Saloni.ca Archive

H συνοικία Σουλουτζά (Suluca =Τόπος νερών) οφείλει την ονομασία της «στα άφθονα νερά που είχε από το υδραγωγείο του Μουράτ Β’», γράφει ο Β. Δημητριάδης [Τοπογραφία, σ.104]. Μια περιήγηση στα «νερά» της περιοχής και, στο τέλος, μια μικρή έκπληξη.

Ο Δημητριάδης [σ.106] αναφέρει ότι: «Στη συνοικία αυτή υπήρχαν πολλές βρύσες: ο σουλτάνος Μουράτ Β’ είχε κατασκευάσει αυτές που βρίσκονταν στους δρόμους Tas Merdiban (Κασσιανής), Cir-Cir (Επιμενίδου) και Karagul (Φυλακίου) [=Επταπυργίου στο κομμάτι της από το ύψος της Πλ. Τσιτσάνη ως την Παλαμίδου]. Άλλη βρύση υπήρχε στον δρόμο Yalcin Kaya (Μπουμπουλίνας), που την είχαν κατασκευάσει οι κάτοικοι, μια άλλη βρύση ήταν στο δρόμο Dede Bagirdan (Τιμοθέου), με ιδρυτή τον Haci Mehmed, που σώζεται και σήμερα, και μία ακόμα στο δρόμο Cir-Cir, αγνώστου. Υπήρχαν και δυο πηγάδια, το ένα στη μέση του δρόμου Su Kuyusu [Πολιορκητού από το ύψος της νυν Πλ. Τσιτσάνη ως την Δωδώνης], κατασκευασμένο από τους κατοίκους της συνοικίας και το άλλο πλάι στη βρύση του δρόμου Karagul, του Σουλτάνου Μουράτ Β’.»

Από την Μάρα Νικοπούλου

Η εικόνα της συνοικίας (στο περίπου), όπως φαινόταν από τον μιναρέ του Αλατζά Ιμαρέτ. Οι μιναρέδες ανήκαν στο ομώνυμο τζαμί (Όσιος Δαυίδ) και στο τζαμί Ζιχνί Πασά στην Επταπυργίου.

Στον χάρτη του όμως, ο Β. Δημητριάδης καταγράφει μόνον μία από αυτές τις βρύσες –και πιθανότατα απέναντι από την πραγματική της θέση. Την βλέπουμε πάνω αριστερά, και σημειώνουμε με πράσινο της θέση της όπως προκύπτει από φωτογραφικά τεκμήρια. Σημειώνουμε επίσης δυο ακόμα «σιγουράκια». Την βρύση Haci Mehmed στην Τιμοθέου που σώζεται και σήμερα (ν. 2). Και το σημείο που μέχρι πριν μερικές δεκαετίες ήταν γνωστό με το όνομα «Τσιρ-Τσιρ» στην Επιμενίδου (ν.3). Μόνον που εκεί οι φωτογραφίες δεν μας δίνουν βρύση του Μουράτ Β –δηλαδή χτιστή με χαρακτηριστικά παρόμοια με αυτή στο Τσινάρι, ας πούμε. Άρα ίσως υπήρχε και άλλη –«άγνωστη» ακόμα σ’ εμάς. Με πράσινο επισημαίνεται η ονομασία της οδού Συρακουσών, την οποία δεν σχολιάζει ο Δημητριάδης: [Suleiman Aga Cesmesi =Βρύση του Σουλεϊμάν Αγά]. Ενώ ακριβώς από κάτω, με μπλε, επισημαίνεται το Su Kuyusu (=πηγάδι) που δίνει το όνομα στο κομμάτι αυτό της Πολιορκητού αλλά δεν τοποθετείται συγκεκριμένα στον χάρτη. Με μπλε επίσης σημειώνεται η θέση της βρύσης της οδού Κασσιανής (ν.4), την οποία είχαμε δει εδώ https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=216284402194534&id=204212503401724. Ενώ το μπλε τετράγωνο με το νούμερο 5 δείχνει άλλο ένα σημείο με νερά στην περιοχή: το Αγίασμα της Αγίας Ζώνης. Τέλος το κίτρινο Χ βρίσκεται στη θέση μιας βρύσης που ξέρουμε ότι υπήρχε αλλά δεν αναφέρεται. Ίσως είναι το «πηγάδι» της Πολιορκητού.

Τα τεκμήρια για την βρύση της γωνίας Επταπυργίου με Παλαμίδου. Η από αέρος λήψη δεξιά είναι από γαλλικό φιλμάκι για την παρουσία του Γαλλικού εκστρατευτικού σώματος στην Θεσ/νίκη του ΑΠΠ’.

H βρύση Χατζή Μεχμέτ στην Τιμοθέου. Αριστερά στην μόνη (απ’ όσο θυμάμαι) παλιά αποτύπωσή της από ανάρτηση του Βαγγέλη Καβάλα στις ΠΦΘ. Δεξιά, σε φωτογραφία που δημοσιεύει ο Β. Δημητριάδης (σελ.106)

Το Τσουρ-Τσουρ, μια όχι ακριβώς «κανονική» βρύση, στην Επιμενίδου 25. Κάποτε ίσως ήταν χτισμένη, αλλά τον καιρό της φωτογραφίας το νερό μοιάζει να ξεπηδά κατευθείαν από την ‘μάντρα’ στη βάση του σπιτιού. Και μάλλον αναβλύζει από τους βράχους και δεν προέρχεται από κανένα από τα υδραγωγεία της πόλης –δεδομένου, μάλιστα, ότι εξακολουθεί να τρέχει υπόγεια μέχρι τις μέρες μας. Σημειώνουμε βέβαια ότι η αγγλική λεζάντα της κάρτας είναι εντελώς αποπροσανατολιστική: «Καταυλισμός προσφύγων έξω από την πόλη» . Στα γαλλικά είναι κάπως καλύτερη «Συνοικία κατοικημένη από πρόσφυγες στα περίχωρα της πόλης». Δεν είμαστε βέβαια στα περίχωρα, αλλά πράγματι στην περιοχή κατοικούσαν και πρόσφυγες (Βόσνιοι ως επί το πλείστον, ιδίως πιο ανατολικά).

Κόσμος στην –μη ορατή καθαρά¬ βρύση, σε δυο φωτογραφίες από την άλλη πλευρά. Αριστερά, από τη Συλλογή Παπαϊωάννου (ΜΦΘ). Δεξιά, σε λήψη του Joseph Pigassou. Και οι δυο αποτυπώνουν τον μιναρέ που υπήρχε στο τζαμί Σουλουτζά (στη Μονή Λατόμου ή Όσιο Δαυίδ, όπως ονομάστηκε το 1921).

και εδώ καθαρότερα η φωτογραφία του Pigassou:

Η αριστερή λήψη από τον Γαλλικό Φωτογραφικό Τομέα.

Σχετικά με την αναφορά για βρύση επί της Μπουμπουλίνας (κατασκευασμένης από τους κατοίκους), είναι περίεργο που δεν έχουμε καμία εικόνα της, παρόλο που ο δρόμος είναι πολυφωτογραφημένος λόγω της εξαιρετικής θέας που πρόσφερε. Ντενεκέ για νερό πάντως βλέπουμε σε κάρτα με λήψη από τη γωνία της με την Δ. Πολιορκητού.

Eντύπωση επίσης προκαλεί το γεγονός ότι για το νότιο κομμάτι της συνοικίας, αυτό που περικλείεται από τις οδούς Επιμενίδου-Φωτίου-Θεοφίλου, δεν αναφέρεται κανένα στοιχείο. Παρά μόνον αν θεωρήσουμε ότι υπήρχε όντως κι άλλη βρύση στην Επιμενίδου κάπου χαμηλότερα και δυτικότερα από την Τσουρ-Τσουρ της Επιμενίδου 25. Αν ήταν έτσι, είναι περίεργο που «ξεφεύγει» από τις τόσες φωτογραφίες του δρόμου. Αναφορά για κρήνη δεν έχουμε ούτε καν για το Κουλέ Χαμάμ Μετζίτ ή το Κουλέ Χαμάμ Μεϊντάν (δηλαδή τη σημερινή γωνία Θεοφίλου με Φωτίου) Ξέρουμε ότι σίγουρα σε ένα κτίριο στο κομμάτι αυτό υπήρχε πηγάδι και «σιντριβάνι/στέρνα» -στο Θεοφίλου 13. Εδώ σε φωτογραφία του Γ. Χριστοφορίδη με το σιντριβάνι ως γλάστρα [ από το Η Θεσσαλονίκη που χάνεται, εκδ. Continental Bank, 1982, σελ. 13].

Για να πάμε πίσω στον χρόνο, συμβουλευόμαστε τον χάρτη αρχαιολογικών ευρημάτων δικτύου διανομής νερού [Διδακτορική διατριβή Έλλης Γκαλά-Γεωργιλά, Δρόμοι του νερού]. Πάλι δεν διακρίνεται πλήθος ευρημάτων όπως σε άλλες συνοικίες. 3 σημεία με αγωγούς ύδρευσης (Υ) και μία πρωτοχριστιανική κινστέρνα (Δ). Bρισκόταν στην πάροδο της Αντιόχου, και εκτιμάται ότι είχε χωρητικότητα 45κ.μ. ενώ δεν υπάρχουν δεδομένα για τον χρόνο διακοπής της λειτουργίας της [Γκαλά-Γεωργιλά, σ.140]. Ίσως βέβαια τα σχετικά «λίγα» ευρήματα οφείλονται και στο γεγονός ότι στη συνοικία αυτή υπάρχουν ακόμα αρκετά παλιά σπίτια, δηλαδή αρκετά οικόπεδα που δεν έχουν ακόμα ανασκαφεί.

Eπιστρέφοντας πιο κοντά στην εποχή μας... Mια «ανασκαφή» που μάλλον θα γινόταν πολύ εύκολα. Αριστερά, Σεπτέμβριος 1967 και η βρύση που σημειωνόταν με κίτρινο Χ παραπάνω. Εκεί που τα σκαλάκια της Λυσίου βγαίνουν στη Δ. Πολιορκητού. (Φωτό: Στ. Παρασκευόπουλος, ανάρτηση Ν. Κοτσαπουικίδη στις ΠΦΘ). Δεξιά, η εικόνα του σημείου όπως την έβγαλε χτες η φίλη Άννα Μ. Είναι πολύ πιθανό, κάτω απ’ αυτό το τσιμέντο να κρύβεται ακόμα η βρύση. «Ξηλώστε το οδόστρωμα να βρούμε παραλία» έλεγε το γνωστό σύνθημα του Μάη του ’68... 🙂

Aπό πιο χαμηλά στην Αγ. Νικολάου, η κ. Άννα Δαμιανίδη τράβηξε άλλη μία φωτογραφία και ο Στάθης Ασλανίδης αναγνώρισε το κτίριο που βρισκόταν στην γωνία της Αγ. Νικολάου με Γρανικού. H 19η λήψη από το βίντεο της Άννας Δαμιανίδη, το οποίο βρίσκεται εδώ: [ ]

Πάντα τα κτίσματα επί της λεωφόρου Νίκης με ν. 53, 55, 57. Η μεσοπολεμική και μεταπολεμική εκδοχή τους στο παραθαλάσσιο μέτωπο της πόλης. Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο Πριν το 1927 Πρώτο κτίσμα το ν, 55 ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 20, έργο του Μαξ Ρούμπενς, όπως μαθαίνουμε από την επόμενη ανάρτηση Από κοντά μπαλκόνι στον πρώτο όροφο του 55 με παιδάκι να δείχνει μια φιγούρα καραγκιόζη. Αντιγράφω από τον αναρτήσαντα Dimitrios Karamitsos στην AΘ: “ Το τετραώροφο σπίτι ήταν στην παραλία οδός Νίκης 55, μεταξύ Μητροπολίτου Ιωσήφ και Χρυσοστόμου Σμύρνης. Είχε θαυμάσια ανάγλυφα στις κολώνες και στο στηθαίο κάτω από τη στέγη. Ανήκε σε μονή του Αγίου όρους , πιθανώς στην Ξενοφώντος. Στη φωτογραφία δεξιά μου στέκονται δυο θείες μου(Ευθυμία και Ευλαλία) η μία υπέργηρος και αριστερά μια επισκέπτρια φίλη της οικογένειας με όνομα Τζένη. Το σπίτι είχε μια επιγραφή που έγραφε Μαξ Ρούμπενς Αρχιτέκτων και πιθανώς μια χρονολογία 1929. Είχε τέσσερα ευρύχωρα δωμάτια και ένα κεντρικό σαλόνι χωρίς προχόλ, αλλά είχε πλυσταριό και τεράστια κουζίνα, μπάνιο και δεύτερη μικρή τουαλέτα. Ήταν σπίτι και ιατρείο του πατέρα μου. Μετά που φύγαμε το 1954, περίπου το 1955 εκεί εγκαταστάθηκε το λαογραφικό μουσείο.Γύρω στα 1970 γκρέμισαν το πανέμορφο σπίτι και έγινε μια πολυκατοικία με αισθητική του εργολάβου. Δεν πρόλαβε δυστυχώς να γίνει διατηρητέο.” Γύρω στα 1930 το 55 στέκει μόνο του. και εδώ Χαμηλή ανάλυση, όσο μπορώ να διακρίνω έχει κτιστεί μόνο το ν. 57. Το 53 απουσιάζει ακόμη. Λογικά λίγο μετά το 1930 ASCSA ARCHIVES, έχω σημειωμένη χρονολογία το 1933. Στο βέλος το 57 20/9/1933, λογικά πρέπει να υπάρχει και το 53 Τον Σεπτέμβριο του 34 πάντως υπάρχουν και τα τρία, σε απόσπασμα ανάρτησης του Argyris Dentsoras Κάπου εκεί και αυτή η λήψη, πριν αντικατασταθεί το Παλλάς. Περνάμε στην περίοδο της κατοχής Από κοντά Και λίγο από πιο μακριά

1946.Από την Χρ. Σμύρνης, αμερικάνικη αποστολή για τις εκλογές του 1946. Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε στο LIFE τον Απρίλιο του ίδιου χρόνο. Θυμίζω ότι στο ν. 59, που θα δούμε σε επόμενη ανάρτηση ήταν το Αμερικανικό προξενείο για αρκετά χρόνια. 1950, ανάρτηση Σακη Μωραιτη στις ΠΦΘ Δεκαετία 50 πάντα Νομίζω από την ταινία Τέντυ μπόυ αγάπη μου. 1965. Το ίδιο Και σήμερα

Από τις διαθέσιμες λήψεις, τα κτίσματα ανάμεσα στις οδούς Βασ. Πέτρου (σήμερα Μητρ. Ιωσήφ) και Κων/νου Παλαιολόγου (σήμερα Χρυσοστόμου Σμύρνης) στην παραλία, επί της λεωφόρου Νίκης. Δηλαδή τα σημερινά νούμερα 53, 55, 57. Αλλά ποια ήταν στη θέση τους πριν η πυρκαγιά τα καταστρέψει; Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο. Δύο τριώροφες οικοδομές που υπάρχουν ήδη στις λήψεις της τελευταίας δεκαετίας του 19ου αι. στα σημερινά νούμερα 53 και 57. Αρχιτεκτονικά έχουν πάρα πολλες ομοιότητες, το 57 με μεγαλύτερο μέτωπο με μια παραπάνω διπλή σειρά παραθύρων ανάμεσα στα κλειστά μπαλκόνια. Ανάμεσα τους ισόγεια κτίσματα. Η δίπλωση της κάρτας δεν μας δείχνει αριστερά στο 53 την διπλή σειρά των παραθύρων. Άλλη διαφορά τα στρογγυλά ανοίγματα (φεγγίτες; αεραγωγοί;) στο ισόγειο του 53. Μια εικόνα από κοντά Και από ψηλά Σκαλάκια μπροστά στο 53 για ευκολότερη πρόσβαση στη θάλασσα. Από την συλλογή Βασ. Μαυρομάτη Εδώ φάινεται και η διαφορά στον όγκο των 2 σπιτιών zepdji 1912.

Τα τελευταία σπίτια της Αγ. Νικολάου σχεδόν από την γωνία της με Γλαύκου. Η νέα πολυκατοικία που μισοφαίνεται βρίσκεται στην Αμφιλοχίας.

18η φωτογραφία από το βίντεο της Άννας Δαμιανίδη (Το βίντεο της κ. Άννας Δαμιανίδη εδώ: [ ])

Στο 6’.14’’ του βίντεο της κ. Δαμιανίδη, εμφανίζεται ο Φούρνος του Τόλη στη γωνία Ολυμπιάδος (παλιά Αθηνάς) με Αμφιλοχίας. Το «κατσαριδάκι» μισοκρύβει την περίφημη βρύση που έκλεινε τον δρόμο. Τα κτίρια κατεδαφίστηκαν, η δε βρύση μετακόμισε στο βόρειο πεζοδρόμιο της διανοιγμένης πια Ολυμπιάδος. Από την Μάρα Νικοπούλου

Η λήψη από το βίντεο της Άννας Δαμιανίδη

Λίγα χρόνια αργότερα μάλλον, με προσθήκη συνθημάτων και ταμπέλας. Το “κατσαριδάκι” παρκαρισμένο αντίθετα...

Το 1980, σε φωτογραφία της κ. Πέννυς Ψυχογιού.

Η παλιότερη φωτογραφία της κρήνης που διαθέτουμε είναι αυτή του Guillaume Grandidier . Από ανάρτηση Στέφανου Πασβάντη στην ΑΘ και πηγή το Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας.

Η βρύση σήμερα απέναντι, Ολυμπιάδος 71

Η 17η φωτογραφία από το βίντεο της κ. Δαμιανίδη που βρίσκεται εδώ:

Στο βιβλίο “Η «χαμένη» Εγνατία της Θεσσαλονίκης” των Ι. Αναστασιάδη & Ε. Χεκίμογλου (Θεσσαλονίκη, 2001) υπάρχει η παρακάτω φωτογραφία του 1968 με την υπόμνηση “Διακρίνεται πίσω από το μηχάνημα η Ιωαννίδειος σχολή” Ποιο όμως είναι το σχολείο που διακρίνεται; Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Η φωτογραφία από το “Η «χαμένη» Εγνατία της Θεσσαλονίκης” των Ι. Αναταστασιάδη & Ε. Χεκίμογλου (Θεσσαλονίκη, 2001) Πρόκειται για το παραδιπλανό Δημοτικό Σχολείο, που παραδοσιακά λέγεται το “Σχολείο του Γρηγορίου” και είναι στη γωνία Εθνικής Αμύνης με Μανουσογιαννάκη. Να μια φωτογραφία με την ίδια οπτική γωνία και την ίδια χρονιά, όπου διακρίνεται καλύτερα ποιο κτίριο είναι αυτό που φαίνεται στην αρχική φωτογραφία Το “Σχολείο του Γρηγορίου” από την πλευρά της Εθνικής Αμύνης:

Από τον Θεόδωρο Νάτσινα.

Ένας απειθής φοιτητής του παν. Θεσσαλονίκης (και μετέπειτα καθηγητής του) στον γενικό καταναγκασμό ένταξης των φοιτητών στη “Φοιτητική Χιλιαρχία” της δικτατορίας του Ι. Μεταξά. Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Το 1936 ιδρύθηκε η “Εθνική Οργάνωση Νεολαίας” (Ε.Ο.Ν.) κι επιβλήθηκε ένας αφόρητος καταναγκασμός σ’ όλους τους νέους να ενταχθούν στις δομές και τις δραστηριότητές του. Ελάχιστοι μπόρεσαν να ξεφύγουν. To 1938 δημιουργήθηκε στη Θεσσαλονίκη από το καθεστώς της “4ης Αυγούστου” η “Φοιτητική Χιλιαρχία”, στο πλαίσιο της Ε.Ο.Ν., με την εντολή της επιβαλλόμενης συμμετοχής όλων των φοιτητών σ’ αυτήν. Η αποφυγή των πειθαναγκαστικών και εκβιαστικών πιέσεων του τότε κρατικού και ακαδημαϊκού κατεστημένου για συμμετοχή στις “Φοιτητικές Φάλαγγες” ήταν πολύ δύσκολη. Ωστόσο, δεν υπήρξε μεγάλη ανταπόκριση. Τόσο οι πολιτικά στρατευμένοι αντιφασίστες, όσο και οι ανένταχτοι, εκ πεποιθήσεως, δημοκράτες αποστασιοποιήθηκαν, με τον ένα ή άλλο τρόπο. Ένας απ’ αυτούς ήταν κι ο Θεσσαλονικιός Ερμής-Ανδρέας Ηλιόπουλος (1919-1988), φοιτητής, τότε, του Τμήματος Μαθηματικών. Κατάφερε, με πείσμα κι επιμονή, να ξεφύγει από το φασιστικό εναγκαλισμό της δικτατορίας του Ι. Μεταξά. Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος πήρε πτυχίο με άριστα, το 1942, από το Τμήμα Μαθηματικών του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Αργότερα έκανε μεταπτυχιακά στο Μόντρεαλ και στο Τορόντο του Καναδά και το 1965 έγινε καθηγητής της Διαφορικής Γεωμετρίας στο πανεπιστήμιο Windsor του Καναδά. Το 1967, πριν τη δικτατορία των συνταγματαρχών, εκλέχθηκε τακτικός καθηγητής στο Τμήμα Μαθηματικών του Α.Π.Θ., όπου εξάντλησε την ακαδημαϊκή του θητεία απρόσκοπτα, με επιστημονικό κύρος και παιδευτική αξιοσύνη.

Το Παν. Θεσσαλονίκης, πριν το 1943 Παρέλαση της ΕΟΝ στη Λεωφ. Νίκης (πλατεία Αριστοτέλους), γύρω στο 1939 Ομιλία του Ι. Μεταξά στην αίθουσα τελετών του Παν. Θεσσαλονίκης, το 1937 Ο Ι. Μεταξάς και η ΕΟΝ του αποδίδει τιμές, στην είσοδο του Παν. Θεσσαλονίκης Έγγραφο του 1940 σχετικό με τις εγγραφές φοιτητών του Παν. Θεσσαλονίκης στις Φάλαγγες της ΕΟΝ Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος ως φοιτητής, το 1938 Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος ως καθηγητής του Τμήματος Μαθηματικών του ΑΠΘ, γύρω στο 1968 Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος κι άλλοι καθηγητές του Τμήματος Μαθηματικών του ΑΠΘ, στο αμφιθέατρο του Χημείου, το 1970 Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος κι άλλοι καθηγητές του Τμήματος Μαθηματικών ΑΠΘ, σε ορκωμοσία διδάκτορα του αντίστοιχου Τμήματος, το 1974 Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος ως κοσμήτορας της Φυσικομαθηματικής Σχολής του ΑΠΘ, το 1976 Ένα από τα πανεπιστημιακά βιβλία του Ε.-Α. Ηλιόπουλου

Στη συνέχεια της Επιμενίδου που είδαμε πριν μερικές μέρες, πηγαίνοντας προς τα ανατολικά, όπου η κα Δαμιανίδου φωτογράφισε το σπίτι στην οδό Μύρωνος (16η φωτογραφία). Την αναγνώριση του Στάθη Ασλανίδη –που ήταν και τεκμηρίωση για άλλη φωτογραφία- είχαμε δει παλιότερα εδώ https://archive.saloni.ca/34