Saloni.ca Archive

Από τον Θόδωρο Νάτσινα

Στη φωτογραφία, που ίσως είναι η καλύτερη με ένα πιθανό omnibus, το «λεωφορείο» βρίσκεται μπροστά από το σταθμό Salonique-ville του ενωτικού σιδηρόδρομου Θεσσαλονίκη-Κωνσταντινούπολη, στη σημερινή διασταύρωση δυτικής εισόδου και 26ης Οκτωβρίου.

Αν η φωτογραφία δεν έχει πρόβλημα στην ταυτοποίησή της, δείχνει omnibus να λειτουργεί μετά το 1893, έτος αρχής της κατασκευής του ενωτικού σιδηρόδρομου.

Πηγή: Τα τραίνα στο βορειοελλαδικό χώρο (1871-1965), Αρχείο: Χρήστου Π. Καλεμκερή Ένα δεύτερο –πιθανό- ίχνος των omnibus, ιππήλατων λεωφορείων, στη Θεσσαλονίκη.

Εδώ φαίνεται η άκρη από μια άμαξα που μοιάζει σαν αυτή των omnibus (αλλά μπορεί και να μην είναι, μπορεί να είναι κάποιο όχημα για το ταχυδρομείο).

Το σημείο, ταχυδρομείο πριν το 1917, είναι στην πλ. Πετρακάκη, στα Λαδάδικα. Το κτίριο αυτό έχει μετατραπεί στο ξενοδοχείο Bristol τώρα, απέναντι από τον Ζύθο. Ένα τρίτο –πιθανό- ίχνος των omnibus, ιππήλατων λεωφορείων, στη Θεσσαλονίκη.

Αυτή είναι λιγότερη πιθανή από τις προηγούμενες του άλμπουμ. Η άμαξα που διακρίνεται δεξιά είναι άγνωστο αν είναι από αυτές που χρησιμοποιούσαν σαν λεωφορεία ή αν είναι μετέπειτα χρήση παλιού λεωφορείου ή άμαξα για πυροσβέστες ή τίποτα από αυτά….

Πηγή: κατάλογος της έκθεσης «Η Δύση της Ανατολής», ΜΙΕΤ, 2012 Μια μεγέθυνση της προηγούμενης για να φανούν οι λεπτομέρειες καλύτερα.

Μια ακόμα πιθανή φωτογραφία ιππήλατου λεωφορείου. Για καμιά δεν είμαστε 100% σίγουροι ότι είναι λεωφορεία και ότι δεν είναι κάποια μεγάλη ιδιωτική άμαξα (επιβατική ή μεταφορών). Αλλά μάλλον κάπως έτσι ήταν τα λεωφορεία της Θεσσαλονίκης.

Οδός Αβέρωφ, αμέσως γειτονική του λιμανιού, κοντά σε μια αποθήκη που σήμερα είναι κινηματογραφική αίθουσα. Απροσδιόριστη ημερομηνία, πρώτη ή δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα.

Πηγή: «Οι τροχιόδρομοι Θεσσαλονίκης, Βόλου και Καρλοβασίων Σάμου» έκδοση του μουσείου φωτογραφίας «Χρήστος Καλεμκερής». Στο βιβλίο η λεζάντα λέει ότι είναι η οδός Κουντουριώτη και ότι βλέπουμε ένα ιππήλατο τραμ. Προφανώς έχει γίνει παρανόηση Άλλη μια λεπτομέρεια από την προηγούμενη φωτογραφία Δημοσίευση για τα λεωφορεία (omnibus) στην εφημερίδα της Θεσσαλονίκης «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», της 25/6/1888.

«Αρξαμένης από της παρελθούσης εβδομάδος της υπηρεσίας των λεωφορείων, εφιστώμεν την προσοχήν των αμαξηλατών, τους οποίους παρακαλούμεν να σταματώσι τα λεωφορεία οσάκις πρόκειται να κατέλθη τις, διότι μέχρι τούδε ουκ ολίγα δυστυχήματα συνέβησαν»!!!

Το αν εννοεί ότι άρχισε η υπηρεσία των λεωφορείων. είναι θέμα περαιτέρω έρευνας.

Πηγή: Αρχείο ΑΠΘ

Μια περιγραφή των ιππήλατων λεωφορείων στη Θεσσαλονίκη του 1890 από το καταπληκτικό κείμενο για τους Πύργους του Δ.Κ. Βαρδουνιώτη.

Ο Παράδεισος ήταν εξοχικό κέντρο στην σημερινή Βασ. Όλγας – ίσως κάπου στη στάση Γεωργίου. Οπότε η γραμμή ήταν πλ. Ελευθερίας – στάση Γεωργίου και την έκαναν σε 15 λεπτά! Το εισιτήριο έκανε ένα γρόσι και ήταν τόσο άσχημες οι συνθήκες μετακίνησης που ο συγγραφέας τα παρομοιάζει με «αντεροβγάλτες», ίσως εμπνευσμένος από τον Τζακ που έδρασε στο Λονδίνο μόλις δύο χρόνια νωρίτερα, το 1888.

Πηγή: Πανεπιστήμιο Πάτρας,

Ένα ακόμα απόσπασμα από το κείμενο του 1890 του Δ.Κ. Βαρδουνιώτη.

Σε περιγραφές των ιππήλατων λεωφορείων έχει αναφερθεί συχνά ότι ήταν τύπου κλειστών Λαντώ των τεσσάρων θέσεων. Το απόσπασμα αυτό κάνει σαφές ότι τα λεωφορεία αυτά ήταν περισσότερων θέσεων.

Ένα μικρό αφιέρωμα στον μικρό δρόμο Αγ. Γεωργίου που οδηγούσε από την Εγνατία στη Ροτόντα. Οι διαθέσιμες φωτογραφίες είναι πολύ λιγότερες από τις αντίστοιχες του παράλληλού του προς τα δυτικά, της Απ. Παύλου. Λήψη Auguste Léon, 1913 στην Αγ. Γεωργίου Από το βιβλίο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΓΧΡΩΜΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ 1913 & 1918 Thessalonique Les autochromes du Musée Albert-Kahn, εκδόσεις ΟΛΚΟΣ Λήψη Φωτογραφικού Τομέα του Γαλλικού στρατού, 1916 στην Αγ. Γεωργίου

Από το βιβλίο των Γιακουμή-Σερέφα: Θεσσαλονίκη σε πρώτο πρόσωπο. Αυτήν τη φορά αντίθετα: από Αγ. Γεωργίου προς την Εγνατία. Από ημερολόγιο του 2007 σε κείμενα Σερέφα και φωτογραφίες από τη συλλογή Γιακουμή και με τίτλο “Ξένοι στη Θεσσαλονίκη του Μεγάλου Πολέμου 1915-1918” εκδόσεις Μεταίχμιο Ο πεσσός της Καμάρας χωρίζει οπτικά δυο δρόμους πατώντας πάνω στην Εγνατία. Εμείς μια λοξή ματιά δεξιά, στην Αγ. Γεωργίου, προς το σπίτι με το σαχνισί, με το παράθυρο με την κοπέλα της αυτοχρωμικής. Lala Aufsberg, 1963 γυρω στα 1960, από τις ΠΦΘ Βούλας Παπαϊωάννου (από ανάρτηση Σμιθ, ΠΦΘ) 1960. Εκεί που στην αυτοχρωμική φωτογραφία δέσποζε ένα κορίτσι στο παράθυρο, ένας σωρός με χώματα τώρα, απλώς να θυμίζει ότι κάτι κάποτε υπήρξε. Σε λίγα χρόνια η ίδια τύχη περιμένει και τα υπόλοιπα κτίσματα του δρόμου. Contact Fotobücher der Welt: “Das ist Griechenland – I. Das Festland“ Berlin 1958 και πρωτοαναρτημένη στις ΠΦΘ Σωκράτη Ιορδανίδη (ΜΦΘ) Σωκράτη Ιορδανίδη (ΜΦΘ) Γιάννης Στυλιανού (ΜΦΘ) Και κάποια στιγμή ο δρόμος Αγ. Γεωργίου έπαψε να υπάρχει.

90 χρόνια πριν. 2η ΔΕΘ, Σεπτέμβριος του 1927. Κάλυψη από τις τότε τοπικές εφημερίδες.

Η Αγ. Σοφίας, πριν από την πυρκαγιά, λίγο πιο κάτω από τη σημερινή Μακένζυ Κινγκ (τότε 17ης Ιουνίου, προέκταση Αγ. Θεοδώρας προς τα ανατολικά). Δεξιά το άνοιγμα της πλατείας που οδηγεί στο ναό. Πεζόδρομος όχι κατασκευασμένος αλλά εξαιτίας της έλλειψης τροχοφόρων, με σχετικά πυκνή δεντροστοιχία. Όμορφος δρόμος από τότε.

Στη γωνία Βύρωνος και Αγ. Σοφίας ο φωτογράφος. Μπροστά υψώνεται ο μιναρές της Αχειροποιήτου. Σπάνια λήψη. Καρτ ποστάλ παλιότερη από την προηγούμενη φωτογραφία και παρμένη λίγο πιο πάνω. Στερεοσκοπική λήψη της 17ης Ιουνίου με Αγ. Σοφίας γωνία.

O βυθοκόρος “Αχινός” στη Θεσσαλονίκη το 1945. Με τις γεννήτριες του εξυπηρετούσε την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος στην πόλη μετά την αποχώρηση των Γερμανών καθώς τα εργοστάσια παραγωγής ήταν σε άσχημη κατάσταση. Μαζί με τον Αχινό βρισκόταν εδώ και ο βυθοκόρος “Αξιός”, ενώ αργότερα ήρθαν και τρία ναρκαλιευτικά. Βρισκόταν απέναντι από τις εγκαταστάσεις της ηλεκτρικής εταιρίας στην οδό Έντισσον.

Ο φυσιογνώστης Νικόλαος Κ. Γερμανός (1864-1935), που είναι περισσότερο γνωστός ως o εμπνευστής και o πρώτος Γενικός Διευθυντής της Έκθεσης Θεσσαλονίκης.

Ένα αφιέρωμα από τον Νίκανδρο Καστανίδη

Γεννήθηκε στη Βάβδο Χαλκιδικής. Ο πατέρας του ήταν ο Κωνσταντίνος Λιόλιος, εργολάβος στον Πολύγυρο. Παρακολούθησε το Γυμνάσιο του Πολυγύρου και ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στη Σχολή της Χάλκης. Δούλεψε για ένα διάστημα ως βοηθός σε φαρμακείο της Σμύρνης και στη συνέχεια σπούδασε Φυσικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, με φυσιογνωστικό προσανατολισμό. Στα μέσα της δεκαετίας του 1890 πήγε με κρατική υποτροφία για επιμόρφωση και έρευνα στο Γερμανικό Πανεπιστήμιο της Jena. Με την υποστήριξε του διάσημου δαρβινιστή φυσιογνώστη Ernest Haeckel ενεργοποιήθηκε στη δημιουργία Ζωολογικού Κήπου με Ενυδρείο που λειτούργησε στο Φάληρο από το 1902 μέχρι το 1915. Το 1906 πήρε μια θέση επιμελητή στο Φυσιογραφικό Μουσείο του Πανεπιστημίου της Αθήνας και έγινε υφηγητής το 1916. Το 1915 εκλέχτηκε βουλευτής Θεσσαλονίκης και περιχώρων με το αντιβενιζελικό, δηλ. φιλοβασιλικό, ψηφοδέλτιο και επανεκλέχτηκε το 1920. Επίσης εκλέχτηκε δημοτικό σύμβουλος Θεσσαλονίκης, με το ψηφοδέλτιο του Ν. Μάνου, το 1929.

Ένα από τα ανεξήγητα της βιογραφίας του Νικολάου Κ. Γερμανού είναι η αλλαγή στο επίθετό του. Ο πατέρας του λεγόταν Κωνσταντίνος Λιόλιος κι αυτός έγινε Νικόλαος Κ. Γερμανός. Η ερμηνεία που δίνουν κάποιοι βιογράφοι του είναι ότι προέκυψε από τις σπουδές του στη Γερμανία. Αυτό όμως δεν ευσταθεί, γιατί χρησιμοποιούσε το όνομα Γερμανός πριν πάει στη Γερμανία. Κι αυτό φαίνεται στα βιβλία που εξέδωσε πριν φύγει για τη Γερμανία, π.χ. η Στοιχειώδης Φυσική Ιστορία.

Μήπως άλλαξε το επίθετό του όταν ήταν μαθητής στη Σχολή της Χάλκης, κατά τα πρότυπα των μοναχών;; Ή μήπως υπήρξε προστατευόμενος κάποιου εκκλησιαστικού αξιωματούχου, π.χ. Μητροπολίτη ή Πατριάρχη, με το όνομα Γερμανός κι έγινε πνευματικό του τέκνο;;

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Σχολή της Χάλκης ήταν, εν πολλοίς, Εκκλησιαστική Σχολή, απ’ όπου αποφοιτούσαν υψηλόβαθμοι παράγοντες και ιεράρχες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Το σπίτι που γεννήθηκε, στη Βάβδο Με τη σύζυγό του Χαρίκλεια Πάτση, αδελφή του δικηγόρου Σπυρίδωνα Πάτση, ο οποίος διετέλεσε δήμαρχος της Αθήνας και κατ’ επανάληψη βουλευτής Ο Ν.Κ. Γερμανός με μια από τις κόρες του στην 1η Έκθεση της Θεσσαλονίκης Με την οικογένειά του

Επιστημονική δημεοσίευσή του, όταν ήταν στη Γερμανία Δεύτερη επιστημονική του δημοσίευση Η μελέτη του Ν. Γερμανού “Εκθεσις περί των ιχθυοτροφείων της Μακεδονίας και περί των εφαρμοστέων μέτρων και μέσων προς αύξησιν και βελτίωσιν της παραγωγής” “Στα τέλη του 1913 κλήθηκε από το γενικό διοικητή Μακεδονίας (δηλαδή τον Στέφανο Δραγούμη, με τον οποίον γνωρίζονταν από τότε που ο Ν. Γερμανός έκανε μαθήματα στον Ίωνα) να μεταβεί στις μακεδονικές λίμνες και να εξετάσει πώς διενεργείται σ’ αυτές η ιχθυοτροφία και η αλιεία και ποια μέτρα έπρεπε να πάρουν οι νέοι ενοικιαστές, δεδομένου ότι η μίσθωση των λιμνών έληγε σύντομα. Έτσι, στο διάστημα 7 έως 28 Ιανουαρίου 1914 ο Γερμανός επισκέφθηκε τις τέσσερις κυριότερες λίμνες (Αγίου Βασιλείου, Βόλβης, Αχινού και Γιαννιτσών) και συνέγραψε τη μελέτη”. Ο Ζωολογικός Κήπος που δημιούργησε ο Ν.Κ. Γερμανός στο Παλιό Φάληρο, στην αρχή του 20ου αιώνα Το χρονικό διάστημα 1890-1892, ο Ν.Κ. Γερμανός είχε την επιμέλεια του περιοδικού “Προμηθεύς”, σε συνεργασία με τον Αλέξ. Δ. Βλάλη και με επικεφαλής τον καθηγητή Κ. Μητσόπουλο. Ήταν ένα περιοδικό που υποστήριζε την δαρβινική θεωρία, την εποχή που είχε ξεσπάσει μια έντονη ιδεολογική διαμάχη με αρνητές της. Το 1892 αποχώρησε από τη θέση αυτή. Πιθανότατα για να μην ήθελε να εκτεθεί σ’ αυτή την ιδεολογική αντιπαράθεση ή για να προετοιμάσει την αναχώρησή του στη Γερμανία. Η στάση του Ν.Κ. Γερμανού στο ζήτημα του δαρβινισμού είναι κάπως θολή. Οι ειδικοί θεωρούν ότι εντάσσεται στην πλευρά των δαρβινιστών, δηλ. ότι στο έργο του ακολουθoύσε τη θεωρία του Δαρβίνου. Αυτό είναι αλήθεια. Αν όμως κάποιος διαβάσει προσεκτικά τα βιβλία και τα άρθρα του, τότε θα διαπιστώσει ότι δεν έκανε καμία αναφορά στον Δαρβίνο και στη σχετική δριμύτατη διαμάχη που ξέσπασε στα τέλη του 19ου αιώνα, στην Ελλάδα, δεν πήρε θέση. Διαφαίνεται ότι από τη μια είχε ερείσματα στον συντηρητικό, ίσως και στον υπερσυντηρητικό, πολιτικό χώρο, που ήταν και είναι εχθρικός με τις ιδέες του Δαρβίνου. Από την άλλη, οι επιστημονικοί μέντορές του, όπως ο καθηγητής της Γεωλογίας Κ. Μητσόπουλος (1844-1911) και ο διάσημος Γερμανός Βιολόγος-Φιλόσοφος Ernst Haeckel (1834-1919), ήταν υπέρμαχοι του δαρβινισμού. Όλα δείχνουν ότι στις ιδεολογικές αυτές συμπληγάδες κράτησε μια στάση στρουθοκαμηλισμού, για να τα έχει καλά και με τις δύο πλευρές. Και μάλλον τα κατάφερε, γιατί και υφηγητής έγινε στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και βουλευτής των βασιλοφρόνων

Το πάρκο Πατρικίου στην Κρήτης και η οδός Χρηστοβασίλη (τότε Μαυρομιχάλη), την περίοδο της Κατοχής.

Η παρακάτω πανοραμική απεικόνιση της περιοχής αναγνωρίστηκε από τον Δαυίδ Μπράβο.

Συνδυασμός τριών λήψεων από το σπίτι στη Χρηστοβασίλη 13 με θέα το πάρκο Πατρικίου στην Κρήτης και πιο πάνω δεξιά το γήπεδο τότε του Μεγ. Αλεξάνδρου. Ο δρόμος μπροστά μας είναι η Κρήτης με τον όρχο των Γερμανικών οχημάτων.

Απόσπασμα αεροφωτογραφίας της περιοχής, εκείνης περίπου της εποχής. Η πανοραμική λήψη έγινε από το σπίτι στον μπλε κύκλο. Αμέσως πιο πάνω ειναι το σπίτι του Πατρικίου κι αριστερά το Μαράσλειο- Νούκειο. Με βάση τον όρχο μπορούμε να προσδιορίσουμε τα σπίτια δεξιά. Αντιστοιχούν στα 14 και 16 της Χρηστοβασίλη σήμερα. Από την απέναντι μεριά, Χρηστοβασίλη 15, το σπίτι του Πατρικίου. Χρηστοβασίλη 13 (το σπίτι που έμεναν οι Γερμανοί) και 15 στα δεξιά, το παράθυρο από το σπίτι του Πατρικίου. Από το πίσω μπαλκονάκι της Χρηστοβασίλη 13, με θέα το σχολείο του Νούκα, μια λήψη πάνω από τη σκεπή του σχολείου και πέρα από την Κρήτης. Και πάλι στα δεξιά μας το σπίτι του Πατρικίου. Κάποια σπίτια από την προηγούμενη λήψη αναγνωρίζονται κι εδώ. Βρισκόμαστε στον όρχο. Πίσω από τον φωτογράφο είναι τα φορτηγά. Το σχολείο από την πίσω αυλή του σπιτιού Φωτογραφία από το αρχείο του Μηνά Δρεστηλιάρη. 27/5/1937. Νυν πάρκο Πατρικίου. Αναμνηστική φωτογραφία β΄ τάξης 17ου Δημοτικού Σχολείου (Νούκα). Ο φωτογράφος στέκεται απο την μεριά της οδού Χρηστοβασίλη, δεξιά τα σπίτια είναι στην οδό Κρήτης, και πίσω δίπλα δεξιά απο το κεφάλι του δάσκαλου είναι το σπίτι του Άμποτ. Αεροφωτογραφία του 1958 από το λεύκωμα αφιερωμένο στον αθλητικό σύλλογο του Μεγ. Αλεξάνδρου με το πάρκο σχεδόν διαμορφωμένο και το γήπεδο πιο πάνω και δεξιά. Σε φωτογραφία της δεκαετίας 70, το σπίτι από το οποίο έγιναν οι λήψεις πάλι σε μπλε κύκλο.

Η πρώτη γυναίκα γιατρός στη Θεσσαλονίκη. Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.

Ήταν η Ferrari Bizze (Φερράρη ή Φερράρε Μπίτσε ή Πίτση), διδάκτωρ της Ιατροχειρουργικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Νάπολης (Ιταλίας). Υπήρξε βοηθός των καθηγητών Μούρι και Μαγκιόκι. Επικύρωσε το δίπλωμά της και έλαβε άδεια άσκησης επαγγέλματος από την Ιατρική Σχολή της Κωνσταντινούπολης. Για το σκοπό αυτό είχε συστατικές επιστολές από τους καθηγητές Ναβάρρο και Μονάρι . Η ειδικότητά της ήταν η ιστολογία και οι “θερμοσυφιλιτικές” παθήσεις. Στη Θεσσαλονίκη αρχικά διέμενε στον Φραγκομαχαλά κι αργότερα στην οδό Χαλκιδικής. Απεβίωσε το Φεβρουάριο του 1929.

Μια καλλιτεχνική κληρονομιά στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη.

Επιμέλεια Νίκανδρος Καστανίδης.

Γιάννης Σβορώνος (1919-1987)

Γεννήθηκε στη Δράμα. Ο πατέρας του, Αθανάσιος, κατάγονταν από την Κεφαλονιά και ήταν καπνέμπορας και εμπειρογνώμονας καπνού. Η μητέρα του Κασσάνδρα Αστεριάδη γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και ο πατέρας της ήταν διερμηνέας στο Ελληνικό Προξενείο Θεσσαλονίκης. Το 1924 η οικογένειά του μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη, όπου πήγε στο 6ο Δημοτικό Σχολείο της Ανάληψης κι στη συνέχεια στο Α’ Γυμνάσιο. Το χρονικό διάστημα 1937-1939 φοίτησε στην Ανωτέρα Σχολή Καλών Τεχνών. Στα τέλη της κατοχής συνδέθηκε με το λογοτεχνικό-εικαστικό κύκλο του φαρμακείου Ν.Γ. Πεντζίκη. Από το 1945 και μέχρι το 1948 εξέδιδε, μαζί με τον Λ. Κονιόρδο και τον Γ. Κιτσόπουλο, το καλλιτεχνικό περιοδικό “Κοχλίας”. Την περίοδο 1954-1964 εργαζόταν ως γραφίστας στη ΔΕΘ. Το 1964 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου ανέλαβε τη θέση του διευθυντή στη διαφημιστική εταιρεία “Έργον”. Γ. Παπαδόπουλος, Γ. Σβορώνος και Ν.Γ. Πεντζίκης, 1944, έκθεση ζωγραφικής στο ανθοπωλείο Ευρυβιάδη Κωνσταντινίδη, στην Τσιμισκή απέναντι από τα “Τιτάνια” Αυτοπροσωπογραφία του Γιάννη Σβορώνου, 1944

Στο βιβλίο “Θεσσαλονίκη 1896” των Γ. Μέγα, Μ. Ανδριωτάκη (Θεσσαλονίκη, 2004) εμφανίζεται ο σχετικός πίνακας ζωγραφικής με τη λεζάντα “Η εκκλησία της Αγίας Τριάδος, όπως τη ζωγράφισε το 1898 ο Ούγκο Αλλατίνι, επίλεκτο μέλος της οικογένειας Αλλατίνι και πρόεδρος του Cercle de Salonique. (Ο πίνακας ανήκει στη συλλογή του Βασιακώστα)” (σελ. 65). Το παράξενο είναι ότι ο πίνακας είναι ενυπόγραφος και η υπογραφή είναι: Modianos (ή κάπως έτσι).

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.