Saloni.ca Archive

Στην πλατεία με τα Περιστέρια στην Καλλιθέα, εκεί που η Ανδρέα Ζεντζή μπλέκεται με την οδό Αυρηλιανής και αυτή με τη σειρά της με την Προνοίας οι ορθόδοξοι πρόσφυγες συμβίωναν με τους μουσουλμάνους σε κάτι σαν σπίτια και σε κάτι σαν δρόμους για αρκετά χρόνια, στις παρυφές των δυτικών τειχών. Εκεί η καθημερινότητά τους, τα γλέντια τους και οι κηδείες τους. Βλέπουμε δυο λήψεις από μια ορθόδοξη κηδεία με την συνοδεία μουσικής.

Δυο φωτογραφίες του Paul Collart (c.1930) αποτυπώνουν τον ίδιο μικρό δρόμο. Αν και έχουν αναρτηθεί αρκετές φορές παλιότερα, παρέμεναν αταύτιστες. Πρόκειται για την μικρή οδό Γύζη –ανώνυμη στον χάρτη του Β. Δημητριάδη, αλλά πάντα με εξαιρετική θέα. Από την Μάρα Νικοπούλου

Από περίπου το ύψος της σημερινής Γύζη 7, ο Κολάρ φωτογραφίζει προς την απότομη κατηφόρα. Συγχρόνως, μας δίνει και την ανατολική όψη από ένα κτίριο που μαζί με το «δίδυμό» του έχουμε δει σε πολλές πανοραμικές λήψεις της πόλης.

Η Γύζη προς τα πάνω, σχεδόν από τη γωνία της με Κασσάνδρου.

Στο τετράγωνο της πανοραμικής σημειώνονται τα δίδυμα κτίρια με «είσοδο» στην τότε οδό Χάριτος. Το κτίριο 1 έχει την ανατολική του όψη στην Γύζη. Τα υπόλοιπα χρώματα δείχνουν την πορεία του δρόμου...

...και αντιστοιχούν με αυτά στις φωτό.

Από δυο πράξεις τακτοποίησης βλέπουμε ότι ο δρόμος είχε διατηρήσει την εικόνα του τουλάχιστον μέχρι το 1967 και πάντως τα δίδυμα κτίρια υπήρχαν ακόμα.

Ενώ το απόσπασμα της πανοραμικής των Schultz & Barnsley μας δείχνει ότι είχαν χτιστεί πριν το 1889.

Η αναγνώριση από την Μάρα Νικοπούλου. Σχετικά με το χαμένο επάγγελμα του ακονιστή ο Γιώργος Κωτσίδης έχει να αφηγηθεί τα εξής από την γειτονιά του: “Ακονιστής , τροχός ... Έτσι φώναζε μ όλη τη δύναμη της φωνής του ο επαγγελματίας του δρόμου ακονιστής. Στην περιοχή της Αγίας Τριάδας που μεγάλωσα το σύστημα τροχίσματος του δικού μας ήταν διαφορετικό. Φυσικά ιδιοκατασκευή που ήταν πανάλαφρη και την κουβαλούσε στην πλάτη . Με τέσσερα πόδια ξύλινα ύψους περίπου 1,20 με 1,40 μ στο ύψος των χεριών . Ανάμεσά τους ψηλά ο τροχός με την πέτρα διαμέτρου 30 εκ περίπου και πλάτους 5 εκ σε ένα άξονα στο ύψος των χεριών του. Από κάτω του ακριβώς ένας τροχός ποδηλάτου χωρίς φυσικά το λάστιχό του . Ένα δερμάτινο λουρί περασμένο στον τροχό του ποδηλάτου κατέληγε στην πέτρα σε ένα ράουλο πολύ μικρής διαμέτρου και φώλιαζε πολύ ισχυρά τεντωμένο. Την κίνηση έδινε ένα πετάλ ποδηλάτου. Ο ακονιστής με άψογη τεχνική έκανε μονό πετάλ με το δεξί πόδι και με ελεύθερα χέρια πηγαινοέφερνε το μαχαίρι πάνω στην πέτρα τροχίσματος με αξιοθαύμαστη ακρίβεια. Ο μεγάλης διαμέτρου τροχός ποδηλάτου έκανε το κατά πολύ μικρής διαμέτρου ράουλο να γυρνάει με τεράστια ταχύτητα που έφερνε το επιθυμητό αποτέλεσμα . Όταν τελείωνε το τρόχισμα έδινε το μαχαίρι και το ψαλίδι στην νοικοκυρα που περίμενε πληρωνόταν και με μια ταχύτατη κίνηση δίπλωνε το τετράποδο μηχάνημά του που γινόταν δίποδο και το κρεμούσε στην πλάτη από ένα δερμάτινο λουρί και συνέχιζε την περιπλάνησή του στους χωματόδρομους της γειτονιάς φωνάζοντας ... – Ακονιστής τροχός ... Δυστυχώς δεν έχω φωτογραφία ν ανεβάσω , γιατί ως γνωστόν μια φωτογραφία ίσον χίλιες λέξεις ...”

Στην Ιουλιανού, παραπάνω δεξιά, βλέπουμε την μάντρα που «έκρυβε» την εκκλησία της Λαοδηγήτριας ενώ στο βάθος διακρίνεται αχνά ο μιναρές του Ικί Σεριφέ (Ταξιαρχών).

Ο φωτογράφος αλλάζει θέση και δίνει καλύτερα την γωνία Ιουλιανού με την μικρή οδό Λαοδηγήτριας.

Από την συλλογή Viollet του ΚΙΘ μια λήψη που έχει ενταχθεί στην ομάδα Τύποι της Μακεδονίας, μπορεί να βρει την θέση της: Πλατεία Αγοράς με Καρίπη.

Στην Αγ. Νικολάου μπροστά στο μαγαζί του αλευροπώλη Εσφόρμες, γωνία Αγ. Νικολάου και Βατικιώτου, λίγο κάτω από την Εγνατία. Πελατεία μπροστά στα σακιά με τα άλευρα και ένας σαλεπτσής σε ώρα εργασίας και σε στάση απαθανάτισης. Αναγνώριση του σημείου από τον Σπύρο Αλευρόπουλο.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=544970185992619&id=204212503401724&__tn__=-R

Η λήψη από τον μιναρέ της Αγ. Σοφίας μετά την πυρκαγιά, με Χ το σημείο όπου στεκόταν ο σαλεπτσής, λίγο κάτω από την Εγνατία και τα λουτρά “Παράδεισος” που διακρίνονται δεξιά, όπως και ο μιναρές του Σουλεϊμάν.

Παράγκες στην μεσοπολεμική Θεσσαλονίκη. Η φωτογραφία είχε αναρτηθεί στις ΠΦΘ τον Σεπτέμβριο του ‘14 από τον Αθ. Νικόπουλο. Αναγνώριση από την Μάρα Νικοπούλου στις φωτογραφίες που ακολουθούν με το απαραίτητο αποδεικτικό υλικό. Έγραφε ως πηγή το ebay και για μοναδική πληροφορία: «Θεσσαλονίκη 1934». Η Μάρα Νικοπούλου πρότεινε την (νυν) οδό Σελεύκου δίπλα σχεδόν στην εκκλησία του Αγ. Δημητρίου... ...καθώς το ίδιο σπίτι απεικονίζεται στο βάθος της κάρτας και της μεσοπολεμικής φωτογραφίας με το γιαπί δεξιά (από ανάρτηση Ν. Παπαδόπουλου). Κάτι που στην αρχή απορρίφθηκε. Αλλά με την φωτογραφία, που ανέσυρε από παλιότερη ανάρτηση ο Ευστ. Ασλανίδης και δείχνει το ψηλό σπίτι από κοντά, δεν έμειναν περιθώρια αμφισβήτησης .

Η τωρινή οδός Σελεύκου με τα σκαλάκια της και το παρκάκι δίπλα της αντικατέστησε τις παλιές Σελεύκου και Ερατοσθένους. Το σημείο φιλοξενούσε παράγκες μέχρι αρκετά αργά, κάποιες έφτασαν ως και την δεκαετία του ’70. Αντίστοιχες, αλλά χωρίς να επιζήσουν μέχρι τόσο πρόσφατα, υπήρχαν στον χώρο της μετέπειτα πλατείας Διοικητηρίου. Αλλά και στο πάρκο απέναντι απ’ τον Αγ. Δημήτριο και προς τα κάτω, στην ρωμαϊκή αγορά και την πλατεία Δικαστηρίων (όπου βρισκόταν και η αγορά που είδαμε εδώ https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=453891271767178&id=204212503401724&__tn__=-R ). Γύρω τους χτίζονταν οι πολυκατοικίες/μέγαρα και η αντίθεση ήταν σχεδόν σουρεαλιστική. Δεν ξέρω αν οι παράγκες κατοικούνταν από πυρόπληκτους ή πρόσφυγες (ή και τα δύο). Ωστόσο, η λεπτομέρεια μού θυμίζει τις ιστορίες που άκουγα από τους Μικρασιάτες πρόσφυγες: η γλάστρα και το κλουβί ήταν «απαραίτητα» για να μετατρέψουν το όποιο κατάλυμα σε «σπιτικό».

Αλέξανδρος Β. Ωρολογάς (1895-1976), διευθυντής του Ιωαννίδειου Σχολείου, την περίοδο 1932-1940 Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Σύμφωνα με μαρτυρίες ήταν δάσκαλος του 3ου Δημοτικού Σχολείου Θεσσαλονίκης (όπως ονομαζόταν το Ιωαννίδειο Σχολείο την περίοδο του μεσοπολέμου) από τη σχολική χρονιά 1921-1922 μέχρι τη σχολική χρονιά 1929-1930. Δεν αποκλείεται να είχε τη θέση αυτή και κάποια χρόνια πριν το 1921. Κι ο Τομανάς αναφέρει ότι ήταν διευθυντής του από το 1932 μέχρι το 1940. Πιθανότατα ήταν ο μακροβιότερους δάσκαλος στην ιστορία του Ιωαννίδειου Σχολείου. Ο μόνος που μπορεί να τον συναγωνίζεται, σε χρονική διάρκεια, ίσως ήταν ο Κωνσταντίνος Τσέκος, ο οποίος υπήρξε διευθυντής του από το 1950 μέχρι το 1965 και δεν αποκλείεται να ήταν απλώς δάσκαλός του τα προηγούμενα χρόνια.

Αλέξανδρος Β. Ωρολογάς Γεννήθηκε στην Κορυτσά το 1895. Ήρθε στη Θεσσαλονίκη σε μικρή ηλικία, όπου πιθανότατα σπούδασε στο Διδασκαλείο Αρρένων της πόλης. Τον Ιούλιο του 1917 εξέδωσε την δεκαπενθήμερη εργατική και συνδικαλιστική εφημερίδα “Εργάτης”, η οποία επέζησε μέχρι το 1920 τουλάχιστον. Το 1918 εργαζόταν κι ως νεαρός δημοσιογράφος-διαχειριστής στην εφημερίδα “Το Φώς”. Τη δεκαετία του 1920 ήταν, μαζί με τον αδελφό του Πέτρο, η ραχοκοκαλιά της εφημερίδας “Ταχυδρόμος της Βορείου Ελλάδος”, το αγωνιστικό αντιβενιζελικό όργανο των βασιλοφρόνων. Στην εφημερίδα αυτή εργάστηκε ως αρχισυντάκτης και διαχειριστής της. Ταυτόχρονα δίδασκε, ως διορισμένος δάσκαλος, στο 3ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης δηλ. το Ιωαννίδειο Σχολείο, δίπλα στον Άγιο Κωνσταντίνο στο Ιπποδρόμιο. Το 1926 εκλέχθηκε πρόεδρος της Ενώσεως Συντακτών Βορείου Ελλάδος και το 1927 συνεργάστηκε δημοσιογραφικά με την εφημερίδα “Αγγελιοφόρος”, που υποστήριζε το κόμμα του Ιωάννη Μεταξά. Αυτή η πολύπλευρη δραστηριότητα συνεχίστηκε τη δεκαετία. Με την έκδοση, το 1933, της εφημερίδας “Απογευματινή”, μαζί με τον κουνιάδο του Δημήτριο Τσούρκα, ως όργανο του Λαϊκού Κόμματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι η εφημερίδα αυτή κυκλοφορούσε και την περίοδο της κατοχής, με φιλοναζιστικό προσανατολισμό. Την ίδια περίοδο συμμετείχε σε συλλογικές δραστηριότητες, όπως στην Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Μακεδονίας, όπου το 1932 ήταν Γενικός Γραμματέας της και στην Ένωση Λειτουργών Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, όπου το 1931 εκλέχθηκε ταμίας του Διοικητικού Συμβουλίου της. Ανάμεσα στ’ άλλα είχε και την εκπαιδευτική ευθύνη, ως διευθυντής, του 3ου Δημοτικού Σχολείου Θεσσαλονίκης, δηλ. του Ιωαννίδειου Σχολείου, από το 1932 μέχρι το 1940. Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τα ναζιστικά στρατεύματα κρίθηκε ως “μεγαλοδωσίλογος” και καταδικάστηκε σε κάθειρξη 15 ετών, στο Εδικό Δικαστήριο Δωσιλόγων. Απεβίωσε στη Θεσσαλονίκη στις 2 Ιανουαρίου 1976, ως συνταξιούχος δημοσιογράφος.

Αλέξανδρος Β. Ωρολογάς

[Από το βιβλίο “Εφημεριδογραφία της Θεσσαλονίκης”, τόμ. Γ', του Μανώλη Κανδυλάκη, Θεσσαλονίκη 2005, σελ. 143] Από τα αρχεία του Ιωαννίδειου Σχολείου Αλέξανδρος Β. Ωρολογάς

[Από το βιβλίο “Εφημεριδογραφία της Θεσσαλονίκης”, τόμ. Γ', του Μανώλη Κανδυλάκη, Θεσσαλονίκη 2005, σελ. 223]

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, 21/6/1932, σελ.2

Πολύ χαρακτηριστικά περιγράφει τον Αλέξανδρο Ωρολογά ο Κ. Τομανάς: “Ο κύριος Ωρολογάς ήταν ψηλός, λιανός, σοβαρός και είχε ένα μάτι γυάλινο (από πετροπόλεμο, έλεγαν). Ήταν ο μόνος δάσκαλος που τον σέβονταν και τον φοβούνταν οι “γιανμπάνηδες”, οι μαθητές που τελειώνοντας το Δημοτικό πηγαίναν κατ' ευθείαν φαντάροι. Αυτό, βέβαια, δεν τον εμπόδιζε να κατσαρώνει τα μαλλιά του με τη μασιά, που τη ζέσταινε πρώτα στη χόβολη.” (βλ. Τομάνα, Κ. : “Τα σχολεία της Θεσσαλονίκης”, Θεσσαλονίκη, 1997, σελ. 30) ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, 3/1/1976, σελ.3

Αφήνοντας το Ελληνικό Παρθεναγωγείο πίσω μας ανηφορίζουμε την Σωκράτους, και συναντάμε την Φιλίππου. Ο συσχετισμός λήψεων φώτισε και σ' αυτό το ύψος (και ακόμη πιο πάνω) την οδό Σωκράτους.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=537570823399222&id=204212503401724&__tn__=-R

6. Όσο βοηθητικές ήταν οι στρογγυλεμένες στέγες του Παρθεναγωγείου για την Σωκράτους από την οδό Μόδη ως την Φιλίππου, άλλο τόσο ήταν ένα χαρακτηριστικό μπαλκόνι και κάτι φουρούσια (δεξιά και αριστερά αντίστοιχα) για το κομμάτι της πάνω απ’ την Φιλίππου. Η φωτογραφία αυτή αναρτήθηκε από τον Vassilis Veris που αναζητούσε την οδό... Κατοχική 7. Ο Ευστάθιος Ασλανίδης αναγνώρισε ότι πρόκειται για τον ίδιο δρόμο που απεικονίζεται εδώ. Η ταμπέλα στα δεξιά δίνει το όνομα της καθέτου της: Φιλίππου.

8. Η αναζητούμενη τότε οδός Σωκράτους συμπληρώνεται πάλι από τον Ευστάθιο Ασλανίδη.

9. Και έναν μήνα αργότερα από την κατά μερικές δεκαετίες μεταγενέστερη φωτό του Σωκράτη Ιορδανίδη που ανάρτησε η Μάρα Νικοπούλου στο ίδιο θέμα, και πιάνει την περίφημη γωνία με το χαρακτηριστικό φουρούσι από πιο χαμηλά στην Σωκράτους. 10. ... αλλά και μία που δείχνει την (παλιά) Φιλίππου προς τα δυτικά, και πιάνει την ίδια γωνία, από το ίδιο σετ φωτογραφιών του Σ. Ιορδανίδη). Aυτή ήταν και η φωτογραφία που οδήγησε τον Αθ. Νικόπουλο να αναγνωρίσει το σπίτι που έμενε κάποτε και την αναζητούμενη γωνία ως Σωκράτους. [Η σχετική συζήτηση με αυτήν και τις φωτό 6 ως 10 εδώ: https://www.facebook.com/.../permalink/10152061397844599/] 11. Για την ίδια γωνία από την Φιλίππου με μέτωπο προς τα ανατολικά αυτήν τη φορά, μια ακόμα φωτογραφία από τα γαλλικά αρχεία που αναρτήθηκε από τον Β. Σεραφίδη και αναγνωρίστηκε από τον Σπύρο Αλευρόπουλο. [https://www.facebook.com/.../permalink/10152923688459599/ ]

Η οδός Σωκράτους αναφέρθηκε πριν λίγες μέρες με την ευκαιρία μιας μεσοπολεμικής λήψης της αυλής του Παρθεναγωγείου., Ευκαιρία να διασχίσουμε τον δρόμο και να προστεθούν οι λήψεις στον χάρτη. Ιδίως μιας και κάποιοι από εμάς είχαν συμβάλει καθοριστικά στην συμπλήρωση και αναγνώριση της εικόνας του δρόμου. Σήμερα οι λήψεις από τον δρόμο στο ύψος περίπου του Ελληνικού Παρθεναγωγείου. Σεβόμαστε τις οφειλές και την δουλειά των άλλων, και τα αναφέρουμε, Μακάρι να το έκαναν κι άλλοι. 1. Ίσως η πιο «κλασική» φωτογραφία του κτιρίου που είχε στεγάσει το Παρθεναγωγείο είναι αυτή με την κοπέλα στο παράθυρο. Είχε δημοσιευτεί τον Ιανουάριο του ’14 στις ΠΦΘ (Andrew Pappas), χωρίς χρονολόγηση ή πηγή. Λίγους μήνες αργότερα, αναρτήθηκε και από τον Theodoros Natsinas με χρονολόγηση (από την πηγή) 1928. Η χρονολόγηση αμφισβητήθηκε από τον κ. Αθ. Νικόπουλο που ήταν κι αυτός που «ονομάτισε» το κτίριο και την τοποθέτησε στο 1910. 2. Παράλληλα, στην ίδια ανάρτηση, πρόσθεσε και μία ακόμα χρονολογώντας την στα 1915... 3. ...και ανέφερε ότι υπάρχει και μία ακόμα του 1916-17. Ίσως εννοούσε αυτήν, που αναρτήθηκε έναν χρόνο αργότερα από τον Menelaos Anagnostou, και προφανώς προέρχεται από κάποιο βιβλίο-το οποίο όμως δεν αναφέρεται. Αν κάποιος το ξέρει, ας το συμπληρώσει. 4. Για την εικόνα του δρόμου από χαμηλά, άλλη μια φωτογραφία από την συλλογή Παπαϊωάννου (ΜΦΘ), χαμηλής δυστυχώς ανάλυσης, που είχε ανεβάσει η Μάρα Νικοπούλου επίσης στις ΠΦΘ, όταν «συμπληρώναμε» την οδό Σωκράτους 5 Από το ίδιο σχεδόν σημείο και αυτή του Paul Collart, κοντά στο 1930.