Απολυμαντηρίου, με την συσχέτιση να ακολουθεί στην επόμενη. Εκεί που είναι το αυτοκίνητο είναι η Γαζή (Χαλκέων) Στην επάνω λογικά πρέπει να φαίνονται τα ανοίγματα της Σουφλίου και της Δεδέαγατς

Μένουμε στην οδό Θεοδώρου Γαζή (σημερινή Χαλκέων), με μια εξαιρετική φωτογραφία που αναρτήθηκε πριν λίγο καιρό από τον κ. Γιάννη Σιδηρόπουλο στις ΠΦΘ χρονολογημένη λίγο πριν το 1900, η οποία ταυτοποιήθηκε από την Μάρα Νικοπούλου με τεκμήριο τις φωτογραφίες που είδαμε χτες. Στην Γαζή με κατεύθυνση προς την Εγνατία με τα παιδιά να είναι συγκεντρωμένα μπροστά σε μια παράσταση μάλλον Καραγκιόζη ή κουκλοθέατρου. Ο δρόμος λοιπόν ο ίδιος, η Γαζή, απλώς από αντίθετη κατεύθυνση, με τα σημεία αναγνώρισης. Σε μια άλλη εκδοχή της ίδιας φωτογραφίας που πιάνει από πιο χαμηλά, φαίνεται καλύτερα και το βάθος της αρχικής, με το φανάρι και τη μάντρα. Στην φωτογραφία αριστερά φαίνεται και το άνοιγμα προς την ανώνυμη οδό που ένωνε την Γαζή με την Σουφλίου

Και συνεχίζοντας ακόμη πιο δυτικά, φτάνουμε μέχρι την Γαζή (Χαλκέων) Μας λείπουν κάποια σπίτια μέχρι να φτάσουμε στα τρία τελευταία α-β-γ της Εγνατίας πριν την Γαζή (Χαλκέων) -που χρειάστηκε τη συσχέτιση διάφορων φωτογραφιών μέχρι να καταφέρει να τοποθετηθεί. Η συσχέτιση της λήψης αυτής με την προηγούμενη φωτο έγινε από τον κ. Νικόπουλο τον Ιούνιο 2014 και τοποθετήθηκε στη γωνία με τη «μικρή καταργημένη οδό Ξάνθης -σήμερα μεταξύ των αριθμών 51 και 53» (Σχετική παλιά συζήτηση: https://www.facebook.com/groups/oldthessaloniki/permalink/10152128358184599/ ) Σχεδόν έναν χρόνο αργότερα (Απρίλιος 2015), ο David Bravos αναγνώρισε ότι αυτή η φωτογραφία του Pigassou δείχνει έναν δρόμο από την ίδια γωνία στην Εγνατία. Η ταύτισή του όμως ως «οδός Ξάνθης» παρέμεινε, χωρίς να κοιταχτούν κάποια νέα στοιχεία που έδινε ο δρόμος. (Σχετική παλιά συζήτηση: https://www.facebook.com/groups/oldthessaloniki/permalink/10152750581569599/?comment_tracking=%7B%22tn%22%3A%22O%22%7D) Λίγο καιρό αργότερα, ο κ. Ασλανίδης είδε ότι ο δρόμος στη φωτό του Πιγκασού και σε αυτήν είναι ο ίδιος και έδωσε την ευκαιρία να τον προσέξουμε καλύτερα και να τον «μεταφέρουμε» σε νέα θέση: στην οδό Γαζή (σημερινή Χαλκέων).

Συνεχίζοντας το οδοιπορικό στην Εγνατία προς τα δυτικά, πιάνουμε την Μπαλάνου μέχρι την Απολυμαντηρίου. Η σχέση της θέσης της Οικίας Μποτόν με την επόμενη σειρά σπιτών επί της Εγνατίας. Και εδώ η οικία Μποτόν μετά την πυρκαγιά σε σχέση με το πρώτο σπίτι μετά την Μπαλάνου. Από τον κάτι σαν εξώστη του τελευταίου σπιτιού πριν την Ειδώλων προς τα δυτικά. Η ίδια απεικόνιση και στην κάρτα του Varsano. Η παλιότερη φωτογραφία, του 1896 πάλι απ το τελευταίο σπίτι βόρεια, που πρέπει να ήταν ξενοδοχείο, πριν την Ειδώλων. Λήψη της Wilhelmina von Hallwyl στα 1895 Και λίγο πιο δυτικά, βλέποντας πίσω προς το Σουλεϊμάν. Ακόμη πιο δυτικά η λήψη αυτή του Pigassou μας δείχνει το άνοιγμα της Απολυμαντηρίου προς την Εγνατία.

Εγνατία. Τα σπίτια που υπήρχαν ανάμεσα στην Αγ. Νικολάου και την Μπαλάνου περίπου από το 1900 μέχρι την πυρκαγιά. Το πρώτο μόλις διακρίνεται αριστερά Σε λήψη του Joseph Pigassou Και πάλι σε λήψη του Joseph Pigassou Αριστερά η λήψη μόλις πιάνει μέρος της οικίας Μποτόν που βρισκόταν λίγο πιο μέσα από την Εγνατία επί της Μπαλάνου. Από την ταύτιση της Μάρας Νικοπούλου εδώ https://www.facebook.com/204212503401724/photos/pcb.334616320361341/334689580354015/?type=3&theater Και εδώ με καλύτερη ματιά από το βάθος της Μπαλάνου δίπλα στο Bey Hamam

Δυο ακόμη φωτογραφίες από το βίντεο της κ. Δαμιανίδη με θέμα το ίδιο κτίριο. Από την Κρίσπου προς το τελευταίο κτίριο της Αγ. Σοφίας, στη γωνία με Θεοφίλου. Από την συμβολή των οδών Ακροπόλεως-Φωτίου προς το ίδιο κτίριο της Αγ. Σοφίας με Θεοφίλου. Κάποτε στέγαζε φούρνο και έτσι το θυμούνται πολλοί γείτονες. Διατηρητέο. Έχουν γίνει κάποιες σωστικές επεμβάσεις, αλλά παραμένει κλειστό –λόγω και κάποιου περίεργου ιδιοκτησιακού καθεστώτος, λέγεται. Από την Μάρα Νικοπούλου.

9. Από την Κρίσπου προς το τελευταίο κτίριο της Αγ. Σοφίας, στη γωνία με Θεοφίλου.

10. Από την συμβολή των οδών Ακροπόλεως-Φωτίου Αγ. Σοφίας με Θεοφίλου

Αριστερά, με τον φούρνο να λειτουργεί, από ανάρτηση Ν. Κανταρτζόγλου στις ΠΦΘ και χρονολόγησή του στα 1957. Δεξιά, από το Π. Ανδρεάδη-Α.Καλογερόπουλου, Η πόλη μας (Μακεδονική Εταιρεία, 1978) σελ. 14. Τότε το κτίριο στη βόρεια γωνία της Θεοφίλου με Φωτίου, υπήρχε ακόμα.

Το βίντεο της κ. Άννας Δαμιανίδη εδώ: [ ]

Ακριβώς στην γωνία Βίκτωρος Ουγκώ με Φράγκων, πριν την πυρκαγιά. Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο

Το Δ’ τελωνείο της Θεσσαλονίκης; Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Ο κ. Γ. Επαμεινώνδας παρουσίασε μια εξαιρετική εργασία για τα κτίρια όπου είχε εγκατασταθεί το τελωνείο της Θεσσαλονίκης, στα τέλη του 19ου και στην αρχή του 20ιυ αιώνα [βλ. http://clioturbata.com/απόψεις/epaminodascustoms/ ] . Φαίνεται ότι η εργασία αυτή εκτείνεται μέχρι το 1917. Από τις διαθέσιμες carte postale και φωτογραφίες για το λιμάνι διαπιστώνεται η ύπαρξη ενός διαφορετικού κτιρίου όπου λειτούργησε το τελωνείο της Θεσσαλονίκης από τη δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα [κι άγνωστο μέχρι πότε]. Αυτό, πιθανότατα, ήταν, ιστορικά, το Δ’ τελωνείο της Θεσσαλονίκης και λειτούργησε, τουλάχιστον, τη δεκαετία του 1920.

Το κτίριο του Δ' τελωνείου Θεσσαλονίκης, το 1920 Το κτίριο του Δ' τελωνείου Θεσσαλονίκης, το 1927

[Αναρτήθηκε από τον κ. Mimis Copanoglou, στις ΠΦΘ, στις 24-12-2013]

Το κτίριο του Δ' τελωνείου Θεσσαλονίκης Το κτίριο του Δ' τελωνείου Θεσσαλονίκης

[Αναρτήθηκε από τον κ. Ian Kehoe, στις ΠΦΘ, στις 25-9-2012] Το κτίριο του Δ' τελωνείου Θεσσαλονίκης Το κτίριο του Δ' τελωνείου Θεσσαλονίκης, το 1916 περίπου

[Από το βιβλίο “Η πλατεία Ελευθερίας στη Θεσσαλονίκη”, επιμ. Ε. Γκαλά-Γεωργιλά, Θεσσαλονίκη2008, σελ. 58] Τα διάφορα τελωνεία που λειτούργησαν, ιστορικά, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης

[Αξιοποιώντας σχετική φωτογραφία του κ. Επαμεινώνδα] Το Α' τελωνείο Θεσσαλονίκης

[Από την εργασία του κ. Επαμεινώνδα] Το Β' τελωνείο Θεσσαλονίκης

[Αναρτήθηκε από τον κ. Thomas Latis, στις ΠΦΘ, στις 9-1-2016] Το Γ' τελωνείο της Θεσσαλονίκης Το νέο κτίριο που κτίστηκε στη θέση του Δ' τελωνείου Θεσσαλονίκης, το 1957

[Από το βιβλίο “Η πλατεία Ελευθερίας στη Θεσσαλονίκη”, επιμ. Ε. Γκαλά-Γεωργιλά, Θεσσαλονίκη2008, σελ. 85].

Κατά πληροφορία του Βασίλη Πλαστήρα, εδώ στεγάζειαι από το 1957 μέχρι σήμερα το Γενικό Χημείο του Κράτους.

Δεν είναι ξεκάθαρο αν το κτίριο που ονομάστηκε Δ’ τελωνείο και παρουσιάζεται σε διάφορες carte postale ήταν πράγματι το κύριο τελωνείο του λιμανιού της Θεσσαλονίκης μιας χρονικής περιόδου ή κάποιο βοηθητικό κτίριο για τις διοικητικές τελωνειακές υπηρεσίες, όπου το “Γ’ τελωνείο” είχε κεντρικό ρόλο (πιθανότατα ως αποθήκες) ή κάτι άλλο Ας δούμε δύο ντοκουμέντα. Το πρώτο είναι μια carte postale του 1916. Την πληροφορία αυτή την έχουμε από την ιστοσελίδα: https://users.auth.gr/users/9/6/053269/public_html/LESSONS/ERGASTIRI/NEW_TECHNOLOGY/2.4.htm?fbclid=IwAR1hxR-xyhe8pOAfiRHfhZBueC2DO1s6SgLLIo__HJoWkCh5qRTyCJ1lQfw Στην περίπτωση αυτή, το σίγουρο είναι ότι ΔΕΝ έχει να κάνει με το “Γ’ τελωνείο”. Το δεύτερο ντοκουμέντο είναι από τη Μακεδονία του 1920 και υποδηλώνει μάλλον το “Γ’ τελωνείο”

Υπάρχουν κάποια σημεία που, αν και στις αρχές του 20ού αιώνα ανήκαν σε σπουδαίους άξονες, δείχνει να είχαν περάσει απαρατήρητα. Μέχρι στιγμής, δεν έχουμε βρει φωτογραφίες τους από εκείνη την εποχή, καθώς φαίνεται ότι οι «φωτογράφοι» προτιμούσαν να παίρνουν άλλες διαδρομές για να φτάσουν στους προορισμούς τους. Αντίθετα, στις δεκαετίες της «καταγραφής» (από τα 60ς και μετά, δηλαδή), τραβάνε το βλέμμα των φωτογράφων. Τέτοιο είναι και το κομμάτι της οδού Αθηνάς από τη Μωρεάς ως την Ιουλιανού. Από την Μάρα Νικοπούλου.

Δεκαετία του ’60: Ο Σωκράτης Ιορδανίδης φωτογραφίζει την οδό Αθηνάς από τη γωνία της με Ιουλιανού

Και από λίγο δυτικότερα της Μωρεάς προς την Ιουλιανού –σε δυο διαφορετικές φάσεις, όπως καταλαβαίνουμε από την σκιά στα σπίτια. Και οι τρεις αυτές φωτογραφίες ανήκουν στο αρχείο Ιορδανίδη του Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης. Είχαν αναρτηθεί τον Ιούνιο 2014 στην ΑΘ και είχαν αναγνωριστεί αμέσως από τον κ. Αρτόπουλο.

Το 1968, ο φακός του κ. Μιχάλη Νομικού πιάνει και λίγα ακόμα μέτρα της οδού Αθηνάς προς τα ανατολικά, πλησιάζοντας ακόμα παραπάνω την Μωρεάς.

Εδώ το πλάνο του κ. Νομικού από την συμβολή της Αθηνάς με την Ιουλιανού δίνει και την ταμπέλα της Ιουλιανού, καθώς και το άνοιγμα του δρόμου προς τα πάνω, επιβεβαιώνοντας έτσι την σωστή αναγνώριση που είχε γίνει λίγους μήνες πριν.

Για την άποψη προς βορρά (την νυν Καλλιδρόμου) δεν έχουμε φωτογραφία. Έχουμε όμως τον λεπτομερέστατο πίνακα του Γ. Μανουσάκη από ημερολόγιο του 1964 και ανάρτηση της κ. Έφης Σταθοπούλου τον Φεβρουάριο 2016 στις ΠΦΘ.

Παρόλο που ο πίνακας είχε λεζάντα, το σημείο στην αρχή αμφισβητήθηκε, καθώς κανείς από τους παλιούς γείτονες που συμμετείχαν στην συζήτηση δεν θυμόταν την κρήνη. Αλλά ένα απόσπασμα από το «τουριστικό» ντοκιμαντέρ του Ρούσσου Κούνδουρου για τη Θεσσαλονίκη του 1962 που αναρτήθηκε από τη Μάρα Νικοπούλου, δεν αφήνει αμφιβολία ότι η λεζάντα είναι σωστή. Η κρήνη ήταν εκεί.

Άλλο ένα απόσπασμα από το ίδιο ντοκιμαντέρ σε επεξεργασία του κ. Βύρωνα Παπαδόπουλου

Έτσι αναγνωρίζεται και το σημείο της φωτογραφίας του Δ. Παπαδήμου. To σπίτι με την κρήνη προφανώς είχε ήδη γκρεμιστεί όταν απαθανάτισε την περιοχή ο Σ. Ιορδανίδης και ο Μ. Νομικός.

Φωτογραφίες από γνωστά σημεία, λίγο υποφωτισμένες, αλλά όλες έχουν να προσθέσουν στην χαμένη πόλη τις μικρές ψηφίδες τους.

Σπάνια λήψη πριν την πυρκαγιά από τον μιναρέ του Φετχιέ προς τα ΝΑ. Κατά σειρά ο μιναρές της Αχειροποιήτου, της Αγ. Σοφίας και του Σουλεϊμάν και ανάμεσα τους ο Άγ. Νικόλαος ο Τρανός. Γειτονιά Ρόγος. Αυτή κι αν είναι υποφωτισμένη. Λήψη μέσα στο Σαατλί, μας προσφέρει λίγα στοιχεία παραπάνω, κυρίως ως προς το ύψος που πιάνει, για την καλύτερη αντίληψη του χώρου μέσα στο τέμενος. Κοιτάζοντας προς την ανατολή, δηλαδή προς το Διοικητήριο.

Έρχεται να προστεθεί στο αφιέρωμά μας για το εσωτερικό του Σαατλί εδώ: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=374843163005323&id=204212503401724&__tn__=-R Η φιάλη στην είσοδο της Ροτόντας. Μικρή λεπτομέρεια η καμπάνα που πρόχειρα στηρίχτηκε στο δέντρο για τις πρώτες ανάγκες ύστερα από την επιστροφή του χώρου στην χριστιανική λατρεία. Και εδώ μια άλλη λήψη του Pigassou από την αντίθετη μεριά όπου φαίνεται και η είσοδος: Οδός Προφήτου Ηλιού, Αθηνάς και νυν Αμφιλοχίας βλέποντας δυτικά προς τον Προφήτη Ηλία και την κρήνη στο βάθος. Η συγκεκριμένη προσφέρει καθαρή άποψη, σχεδόν ολοκληρωμένη και των σπιτιών δεξιά. Η χρυσή κρήνη δεξιά, η περιποιημένη Κασσάνδρου και μπροστά μας ανηφορίζει η Πρ. Ηλία. Αρκετά παιδιά στη γειτονιά, αυτά σε πρώτο πλάνο ίσως ν' απορούν μ' αυτόν που βάλθηκε να φωτογραφίσει την καθημερινότητά τους. Κατά τα άλλα δίπλα στην βρύση, κάποιοι ξεκουράζονται στον τοίχο του τουρμπέ του Τσενέτ Μπαμπά. H κρήνη Horhor Su στην μικρή πλατεία Horhor su meydani. με την βυζαντινή κινστέρνα από πίσω. Στην αρχή της Κσσάνδρου. Λήψη πριν την πυρκαγιά, για λίγο δεν φαίνεται αριστερά στην Ολυμπιάδος το σπίτι από το οποίο ξεκίνησε η πυρκαγιά. Ο φιλόξενος χώρος του Μεβλεβηχανέ με τον ιμάμη καθισμένο στο σκαλοπάτι της φιάλης, με χορταριασμένη την αυλή και στο βάθος η μπουγάδα των προσφύγων μπροστά από τα κελιά που τους φιλοξενούν.

Η καρτ ποστάλ με τον ίδιο ιμάμη σε ίδια στάση μάλλον στον χώρο της κουζίνας.