Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη
Από τον Νίκανδρο Καστανίδη
Ο πολιτικός μηχανικός Ελί Μοδιάνο (1881-1968), γιος του Γιακό Μοδιάνο (1857-?) και εγγονός του Σαούλ Μοδιάνο (1816-1883)
Δημόσια διαπιστευτήρια του Ελί Μοδιάνο
Ο πατέρας κι ο παππούς του Ελί Μοδιάνο
Φωτογραφία όπου σημειώνεται η παρουσία του Ελί Μοδιάνο. Ποιος είναι;;
Και σ’ αυτή τη φωτογραφία υπονοείται η παρουσία του Ελί Μοδιάνο. Ποιος είναι;;
Τρεις φωτογραφίες της Καμάρας του Frederick William Hasluck από τη Βρετανική Σχολή της Αθήνας (BSA). Χρονολογούνται από το 1914.
Βλέπουμε και το ζυθοπωλείο Αμπατζή, στην νοτιοδυτική πλευρά της Καμάρας, που πουλούσε Ζύθο Ναούσης.
Θόδωρος Νάτσινας
Μπροστά στην Τράπεζα της Ελλάδος
Απο το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου Old Salonica
Κάτω από τις κερκίδες του Καυταντζογλείου
Από το βιβλίο των Καλογερόπουλου-Ανδρεάδη “Η πόλη μας”
Σπύρος Αλευρόπουλος
τέσσερα χρόνια αργότερα και στη ρόδα ανέβηκε
και ψαράκια ψάρεψε
Μια πανοραμική του Λούνα παρκ σε λήψη Νώντα Στυλιανίδη από εδώ: https://www.thessalonikiartsandculture.gr/thessaloniki/palia-thessaloniki/to-aksexasto-loyna-park-sti-salamina
Λήψεις του 1991.
Σπύρος Αλευρόπουλος
Με την ευκαιρία, μια και ήμουν στη στέγη και το οπτικό πεδίο ελεύθερο, ένα κλικ δεξιά η Ροτόντα.
Δύο σχέδια του Ρόκκου Βιτάλη για τα έργα της παραλίας την δεκαετία του 1870. Το ένα είναι το γνωστό σχέδιο με την αποτύπωση της υπάρχουσας κατάστασης και της μελλοντικής, μετά την επιχωμάτωση της παραλίας. Το έχουμε δει έγχρωμο εδώ: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/photos/pcb.1300215087134788/1300213980468232/ Το δεύτερο αποτελεί ένα σκαρίφημα της προόδου των έργων το 1871. Μας δίνει μια πολύ ωραία εικόνα της παραλίας της πόλης σε μια στιγμή μετάβασης. Οι εικόνες αυτής της ανάρτησης προέρχονται από το βιβλίο «Η ανάδυση της σύγχρονης Θεσσαλονίκης» της Α. Γερόλυμπου-Καραδήμου (το σχέδιο βρίσκεται στο Πρωθυπουργικό Αρχείο Κωνσταντινούπολης).
Θόδωρος Νάτσινας
Το σκαρίφημα της προόδου των έργων του Βιτάλη είναι ένα πολύ ενδιαφέρον σχέδιο που δίνει εικόνα στην περιγραφή που δημοσιεύθηκε στον Ερμή για την κατάσταση της παραλίας πριν ολοκληρωθεί το έργο το 1882 (https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/photos/pcb.1294797701009860/1294797327676564/). Επίσης δίνει πληροφορίες για το χρονοδιάγραμμα των φάσεων του έργου. Η κατασκευή της παραλίας ήταν ένα σύνθετο έργο γιατί έπρεπε να γίνεται ενώ το λιμάνι εξακολουθούσε να λειτουργεί και, προφανώς, δεν έπρεπε να σταματήσει το εμπόριο καθώς δεν υπήρχε εναλλακτικό λιμάνι σε λογική απόσταση.
Για να συνεχίσει να δουλεύει το λιμάνι έπρεπε να συγχρονιστεί η καθαίρεση των παλιών προβλητών, με την κατασκευή μιας εναλλακτικής λύσης. Μια πιθανότητα τέτοιας εναλλακτικής λύσης δίνει το σκαρίφημα: να κατασκευαστούν πρώτα τμήματα της προκυμαίας (τουλάχιστον του κρηπιδώματος) και ίσως κάποιες νέες προβλήτες για να μπορούν εκεί να φορτο-εκφορτώνουν τα πλοία ενώ οι παλιές προβλήτες καθαιρούνταν. Φαίνεται στο σκαρίφημα ότι κατασκευαζόταν σε προτεραιότητα η περιοχή περίπου στην σημερινή πλ. Ελευθερίας, δίπλα στο πρώτο τελωνείο, κάτι που ήταν βολικό για την μετακίνηση των φορτίων. Το σκαρίφημα δείχνει επίσης ότι κατά προτεραιότητα κατασκευαζόταν και η δυτική άκρη της Κουντουριώτη – κάτι που θα επέτρεπε να δημιουργηθεί το οικόπεδο όπου θα κτιζόταν το δεύτερο τελωνείο. Με την κατασκευή του, και των προβλητών που το εξυπηρετούσαν, μπορούσε μετά να σταματήσει να λειτουργεί το πρώτο τελωνείο και να συμπληρωθεί η επιχωμάτωση μπροστά του αλλά και στα υπόλοιπα τμήματα.
Το σκαρίφημα του Βιτάλη δείχνει ότι δόθηκε προτεραιότητα και στο ανατολικό άκρο, στην περιοχή του Λ. Πύργου. Ίσως επειδή ήταν το πιο εύκολο σημείο καθώς το πλάτος της επιχωμάτωσης ήταν μικρό ή, ίσως, υπήρχε ανάγκη/δέσμευση να κατασκευαστεί το κτίριο του νοσοκομείου Γκουραμπά. Μάλιστα το Γκουραμπά φαίνεται ήδη κατασκευασμένο!
Στις επόμενες διαφάνειες παρουσιάζονται μεγεθύνσεις του σκαριφήματος αυτού, όπως έχουν δημοσιευθεί στο ίδιο βιβλίο της κας Γερόλυμπου-Καραδήμου.
Εδώ είναι το πρώτο τμήμα, το πιο δυτικό. Δδείχνει τα τελευταία προϋφιστάμενα παραλιακά κτίρια ενώ στο άκρο αριστερά, στο βάθος του κενού χώρου, θα υπήρχε το φρούριο του Βαρδαρίου. Εδώ η επιχωμάτωση έχει γίνει, στην έκταση όπου θα κατασκευαστεί το δεύτερο τελωνείο. Στο δεξί άκρο, το πιο νότιο κτίριο, που δεν φαίνεται καθόλου καλά, πρέπει να είναι η παλιά καραντίνα. Μεταξύ της καραντίνας και μέχρι το δυτικό τέλος της παλιάς οργάνωσης της παραλίας διακρίνεται ένας παραλιακός δρόμος που υπήρχε αλλά δεν ήταν συνεχής, σε σημεία σταματούσε. Αναλυτικότερα παρουσιάζεται στην επόμενη διαφάνεια.
Οι ογκόλιθοι που σχημάτισαν το κρηπίδωμα, την προκυμαία είναι στην θέση τους αλλά ενδιάμεσα έχουν μείνει κενά στην επιχωμάτωση. Ταυτίζονται με τις «λίμνες» ή την «χερσαία θάλασσα» που ανέφερε ο «Ερμής».
Προσπάθεια αντιστοίχισης του παλιότερου παραλιακού δρόμου στα δύο σχέδια του Ρόκκου Βιτάλη για τα έργα της παραλίας.
Η περιοχή μπροστά από τον Πύργο της Αποβάθρας έχει μπαζωθεί και μαζί με την προκυμαία προσφέρει χώρο για την εξυπηρέτηση της εμπορικής κίνησης από τα καράβια. Σε αυτό το σημείο θα δημιουργηθεί η πλ. Ελευθερίας (και στην πρώτη-περιορισμένη και στην δεύτερη-διευρυμένη φάση της ύπαρξής της). Τα παραλιακά τείχη αλλού έχουν χάσει το ύψος τους αλλού διατηρούνται ακόμα. Δεν είμαι σίγουρος τι είναι αυτές οι γραμμές που φαίνονται στο κρηπίδωμα, στο σημείο της εσωτερικής λίμνης στα δεξιά. Ίσως να είναι οι πάσσαλοι που αναφέρει ο «Ερμής» όπου κάθονται και ψαρεύουν κάτοικοι. (Μάλιστα μοιάζουν με καλάμια ψαράδων …)
Φωτογραφία και σχόλιο από τον κ. Ν. Καστανίδη: “Σχετικά με τη γωνία της προκυμαίας μπορούμε να κάνουμε την εξής υπόθεση: μήπως έγινε 1) για να προσαρμοστεί ο εργολάβος στις μειώσεις των αρχικών προϋπολογισμών για τα επιμέρους τμήματα του έργου (όπως μας πληροφορεί η τούρκική διατριβή “OSMANLI DÖNEMİNDE SELANİK LİMANI: 1869–1912” (Port of Thessaloniki During the Ottoman Period 1869-1912) [2009] του S. Bayram και 2) λόγω της αύξησης του βάθους στο σημείο της γωνίας (δηλ. στο σημερινό ύψος της Αγίας Σοφίας), όπως διαπιστώνουμε από ναυτικούς χάρτες της Θεσσαλονίκης, πριν το 1870;;;
Εικόνα και σχόλιο από τον κ. Ν. Καστανίδη: “Ναυτικός χάρτης του Θερμαϊκού, το 1850”
Μεταξύ της μπαζωμένης περιοχής της μελλοντικής πλ. Ελευθερίας και του Λ. Πύργου η επιχωμάτωση έχει μείνει πίσω – η εσωτερική θάλασσα καλύπτει την μεγαλύτερη έκταση αυτού του τμήματος.
Το ανατολικό τμήμα φαίνεται πιο ολοκληρωμένο. Και αυτό ταιριάζει με την περιγραφή στον «Ερμή». Εντύπωση κάνει η εμφάνιση του νοσοκομείου Γκουραμπά, στο σχέδιο αυτό του 1871. Ιδιαίτερα επειδή μοιάζει με την μορφή με την οποία το ξέρουμε από τις μεταγενέστερες φωτογραφίες. Είχε ήδη κατασκευαστεί; Ήταν γνωστό το σχέδιό του; Είχε σχέση ο Βιτάλης και με αυτό το έργο; Εντύπωση κάνει και η εμφάνιση του παραλιακού δρόμου που φαίνεται ολοκληρωμένος με πεζοδρόμια σε αρκετό μήκος δυτικά από τον Λ. Πύργο.
Το σκαρίφημα του Βιτάλη περιλαμβάνει σε παράθεση κάτι που μοιάζει με μια τυπική διατομή της προκυμαίας και της παραλιακής οδού.
Πολεοδομική εξέλιξη της Καλαμαριάς από το 1926 μέχρι το 2008, εμπλουτισμένη με εικόνες από τις αντίστοιχες χρονικές περιόδους [Τα πολεοδομικά σχεδιαγράμματα προέρχονται από την ιστοσελίδα “Η Καλαμαριά μέσα στο χρόνο. Πότε εντάχθηκε κάθε περιοχή στο σχέδιο πόλης”, επιμέλεια ioannis tsionas, 21-2-2022 https://storymaps.arcgis.com/stories/297db1f1036a45b0a7d3b277fe8d5cb5?fbclid=IwAR0LVv5hteiEx-NmCy7I3hDwV__62XM-FxkxbWLvJPhTkNsufsy_aeci_wY
Νίκανδρος Καστανίδης
Πιθανότατα μέρος της Καλαμαριάς το 1926
[Αναρτήθηκε από το κ. David Bravos, στη ΘΧΠ, στις 15-5-2021]
Η τραυματική εμπειρία των προσφύγων μας με το Λοιμοκαθαρτήριο και τη φρουρούμενη
Καραντίνα στην ακτή Αρετσού
[Αναρτήθηκε από το κ. David Bravos, στη ΘΧΠ, στις 19-5-2021]
[Αναρτήθηκε από το κ. David Bravos, στη ΘΧΠ, στις 19-5-2021]
Αρετσού, αρχές δεκαετίας του 1930
Καλαμαριά, τη χρονική περίοδο 1930-1935
Το “μπλόκο της Καλαμαριάς”, 13 Αυγούστου 1944 [Αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα:
https://www.alfavita.gr/koinonia/264557_mploko-tis-kalamarias-13-aygoystoy-1944?fbclid=IwAR25tFAS589z6QdwWZodRojZVLl-BgdFvtA-fFjqPl0UTX4rZRvdiXbZPyw
Οικογένεια προσφύγων στο Καραμπουρνάκι το 1945. Διακρίνονται πρόβατα που βοσκούν στη χέρσα έκταση στο βάθος…
Πηγή: Ιωαννίδου Ε. & Ροντρίγκες Χ. (1998), Δωρεά Πασαλίδου Ι.
Η λασπωμένη οδός Κ.Κ.Τ.36 το 1949 (σημερινή Κομνηνών 54) στην Καλαμαριά
Πηγή: Ιωαννίδου Ε. & Ροντρίγκες Χ. (1998), Δωρεά Πασαλίδου Ι.
[Αναρτήθηκε από το κ. David Bravos, στη ΘΧΠ, στις 15-5-2021]
1956
[Αναρτήθηκε από το κ. David Bravos, στη ΘΧΠ, στις 15-5-2021]
Η οδός Μεταμορφώσεως, δεκαετία 1950
Ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα, τη δεκαετία του 1960
1963 περίπου
[Ανάρτηση του κ. David Bravos στη ΘΧΠ, στις 15-5-2021]
Φοίνικας και ένα μέρος της Καλαμαριάς
[Ανάρτηση του κ. David Bravos στη ΘΧΠ, στις 15-5-2021]
Η οδός Μεταμορφώσεως, δεκαετία του 1980
1989;;;
[Ανάρτηση του κ. David Bravos στη ΘΧΠ, στις 15-5-2021]
Σήμερα
[Ανάρτηση του κ. David Bravos στη ΘΧΠ, στις 15-5-2021]
Aπό το https://www.ohiomemory.org και το ημερολόγιο της νοσοκόμας του Ερυθρού Σταυρού Μary Gladwin έχουμε μια ενδιαφέρουσα περιγραφή της «πύλης» του λιμανιού το 1917, μιας πύλης που -όπως λέει- δεν υπήρχε το 1914.
Μάρα Νικοπούλου
Η Γλάντγουιν ξεκινάει στις 6 Φεβρουαρίου 1917 από την Τουλώνη με το πλωτό νοσοκομείο Sphinx. Η μόνη φωτογραφία που βρήκα με το Sphinx στη Θεσσαλονίκη είναι από προηγούμενη παραμονή του εδώ, μεταξύ 1915-1916, όπως γράφει η πηγή [www.messageries-maritimes.org]. Σίγουρα πριν τις 20 Νοεμβρίου 1916, καθώς τότε βρισκόταν εν πλω προς την Τουλώνη.
Γράφει πάντα στο τρίτο ενικό, και αποκαλεί τον εαυτό της R.C. -Ερυθροσταυρίτισσα. Πλησιάζοντας την Θεσσαλονίκη, ο καπετάνιος κάλεσε «…την Αμερικανίδα και δύο Αγγλίδες νοσοκόμες που θα υπηρετούσαν σε γαλλικά νοσοκομεία, στην γέφυρα για να παρακολουθήσουν τα πολεμικά πλοία να ανοίγουν την τριπλή ατσάλινη πύλη που προφυλλάσσει το λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Οι τρεις τοίχοι από ατσάλινο δίχτυ που ήταν δεμένοι σε ψηλες σημαδούρες έλαμπαν σαν ασήμι στο πρωινό φως. Προστατεύονταν από πολεμικά και υποβρύχια στο βυθό της θάλασσας. Η πύλη ήταν καινούργια, δεν υπήρχε όταν η Αμερικανίδα Ερυθροσταυρίτισσα πέρασε πηγαίνοντας στο Βελιγράδι το 1914. Είχε 100 μέτρα μήκος και 40 μέτρα βάθος [ … ]».
Δεν ξέρω αν υπάρχουν φωτογραφίες που να βλέπουμε κάτι σχετικό – τις σημαδούρες ίσως;
Άλλη μια άποψη του Sphinx από την ίδια πηγή, όχι όμως από Θεσσαλονικη.
Νίκανδρος Καστανίδης
Από το βιβλίο των Καλογερόπουλου-Ανδρεάδη “Η πόλη μας”
Ανάρτηση Μιχάλη Τρεμόπουλου στις ΠΦΘ.
Λήψη Φεβρουαρίου 1978