Saloni.ca Archive

Βαρθολομαίος Κουτλουμουσιανός (1772-1851): οικοδιδάσκαλος των εγγονών του Ιωάννη Γούτα Καυταντζόγλου Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Το χρονικό διάστημα 1814-1821 στη Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια, πιθανόν, στη Μασσαλία για κάποια χρόνια, ίσως μέχρι το 1827, ο ιερομόναχος Βαρθολομαίος Κουτλουμουσιανός φρόντιζε τη μόρφωση των εγγονών του “άρχοντα”, τότε της Θεσσαλονίκης, Ιωάννη Γούτα Καυταντζόγλου (περ. 1748-1819). Η οικογένεια αυτή ήταν μια από τις σημαντικότερες και πιο εύπορες Ελληνικές οικογένειες, στο γύρισμα του 18ου αιώνα. Ο Ιωάννης Γούτας Καυταντζόγλου είχε 3 κόρες (την Αικατερίνη, την Ελισάβετ και τη Δόμνα) κι ένα γιό (τον Μερκούριο). Η Αικατερίνη είχε παντρευτεί τον Γεώργιο Χαρίση και απέκτησε 6 παιδιά: την Πουλχερία (γεν. 1800), τον Ιωάννη, τη Μαρία, τον Θεαγένη (γεν. 1806), την Ταρσή και τον Δημήτριο (γεν. 1814). Η Ελισάβετ παντρεύτηκε τον Σπανδωνή Βασματζη από τις Σέρρες και δεν είναι γνωστό αν είχαν παιδιά. Η τρίτη κόρη του Ιωάννη Γούτα, η Δόμνα, είχε μια κόρη τη Σάρρα (γεν. το 1800 περίπου). Και ο γιός του Μερκούριος είχε παντρευτεί τη Φανή (Θεανώ) Tavernier και απέκτησαν τρεις γιους: τον Λυσίμαχο, τον Λύσανδρο (γεν. 1811) και τον Δαΐφρονα. Ο ιερομόναχος Βαρθολομαίος δίδαξε, κατά πάσα πιθανότητα τα παιδιά της Αικατερίνης Χαρίση και του Μερκούριου Καυταντζόγλου, ίσως και τη Σάρρα, την κόρη της Δόμνας. Βαρθολομαίος Κουτλουμουσιανός (κατά κόσμο, Βασίλειος Στέκας) γεννήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου του 1773 στο χωριό Γλυκύ της Ίμβρου. Έμαθε τα πρώτα γράμματα στο νησί του και στην Αίνο. Στις 17 Οκτωβρίου του 1793 μεταβαίνει στη Μονή Κουτλουμουσίου του Αγίου Όρους απ' όπου παίρνει και το προσωνύμιό του. Ασπάζεται τον μοναχικό βίο και στη συνέχεια χειροτονείται διάκονος και ιερέας. Το 1803 επιστρέφει στην Ίμβρο και μαζί με τον αδερφό του ιερομόναχο Κύριλλο ιδρύει, στο πατρικό του σπίτι, σχολείο, όπου γρήγορα συρρέουν πολλοί μαθητές. Επειδή όμως συναισθάνεται τη μετριότητα της παιδείας του, αποφασίζει να συμπληρώσει τη μόρφωσή του μαζί με τον αδελφό του ιερομόναχο Κύριλλο, στη φημισμένη τότε Σχολή των Κυδωνιών, όπου μαθητεύει για τρία χρόνια, έχοντας δασκάλους τον Γεώργιο Σαράφη (1780-1822) και τον Βενιαμίν τον Λέσβιο (1759-1824) σημαντικότατους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Μετά την αποφοίτησή του εγκαθίσταται και πάλι στη γενέτειρά του, την Ίμβρο και συνεχίζει με επιτυχία το διδακτικό του έργο, το οποίο όμως διακόπτει ο λοιμός του 1813. Το 1814 μεταβαίνει στη Θεσσαλονίκη, όπου εργάζεται ως οικοδιδάσκαλος των παιδιών του προύχοντα και φιλικού Ιωάννη Καυταντζόγλου και του Γ. Χαρίση. Μετά την έκρηξη της Επανάστασης του 1821 για να αποφύγει τους διωγμούς των Τούρκων καταφεύγει στη Μασσαλία. Εκεί μένει μέχρι το 1827. Κατά τη χρονιά αυτή προσκαλείται από την Ομογένεια των Ελλήνων της Βενετίας προκειμένου να διδάξει στη Φλαγγίνειο Σχολή. Στη σχολή αυτή (1827-33), διδάσκει φιλολογικά μαθήματα για επτά χρόνια και την αναδιοργανώνει, ως δάσκαλος και διευθυντής της. Στα χρόνια που ακολουθούν ο Βαρθολομαίος αποκτά πανελλήνια φήμη ως σοφός δάσκαλος και σχολάρχης. Συγκεκριμένα δίδαξε στην Ιόνιο Ακαδημία της Κέρκυρας (1834-36), στο σχολείο της Ίμβρου (1836-38), στη Θεολογική Σχολή του Φαναρίου στην Κωνσταντινούπολη (1838-40), στην Εμπορική Σχολή της Χάλκης (1840-46) και τέλος στην Αθωνιάδα Σχολή (1848-49). Απεβίωσε στη μονή Κουλουμουσίου του Αγίου Όρους στις 12 Ιουλίου του 1851 Ένα από τα 13 βιβλία που έγραψε ή επιμελήθηκε και εκδόθηκαν. Αξίζει να σημειωθεί ότι παρέμειναν σε χειρόγραφη μορφή κι άλλα έργα του, μεταξύ αυτών και Στοιχεία Αριθμητικής Ένα ακόμη από τα βιβλία του Μια απεικόνιση της Θεσσαλονίκης στις αρχές του 19ου αιώνα

Η καθημερινότητα των χαμάληδων, ο θόρυβος με τα βαρέλια, οι φωνές στη μία, ο ελαφρύς κυματισμός, η ήσυχη βόλτα, τα πλεούμενα που περιμένουν στην άλλη. Μέρες του 1916 δίπλα στη θάλασσα.

Στην αγορά δρόμος με μαλτεζόπλακες, ενας λεμονατζής επί το έργον, ένας γαϊδαράκος, απ τους γνωστούς βραχύσωμους της πόλης, περιμένει υπομονετικά την πόζα του μικρού αφεντικού του. Βιοπαλαιστές στην Θεσσαλονίκη του 1916.

Με αφορμή μια φωτογραφία κοντινή της εισόδου των Παλιών Ταχυδρομείων, που περιέχεται στα μηνιαία τεκμήρια που δημοσιεύει το Γενικό Αρχείο Μακεδονίας (http://gak.thess.sch.gr/News/news_Tekmirio_mina.html), μια ματιά στο κτίριο πριν και μετά την πυρκαγιά. Στην γωνία Μεγάλου Αλεξάνδρου και Βουλγαροκτόνου τότε, Κατούνη και Οπλοποιού σήμερα στα λαδάδικα. Μας δίνει και την ευκαιρία να δούμε το “ΤαχυδροΚειον”. Ποιος ξέρει... Εν πλήρει παλυεθνική λειτουργία Και η πυρκαγιά Είμαστε στην Κουντουριώτου, το Ταχυδρομείο αριστερά, στο βάθος Το ίδιο με την προηγούμενη

Η κατοικία της οικογένειας του Ιωάννου Γεωρ. Πεντζίκη (1913-1998), από το 1953 περίπου, Γραβιάς 47. Από τον Νίκανδρο Καστανίδη με την συνεργασία της Γλυκερίας Πεντζίκη-Γκερώ. Εικονίζεται η σύζυγος του, Ελένη Δούφου-Πεντζίκη. Η μονοκατοικία αυτή κατεδαφίστηκε το 1964.

Γωνία Γραβιάς με Κρήτης, γύρω στο 1956 Η θέση της κατοικίας αυτής στο πολεοδομικό συγκρότημα της Ανατολικής Θεσσαλονίκης Η διασταύρωση Γραβιάς με Κρήτης σε σημερινό τοπογραφικό σχέδιο της περιοχής Ο Ιωάννης Γεωργίου Πεντζίκη με τη σύζυγό του Ελένη Δούφου-Πεντζίκη, τη δεκαετία του 1950 Τοπογραφικό της γωνίας Γραβιάς με Κρήτης, του 1933 Η σημερινή πολυκατοικία στη γωνία Γραβιάς 47 με Κρήτης Η είσοδος της σημερινής πολυκατοικίας στην οδό Γραβιάς 47

Ο γιατρός Γεώργιος Ιωάννη Πεντζίκης (περ. 1870-1951) Από τον Νίκανδρο Καστανίδη, με την συνεργασία της Γλυκερίας Πεντζίκη-Γκερώ. Οι Πεντζίκηδες, είναι αλήθεια, ότι έχουν μια αντήχηση στην ανθρωπολογική ιστορία της Θεσσαλονίκης του 20ου αιώνα. Ήταν ενεργά δημόσια πρόσωπα, που άφησαν τα ίχνη τους στο ιστορικό γίγνεσθαι της πόλης. Πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του λογοτέχνη-ζωγράφου, Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, ο οποίος είναι ευρύτατα γνωστός, λόγω της πληθωριστικής δημοσιότητας του. Ένας άλλος αξιοσημείωτος ομώνυμός του είναι, ο Γεώργιος Πεντζίκης, που είχε ενεργό δράση στον Μακεδονικό Αγώνα. Γι’ αυτόν, ωστόσο, υπάρχει μια ιστορική παρανόηση: κάποιοι τον αναφέρουν ως γιατρό [βλ. π.χ. https://el.wikipedia.org/wiki/Γεώργιος_Πεντζίκης ] . Μια παρανόηση που οφείλεται στο γεγονός ότι υπάρχουν δύο θεσσαλονικείς με τ’ όνομα: Γεώργιος Πεντζίκης, αλλά με διαφορετικά πατρώνυμα, του Νικολάου ο ένας και του Ιωάννη ο άλλος. Δίνεται η δυνατότητα τώρα να επισημανθούν κάποια βιογραφικά στοιχεία του γιατρού, Γεωργίου Ι. Πεντζίκη κι έτσι να φωτιστεί λίγο η όχι και τόσο γνωστή, μέχρι τώρα, προσωπογραφία του.

Ο Γεώργιος Ι. Πεντζίκης σε προχωρημένη ηλικία

Σπούδασε αρχικά στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Αθήνας, απ’ όπου πήρε πτυχίο το 1892. Συνέχισε τις ιατρικές του σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Montpellier , στα μέσα της δεκαετίας του 1890. Παντρεύτηκε την Μερόπη Αγγελάκη, αδελφή του Κωνσταντίνου Αγγελάκη. Προσέφερε τις ιατρικές του υπηρεσίες, για αρκετά χρόνια, στο Ελληνογαλλικό Λύκειο του Στεφ. Νούκα και στο Παπάφειο Ορφανοτροφείο. Επιλέγει, τουλάχιστον δύο φορές, ως μέλος της Εφορείας του Θεαγένειου Νοσοκομείο (το 1904 και το 1910) και στην Εφορεία των Εκπαιδευτηρίων (την περίοδο 1915-1920). Επίσης εκλέχθηκε ως αντιπρόσωπος της Ελληνικής Κοινότητας, τον Ιούνιο του 1912. Ήταν σημαίνον μέλος του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού και εκλέχθηκε πρόεδρος, το 1914, στο νεοϊδρυθέντα Ιατρικό Σύνδεσμο. Διέμενε για αρκετά χρόνια στη Θεμιστοκλή Σοφούλη 4. Ευχές για τους νεόνυμφους από την εφημερίδα Journal de Salonique.

Η οικογένεια του Γεωργίου Ι. Πεντζίκη: η μητέρα του, Μαρία, ο πατέρας του Ιωάννης, η αδελφή του, Ευδοκία κι ο ίδιος σε παιδική ηλικία. Φαίνεται ότι ήταν μια εύπορη οικογένεια. Πιθανότατα η φωτογραφία είναι γύρω στο 1880 στο στούντιο του Paul Zepdji.

Ο Γεώργιος Ι. Πεντζίκης, όταν ήταν φοιτητής στην Αθήνα

Αρχή της Θεμ. Σοφούλη, το 1939, όπου σημειώνεται η κατοικία που διέμενε ο Γεώργιος Ι. Πεντζίκης

[Η αεροφωτογραφία αναρτήθηκε από τον κ. David Bravos, στις ΠΦΘ, στις 2-6-2015]

Τοπογραφικό της αρχής από την οδό Θεμιστοκλή Σοφούλη (πρώην Αλλατίνη), πιθανότατα της δεκαετίας του 1930

[Αναρτήθηκε αρχικά από την κ. Κατερίνα Τσιρέλη, στις ΠΦΘ, στις 29-10-2017] Ένα ντοκουμέντο για τον γιατρό Γεώργιο Ι. Πεντζίκη

Μια, επίσης, πολύ ενδιαφέρουσα μαρτυρία: “Το πρώτο κτίριο στο οποίο λειτούργησε (το 1905) το Παρθεναγωγείο (του Στέφ. Νούκα και της Αγλαΐας Σχινά) είναι η οικία του ιατρού Πεντζίκη στη μεγάλη οδό Χαμιδιέ (σημερινή οδό Εθνικής Αμύνης).” [Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκης Εκπαιδευτικά, 19ος και 20ος αιώνας”, της Σιδ. Ζιώγου-Καραστεργίου, Θεσσαλονίκη 2006, σελ. 349]. Πρόκειται για το κτίριο της γωνίας Εθνικής Αμύνης με Μανουσογιαννάκη, το οποίο γνωρίζαμε ότι ήταν ιδιοκτησία της οικογένειας Αγγελάκη. Φαίνεται ότι πέρασε στην ιδιοκτησία του ιατρού Πεντζίκη ως προίκα της συζύγου του, Μερόπης Αγγελάκη. Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτό το κτίριο στέγασε για αρκετά χρόνια το Δημαρχείο Θεσσαλονίκης, την περίοδο του μεσοπολέμου. [Στη φωτογραφία, της δεκαετίας του 1930, διακρίνεται το εν λόγω κτίριο]

Μοναδική έγχρωμη απεικόνιση σε διαφάνεια. Το κουτί του γραμματοκιβωτίου για την εξυπηρέτηση της γειτονιάς.

και από κει πίσω πάνω στα τείχη... ...στάθηκε για μία αφ υψηλού απεικόνιση της κίνησης του εκκλησιάσματος.

Μαργίτσα, δασκάλα στο 43ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης, τη δεκαετία του 1950. Από τον Νίκανδρο Καστανίδη, με τη βοήθεια της Ιφιγένειας Σιτσιάνη και του Ελ. Ξεφτέρη

Η Μαργίτσα, δηλ. η Μαρία Λίνδα (1908-1999), από το Ασβεστοχώρι. Σπούδασε στο Διδασκαλείο Θηλέων Θεσσαλονίκης, απ’ όπου αποφοίτησε το 1928, με διευθυντή, τότε, τον Μιλτιάδη Κουντουρά. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ,15/2/1927, σελ.1 Αναφέρεται η Μαρία Λίνδα (δηλ. η Μαργίτσα) ως τελειόφοιτη σπουδάστρια του Διδασκαλείου Θηλέων της Θεσσαλονίκης. Το 43ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης στη διασταύρωση Αγίας Σοφίας με Προξένου Κορομηλά, τη δεκαετία του 1950, που ήταν 15ο μέχρι το 1954. Η τάξη της Μαργίτσας στο 43ο Δημοτικό Σχολείο, τη σχολική χρονιά 1956-57 Η Μαργίτσα νεότερη, τη δεκαετία του 1930. Φαίνεται ότι πρωτοδίδαξε στο Δημοτικό του Ασβεστοχωρίου, γύρω στο 1930 κι αργότερα στο 32ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης (δίπλα στη Μητρόπολη) , στα μέσα της δεκαετίας του 1930. Το 1937, το 32ο Δημοτικό Σχολείο μετονομάστηκε σε 15ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης και το 1954 σε 43ο. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ,17/5/1930, σελ.2 Αναφέρεται η Μαρία Λίνδα (δηλ. η Μαργίτσα) ως δασκάλα στο Δημοτικό Σχολείο Ασβεστοχωρίου.) Το 32ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης, το1936. Σήμερα στεγάζει το Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα. Μιχαήλ Γουναρόπουλος (;;-1999), ο σύζυγος της Μαργίτσας από το 1951. Ήταν δάσκαλος, που υπηρέτησε και στο 32ο (15ο μετά το 1937) Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Η πολυκατοικία στη γωνία Καρόλου Ντηλ με Γεωργίου Σταύρου, όπου διέμενε η Μαργίτσα, τη δεκαετία του 1950. Η Μαργίτσα [δηλ. η Μαρία Λίνδα-Γουναροπούλου], ως συνταξιούχος

Αεροφωτογραφία της Αγίου Δημητρίου του Γεωργίου Τσαουσάκη, από τη Δημητρίου Γούναρη περίπου προς τα Δυτικά, 1984

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη

https://culture.thessaloniki.gr/.../sites/2/ola/o-37.jpg Η αρχή της προηγούμενης αεροφωτογραφίας, από μια άλλη οπτική γωνία Ο αντίστοιχος τοπογραφικός χάρτης της αεροφωτογραφίας