Saloni.ca Archive

Στην αρχή έμοιαζε για μια αρχιτεκτονική απότιση φόρου τιμής στο όμορφο κτίριο πριν την πυρκαγιά. Η προσεκτική ματιά του Νίκανδρου Καστανίδη όμως έδειξε το λογικό και τελικά το προφανές. Το ν. 51 στη γωνία με Μητρ. Ιωσήφ δεν καταστράφηκε. Διατηρήθηκε το περίβλημά του και ξανακτίστηκε το εσωτερικό του. Έχουμε δηλαδή ακόμη μια περίπτωση ενός κτιρίου σε αποκατεστημένη μετά την πυρκαγιά μορφή (μετά το ξενοδ. Splendid που με τροποποιήσεις μετεξελίχθηκε σε Μεντιτερανέ, όπως είχε δείξει ο Βαγγ. Καβάλας). Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο και τον Νίκανδρο Καστανίδη, με συμβολή του Βαγγέλη Καβάλα.

Το κτίριο πριν την πυρκαγιά και όπως εξελίχθηκε

Περίπου 1927 αγωγοί στην παραλιακή μετά την απομάκρυνση των τραμ. Το ν. 51 έχει ανακατσσκευαστεί. Μετά το στρώσιμο της παραλιακής. Κατοχική. Κατοχική. Κι εδώ με βέλος το ν. 51 Τέλη 1940 1950, ανάρτηση Σακη Μωραιτη στις ΠΦΘ Ανάρτηση Nicolas Zangas στις ΠΦΘ 1953 Γϋρω στο 1950 Δεκαετία 50 Δεκαετία 50 Με ακριβη χρονολογηση Αύγουστος 1959 από τον Βαγγέλη Καβάλα, το ν. 51 αντικαθίσταται από την σημερινή πολυκατοικία Και το σήμερα.

Συνεχίζουμε την παρουσίαση των κτιρίων στην παραλία με τα σημερινά νούμερα Νίκης 49, 51, μέχρι την Βασ. Πέτρου (σήμερα Μητρ. Ιωσήφ). Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο Το κτίριο στην γωνία της σημερινής Μητρ. Ιωσήφ στο ν. 51 είχε ενωμένους εξώστες (έρκερ) σε κυλινδροειδή επιμήκη μορφή και κολονάκια στην ταράτσα.

Φωτογραφία του 1916 συλλογής Β. Μαυρομάτη Το πρώτο μέγαρο που κτίστηκε ήταν στο σημερινό ν. 49 Το ίδιο κι εδώ. Και εδώ Το κτίριο με το σημερινό ν. 51 κτίστηκε τελευταίο από τα 4 αυτής της ενότητας. Εδώ ακόμη απουσιάζει. Πίσω από τον μικροβιοπαλαιστή η Μητρ. Ιωσήφ, με το κτίριο στο σημερινό ν. 51 Κι εδώ οι εντυπωσιακοί εξώστες αριστερά στο σημερινό 51 και μπροστά μας η τότε Βασ. Πέτρου, σήμερα Μητρ. Ιωσήφ. Στην πυρκαγιά του 1917 υποστήκανε τις καταστροφικές συνέπειές της. Ή μήπως όχι; Στην έρευνα αυτή μας περίμενε μια έκπληξη, την οποία θα την αναλύσουμε αύριο. Λήψη του 1936 από ανάρτηση Γιάννη Σιδηρόπουλου στις ΠΦΘ

Σχετικά με τον καπνέμπορα (ή τους καπνέμπορους) Βοϊβόδα και το κτίριο της Λεωφ. Νίκης 45.

Εκεί στεγάστηκε για πρώτη φορά η Βιομηχανική Σχολή Θεσσαλονίκης, το 1958, αλλά υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με το ποιος ήταν ο ιδιοκτήτης του, ποιος ο αρχιτέκτονας που έκανε τα σχέδια, πότε κτίστηκε και για ποια χρήση.

Η μόνη σχετική αναφορά, που είναι διαθέσιμη, προέρχεται από το βιβλίο “Η Θεσσαλονίκη μέσα από το φακό του Γιώργου Λυκίδη” που επιμελήθηκε ο Γ. Μέγας κι ο Ν. Χόρμπος, όπου σημειώνεται ότι το τριώροφο αυτό μέγαρο ήταν του καπνέμπορα Βοϊβόδα. Το θέμα περιπλέκεται γιατί δεν υπάρχουν βιογραφικά στοιχεία για τον εν λόγω καπνέμπορα.

Από μια πρώτη προσπάθεια σχετικής ανίχνευσης προέκυψε ότι υπάρχουν τουλάχιστον δύο Βοϊβόδα που δραστηριοποιήθηκαν με το καπνεμπόριο. Ένας ήταν ο Σταμάτης Βοϊβόδας ο οποίος ήταν εξάδελφος του Ιωάννη Αχ. Βαρσαμή, γνωστός επιχειρηματίας της Θεσσαλονίκης. οι οποίοι συνεργάστηκαν στο εμπόριο καπνών, γύρω στο 1938. Υπάρχει, όμως, κι ο Στυλιανός Βοϊβόδας ο οποίος συνεργάστηκε με τους Μοσκώφ σε εταιρεία καπνεμπορίου, γύρω στο 1939. Αυτές οι πληροφορίες προέρχονται από το βιβλίο “Ιστορία της Επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη” (τόμ. Γ’) της Ευφρ. Ρούπα και του Ε. Χεκίμογλου. Δυστυχώς δεν υπάρχει καμία διευκρίνιση για το αν οι δύο Βοϊβόδα ήταν συγγενείς, ούτε επί πλέον βιογραφικά στοιχεία. Αν ανατρέξει κανείς στην εφημερίδα Μακεδονία, θα διαπιστώσει ότι ο Στ. Βοϊβόδας ήταν αρκετά δραστήριος με το εμπόριο καπνών της Κατερίνης, πριν και μετά το 1940.

Βρέθηκε (με τη βοήθεια του κ. Γιώργου Κωτσίδη και του κ. Δημήτρη Κωτσίδη) ότι στους τηλεφωνικούς καταλόγους του 1939 και 1948 ο Στ. Βοϊβόδας είχε τηλέφωνο στο σπίτι του, που ήταν στη Λεωφ. Νίκης 45, δηλ. στο κτίριο που προκάλεσε αυτό το ενδιαφέρον. Ωστόσο, μένει ερωτηματικό για το αν πρόκειται για τον Σταμάτη ή τον Στυλιανό Βοϊβόδα. Το τελευταίο που βρέθηκε είναι ότι υπήρχε καπναποθήκη Βοϊβόδα στη γωνία Φράγκων με Ορφανίδου. Χρειάζονται αρκετά ακόμη στοιχεία σχετικά με τους Βοϊβόδα για να έχουμε μια επαρκή εικόνα γι’ αυτούς και το κτίριο στη Λεωφ. Νίκης 45 . Αυτή η προσέγγιση είναι μια αρχή.

Ένα ερώτημα που μπορεί να διατυπωθεί είναι το εξής: μήπως το κτίριο της Λεωφ. Νίκης 45 ήταν για να λειτουργήσει ή και να λειτούργησε αρχικά ως καπναποθήκη;; Κι αυτό γιατί έχει τέτοια μορφολογία, παρά για κτίριο κατοικίας ή κατοικιών

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.

Το κτίριο της Λεωφ. Νίκης 45, τη δεκαετία του 1960 Τα κτίρια στην παραλία μεταξύ Βογατσικού και Μητροπολίτου Ιωσήφ, την περίοδο της κατοχής. Στη μέση επισημαίνεται το κτίριο της Λεωφ. Νίκης 45 Ο Ιωάννης Ax. Βαρσαμής, η σύζυγός του Δωροθέα κι ο Σταμάτης Βοϊβόδας

[Από το βιβλίο “Ιστορία της Επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη” (τόμ. Γ’) της Ευφρ. Ρούπα και του Ε. Χεκίμογλου, (Θεσσαλονίκη, 2004), σελ. 79]

Η καπναποθήκη Βοϊβόδα στην οδό Φράγκων

[Από την εργασία “H Αρχιτεκτονική των καπνοθηκών στην Ελλάδα” των Κουρτίνα, Μ. Παύλου, Ε., Παν. Βόλου, 2008, σελ. 50] Νομίζω το θέμα τακτοποιείται με την εξής δημοσίευση:

Μάλλον υπάρχει μια σύγχυση για το που ήταν αρχικά η Βιομηχανική Σχολή, δηλ. η Ανωτέρα (κι αργότερα Ανωτάτη) Σχολή Βιομηχανικών Σπουδών. Να σημειώσω ότι τα γραφεία της Βιομηχανική Σχολής το 1957 και 1958 ήταν στη Φραγκλίνου Ρούσβελτ (δηλ. Μητροπόλεως) 21. Και μια ακόμη επιβεβαίωση της διεύθυνσης Λεωφ. Νίκης 45 για τη Βιομηχανική Σχολή του 1958.

Βραχύβια αρχιτεκτονικά κοσμήματα στην παραλία, ανάμεσα στην Βασ. Καρόλου (σήμερα σχεδόν η νοητή προέκταση της Λασσάνη μέχρι τη Νίκης) και Βασ. Πέτρου (σήμερα Μητρ. Ιωσήφ). Κτισμένα στις αρχές του 1900, αφανισμένα απ την πυρκαγιά του 1917. Μέρος πρώτο: Τα κτίρια με σημερινούς αριθμούς Νίκης 45 και 47. Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο.

Τα εντυπωσιακά κτίρια δεσπόζουν σε φωτογραφίες του 1915-17. Ιδίως το πρώτο με τις στέγες τύπου Mansart

Η εικόνα λίγο πριν γυρίσει ο αιώνας.

Σήμερα Νίκης 45, λήψη από την επίσκεψη του σουλτάνου το 1911)

Εδώ το δεύτερο κτίριο στο σημερινό ν. 47. 23-1-1906 είναι μια ένδειξη προ της οποίας... (έστω) Κι εδώ. Η εμφάνιση φυσικά ανάλογη με το περιβάλλον Από τον Λ. Πύργο αρκετά μακριά αλλά η σκεπή του 45 είναι επιβλητική και από τόσο μακριά Την ώρα της πυρκαγιάς Και τ αποτελέσματά της. Όταν αναρτούσε την φωτογραφία αυτή ο Δαβίδ Μπράβος αναρωτιόταν ποιος τα έκτισε και ποιος τα κατοικούσε. Αναπάντητα ακόμη τα ερωτήματα. (σημ. Απριλίου 2020. Ως προς το πρώτο μάλλον έχει απαντηθεί εδώ: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=807370389752596&id=204212503401724&__tn__=-R ) Από το βιβλίο του Ε. Χεκίμογλου “Θεσσαλονίκη 1944 – Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα του Jean Lieberg” και σε ανάρτηση Κ. Τσιρέλη το μεσοπολεμικό μέγαρο που πήρε το νούμερο 45 Λήψη του 1936 από ανάρτηση Γιάννη Σιδηρόπουλου στις ΠΦΘ Στην κατοχή το 47 είναι ακόμη κενό Αλλά οικοδομείται την δεκαετία του 50 Και η κατάσταση σήμερα

Δημοτικές εκλογές στη Θεσσαλονίκη, το 1934: οι επικεφαλής αντιρατσιστές, ο υποψήφιος ρατσιστής κι ο δολοπλόκος Από τον Νίκανδρο Καστανίδη Ο Νικόλαος Μάνος ψηφίζει στις δημοτικές εκλογές της Θεσσαλονίκης, το 1934

[Από το βιβλίο “Ο ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΑΝΟΣ” του Ε. Χεκίμογλου (Θεσσαλονίκη, 2010), σελ. 569] Νικόλαος Μάνος (1867-1947). Γεννήθηκε στην Κοζάνη και ήταν ασφαλιστής. Εκπροσωπούσε τα αντιβενιζελικά και μοναρχικά κόμματα στις δημοτικές εκλογές της Θεσσαλονίκης, το 1934. Υποστηρίχθηκε από τους ψηφοφόρους του κέντρου κι από τους Εβραίους. Ήταν αυτός που εκλέχθηκε, με ποσοστό 48% περίπου. Μηνάς Πατρίκιος (1888-1960). Γεννήθηκε στην Καλλικράτεια της Ανατολικής Θράκης και ήταν δικηγόρος. Υποψήφιος δήμαρχος της βενιζελικής και αντιμοναρχικής παράταξης στις δημοτικές εκλογές της Θεσσαλονίκης, το 1934, όπου υποστηρίχθηκε από τους πρόσφυγες και είχε μια υποτονική υποστήριξη από τους Εβραίους. Ήρθε δεύτερος, με ποσοστό 38% περίπου Χρήστος Θ. Κανάκης (1897-1964). Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη κι ήταν σιδηροδρομικός. Υποψήφιος δήμαρχος Θεσσαλονίκης του Ενιαίου Μετώπου (δηλ. του ΚΚΕ), το 1934. Υποστηρίχτηκε από τους πρόσφυγες και τους αριστερούς Εβραίους. Ήρθε τρίτος, με ποσοστό 10% περίπου. Κωνσταντίνος Γ. Βορτσέλας. Γεννήθηκε στη Φθιώτιδα και ήταν δικηγόρος. Συμμετείχε ως υποψήφιος δήμαρχος της φασιστικής, ρατσιστικής και αντισημιτικής οργάνωσης “Εθνική Ένωσις Ελλάς” (γνωστή ως ΕΕΕ) στις δημοτικές εκλογές του 1934. Δεν βρήκε ανταπόκριση στους ψηφοφόρους και το ποσοστό που πήρε ήταν 2% περίπου. Το ψηφοδέλτιο του Βορτσέλα στις δημοτικές εκλογές της Θεσσαλονίκης, το 1934

Ο Νικόλαος Αν. Δαρβέρης (1879-1946) ήταν ένας Πελοποννήσιος δικηγόρος, που ήρθε στη Θεσσαλονίκη μετά την απελευθέρωση της. Είχε μια δυναμική φιλοβασιλική κι αντιβενιζελική δράση. Αμέσως μετά τη νίκη του αντιβενιζελικού συνασπισμού στη Θεσσαλονίκη, το Νοέμβριο του 1920, απέκτησε, με πολύ σκοτεινό και παρασκηνιακό τρόπο, μια αξιοσημείωτη κτηματική περιουσία στο κέντρο της Θεσσαλονίκης και στην περιοχή της Καλαμαριάς. Από το 1920 μέχρι το 1937, εξέδιδε τη φιλοβασιλική εφημερίδα “Ταχυδρόμος της Βορείου Ελλάδος” κι έτσι απέκτησε ένα ισχυρό μέσο για τις πολιτικές του φιλοδοξίες κι επιδιώξεις. Πολιτεύτηκε και εκλέχθηκε βουλευτής Θεσσαλονίκης το 1926-28, το 1935, το 1936 και το 1946. Το 1935, διετέλεσε για δύο μήνες και Υπουργός Οικονομικών. Παράλληλα χρησιμοποίησε διάφορες παρασκηνιακές ίντριγκες και δολοπλοκίες στην πολιτική ζωή του Δήμου Θεσσαλονίκης, επιβάλλοντας δικούς του συνεργάτες ως δημοτικούς συμβούλους κι προέδρους του Δημοτικού Συμβουλίου, την περίοδο 1925-35.

Φωτογραφία Ν. Μπαρμπαρούση, από το “Η Θεσσαλονίκη που χάνεται”, 1982. Είμαστε στη γωνία Ολυμπιάδος με Λ. Εξάρχη και η πολυκατοικία που βλέπουμε μπροστά μας είναι στην Θηραμένους. Από την Μάρα Νικοπούλου

Συμπλήρωση της εικόνας της αρχικής. Στην αεροφωτογραφία του 1975 η Ολυμπιαδος δεν έχει ακόμα ανοίξει σ' εκείνο το ύψος. Οι πράσινες γραμμές καθορίζουν τις “ευθείες” που θα πάρει ακολουθώντας τις όψεις των νεόκτιστων τότε πολυκατοικιών. Με μπλε αυτό που στην αρχική βλέπουμε ως ερείπια. Με κόκκινο ο χώρος της πολυκατοικίας της αρχικής φωτό.

Στο σημείο της αρχικής, σήμερα η πολυκατοικία με το “μυστικό”.

Θεσσαλονίκη, γνωστή λήψη, αλλά βλέπουμε εδώ την αλμπουμίνα της με την υπογραφή του βασικού φωτογράφου της πόλης την τελευταία δεκαετία του 19ου αι., P. Zepdji. Δεξιά το μουσουλμανικό νεκροταφείο – πίσω αριστερά η Παλαιά Φιλοσοφική Σχολή. Και παντού (σε σχέση με τη Φιλοσοφική) ο μεγάλος χώρος των Εβραϊκών Νεκροταφείων. Από τον Χρήστο Καββαδά.

Η αλμπουμίνα του Zepdji (ελαφρώς ταλαιπωρημένη), με μεγαλύτερο, το αυθεντικό κάδρο της λήψης, σε σχέση με τις γνωστές.

Τα γνωστά και από άλλες αλμπουμίνες γράμματα του φωτογράφου: P[aul] Zepdji – Ph[otograph]

Το τρίπτυχο στο οποίο συνταιριάστηκαν οι τρεις λήψεις του φωτογράφου για να φτιαχτεί το πανόραμα. Τουλάχιστον η μεσαία λήψη, έχει βγει και εκδοθεί δύο φορές, αλλά σχετικά μ' αυτό άλλη στιγμή.

Από πιο κοντά το κομμάτι που ανήκει στην αλμπουμίνα της αρχικής ανάρτησης. Η καρτ ποστάλ της ίδιας λήψης

Το νηματουργείο του Αφων Σαίας από το 1878-79 πρώτο στο κύμα. Εδώ σε λήψη γύρω στα 1895 Λήψη του 1899 Ιππήλατο μπροστά στα σπιτάκια, λίγο μετά την έλευση του ιππήλατου τραμ.

Οι ιερείς και η προσωρινή κυβέρνηση μπροστά στο Γαλλικό εδωδιμοπωλείο, το πιο ανατολικό από τα μαγαζιά που άλλαξαν χρήση. Οι παλιές οδοί με κόκκινα, με μπλε οι νέες. Μετά την πυρκαγιά, ό,τι απέμεινε. Απολύτως τίποτα. Βλέπουμε με την ευκαιρία και το βάθος αυτών των κτισμάτων, μέχρι την Βουλγαροκτόνου Γύρω στα 1925 αριστερά το Ματζέστικ έχει κτιστεί, λίγο δυτικότερά του η πρώτη απεικόνιση των καινούριων ισογείων καταστημάτων. Όλα τα παραλιακά οικόπεδα ανατολικά παραμένουν ακόμη άδεια. Όχι πολύ μετά το 1934 με 1935, αριστερά το μέγαρο Κονιόρδου, το άνοιγμα της Καρόλου Ντηλ, τα μαγαζιά μέχρι το Ματζέστικ. Έχει κτιστεί φυσικά και το μέγαρο Τυρολόη του Δημητριάδη Νίκης 29 Πριν τον πόλεμο έχει κτιστεί το Νίκης 19, που στο ισόγειό του φιλοξένησε το εστιατόριο Στρατής. Λίγο πριν τον πόλεμο και αυτή με την ίδια εικόνα Στην κατοχή μπροστά στον Στρατή. Κατοχική από έγχρωμο σλάιτ με την ίδια εικόνα, σαφέστερη ως προς τα κενά των οικοπέδων 1944. Απελευθέρωση με τους αντάρτες μπροστά από τη διασταύρωση με Αγ. Σοφίας. Κόσμος στο Ματζέστικ με τις συμμαχικές σημαίες. Δύο όμορφες φωτογραφίες σε ποιότητα με την πιο σαφή εικόνα που έχουμε γι αυτά τα μαγαζιά. Ταβέρνες και αντιπροσωπείες. Είμαστε στα 1948. Το σημείο αυτό θυμίζει επαρχιακή πόλη Αρχές 1950 λιτανεία από την εκκλησία του Γρηγ. Παλαμά. Πάλι μπροστά στην διασταύρωση. Δεν έχει αλλάξει ακόμη τίποτε Έχει χρονολογηθεί 1956-58 από τον Lino Ventura. Νίκης 25 πολυκατοικία δυτικά του Ματζέστικ Ίδια εποχή περίπου Το ίδιο κι εδώ 1959 Στου Στρατή, Νίκης 19, ίδια χρήση και παραδίπλα το ισόγειο εστιατόριο. Μια μικρή άκρη από το 21. Αεροφωτογραφία στα μέσα του 1960. Έχει κτιστεί πλέον και το Νίκης 21. Απέμεινε πλέον μόνο ισόγειο το 23 Στο Bing maps έχει ακόμη και την κατεδάφιση της πολυκατοικίας στο 19 Ενώ στο Google maps έχουμε την κατάσταση όπως είναι σήμερα

1. Επιμενίδου 19. Άλλο ένα τυχερό, και επίσης πολυφωτογραφημένο κτίριο. Διατηρητέο και αποκατεστημένο, στεγάζει μεταξύ άλλων και τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης. Η κ. Διαμιανίδη το έβγαλε και από τις δυο πλευρές... 15.... αλλά και από λίγο μακρύτερα, από το ύψος της Επιμενίδου 23 προς τα δυτικά. Έτσι, μας δίνει και μια κλεφτή εικόνα από μερικά από τα «διαγγέλματα» που κρέμονταν στο «Παλάτι», το μικρό σπιτάκι που διακρίνεται μπροστά από το σκούρο αυτοκίνητο δεξιά. Το κυπαρίσσι στο βάθος βρίσκεται δίπλα στο καμπαναριό του Όσιου Δαυίδ. Η παρουσίαση από την Μάρα Νικοπούλου. Το βίντεο της κ. Άννας Δαμιανίδη εδώ: [ ]

Επιμενίδου 19

Επιμενίδου 19

Επιμενίδου 19 Αριστερά, φωτογραφία της Πένης Ψυχογιού από τον Μάρτιο του 1980. Δεξιά, του Daniel Frieken, αχρονολόγητη. Σίγουρα όμως μετά το 1980, όπως μαρτυρούν οι πεσμένοι σοβάδες που δεν διακρίνονται στην φωτό αριστερά, κάτι που είχαμε επισημάνει και στην πρώτη της ανάρτηση στις ΠΦΘ από τον Vassilis Veris

Δυο λήψεις του 1982, με σχεδόν ίδιο κάδρο

Αριστερά, στην φωτογραφία από τη συλλογή Παπαϊωάννου, από την ανατολική του πλευρά μισοκρύβεται από το μεγάλο δέντρο. Βλέπουμε όμως τον μιναρέ που υπήρχε δίπλα στον Όσιο Δαβίδ και την ανηφορίτσα που οδηγεί προς τα εκεί και παραμένει ίδια και το 1980 στη φωτογραφία της Π. Ψυχογιού. Ίδια είναι και σήμερα.

Η γειτνίαση με τον Όσιο Δαβίδ βοηθάει να εντοπίσουμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κτιρίου στις παλιές πανοραμικές. Ορίστε πώς φαινόταν σε πανοραμικές φωτογραφίες από τον μιναρέ της Αγ. Σοφίας. Αριστέρά, το 1889 στη φωτό των Schultz & Barnsley. Δεξιά, περίπου το 1915 από άγνωστο φωτογράφο.

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη