Παραμένουμε στην περιοχή των Λαδάδικων που επισκεφτήκαμε αρκετά αυτές τις μέρες, με μια «ζωγραφιά». Λυκούργου με Πολυτεχνείου, το 1977, δια χειρός Λευκής Χριστίδου.
Στο ανατολικό πεζοδρόμιο, το κάδρο πιάνει ελάχιστα το γωνιακό κτίριο – υπαρκτό και αποκατεστημένο σήμερα. Μας δίνει όμως το επόμενο, που μάλλον δεν το έχουμε δει αλλού αποτυπωμένο ολόκληρο.
Ομοιότητες και (λίγες μόνο) διαφορές με το σήμερα…
Με βασικότερη αυτήν του κτιρίου με τους δύο ορόφους που έχει μείνει πλέον ισόγειο, και εδώ το βλέπουμε από την άλλη του πλευρά αλλά και από αέρος. Στο κόκκινο τετράγωνο δεξιά, το κομμάτι που υφίσταται ακόμα.
Τρεις φωτογραφίες στην πλατεία Αγοράς το γνωστό καπάνι της εποχής (Un Kapan) στις αρχές του 20ου αιώνα ταυτίζονται από μία ανέκδοτη φωτογραφία. Δίπλα από το κεντρικότερο σημείο της αγοράς, στο ανατολικό άκρο του οικοδομικού τετραγώνου 8 της πυρίκαυστης ζώνης αποκαλύπτονται τμήματα των οδών Καρίπη και Μενεξέ για πρώτη φορά. Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες αποτελούν σήμερα σημαντικά τεκμήρια για την ανάδειξη κι άλλων φωτογραφιών στα πολυδαίδαλα στενάκια της αγοράς.
H σημερινή ταύτιση των φωτογραφιών συμπληρώνει ένα ακόμη κομμάτι της χαμένης πόλης. Την πλατεία Αγοράς την είχαμε γνωρίσει από εδώ: https://archive.saloni.ca/36
Δυο φωτογραφίες της Βενιζέλου από το ξενοδοχείο Ρόμα του 1917.
Από το Στάιν ως το Τίριγγ ενώνονται για ένα πανόραμα της περιοχής προς τα ανατολικά.
Από τη συλλογή Giuseppe Mercatali, Ιταλού αξιωματικού (που πέθανε το 1918 από την Ισπανική γρίπη).
Εδώ, δεύτερο στο ανατολικό πεζοδρόμιο, διακρίνουμε το κτίριο που στέγασε το Ιταλικό Ταχυδρομείο [https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1216444632178501] και, μετά την πυρκαγιά, το Ορόσντι-Μπακ.
Μια εικόνα της περιοχής μετά τη φωτιά, με την πορεία της Βενιζέλου σημειωμένη με τα κόκκινα τοξάκια και τις κίτρινες βούλες σε Αλιάνς, Γιαχουντί χαμάμ και Άγιο Μηνά για προσανατολισμό. Από τις αρχικές φωτό, εκτός από το Στέιν, τη γλίτωσε το ψηλό κτίριο με τη δίρριχτη στέγη (πράσινη βούλα) -αυτό που στέγασε μετά τη φωτιά το Orosdi.
Το Ιταλικό ταχυδρομείο
Μια σπάνια φωτογραφία από το βιβλίο “La colonia Italiana nel vilayet di Salonicco” αναρτήθηκε πρόσφατα ως αναζητούμενη στις ΠΦΘ από τον Γιώργο Μπασαγιάννη.
Το Ιταλικό ταχυδρομείο σύμφωνα με τον τίτλο ̎ Ufficio Postale Italiano ̎ διατήρησε τη λειτουργία του μέχρι την οριστική του παύση τον Σεπτέμβριο του 1911. Πού βρισκόταν όμως το περίτεχνο κτήριο που φιλοξενούσε την ταχυδρομική υπηρεσία;
Σύμφωνα με την αποδελτίωση απέναντι από το κατάστημα Τίριγγ, παρά την πλατεία Ελευθερίας. Παρόλο που βρισκόμαστε στο κεντρικότερο σημείο της πόλης οι φωτογραφίες δεν αποκαλύπτουν την πρόσοψή του και η λύση δίνεται από μία κάρτα που συσχετίζει τα διπλανά κτήρια.
Η αταύτιστη φωτογραφία του Ιταλικού ταχυδρομείου.
Η κάρτα συσχέτισης από το ξενοδοχείο Όλυμπος Παλάς. (ebay)
Στη θέση του παλιού κτηρίου στον αριθμό 4 της οδού Σαμπρί πασά (μετέπειτα Βενιζέλου) κτίζεται το νέο μέγαρο που θα φιλοξενήσει το Ιταλικό ταχυδρομείο για λίγα χρόνια ακόμα. Η προηγούμενη θέση του αναζητείται.
Τα νούμερα των κτιρίων σε άσπρο κύκλο.
Φωτογραφίες από το εσωτερικό του ταχυδρομείου πάλι από το βιβλίο “La colonia Italiana nel vilayet di Salonicco” σε ανάρτηση του Γιώργου Μπασαγιάννη.
Η θέση του στην αεροφωτογραφία της Αλέκας Γερόλυμπου από το « Χρονικό της Μεγάλης Πυρκαγιάς » Στο ίδιο κτίριο, μετά την πυρκαγιά στεγάστηκε το πολυκατάστημα Ορόσντι-Μπακ, όπως είχαμε δει εδώ: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/323006448188995.
Αλέξανδρος Σαββόπουλος: Μια ακόμη φωτογραφία του κατεστραμμένου πλέον κτηρίου από την πυρκαγιά του 1917 στα αριστερά (βλ. ανάρτηση https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/photos/a.211295696026738/323004881522485 ). Επιπρόσθετη λεπτομέρεια, στον τοίχο του κενού χώρου διακρίνεται αδρά και η επιγραφή Ζαχαροπλαστείον...Αλμοσνίνο...
Μια ακόμη φωτογραφία του, δίπλα στο Ξενοδοχείο Παρνασσός
Φωτογραφίες από τη συλλογή του Giuseppe Mercatali, μια σειρά από τη Λέσχη (Casa) του Ιταλού Στρατιώτη. Με την ευκαιρία βλέπουμε και ένα τμήμα της οδού Μοσκώφ (σημερινή ονομασία), με κατεύθυνση προς την οδό Φράγκων. Στη διασταύρωση, δεξιά, φαίνεται η είσοδος προς το Τοπ Χανέ που είχε την μορφή κάστρου.
Βρέθηκαν στοιχεία για την λέσχη από την Μάρα Νικοπούλου που εντόπισε ότι η “Societa cooperativa Operaia di Mutuo Soccorso”, μια οργάνωση κοινωνικής αλληλοβοήθειας, που αναφέρεται στην πάνω πινακίδα της εισόδου, είχε ως πρόεδρο τον Αριγκόνι και υποστηρικτές μασονική οργάνωση, σύμφωνα με την είδηση από την Journal de Salonique (φύλλο από τον Ιούνιο του 1902). Η Μάρα προσδιόρισε επίσης και τη θέση της λέσχης από αεροφωτογραφίες.
Οι υπόλοιπες φωτογραφίες, πάλι από τη συλλογή του Mercatali, δείχνουν δραστηριότητες εντός της λέσχης και πίσω στην αυλή που διέθετε.
Ένα κάρο με βαρέλι (να υποθέσω κρασί) διασχίζει τον δρόμο.
Σήμερα ονομάζεται Μοσκώφ, αλλά τότε ήταν προέκταση της Φράγκων που έβγαζε στον Βαρδάρη.
Το άρθρο της Journal όπου αναφέρεται η νεοσύστατη τότε “Societa cooperativa Operaia di Mutuo Soccorso”.
Η θέση του κτιρίου της λέσχης επί της Φράγκων.
Και εδώ με την κόκκινη βούλα.
Δραστηριότητες εντός του κτιρίου.
Με το βασιλικό ζεύγος της Ιταλίας να κοσμεί τον τοίχο.
Χαρτάκι στην αυλή. Για κάποιο λόγο έχει μαζευτεί μεγάλος αριθμός θεατών, συμπεριλαμβανομένου και ενός ιερωμένου
Εξερευνώντας την αυλή.
Την μεσοπολεμική Καμάρα, εορταστική έτσι κι αλλιώς, με τα λαμπιόνια της και τις ηλεκτρικές γραμμές, το τραμ της και την δεσπόζουσα άπλα της στην στενωπό της Εγνατίας, την γιορτάζουμε σήμερα λίγο περισσότερο.
Μάιος 1916. Ο φωτογράφος της Γαλλικής Στρατιάς με το κωδικό όνομα «Οπερατέρ Κ» (που εκείνη την εποχή πρέπει να ήταν ο Γκαστόν Σερώ) στέκεται στην 26ης Οκτωβρίου, στο ύψος που σήμερα είναι το Δικαστικό Μέγαρο, και φωτογραφίζει τους Γερμανούς αιχμαλώτους από την κατάρριψη του Ζέπελιν.
Το πρώτο προς τον θεατή κτίριο βρισκόταν στην συμβολή Σαπφούς με 26ης Οκτωβρίου, πίσω του είναι η αρχή της Ενωτικών.
Παρατήρηση Θ. Νάτσινα: Αυτή η φωτογραφία μας δίνει και τη θέση ακόμα μιας στάσης του τραμ. Πρέπει να είναι η 18η της γραμμής της Εγνατίας.
Τα ίδια εντυπωσιακά κτίρια είχαμε δει και παλιότερα, σε καρτ-ποστάλ της εποχής που το τραμ ήταν ακόμα ιππήλατο. «Χαιρετισμούς από την Θεσσαλονικη. Μεγάλη οδός του Μπεχτσινάρ» γράφει η λεζάντα της.
Και τα ξαναβλέπουμε την δεκαετία του ’70, στην λεπτομερή αποτύπωσή τους από την Λευκή Χριστίδου, όπου διαβάζουμε και μερικές από τις ταμπέλες: Μεταφορές, γερανοί, κουρείον… και φυσικά την τεράστια φωτεινή ταμπέλα της ‘Πίτσος’.
Σημείωση Θ. Νάτσινα:
Στην εικόνα φαίνεται και μια στάση του ΟΑΣΘ – μετεξέλιξη της στάσης του τραμ που υπήρχε περίπου στο ίδιο σημείο όπως φαίνεται στην πρώτη φωτογραφία.
Συνεχίζοντας με το υλικό του ΙΑΠΕ μια αεροφωτογραφία της περιοχής του Ντεπώ και της Σοφούλη κατά τον ΑΠΠ.
Η φωτογραφία διατίθεται σε πολύ καλή ανάλυση που επιτρέπει να φανούν αρκετές ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες.
Η πλήρης αεροφωτογραφία
Η πάνω αριστερά γωνία. Μόλις διακρίνεται το ντεπώ (κυριολεκτικά το αμαξοστάσιο του τραμ). Δίπλα του φαίνεται το κτίριο που υπήρχε στην γωνία Γαβριηλίδη, Όλγας, Δημητρακοπούλου.
Διαγώνια δεξιά το κτίριο πρέπει να είναι αυτό που υπάρχει ακόμα.
Το δρομάκι διαγώνια φαίνεται να ήταν η σημερινή Γαβριηλίδη λίγο μετατοπισμένη.
To κτίριο που υπάρχει ακόμα
Λίγο πιο δεξιά κυριαρχεί η βίλα Αλλατίνι και φαίνεται και η βίλα Μορπούργκο (Ζαρντινίδη). Τρία κτίρια που προϋπήρχαν με μέτωπο στην Όλγας κοντά στην Πλούτωνος.
Το κτίριο δεξιά ανήκει στο στρατόπεδο της πρώην Ναυτικής Διοίκησης.
Το κτήριο της πρώην Ναυτικής Διοίκησης υπάρχει ακόμη και δυστυχώς είναι αφημένο στην τύχη του και ρημάζει.
φωτο από Μηνά Δρεστηλιάρη
Όπως σημειώνει ο Χάρης Βαρβογλης:
Αριστερά είναι το κτίριο ιδιοκτησίας Γιακό Μοδιάνο, που τη δεκαετία του 1900 στέγαζε το “Καφέ Πέρα Παλάς”. Από το 1910 μέχρι το 1923 στέγαζε την οικογένεια Κώτσου Νικολάου. Με τον θάνατο του Κώτσου έμεινε εκεί ο Άγγλος πρόξενος. Το Εξοχικό Φλόκα ήταν το κτίριο κοντά στην οδό Βασιλίσσης Όλγας, στο δεξιό μέρος του οικοπέδου. Δεν είμαι σίγουρος τι απεικονίζει το λευκό σχήμα στο κάτω μέρος του οικοπέδου. Δυστυχώς όλοι όσοι γνώριζαν περισσότερα έχουν πεθάνει.
Η βίλα των αεροπόρων και το αεροδρόμιο – διακρίνονται τα αεροπλανάκια..
Όπως σημειώνει ο Μηνάς Δρεστηλιάρης:
Η συγκεκριμένη σκάλα ήταν περίπου στην προέκταση της οδού Ρωσσίδου. Με βάση κάποιον Γαλλικό χάρτη του 1917, υπολογίζεται ότι ήταν περίπου εκεί που είναι η κόκκινη γραμμή