Saloni.ca Archive

Λεπτομέρεια από γαλλική στερεοσκοπική πλάκα προσφερόμενη και αυτή στο E-bay. Διακρίνεται στην ταμπέλα η οδός Διός, κάθετη της οδού Αγ. Δημητρίου.

Από τον Αλέξανδρο Σαββόπουλο

Άλλες φωτογραφίες του τζαμιού εδώ: https://archive.saloni.ca/74 και εδώ: https://archive.saloni.ca/265

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1095429160946716

Η παράθεση της διασταύρωσης των οδών Αγ. Δημητρίου και της κατηργημένης σήμερα οδού Διός στον χάρτη της Ομάδος.

Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο και τον Δαυίδ Μπράβο

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1094213284401637

Αρχές δεκαετίας του 60 κάτω από την Εγνατία. Χάρμα οφθαλμών.

Πάνω από την Εγνατία οι νέες πολυκατοικίες. Δίπλα από το ξενοδοχείο Χαλκιδική, Αγ. Σοφίας σήμερα 46, η μεσοπολεμική πολυκατοικία που τη δεκαετία του 60 φιλοξενούσε τα φροντιστήρια θεωρητικών Σπουδών Δεληγιαννίδη. Αλλά και παραδίπλα τα φροντιστήριο Φυσικής και Μαθηματικών Βαλής Δεληγιαννίδης. Τα ονόματα διακρίνονται στην επόμενη.

Φωτογραφία Θωμά Αμπατζή του 1964. Η εξαιρετική αυτή φωτογραφία του κτιρίου που ανάρτησε ο Γιώργος Κωνσταντάρας ανήκει στο ιστορικό αρχείο Φροντιστών. Δείχνει ολόκληρη την μικροκοινωνία αυτής της πολυκατοικίας στο ισόγειο. Στιλβωτήριο ο Λάζαρος, Κουρείο του Σωτηρόπουλου, Ένα μπακαλικάκι (Άννα Δούση), καφε ζυθεστιατόριο Ναυαρίνον με τα τραπεζάκια έξω. Το βιβλιοπωλείο Μαστορίδη δεν διακρίνεται, είναι αμέσως πιο δεξιά.. Ο κύριος με το κουστούμι είναι ο φιλόλογος Δεληγιαννίδης, σύμφωνα με μαρτυρία μαθήτριάς του εκείνης της εποχής. Εδώ χωρίς τις πινακίδες των φροντιστηρίων. Διακρίνεται η ταμπέλα του βιβλιοπωλείου Μαστορίδη. Το στιλβωτήριο και το κουρείο εκεί. Τα αυτοσχέδια ταξί είχαν πιάτσα στην περιοχή. Στο ισόγειο όπως είδαμε το βιβλιοπωλείο Μαστορίδη. Ο Γιάννης Μπουτάρης κάπου είχε αναφέρει μνημονεύοντάς το: όλο το Πειραματικό ψώνιζε από κει τα βιβλία και τα χαρτικά του. Εδώ διαφήμισή του από την δεκαετία του 60. Όσοι ζούσαμε στην γειτονιά θυμόμαστε τα τετράδια του Μαστορίδη με το χαρακτηριστικό τους σήμα. Μετά το κλείσιμο του βιβλιοπωλείου, ο γιος, Κλήμης Μαστορίδης, ειδικός περί την τέχνη του τυπογραφημένου βιβλίου, και σήμερα πανεπιστημιακός στην Κύπρο, μετέφερε το βιβλιοπωλείο λίγο πιο πάνω από το 36ο Δημοτικό Σχολείο επί της Αγ. Σοφίας Από την δεκαετία του 30 και για πολλά ακόμη χρόνια ήταν πιάτσα ταξί. Εδώ από το ν. 46 και κάτω.Τα τραπεζάκια δείχνουν τη λειτουργία του καφενείου. Από αυτά που βλέπουμε μόνο το ψηλό επιβιώνει σήμερα στο ν. 42, καλοδιατηρημένο και φυσικά το κτίριο της Φιλοπτώχου στην παλιά του μορφή. Μοιάζει ίδια με την προηγούμενη όμως δεν είναι. Τραβηγμένη την ίδια μέρα, λίγο πριν λίγο μετά Κατοχική Αντίστροφα. Από το ύψος του 42, βλέπουμε τις χαμένες οικίες στα νούμερα 44 και 46. Το ξενοδοχείο Χαλκιδική κρύβεται στην γωνία με την Εγνατία. Κατοχική λήψη. Βλέπουμε το εστιατόριο Ελβετικόν, Αγ. Σοφίας 42 σήμερα. Στο κέντρο φαίνεται ταμπέλα με το όνομα Παπαχατζή.

Από το εστιατόριο αυτό επέστρεφε ο Ζέβγος αφού γευμάτισε και συνάντησε τον δολοφόνο του παρακάτω στην γωνία με Αγ. Θεοδώρας. (Έμενε, όπως και ο Πολκ, στο ξενοδοχείο Αστόρια)

Η ταβέρνα του Παπαχατζή ήταν υπόγεια. Ο Τομανάς την αναφέρει ως Αττική. Λειτούργησε και με τα ονόματα ¨Αετός” και ¨Μιμόζα”. Σε οδηγό του 1967 Παπαχατζής πλέον δεν υπάρχει. Κατοχή, τραπεζάκια έξω για το “Ελβετικόν” Επί Μεταξά, η Αγ. Σοφίας λεγόταν 4ης Αυγούστου Εδώ φαίνεται η ταμπέλα “Ελβετικόν” Διαφήμιση του 1967 Βούλγαροι στρατιωτικοί. Κατοχή. Δεκαετία του 60. Προ Χούντας. Φωτογραφία του Στέφανου Πασβάντη με τα διατηρητέα κτίρια στους αριθμούς 38, 40 και 42 Για την Φιλόπτωχη Αδελφότητα Ανδρών Θεσσαλονίκης (ΦΦΑΘ) και για το κτίριό της σε προσεχή ανάρτηση.

Ανάμεσα στο Ελβετικό και την Φιλόπτωχο υπήρχε το καφενείο Ελλάς, μάλλον στον σημερινό αριθμό 40.

Εκεί στις 6/3/1944 μέλη της ΟΠΛΑ και ελασίτες, δύο απ αυτούς ντυμένοι παπάδες, επιτέθηκαν σε θαμώνες ταγματασφαλίτες. σύμφωνα με μαρτυρία του Γιώργου Καφτατζή.

Το παλιό ταχυδρομείο υπάρχει ακόμη σαν κτίσμα στην Τσιμισκή . Η διαφορά είναι ότι ενώ διατηρήθηκε όπως ακριβώς ήταν , άλλαξε χρήση και έγινε κατάστημα νεωτερισμών που ο καταστηματάρχης είχε την εξυπνάδα να διατηρήσει ό,τι παλιό υπήρχε μέσα αναδεικνύοντας το . Κράτησε και τον τίτλο ‘’ OLD POST ‘’ που του ταιριάζει απόλυτα . Σήμερα βλέπω ότι το κατάστημα άλλαξε πάλι και η Αγγλική φίρμα ρούχων H & M χρησιμοποιεί τον χώρο μαζί με την TOMS .

Την δεκαετία 50 και αρχές 60 ήταν το μοναδικό Ταχυδρομείο της πόλης . Αν ήθελες να στείλεις ένα γράμμα έπρεπε να πας οπωσδήποτε στο Ταχυδρομείο στην Τσιμισκή .

Εκεί αγόραζες τα γραμματόσημα από θυρίδες δεξιά κι αριστερά περνούσες στο σαλόνι όπου στο κέντρο του υπηρχαν τα μεγάλα τραπέζια με τους χάλκινους κυλινδρικούς μηχανισμούς με την κόλλα όπου έβαζες το γραμματόσημο που στην συνέχεια το κολλούσες επάνω δεξιά στο γράμμα . Την εποχή εκείνη κύριο μέσο επικοινωνίας ήταν το γράμμα . Τα τηλέφωνα λιγοστά πανάκριβα και έτσι το γράμμα αποτελούσε την βασική επικοινωνία . Θα πρέπει νάμουν στην Ε΄ Δημοτικού εκεί στο 12ο Δημοτικό στην παλιά γειτονιά . Η δασκάλα μου ήταν η κυρία Λώτση . Την σεβόμουν και την αγαπούσα , γιατί ήταν καλή δασκάλα , πολύ σοβαρή , μετρημένη , την ένοιωθα σαν μητέρα μου . Πιστεύω ότι κι αυτή με συμπαθούσε , ήταν σύζυγος του κ. Επιθεωρητού και αυτό της προσέδιδε πρόσθετο κύρος . Μια μέρα στο διάλειμμα με πλησίασε και με ρώτησε αν μπορώ να χρησιμοποιήσω το τραμ . – Φυσικά της απάντησα … Της έκρυψα βέβαια ότι συνήθως έκανα σκαλομαρία μια και το χαρτζιλίκι ήταν μικρό κι όταν χρειαζόταν να το χρησιμοποιήσω ή εύκολη λύση ήταν η σκαλομαρία που ήταν και δωρεάν . Μου ζήτησε τότε να κατέβω στο Κεντρικό Ταχυδρομείο να στείλω ένα κατεπείγον γράμμα . Εγώ φυσικά προθυμοποιήθηκα αμέσως και με μεγάλη χαρά .

Μου έδωσε το γράμμα έτοιμο με τις διευθύνσεις επάνω και το κόστος σε δραχμές των γραμματοσήμων ενός κατεπείγοντος γράμματος στο χέρι . Φαίνεται ήταν κάτι πολύ σημαντικό για εκείνη και δεν έπαιρνε αναβολή ούτε και μπορούσε να αφήσει το μάθημα στη μέση . Η αλήθεια είναι ότι με κολάκεψε η επιλογή της αυτή και έβαλα τα δυνατά μου να φανώ αντάξιος της εμπιστοσύνης της , μια και από όλα παιδιά της τάξης διάλεξε εμένα . Σκεπτόμουν ότι θα ήταν ένα παιχνιδάκι μια και είχα και δραχμές για τραμβαγιάτικα και δεν θα χρειαζόταν να κάνω σκαλομαρία . Έτσι κρατώντας σφιχτά στο χέρι το γράμμα και τις δραχμές ανέβηκα σαν κύριος από την στάση του τραμ πού ήταν απέναντι από τον Απόλλωνα τον κινηματογράφο , έβγαλα εισιτήριο κανονικά από τον εισπράκτορα που πηγαινοερχόταν στο βαγόνι του τραμ , στρογγυλοκάθισα στην ξύλινη μακρόστενη θέση και πανευτυχής έκανα την βόλτα μου μέχρι κάτω την αγορά χαζεύοντας από το παράθυρο και κατέβηκα στην στάση Αριστοτέλους .

Μάλιστα κατέβηκα λίγο πριν ακινητοποιηθεί , κάνοντας και μια μίνι επίδειξη των ικανοτήτων μου στο κατέβασμα , ε δεν ήμουν όποιος κι όποιος , ήξερα πολύ καλή σκαλομαρία . Στο παλιό Ταχυδρομείο μπαίνοντας μέσα από τις βαριές μαύρες σιδερένιες πόρτες με το ημικύκλιο απάνω , έμπαινες στο κεντρικό σαλόνι που ήταν ένας μεγάλος φαρδύς διάδρομος όπου στο κέντρο ήταν τα μεγάλα τραπέζια με τις πολλές καρέκλες που χρησιμοποιούσαν οι πελάτες για να γράφουν στα γράμματα τις διευθύνσεις και να κολλούν τα γραμματόσημα με του ειδικούς μηχανισμούς με ένα κύλινδρο με κόλα αντί να βρέχεις τα γραμματόσημα με σάλιο η να βγάζεις τη γλώσσα έξω που πολύ έκαναν έτσι πράγμα που δεν μου άρεσε καθόλου .

Εγώ σαν σωστός κύριος πήρα από τον γκισέ τα γραμματόσημα και έκατσα σε μια καρέκλα να τα κολλήσω με τον μηχανισμό του κυλίνδρου με την κόλλα κι όχι με το αντιαισθητικό βγάλσιμο της γλώσσας έξω . Καμμιά φορά όμως τα πράγματα δεν πάνε καλά κι εγώ που για πρώτη μου φορά χρησιμοποιούσα τον κυλινδρικό μηχανισμό με την κόλα την πάτησα .

Το γραμματόσημο έκανε ένα κύκλο μπήκε μέσα στο δοχείο με την κόλλα κι όταν βγήκε από την άλλη μεριά ήταν πολύ ισχυρά κολλημένο επάνω στον κύλινδρο . Όλες μου οι προσπάθειες ήταν άκαρπες .

Βρε από δω το έφερα βρε από εκεί τίποτα , το γραμματόσημο είχε κολλήσει τόσο δυνατά και δεν ξεκολλούσε με τίποτε . Το κακό ήταν δεν είχα καθόλου χρήματα για να αγοράσω ένα άλλο και το εισιτήριο της επιστροφής δεν κάλυπτε το κόστος του γραμματοσήμου ώστε να γυρίσω κάνοντας σκαλομαρία . Έμεινα αρκετή ώρα στο σαλόνι του Κεντρικού Ταχυδρομείου ,Θεσσαλονίκης , όπως ήταν ο ακριβής επίσημος τίτλος του .

Ο κόσμος πηγαινοερχόταν αγόραζαν γραμματόσημα τα κολλούσαν στο γράμμα και τα έριχναν έξω στα κουτιά άλλοι για τα τοπικά και άλλοι για τα εντός Ελλάδος και άλλοι για τα διεθνή και τα εξπρές . Κι εγώ καθόμουν άπραγος μη ξέροντας τι να κάνω . Μ΄ έπιασε απελπισία . κράτησα την ψυχραιμία μου όσο μπορούσα αλλά στο τέλος δεν άντεξα 11 χρονών παιδί ήμουν βούρκωσα .

Τότε με πλησίασε ένας υπάλληλος που με παρακολουθούσε που παιδευόμουν τόση ώρα με ρώτησε τι συμβαίνει και γιατί έκλαιγα . Με αναφιλητά του εξήγησα τον λόγο . Χαμογελώντας με ένα μαγικό τρόπο ξεκόλλησε το γραμματόσημο και το κόλλησε επάνω στο γράμμα .

Ένοιωσα τέτοια ανακούφιση ,τον ευχαρίστησα με όλη μου την καρδιά , έριξα το γράμμα στο κουτί και έφυγα γρήγορα γρήγορα για το σχολείο μου το 12ο Δημοτικό στην Βελισσαρίου μια με την καθυστέρηση αυτή κινδύνευα να μη προλάβω την κ. Λώτση και να της πω με υπερηφάνεια . – Κυρία Λώτση, η εντολή εξετελέσθη , τρομάρα μου …

Από τον Γιώργο Κωτσίδη

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1094194824403483

Λήψη 1976 Αρχείο Θ. Νάτσινα Στοά Πελοσώφ, Τσιμισκή 22, το παλιό Κεντρικό Ταχυδρομείο της Θεσσαλονίκης Η πόρτα εισόδου, “μπαίνοντας μέσα από τις βαριές μαύρες σιδερένιες πόρτες με το ημικύκλιο απάνω”

Στην γωνία Αγ. Σοφίας 48 με Εγνατίας 104, το ξενοδοχείο Χαλκιδική, (τουλάχιστον έτσι μέχρι το 1968) αργότερα και μέχρι τον σεισμό ξενοδοχείο Κασσάνδρα.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1093487191140913

Παλιότερα, σχεδόν από την εμφάνισή του χρησιμοποιήθηκε ως κλινική από τον Μισιρλόγλου, την είχαμε δει εδώ https://archive.saloni.ca/333

Ο Γρηγορίου στο Χάνια Πανδοχεία Ξενοδοχεία 1875-1917, αναφέρει ότι από το 1932 λειτουργεί ως ξενοδοχείο με διευθυντή τον Αργύριο Αργυριάδη. Πάντως αυτό συμβαίνει σίγουρα μετά τον πολεμο. Δεξιά, κλινική Ανδρεάδου αλλά και οδοντοϊατρείον πιο πάνω, από την μεριά της Εγνατίας. Στο ισόγειο από πάντα λειτουργούσε καφενείο (Νέα Ελλάς). Κέντρο ταγματασφαλιτών κατά την Κατοχή Πήρε κατά καιρούς και τα ονόματα των ξενοδοχείων που φιλοξενούνταν από πάνω. Σε μια παρέμβασή του ο Πάνος Θεοδωρίδης ανέφερε ότι σύμφωνα με αγιορείτικο έγγραφο του 14ου αιώνα, υπάρχει συμφωνητικό ανάμεσα στην Μητρόπολη, τη Μονή Ζωγράφου και τη Μονή Βατοπεδίου, με το οποίο το οικόπεδο αυτό παραχωρείται στους Ζωγραφηνούς μοναχούς για να αποκτήσουν αστική διαμονή στην Θεσσαλονίκη. Η σημερινή πολυκατοικία είναι ιδιοκτησία της Μονής Ζωγράφου. 1959 κατεβαίνοντας την Αγ. Σοφίας, λίγο πριν την Εγνατία. Απόσπασμα φωτογραφίας Θωμά Αμπατζή του 1964. Λοκατζήδες παρελαύνουν. Η γειτονιά από το μπαλκόνι στην πολυκατοικία Πλάτωνος 9. Φωτογραφία από το αρχείο Χρήστου Κηπουρά και λίγο πιο δεξιά Φωτογραφία από το αρχείο Χρήστου Κηπουρά Αρχές 1970, ξενοδοχείο Κασσάνδρα Η σταδιακή αποκαθήλωση, μετά τον σεισμό του 1978

Ισόγειο με όροφο που βγάζει σε παράθυρα στις αρχές του 1920 επιζεί με σταδιακές μετατροπές που ναι μεν αλλοίωσαν την αρχική του φυσιογνωμία, χωρίς όμως να καταστρέψουν το κτίριο. Από τις όμορφες πολυκατοικίες σε περίοπτη θέση στην Εγνατία. Διατηρητέο από το 2016

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1091716911317941

Ανάρτηση Χρήστου Κηπουρά λίγο μετά το 1926 (το κόκκινο σπίτι στο βάθος έχει κτιστεί) Λίγο αργότερα. Ανάρτηση από το οικογ. αρχείο του Γιάννη Χουλιάρα, έτος λήψης 1928. Πάλι δεξιά το ισόγειο οινομαγειρείο, οι πινακίδες δείχνουν εκμετάλλευση των χώρων του ορόφου

Μετά τις 2/3/1926 που η εφημερίδα Μακεδονία από την Βασ. Ηρακλείου έχει μεταφερθεί στο μέγαρο Πεντζίκη Εγνατίας 112 (τότε, σήμερα 106). Πάντα ισόγειο η ΝΔ γωνία στο κεντρικό σταυροδρόμι Αρχές 1930 το πάρκο Μακεδονομάχων στο νότιο τμήμα του έχει διαμορφωθεί με τον κήπο του και το συντριβάνι του Λίγο αργότερα στα μέσα της δεκαετίας μάλλον, με τον κήπο μπροστά μας, έχουν προστεθεί 2 όροφοι στο βασικό μέρος του κτιρίου ενώ ένας ακόμη πιο ψηλα στο γωνιακό τμήμα του. Ενδιαφέρουσα η ποικιλία στην πρόσοψη της πολυκατοικίας πια, με 3 διαφορετικές μορφές. Την ίδια εποχή Η κατοχή το βρίσκει στην ίδια κατάσταση Περί το 1955, σύμφωνα με πληροφορίες μιας ενοίκου η οποία είχε αγοράσει ένα από τα νεότευκτα διαμερίσματα, απέκτησε 3 ακόμη ορόφους και ακόμη έναν στην ταράτσα σε εσοχή. Προτιμήθηκαν ευκολίες σε σχέση με τις εκλεκτικιστικές ιδιαιτερότητες του μεσοπολέμου.. Στο ισόγειο ήταν ένα ζαχαροπλστείο ΦΛΟΚΑ από το 1950 μέχρι το 1970 Μαζί με τις αλλαγές εξαφανίζονται και τα δέντρα στην Εγνατία.

Φωτογραφία από το οικογενειακό αρχείο της Χρυσούλας Αθανασίου: “Αγ. Σοφίας 43 Α και Εγνατία γωνία. Μέγαρον Οικονόμου γράφει η επιγραφή. Το κουρειο στο ισόγειο το είχε ο παππούς και ο πατέρας μας από πριν τον πόλεμο. Η φωτογραφία αν θυμόμαστε καλά είναι τραβηγμένη το 1985 λίγο πριν το αφήσει ο πατέρας μας για να βγει μετά από λίγα χρόνια στη σύνταξη” Παιδάκι, πύραυλοι και αστραφτερές πολυκατοικίες. Η Ελλάδα του 60 Και περνάμε στις πιο σύγχρονες Σύμφωνα με σχόλια του Γιώργου Θεοδοσιάδη, “…η φωτο. πρέπει να είναι πριν το 1965 (δεν υπάρχουν κεραίες TV στις ταράτσες) και τα ΤΑΞΙ στην πιάτσα, στο καφενείο γωνία με Εγνατία στην άνοδο Αγ. Σοφίας είναι πολύχρωμα, τα μπλε με λευκό ουρανό, είναι μεταγενέστερα.. και ο Τηλ. Θάλαμος αριστερά, Εγνατία η Αγ Σοφίας πλάι στο περίπτερο είναι με τσιμεντόπλακες για (ηχομόνωση), και λειτουργούσε με κέρμα του ΟΤΕ που το αγόραζες από το περίπτερο.., Ο ίδιος δούλευε από το 1961-1966 και μετά το 1970 ως το 72 Εγνατίας 102...” Συνοπτικά οι φάσεις που πέρασε η πολυκατοικία Εγνατίας 102 και Αγ. Σοφίας 43

1954-κτίζεται το Περίπτερο των Εθνών της ΔΕΘ (αυτό που σήμερα γνωρίζουμε ως Περίπτερο Νο 6)

Το Περίπτερο αυτό έχει σημαδέψει την ιστορική μνήμη των θεσσαλονικέων με τη μαύρη μπύρα που έπιναν στο αναψυκτήριο-ρεστοράν του Φλόκα, στην νότια πλευρά της ταράτσας του συγκεκριμένου κτιρίου.

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1091639701325662

Η μακέτα του κτιρίου του περιπτέρου των Εθνών κτίστηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα Δ. Τριποδάκη, τα οποία κέρδισαν το Α’ βραβείο μεταξύ 32 σχετικών μελετών που υποβλήθηκαν στον αντίστοιχο διαγωνισμό ο οποίος είχε προκηρυχθεί στα τέλη του 1953. Το τοπογραφικό σχεδιάγραμμα της ΔΕΘ με το προβλεπόμενο κτίριο του περιπτέρου των Εθνών, 1954 Άρχισε να κτίζεται το καλοκαίρι του 1954 Καλοκαίρι του 1954 Καλοκαίρι του 1954 Αρχές Σεπτεμβρίου του 1954 Φθινόπωρο του 1954 Φθινόπωρο του 1954 Φθινόπωρο του 1954 Φθινόπωρο του 1954 Η ταράτσα του κτιρίου, 1954 Η ταράτσα του κτιρίου, 1954 Λίγο αργότερα, με το αναψυκτήριο του Φλόκα στην ταράτσα του 1963 1962 2021

Αυτήν την αγορά την είχαμε δει στο αφιέρωμά μας με φωτιγραφίες κυρίως της δεκαετίας του 50, εδώ: https://archive.saloni.ca/1487

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1091636834659282

To Σέιχ-Σου και τα πρώτα Tρεις ΧΙΛΙΑδες Δέντρα Πριν τον 20ο αιώνα, η Θεσσαλονίκη -όπως και οι περισσότερες ελληνικές πόλεις- δεν είχαν να επιδείξουν περιαστικά δάση. Λογικό. Όταν όλη η οικοδομική δραστηριότητα αλλά και η καθημερινή ζωή στηρίζεται στην ξυλεία, δύσκολα βρίσκεις κάτι παραπάνω από ραδίκι…- κι αυτά μόνον αν τα έχουν αφήσει τα κατσίκια, δηλαδή.

Για χρόνια, η Journal de Salonique πιέζει για την ανάγκη πράσινου στην πόλη γενικότερα, και για την δημιουργία δάσους ειδικότερα. Για διάφορους λόγους: αισθητικούς, ψυχαγωγικούς αλλά και ιατρικούς.

Πέρα απ’ αυτό, μας προσφέρει και συγκεκριμένα στοιχεία (αριθμούς και είδη) για τα πρώτα δέντρα που φυτεύονται.

Από την Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1089944531495179

Στο απόσπασμα της πανοραμικής του Zepdji από το 1873, τα δέντρα εκτός τειχών είναι… 3. Άντε να υπήρχαν ακόμα και μερικά που κρύβονται από το κάδρο μέσα στις ρεματιές. Η εικόνα απόλυτα ταιριαστή με όσα γράφονται στην επιστολή της Λαίδης Στράνγκφορντ που δημοσιεύτηκε στην «Τhe Star» το 1884 με τίτλο «Θεσσαλονίκη, παρελθόν και παρόν». «Από καλλιτεχνική αλλά και ιστορική άποψη, η Θεσσαλονίκη αξίζει να την επισκεφτείς. Η πόλη υψώνεται πάνω από το νερό στο σχήμα ενός ανοιχτού Α, με τα γραφικά τείχη να ενώνονται στην κορφή σε ένα παλιό φρούριο. Τα τείχη τώρα κατεδαφίζονται σταδιακά -η πόλη ωφελείται, αλλά σε μεγάλο βαθμό χάνει την ομορφιά της. […] Τέτοια γραφικά και ενδιαφέροντα στοιχεία βλέπει ο επισκέπτης της Θεσσαλονίκης σε κάθε γωνιά της, και αντισταθμίζουν την κάπως αποκαρδιωτική εικόνα του ξερού τοπίου γύρω από την πόλη. Ωστόσο, υπάρχουν άφθονοι κήποι και άλση και χαριτωμένες επαύλεις στα προάστια, και κανένα βλέμμα δεν κουράζεται από την υπέροχη εικόνα του Ολύμπου που υψώνεται μεγαλόπρεπος και σχεδόν πάντα χιονοσκέπαστος, στα νοτιοδυτικά της πόλης, με τα γαλάζια νερά του Αιγαίου στο ενδιάμεσο», καταλήγει η Λαίδη Στράνγκφορντ. Τρεις δεκαετίες αργότερα, η κατάσταση στον χώρο που τώρα ξέρουμε ως Σέιχ-Σου δεν έχει αλλάξει. Έχουν πληθύνει όμως οι φωνές για πράσινο, κάτι που ανακινείται ακόμα πιο έντονα με αφορμή τα λουτρά του Σέδες -ένα από τα «μεγάλα έργα» της εποχής που σπρώχνει η JdS- και την ανάγκη για δεντροφύτευση εκεί. Σε άρθρο με τίτλο «Λουτρά Σέδες-Συμπεράσματα», τον Αύγουστο του 1903, ο Νταούτ Λεβύ γράφει μεταξύ άλλων σχετικά με την χρηματοδότηση του έργου: «Αυτή η ομάδα, την οποία θα φροντίσουμε, εν ανάγκη, να συγκροτήσουμε, με μοναδικό σκοπό να υπηρετήσει την χώρα γενικά και την πόλη μας ειδικότερα, θα αναλάβει επίσης το κόστος της αναδάσωσης γύρω από το Σέδες». Στις παρυφές της πόλης πάντως, η φωτογραφία του Baubin από το νεόκτιστο Νοσοκομείο Χαμιδιέ (νυν Αγ. Δημήτριο), λίγους μήνες αργότερα, δείχνει κάποια δεντράκια κατά μήκος της μάντρας του νεκροταφείου της Ευαγγελίστριας και πίσω από το νοσοκομείο. Πάλι τον Αύγουστο του 1903, ο συνεργάτης της JdS “Mars” έχει επιστρέψει από μεγάλο ταξίδι στην Ευρώπη (Αυστρία, Ελβετία, Γαλλία, Αγγλία, Βέλγιο, Γερμανία, Βαλκανικές χώρες). «Σε όλες τις πόλεις -μεγάλες, μεσαίες ή μικρές- το πρώτο πράγμα που μου χτυπάει στο μάτι και στα μάτια όλου του κόσμου είναι το πράσινο, οι δεντροστοιχίες κατά μήκος των μεγάλων δρόμων, οι δημόσιοι κήποι, οι πλατείες, τα πάρκα. Ρώτησα έναν γιατρό γιατί το πρώτο μέλημα όλων των Δήμων ήταν το φύτεμα. Η απάντηση ήταν ότι το πράσινο είναι συνώνυμο της υγιεινής […]» «[…] Δεν θα σας μιλήσω για τις πολύ μεγάλες πόλεις όπου υπάρχουν τόσα δέντρα όσοι και κάτοικοι, τόσοι δημόσιοι κήποι όσα και καφενεία, τόσες πλατείες όσες και μπυραρίες […] Δεν υπάρχει τρόπος, σκέφτομαι, να κάνουμε το ίδιο και στην Θεσσαλονίκη; Δεν θα γινόταν να προσφέρουμε στην πόλη μας πλατείες και δημόσιους κήπους; Να φυτέψουμε κάποια δέντρα κατά μήκος των βασικών μας δρόμων; […]» Το προχωράει: αντί να κάθονται στα καφέ με ρακές και μπύρες θα βγαίνανε στα πάρκα… ‘Νους υγιής εν σώματι υγιεί’… και τότε θα μπορούσαν να κάνουν και χρήσιμα πράγματα για την πόλη. Τέλος πάντων, η κατακλείδα είναι ότι ξέρει ότι η εφημερίδα ασχολείται με το Σέδες, αλλά το Σέδες, η αναδάσωση στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης και η δεντροφύτευση στην πόλης είναι τρία θέματα αλληλένδετα και συμπληρωματικά. 9-11-1903: Έργα δημοσίου συμφέροντος: Ενόσω στη Θεσσαλονίκη τα μεγάλα εγχειρήματα (διαπλάτυνση της παραλιακής, κατασκευή κεντρικού σταθμού, τελωνείο, αναδάσωση κλπ) κοιμούνται, πιο μέσα στα βιλαέτια τα δημόσια έργα συνεχίζονται χωρίς διακοπή. 9-4-1904: Ο συνεργάτης μας «Μηχανικός Χ» στα άρθρα του φώναζε ότι πρέπει να δημιουργηθεί λίγη σκιά, να φυτευτούν κάποια δέντρα, να αναδασωθούν τα περίχωρα της πόλης και πολλοί Σερραίοι γέλασαν και τον οικτίραν. Όσο φειδωλή είναι η φύση στη Θεσσαλονίκη, τόσο πλούσια είναι στις Σέρρες. Τον Σεπτέμβρη 1905 σε άρθρο εγκώμιο για τον Χουλουσή μπέη, αναφέρεται ότι ασχολείται με τα σπουδαία θέματα που απασχόλησαν και τους προκαθήμενους: υπόνομοι, αναδάσωση, δημόσια πάρκα κλπ… Λίγους μήνες νωρίτερα, τον Μάιο, έγραφαν: Θέλουμε να ελπίζουμε ότι οι Αρχές που ασχολούνται με την υγεία και την ευημερία του πληθυσμού, θα λάβουν σοβαρά υπόψιν τους το σημαντικό θέμα της αναδάσωσης και ότι σε λίγα χρόνια θα μας δοθεί η ευκαιρία να δούμε καταπράσινα δάση να απλώνονται με ένα χαρούμενο και αναζωογονητικό πράσινο στα έρημα και άγονα παράλια που τα χτυπάνε τα ασημένια κύματα του κόλπου μας. Ενώ τον Οκτώβριο 1905 μαθαίνουμε ότι «άτομα καλών προθέσεων προσπαθούν να κάνουν τον αξιότιμο δήμαρχο να κατανοήσει τα αμέτρητα πλεονεκτήματα υγείας που θα έχει η πόλη της Θεσσαλονίκης εάν αναδασωθούν συστηματικά οι λόφοι που εκτείνονται από το Νοσοκομείο Χαμιδιέ έως τον Χορτιάτη» Στη φωτογραφία από τα εγκαίνια του Νοσοκομείου Χαμιδιέ (Σεπτέμβριος 1904) βλέπουμε φυλλωμένα τα δεντράκια στο Νεκροταφείο των Αρμενίων και στο πλάι του νοσοκομείου: Αν όχι όλα, σίγουρα κάποια απ’ αυτά ήταν αείλανθοι, οι λεγόμενες βρωμοκαρυδιές, που τότε θεωρούνταν αγαπημένα καλλωπιστικά δέντρα. Σήμερα αντιμετωπίζονται ως εισβολείς. Όπως και να ’χει, όμως, με διάρκεια ζωής γύρω στα 50 χρόνια, δεν πρέπει να επιζεί πια κανένα. Στη JdS, οι πιέσεις για δενδροφύτευση των περιχώρων -και συγκεκριμένα για το Σέιχ Σου- συνεχίζονται με αντίστοιχα κείμενα. Μέχρι που τον Φεβρουάριο-Μάρτιο του 1908, έχουμε άρθρα με πιο συγκεκριμένα στοιχεία. Αξίζει να τα δούμε λίγο πιο αναλυτικά: 17-2-1908: ΔΕΝΤΡΑ: Ο εντιμότατος Νεσίμπ μπέη, Διευθυντής Γεωργίας του βιλαετίου, αναπτύσσει έντονη δράση για να εξασφαλίσει την επιτυχία των φυτώριων που δημιουργήθηκαν στην άκρη του Σέιχ-Σου όπου έχουν φυτευτεί σχεδόν 3000 δέντρα.

20-2-1908: Μια επιτροπή του Δήμου με επικεφαλής τον εντιμότατο Αχμέτ Καπαντζή εφέντη και τον Νεσίμπ μπέη μετέβη χτες στο Σέιχ Σου όπου έλαβε χώρα η τελετή τοποθέτησης θεμελίου λίθου μιας πελώριας δεξαμενής που θα τροφοδοτεί με νερό τα φυτώρια που δημιουργήθηκαν στην περιοχή. Η αναδάσωση του Σέιχ Σου, το σχέδιο της οποίας έχει ήδη αποφασιστεί, θα πηγαίνει ακτινωτά προς το Νοσοκομείο Χαμιδιέ και σύντομα θα γίνει μια εξαίσια θέση περιπάτου. Από διάφορα σημεία της πόλης και του προαστίου θα οδηγεί προς τα εκεί ένας αμαξιτός δρόμος.

Δεν ξέρω πού βρισκόταν αυτή η δεξαμενή, αλλά ίσως κάποιοι/ες που έχουν περπατήσει αρκετά το Σέιχ Σου να μπορούν να μας πούνε με ακρίβεια 2-3-1908: Έχουμε ήδη πει πολλές φορές στους αναγνώστες μας για τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι Αρχές και ο Δήμος για να στολίσουν την πόλη και τα περίχωρα με καταπράσινα σημεία. Μιλήσαμε επίσης για τις απόπειρες αναδάσωσης που κάνει ο εντιμότατος Νεσίμπ μπέης στους λόφους του Σέιχ Σου. Την περασμένη Παρασκευή, μαζί με κάποιους φίλους ανεβήκαμε στον λόφο που σύντομα θα γίνει ιερός για τους Θεσσαλονικείς. Σε τρεις-τέσσερεις κορφές που συγκλίνουν όλες προς το Σέιχ Σου έχουν φυτευτεί 3020 δέντρα: 1400 πεύκα, 660 κυπαρίσσια, 350 ακακίες, 350 μουριές, 200 κεφαλονίτικα έλατα, 100 σφενδάμια και 40 τούγιες. Η ποικιλομορφία των ειδών ανταποκρίνεται στον τύπο του εδάφους των λόφων που είναι άλλοτε αργιλώδες, άλλοτε βραχώδες και άλλοτε σχιστολιθικό. Τα δέντρα φυτεύτηκαν με απόσταση 6 μέτρων μεταξύ τους και έτσι καλύπτουν μια αρκετά μεγάλη έκταση. Δυο μεγάλες δεξαμενές θα συλλέγουν τα νερά και θα τα διανέμουν στις φυτείες. Θα υπάρχουν κιόσκια προορισμένα για τις τουρκάλες κυρίες και εγκαταστάσεις με όλες τις ανέσεις. Απ’ ολες τις κορφές ανακαλύπτουμε μια πανοραμική θέα του Κόλπου αλλά και της πόλης και της Συνοικίας των Εξοχών, που πάει να γίνει μεγάλη όσο και η ίδια η πόλη. Να προσθέσουμε επίσης ότι ο αέρας σ’ αυτή την περιοχή είναι ό,τι πιο υγιεινό θα μπορούσαμε να φανταστούμε και καταλαβαίνουμε την σημασία που θα αποκτήσει το Σέιχ Σου όταν η αναδάσωση -που ξεκίνησε υπό τόσο ευτυχείς συγκυρίες- είναι πια γεγονός. Eάν αυτές οι δοκιμές επιτύχουν, όπως ελπίζουμε, και αν συγκεντρωθεί η απαραίτητη βοήθεια, σε λιγότερο από 10 χρόνια ο Νεσίμπ μπέη έχει αναλάβει να καλύψει όλους τους λόφους σπό το Νοσοκομείο Χαμιδιέ μέχρι την κορυφή του Χορτιάτη και από το Σέιχ Σου ως τη θάλασσα. Μέσα από τις τεράστιες νεκροπόλεις που σήμερα είναι ξερές και τότε θα γίνουν ένα πελώριος χώρος ανάπαυσης καλλυμένος με δέντρα, στην σκιά των οποίων θα μπορούν οι ζωντανοί να έρχονται να πενθούν τους πεθαμένους τους. Το σχέδιο είναι μεγαλεπίβολο. Θα μπαίναμε στον πειρασμό να το αποκαλέσουμε μη ρεαλιστικό, εάν δεν το στήριζαν οι υψηλότερες Αρχές της πόλης, που έχουν βάλει στόχο την ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης και την εξυγίανσή της με κάθε κόστος. ‘Ηρθε επίσης η ώρα να σχηματιστεί η ομάδα φίλων των δέντρων, για την οποία έχουμε μιλήσει αρκετές φορές, αντίστοιχη με αυτές που υπάρχουν σε όλες της πόλεις του κόσμου που αγαπάνε το πράσινο. Σε επόμενο φύλλο θα μιλήσουμε για τον τρόπο σύστασης της ομάδας και για τη βοήθεια που θα μας είναι απαραίτητη», καταλήγει το κείμενο.

Μερικές παρατηρήσεις: Βλέπουμε ότι στην ουσία γίνονται δοκιμές για να δούνε και ποια δέντρα είναι τα πιο κατάλληλα. Προσθέτοντας τα επί μέρους δέντρα, ο αριθμός βγαίνει λίγο μεγαλύτερος από τα 3020 που αναφέρει στην αρχή. Ακριβή σημεία γι’ αυτά τα τρία-τέσσερα υψώματα δεν δίνει, λογικά όμως πρέπει να ήταν αυτά γύρω από την κρήνη – λιγο δυτικότερα απ’ το Θέατρο Δάσους, ας πούμε. Τα Χίλια Δέντρα ήταν Τρεις Χιλιάδες Δέντρα… Στοιχεία για τους Φίλους των Δέντρων και την εξέλιξη του πειράματος θα δούμε άλλοτε. Όπως και να ‘χει, στην αεροφωτογραφία του 1918 δεν φαίνεται να έχει ευδοκιμήσει όσο επιθυμούσαν. Μόνα ορατά «μεγαλούτσικα» δέντρα, αυτά στα νεκροταφεία, στους Κήπους του Πασά και γύρω απ’ την Κρήνη του Σεϊχη -αυτό καθαυτό το Σέιχ Σου, δηλαδή.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1082545112235121

Στην κατοχική αεροφωτογραφία ένας μεγάλος άσπρος όγκος ανάμεσα στα χαμηλά σπίτια της Αγ. Δημητρίου. Η καπναποθήκη ξεχώριζε τότε. Άγνωστο το πότε κτίστηκε Για πολλά χρόνια παρέμεινε εγκαταλειμμένο και φυσικά ανεκμετάλλευτο. Μέχρι το 2008. Εδώ η καπναποθήκη το 1992 σε λήψη Νίκανδρου Καστανίδη Τότε ορίστηκε ως χώρος εμπορικής εκμετάλλευσης και συγκεκριμένα ως πολυκατοικία διαμερισμάτων προορισμένων για την στέγαση φοιτητών, ενώ το υπόγειο, το ισόγειο και ο πρώτος του όροφος φιλοξενούν εμπορικό κατάστημα

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1089943488161950

Αυτή η φωτογραφία του 1943 είναι η έκτη που έχουμε από το ίδιο σημείο! Μέχρι μια στιγμή, απλώς τις συσχετίζαμε μεταξύ τους. Μετά την αναγνώριση και τεκμηρίωση του δρόμου από τον Στάθη Ασλανίδη, απέκτησαν και τη θέση τους στο χάρτη: Παλιά Φιλίππου, λίγο δυτικότερα από την Ιουλιανού.

Οι υπόλοιπες και η αναγνώριση εδώ: https://archive.saloni.ca/849