Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη
Από την αυλή του Ελληνικού Παρθεναγωγείου στην οδό Σωκράτους, το κτίσμα σε κατάσταση εγκατάλειψης. Μέσα της δεκαετίας του 1930. Εμφανίστηκε σήμερα, και είναι μια μοναδική μέχρι στιγμής καθαρή λήψη του σημαντικού αυτού κτιρίου από κοντά. Συμπληρώνει την ανάρτησή μας που έγινε για το Παρθεναγωγείο στην ΘΧΠ πριν 4 μέρες. Αναγνώριση από την Μάρα Νικοπούλου.
Ίδια σπασίματα στις στέγες, στρογγυλεμένη η υπόλοιπη... Το Παρθεναγωγείο στη Σωκράτους.
Hροδότου 17, το κτίριο που στεγάζει τώρα την Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων. Η φωτογραφία από άλμπουμ του Φώτη Καζάζη με λανθασμένη λεζάντα (“Άνδρας περπατάει στην οδό Αθηνάς, 1968) αναρτήθηκε στις ΠΦΘ από τον κ. Akis Vidiniotis (24/4/2016) και μεταφέρθηκε στη σωστή της θέση από τον Στάθη Ασλανίδη με την απόδειξη που ακολουθεί.
Η φωτογραφία συσχέτισης (αριστερά) είναι τραβηγμένη μέσα απ’ το προαύλιο του Αγ. Νικολάου του Ορφανού. Ένας λόγος που έστειλε τις «έρευνες» στο σημείο ήταν η σκιά του σταυρού που διακρίνεται στην αρχική (τη δεξιά φωτό)
H φωτογραφία ανέβηκε το 2014 στις ΠΦΘ από τον Γ.Μανιό και η ταμπέλα στην αριστερή γωνία έδινε τον δρόμο με τους κυβόλιθους: Αγ. Δημητρίου. Το ερώτημα αφορούσε τον ανηφορικό δρόμο με το καλντερίμι. Κάποια στοιχεία του οδήγησαν την Μάρα Νικοπούλου στην Ευριπίδου...
Ευριπίδου με Αγ. Δημητρίου.
H φωτό δεν έγραφε πηγή, οπότε αν την ξέρει κάποιος, παρακαλώ πολύ να την συμπληρώσει. Η χρονολόγηση που αναφέρθηκε είναι 1918-1919.
Και ελάχιστα πιο κάτω
Το πρόσθετο υποστηρικτικό υλικό από τον Adrian Wright τον «τοποθέτησε» με σιγουριά.
Μετά, στην ίδια συζήτηση, ο κ. Νικόπουλος πρόσθεσε και μια λήψη του 1930 από τον Paul Collart, κι έτσι «κλείσαμε» το κομμάτι της Ευριπίδου από την Αγ. Δημητρίου ως το τέλος της στην Κασσάνδρου.
Η φωτογραφία του Collart χρησιμεύει και για να ξαναφέρει στη θέση της και μια φωτογραφία (του Λυκίδη, αν δεν κάνω λάθος) που κατά καιρούς έχει αναρτηθεί και στις ΠΦΘ και στην ΑΘ και έχει «παίξει» ανάμεσα σε Αγ. Δημητρίου με Ευριπίδου και Αγ. Δημητρίου με Αισχύλου. Ισχύει σίγουρα το πρώτο, καθώς το μπαλκόνι της ΒΑ γωνίας στου Collart –αριστερά, σε αυτήν– είναι σαφώς το ίδιο. Διακρίνεται μάλιστα και η αρχή από την ταμπέλα “Ακαδημία Χορού” που εδώ φαίνεται ολόκληρη.
Γεώργιος Κ. Χατζηκυριακού (1863-1933), μια αξιοσημείωτη προσωπικότητα της Θεσσαλονίκης. Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Βιογραφικό και ενδεικτικά βιβλία που συνέγραψε στις φωτογραφίες που ακολουθούν.
Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1863. Ο πατέρας του ήταν πλοιοκτήτης, κατάγονταν από τα Ψαρά και μετεγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη, στα μέσα του 19ου αιώνα, όπου παντρεύτηκε Θεσσαλονικιά.
Φοίτησε στο Γυμνάσιο της Θεσσαλονίκης και σπούδασε στο Φυσικομαθηματικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Δίδαξε Φυσικές Επιστήμες στο Γυμνάσιο των Σερρών και με την έναρξη του Μακεδονικού Αγώνα, το 1904, τοποθετήθηκε στο Γενικό Προξενείο Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη ως επιθεωρητής των Ελληνικών Σχολείων της Μακεδονίας, με πρόταση του προξένου Λάμπρου Κορομηλά, Οι υπηρεσίες που προσέφερε στο Μακεδονικό Αγώνα με την ιδιότητα του επιθεωρητή ήταν σημαντικότατες. Εκτός από τις μυστικές αποστολές που αναλάμβανε, είχε και μια άμεση εποπτεία από τις καταστάσεις των ελληνικών πληθυσμών στις περιοχές της Μακεδονίας, παράλληλα ερχόταν σε επαφή και με τους παράγοντες των ελληνικών κοινοτήτων. Αυτές οι δραστηριότητες του ήταν πολύτιμες, τότε, στους ιθύνοντες του Μακεδονικού Αγώνα.
Την περίοδο εκείνη παντρεύτηκε τη Χαρίκλεια Ζαλτάνου, κόρη του Βασίλη Ζαλτάνου, υφασματέμπορου με έδρα το Άμστερνταμ. Η οικογενειακή κατοικία του ήταν στην οδό Σερρών, δίπλα στο Παπάφειο ορφανοτροφείο.
Το 1909 που επανεκδόθηκε, για λίγο, η εφημερίδα “Αλήθεια” ο Γ. Χατζηκυριακού ήταν διευθυντής και ιδιοκτήτης της, ο οποίος θεωρείται κι ως πρώτος αρθρογράφος της Θεσσαλονίκης. Όταν διακόπηκε η έκδοση της “Αλήθειας” συνεργάστηκε με την “Νέα Αλήθεια”.
Το 1910 εμφανίζεται ως διευθυντής και μιας άλλης εφημερίδας της “Οικονομικής Επιθεώρησις” . Τη χρονιά αυτή εκλέχθηκε στη δημογεροντία της Ελληνικής κοινότητας και διετέλεσε γραμματέας της εφορείας των Ελληνικών σχολείων.
Μετά την επικράτηση των Νεότουρκων, το 1909, απελάθηκε από τη Θεσσαλονίκη για την πολύπλευρη εθνική του δράση. Επέστρεψε το 1912 κι διορίστηκε Γενικός Επιθεωρητής Εκπαιδεύσεως Μακεδονίας.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 διορίστηκε δημοτικός σύμβουλος στη Θεσσαλονίκη και στις εκλογές του 1923 εκλέχθηκε βουλευτής με τους Φιλελευθέρους του Βενιζέλου. Από τη θέση του αυτή έκανε αρκετές κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις για τη λειτουργία του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τον Ιούνιο του 1925 έγινε, για λίγες μέρες, υπουργός Παιδείας στη κυβέρνηση του Πάγκαλου.
Γύρω στο 1930 ήταν πρόεδρος του Συλλόγου Μακεδονομάχων “Παύλος Μελάς”.
Απεβίωσε το 1933
Σύμφωνα με τον Κ. Τομανά “...έμενε στην οδό Σερρών, απέναντι από την δυτική πόρτα της αυλής του Παπάφειου.”
Η φωτογραφία του Παπάφειου είναι το 1917
Ένα από τα βιβλία του Γ. Χατζηκυριακού
Ένα ακόμη από τα βιβλία του Γ. Χατζηκυριακού
Μια πρωτοεμφανιζόμενη μεσοπολεμική φωτογραφία του Ελληνικού Παρθεναγωγείου στην οδό Σωκράτους, λίγο πιο πάνω από τον Άγ. Αθανάσιο, μας δίνει την ευκαιρία να αναφέρουμε ένα αιματηρό περιστατικό που συνέβη εκεί την Παρασκευή 12/11/1908 και το οποίο δημοσιεύτηκε μετά από δυο μέρες στην Journal de Salonique: “Οι πιο αντιφατικές πληροφορίες διαδόθηκαν χθες για το φοβερό δράμα το βράδυ της Παρασκευής. Ιδού όμως τι ακριβώς συνέβη: Ο καβάσης του Ελληνικού Παρθεναγωγείου στη γειτονιά της Αχειροποιήτου, εδώ κι αρκετό καιρό κρατούσε μια εντελώς αδιάκριτη στάση απέναντι στα κορίτσια του Παρθεναγωγείου και την διευθύντρια. Κατόπιν συστάσεων που του έγιναν ο καβάσης ήταν συγκρατημένος όμως την περασμένη Παρασκευή, στη διάρκεια της μέρας, έκανε αγενείς παρατηρήσεις τόσο στα κορίτσια όσο και στην διευθύντρια. Η δεσποινίς Λίλυ, φώναξε τον καβάση στο γραφείο της, και τον επέπληξε έντονα. Αυτός πυροβόλησε την νεαρή γυναίκα, τραυματίζοντάς την στο αριστερό της στήθος, Ο καβάσης πυροβόλησε ακόμη αρκετές φορές που δεν επληξαν ευτυχώς κανέναν. Οι οικότροφες πανικοβλημένες προσπάθησαν να φύγουν απ' όπου μπορούσαν. Πολλές πήδηξαν απ' το παράθυρο και υπέστησαν τραύματα, άλλες περισσότερο κι άλλες λιγότερο σοβαρά. Ένα κορίτσι έσπασε τα πόδια της. Η αστυνομία έτρεξε αμέσως επί τόπου και άρχισε να αναζητά τον δολοφόνο για να τον συλλάβει. Αυτός πρόλαβε να ξεφύγει από την πίσω πόρτα, αφού έβαλε φωτιά στο δωμάτιό του. Η διευθύντρια διακομίστηκε αμέσως στο νοσοκομείο όπου κρίθηκε ότι το τραύμα της ήταν πολύ σοβαρό. Η δύστυχη μετά από λίγο ξεψύχησε παρά τις εντατικές φροντίδες των καλύτερων γιατρών που είχαν σπεύσει. Το δράμα προκάλεσε βαθιά συγκίνηση σ' ολόκληρη την πόλη και χθες, καθ' όλη τη διάρκεια της μέρας η Ελληνική Εφορεία δέχθηκε πλήθος συλλυπητηρίων από τις Αρχές και τους προύχοντες της πόλης. Η κηδεία έγινε σήμερα το πρωί στις 11 με πολύ κόσμο. Πολλά στεφάνια, που έφεραν αγόρια και κορίτσια από τα ελληνικά σχολεία συνόδευαν την πομπή, η οποία είχε επικεφαλής της τον Έλληνα Μητροπολίτη. Δυο πολύ όμορφοι λόγοι εκφωνήθηκαν, ένας στην εκκλησία από τον κ. Σιγάλα και ο άλλος στο νεκροταφείο από τον κ. Αργυρόπουλο, καθηγητή στο Ελληνικό Γυμνάσιο. Η Journal de Salonique επ' ευκαιρία του θλιβερού αυτού γεγονότος συλλυπείται βαθύτατα την Ελληνική Εφορεία και την οικογένεια του θύματος”. Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο.
Το Παρθεναγωγείο αριστερά, με τις ημιστρογγυλές στέγες. Όταν κατεδαφίστηκε την θέση του κατέλαβε το 5ο Γυμνάσιο Θηλέων, ενώ σήμερα είναι εκεί το 17ο Γυμνάσιο-Λύκειο.
Το κτίριο, σε άλλη του φωτογραφία, ονοματίστηκε ως αυτό που στέγαζε το Παρθεναγωγείο στις ΠΦΘ από τον Αθ. Νικόπουλο
Από το Μακεδονικό Ημερολόγιο μια ματιά στο εσωτερικό της αυλής και το σχολείο, αναρτημένη από τον Αλέξη Αθάνατο στις ΠΦΘ
“Ομαδική” φωτογραφία του 1907, από τον Μιχαήλ Λιόντα σύμφωνα με τις πληροφορίες που αναφέρονται στην ψηφιοποιημένη συλλογή του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα. Λογικά, κάπου ανάμεσα στους εικονιζόμενους βρίσκεται και το θύμα.
Το δημοσίευμα στην εφημερίδα που εξιστορεί το συμβάν.
Ένα χρόνο αργότερα (7/12/1909) μαθαίνουμε το όνομα του δράστη (Abeddin) και ότι συνελήφθη στην Κοζάνη.
Καμιά φορά αυτά που γράφονται πάνω στις φωτογραφίες αξίζει να τα λαμβάνουμε υπόψη. Η συγκεκριμένη φωτογραφία το γράφει, στα γαλλικά μεν αλλά το γράφει: Πλατεία Αγοράς 28/4/1916. Στις ΠΦΘ ταξίδεψε στο Μπεζεστένι, Βενιζέλου με Δημοσθένους (νυν Παπαδοπούλου), χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο. Ας την επαναποθετήσουμε εκεί που πραγματικά ανήκει. Πλατεία Αγοράς (Ουν Καπάν), σχεδόν στη γωνία δεξιά με Μπαλάνου. Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο.
Η φωτογραφία συσχέτισης από το βιβλίο του Ηλία Πετρόπουλου Old Salonica.
Είχε συμπεριληφθεί στην ανάρτηση της ΘΧΠ για το Ουν Καπάν
Ο φωτογράφος μόλις έχει περάσει τη διασταύρωση Πολιορκητού με Παλαμήδου-Μπουμπουλίνας και φωτογραφίζει προς τα πάνω, προς την οδό Δώδώνης – δηλαδή προς την ανατολή.
Η αυτοχρωμική φωτογραφία από τη συλλογή Kahn έκανε μια αρκετά μεγάλη βόλτα παλιότερα στις ΠΦΘ, καθώς ο κ. Νικόπουλος είχε προτείνει για διερεύνηση τον μιναρέ των Ταξιαρχών (Ικί Σεριφέ), της Αγ. Αικατερίνης και του Σαλί. Η κλίση του δρόμου αλλά και η «σκούρα» βάση του μιναρέ είχε οδηγήσει την Μάρα Νικοπούλου στην περιοχή του Ζιχνί τον Δεκέμβριο του ’14 Οι σχετικές συζητήσεις: https://www.facebook.com/photo.php?fbid=470672943026436&set=oa.10151481312509599&type=3&theater
Λήψη του Léon Busy στα 1918. Από το βιβλίο: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΓΧΡΩΜΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ 1913 & 1918, εκδ Ολκός, σ.156
... Κάτι που τελικά «κλείδωσε» τον Ιούλιο 2015, με την συσχέτιση της προηγούμενης φωτογραφίας με αυτή, πάλι από την συλλογή Kahn, από τον Στ. Ασλανίδη. Είμαστε στην Δημ. Πολιορκητού, λίγο χαμηλότερα απ’ την Δωδώνης και ο φωτογράφος κοιτάζει προς τα νοτιοδυτικά.
[Η παλιά συζήτηση στις ΠΦΘ εδώ: https://www.facebook.com/photo.php?fbid=846514162108977&set=oa.10152939728559599&type=3&theater]
Λήψη του Léon Busy στα 1918. Από το βιβλίο: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΓΧΡΩΜΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ 1913 & 1918, εκδ Ολκός , σ. 50
Για την συνέχεια, η διασταύρωση Σοφοκλέους με την Κασσάνδρου, με ένα απόσπασμα από φωτογραφία του 1910 (από την σελίδα του Любомир Юруков). Στην νοτιοδυτική γωνία, το γνωστό ριγέ κτίριο. Στη βορειοδυτική, μια μάντρα.
Το κόκκινο βέλος δείχνει την πορεία της Σοφοκλέους.
Από τη γωνία Σοφοκλέους με Γαλιλαίου, η θέα προς το Αλατζά Ιμαρέτ, σε φωτογραφία που τράβηξε ο Ζοζέφ Πιγκασού το 1916-17.
Ανεβαίνοντας λίγο παραπάνω. Μια φωτογραφία από δημοπρασία που σε άλλη εκδοχή της είχε ανέβει και παλιότερα από τον κ. Σεραφίδη στις ΠΦΘ και ταυτίστηκε στη ΘΧΠ από τον Ευστάθιο Ασλανίδη τον Φεβρουάριο του 2017.
Η εικόνα του δρόμου ακόμα παραπάνω. Η φωτογραφία από άλμπουμ των ημερών της φωτιάς αποτυπώνει ένα ακόμα μπαούλο που μεταφέρεται σε ασφαλές σημείο. «Βαφτίστηκε» σε ανάρτησή της (στην ΑΘ ή τις ΠΦΘ), με βάση παλιότερη ταυτοποίηση του Στ. Ασλανίδη της κατοχικής φωτογραφίας που ακολουθεί.
Το σπίτι αριστερά με τα τρία χαμηλά παράθυρα και το κοίλο στήριγμα του σαχνισιού που φαίνεται και στις δυο προηγούμενες επέζησε σίγουρα μέχρι την Κατοχή
Τα σημεία συσχέτισης με κόκκινα νούμερα.
Ο γιατρός Marcel Bolotte σε μια λήψη του από τον μιναρέ του Αλατζά, αποτυπώνει την περιοχή. Η οδός Σοφοκλέους ορίζεται σημειώνοντας πάλι το ίδιο σπίτι αριστερά και ένα λίγο παραπάνω δεξιά, που επίσης φαίνεται στις προηγούμενες φωτογραφίες. Στο νούμερο 3, το σπίτι που «κράτησε» μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’90 και αποτυπώθηκε σε κοντινά πλάνα από τον Σ. Ιορδανίδη.
Τότε ήταν ήδη τουλάχιστον 55 ετών, καθώς ο Στ. Ασλανίδης «το είδε» και στην φωτογραφία των Schultz + Barnsley.
Το σπίτι στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ήταν σε άσχημη κατάσταση πλέον. 1957, φωτογράφος Cas Oorthuys, αρχείο Nederlands Fotomuseum. Ολλανδικό Φωτογραφικό Μουσείο
1957, φωτογράφος Cas Oorthuys, αρχείο Nederlands Fotomuseum. Ολλανδικό Φωτογραφικό Μουσείο
Μάλλον αρχές δεκαετίας ’80. Φωτό του Σωκράτη Ιορδανίδη από την ψηφιακή συλλογή του ΜΦΘ. Λίγο πριν βγούμε στην Ολυμπιάδος, Σοφοκλέους 32 (το “3” που σημειώσαμε πριν) και 34.
Ο Σ. Ιορδανίδης ανεβαίνει μερικά μέτρα και μας δείχνει την Σοφοκλέους από το νούμερο 32 προς τη θάλασσα.
Η οδός Σοφοκλέους, αν και όχι ιδιαίτερα μεγάλου μήκους, αποδείχτηκε ιδιαίτερα ελκυστική για τους φωτογράφους σε διάφορες εποχές. Συμμαζεύουμε εδώ ‘αφιερώματα’ και ταυτοποιήσεις που έχουμε κάνει και σε άλλες ομάδες τα προηγούμενα χρόνια, και την συμπληρώνουμε στον χάρτη μας.
Η ταμπέλα του δρόμου στην αρχή του, την γωνία με την Αγ. Δημητρίου, σε ζουμ από φωτογραφία του Ζοζέφ Πιγκασού.
Οι κυβόλιθοι της Αγ. Δημητρίου συναντούν το λιγότερο περιποιημένο καλντερίμι της Σοφοκλέους σε μια φωτογραφία που αναρτήθηκε το 2013 στις ΠΦΘ. Εδώ η ταμπέλα δεν φαινόταν καθαρά, κι έτσι με τις τότε γνώσεις, ο δρόμος είχε κάνει μια βόλτα (από Δ. Πολιορκητού ως Δ. Γούναρη) πριν έρθει να κουμπώσει στη θέση του από τον κ. Ασλανίδη
Αυτή η φωτογραφία του 1928 και οι επόμενες τρεις, διαφορετικής εποχής, αποτελούσαν ένα μικρό αφιέρωμα στην Σοφοκλέους, αναρτημένο από τον Σπύρο Αλευρόπουλο στην ΑΘ τον Μάρτιο του 1914.
Ένα κοντινότερο πλάνο της κλινικής Θεοφύλακτου, πάλι από ανάρτηση Γ. Δελή.
Κατοχική, του 1943
Και το 1963, από ακόμα παλιότερη ανάρτηση του Α. Νικόπουλου.
Φωτό: Lala Aufsberg.
Πίσω στο Nοέμβριο του 1916 και σε μια φωτογραφία του γιατρού Marcel Bolotte που ανάρτησε η Γιώτα Ησαϊάδου στις ΠΦΘ (3/7/14) και ταυτοποιήθηκε με τη βοήθεια της φωτό του 1943 από την Μάρα Νικοπούλου.
Το «ριγέ» κτίριο που είδαμε στην προηγούμενη φωτογραφία δεξιά και οριοθετεί την γωνία Σοφοκλέους με Κασσάνδρου, δεσπόζει και στο απόσπασμα της πανοραμικής που τραβήχτηκε από τον μιναρέ του Αγ. Δημητρίου μετά τη φωτιά. Η περιοχή φυσικά ήταν εκτός της πυρίκαυστης ζώνης.
Από το ίδιο σημείο, βλέποντας την πύλη των Αγ. Αναργύρων και την Επταπυργίου ν ακολουθεί τα τείχη σε τρεις διαφορετικές εποχές. Πριν το 1920, μεσοπόλεμος, κατοχή, με τις βασικές σταθερές του τοπίου να είναι εκεί, εκτός του μιναρέ του Popara Baba-zade Celebi Husein Bey (που έτσι κι αλλιώς είχε προδιαγραφεί η μοίρα του).
Από την άλλη, η βλάστηση διαρκώς μειούμενη.
Αρχίζουμε από την πρωτοεμφανιζόμενη μεσοπολεμική φωτογραφία με το αυτοκίνητο εποχής, που μάλλον σταμάτησε για να θαυμάσουν οι εποχούμενοι την θέα.
Ο μιναρές του Popara ακόμη στην θέση του. Εντυπωσιακή η πληθώρα των δέντρων.
Και η κατοχική ματιά κάποιου γερμανού επισκέπτη.