Saloni.ca Archive

Για το νοσοκομείο Αγ. Δημήτριος υπάρχουν διάφορες εκδοχές σχετικά με τον αρχιτέκτονα, το έτος ανέγερσης, ακόμα και το όνομά του – και αναπαράγονται με διάφορους συνδυασμούς. Η αποδελτίωση της Journal de Salonique βοηθάει να ξεκαθαριστούν και αυτά τα θέματα Από τη Μάρα Νικοπούλου

Ενδεικτικά ορισμένες από αυτές, με Ποζέλι ή Παιονίδη, με Γκουραμπά/Χαμιδιέ/Δημοτικό και ημερομηνίες ανέγερσης που κυμαίνονται από την εποχή του Μιδάτ Πασά ως το 1904.

Στα πρώτα σχετικά δημοσιεύματα της Journal de Salonique το συναντάμε ως “Δημοτικό Νοσοκομείο”. Για παράδειγμα αυτά όπου ανακοινώνεται ότι θα τοποθετηθεί ο θεμέλιος λίθος και η αναλυτικότατη περιγραφή της τοποθέτησής του στις 4/17 Νοεμβρίου 1902 που είδαμε με αφορμή και τα Εργαστήρια της Σχολής Τεχνών και Επαγγελματων (https://www.facebook.com/204212503401724/photos/pcb.343225802833726/343225676167072/?type=3&theater). Αλλά και τα δημοσιεύματα που ακολουθούν. Το δεύτερο δίνει και την απάντηση στο ζήτημα του αρχιτέκτονα. Αριστερά: Ήδη την 1 Δεκεμβρίου, λίγες μέρες μόνον μετά, μας ενημερώνουν ότι: υπάρχει κινητικότητα στις εργασίες θεμελίωσης του Δημοτικού Νοσοκομείου. Γνωρίζουμε ότι η ανέγερση του κτιρίου γίνεται υπό την διεύθυνση (επίβλεψη, μάλλον θα το λέγαμε) του αξιότιμου Γιαρμολένσκι, του αρχιμηχανικού του Δήμου. Μένει να πούμε ότι δίνεται ιδιαίτερη προσοχή και στις παραμικρές λεπτομέρειες της κατασκευής”. Δεξιά: Η επιτροπή ανέγερσης του Δημοτικού Νοσοκομείου συνεδρίασε χτες το απόγευμα. Τα σχέδια και ο προϋπολογισμός της κατασκευής έχουν εγκριθεί. Το συνολικό κόστος θα είναι 8700 λίρες Τουρκίας. Αλλά, με δεδομένο ότι ο Δήμος μπορεί να εξασφαλίσει ατέλειες και μείωση του κόστους μεταφοράς, ίσως μειωθεί κατά 1000 λίρες. Οι οικονομικοί πόροι θα εξασφαλιστούν από τα δημοτικά έσοδα του τρέχοντος και του επόμενου οικονομικού έτους. Συστάθηκαν δυο επιτροπές, μία για τα έξοδα και μία για την επίβλεψη των εργασιών. Στην πρώτη: Ο εξοχότατος Χουλουσή [ο τότε δήμαρχος], το μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου Ιμπραήμ εφέντης, ο Μεχμέτ Καπανί, ο Αχμέτ Καπανί, Ναχαμά Μαλάχ και Ασσαέλ. Η δεύτερη επιτροπή αποτελείται από: τον εξοχότατο Χουλουσή μπέη (για την χρηματοδότηση), Γιαρμολένσκι (αρχιμηχανικό του Δήμου), Α. Κίπερς (διευθυντής της Οθωμανικής Εταιρείας Υδάτων), Δρα Ριζά Σερβέν (επιθεωρητής υγείας), και τον Δρα Μοϊζ Μισραχή. Αρχιτέκτονας είναι ο κ. Παιονίδης”. Τον Παιονίδη ανέφερε και ο Β. Κολώνας ως “φέρεται”, βάζοντας ως πηγή το Ι. Δημητριάδη, Ξενοφών Παιονίδης, 1934, και σημειώνοντας: “η πληροφορία δεν διασταυρώθηκε από άλλη πηγή, θεωρείται ωστόσο αρκετά πιθανή λόγω της φήμης του αρχιτέκτονας και της κοινής μορφολογικής ομοιότητας του κτιρίου με άλλα έργα του ιδίου”(όπ.π, σ. 149-150) [πρόκειται για ανορθόγραφη απόδοση των Μεχμέτ και Αχμέτ Καπαντζή, που και οι δυο έχουν έντονη παρουσία στα τεκταινόμενα του Δήμου]

1903. Στην αναφορά για τις δραστηριότητες του Δήμου –και του Δημάρχου- γράφουν :“Στην πρώτη γραμμή βρίσκεται το Πολιτικό Νοσοκομείο, για το οποίο οι εργασίες προχωρούν με βήματα γίγαντα. Η Θεσσαλονίκη με αυτό θα αποκτήσει ένα υπέροχο έργο και θα μπορεί δικαίως να καμαρώνει. Το μόνο νοσοκομείο θα αρκεί ως άφθαρτο αναμνηστικό για την περίοδο προεδρίας του εξοχότατου Χουλουσή Μπέη”. Τον Νοέμβριο του ίδιου χρόνου μαθαίνουμε ότι το έργο της τοποθέτησης αλεξικέραυνων στο πολιτικό νοσοκομείο που χτίζει ο Δήμος το εμπιστεύτηκαν στον γνωστό ηλεκτρολόγο Zοζεφ Νεχαμά.

Και στα δυο αποσπάσματα, το νοσοκομείο δεν αναφέρεται πια ως “δημοτικό”, αλλά ως “πολιτικό” (σε αντίθεση με το στρατιωτικό, προφανώς).

Ο τίτλος Δημοτικό Νοσοκομείο επιστρέφει τον Φλεβάρη του 1904: “Η κατασκευή του μεγάλου νοσοκομείου προχωρά ταχέως Με μεγάλη χαρά σημειώνουμε πόσο δραστήριος είναι ο εξοχότατος Χουλουσή, πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου, στην επίβλεψη των εργασιών. Το παράδειγμά του εμπνέει ζήλο σ' όλους τους εργαζόμενους”.

Την ημέρα που θα γίνουν τα εγκαίνια, στις 1/9/1904, η εφημερίδα ανακοινώνει το γεγονός με μεγάλη πρωτοσέλιδη φωτογραφία και λεζάντα “Πρόσοψη και πλάγια όψη του Πολιτικού Νοσοκομείου “Χαμιδιέ” της Θεσσαλονίκης του οποίου τα επίσημα εγκαίνια γίνονται σήμερα στις 9.30 τουρκική ώρα. Εδώ επιστρέφει το “πολιτικό” νοσοκομείο, αλλά εμφανίζεται για πρώτη φορά και το όνομά του: “Χαμιδιέ” – εξηγώντας βέβαια ότι μιλάει για της Θεσσαλονίκης, καθώς δεν είναι το μόνο νοσοκομείο με το όνομα του Σουλτάνου.

Στο επόμενο φύλλο, μας περιγράφουν την τελετή που έλαβε χώρα στις 10 τουρκική ώρα (δηλ. 4.30 το απόγευμα). Μάλλον από εκείνη τη μέρα είναι και η επιχρωματισμένη καρτ-ποστάλ που κυκλοφόρησε με τίτλο” Το Νοσοκομείο Χαμιδιέ στη Θεσσαλονίκη”. Παρατεταγμένοι στρατιώτες του νέου σώματος των καταδρομέων, χωροφύλακες και δημοτικοί υπάλληλοι, με την στρατιωτική μπάντα και αυτή της Σχολής Τεχνών και Επαγγελμάτων να παίζουν εναλλάξ. Ο Χουλουσή με όλο το Δημοτικό Συμβούλιο, την επιτροπή επίβλεψης των έργων, τους επικεφαλής οργανισμών και του ιατρικού σώματος υποδέχονταν τους καλεσμένους. Μεταξύ των οποίων ο στρατηγός Ντετζόρτζις, ο γραμματέας του, οι αξιωματικοί της αναδιοργάνωσης της Χωροφυλακής, προξενικές αρχές, επικεφαλής οίκων οθωμανικών και ξένων, οι θρησκευτικές αρχές των ισραηλιτών και των ορθοδόξων, οικονομικοί και εμπορικοί παράγοντες κ.ά. Περιμένοντας τον βαλή, τριγυρίζουν και θαυμάζουν το μεγάλο νοσοκομείο με την ξεχωριστή θέα. Ο βαλής γίνεται δεκτός με τις δέουσες τιμές και σεβασμό. Λίγο μετά την προκαθορισμένη ώρα [σπόντα της εφημερίδας], ακολουθούμενος από το πλήθος που εκτιμάται σε πολλές χιλιάδες, κατευθύνεται προς τα μεγαλοπρεπή σκαλιά της εισόδου. Διαβάζονται ευχές για τον Σουλτάνο, οι μπάντες παίζουν τον αυτοκρατορικό χαιρετισμό, το πλήθος κραυγάζει “ζήτω ο πολυχρονεμένος!”, και ο Χουλουσή δίνει στον κυβερνήτη ένα εκπληκτικό χρυσό κλειδί για ν' ανοίξει την πόρτα. Το πλήθος περιμένει ελαφρώς ανυπόμονα [δεύτερος υπαινιγμός του δημοσιογράφου που πρέπει να 'χει κουραστεί με την καθυστέρηση και τα τόσα εγκαίνια της μερας]. Μπροστά στις σκάλες που οδηγούν στους πάνω ορόφους, ο εντιμότατος Χαλούφ, διαβάζει εξ ονόματος του Χουλουσή έναν λόγο όπου αναλύεται το ιστορικό του νοσοκομείου που ο Δήμος της Θεσσαλονίκης έχει την χαρά να θέσει στην υπηρεσία των ασθενών. Ο ομιλητής ευχαριστεί τις διάφορες επιτροπές που βοήθησαν στην ολοκλήρωση του έργου. Στη συνέχεια, παίρνει τον λόγο ο βαλής και βασίζει την ομιλία του στο “Νους υγιής εν σώματι υγιεί”. Μιλάει για τις προσεκτικές φροντίδες που θα έχουν όλοι οι ασθενείς, ανεξαρτήτως θρησκείας. Κι όταν βγαίνουν θεραπευμένοι θα διακατέχονται από αισθήματα αδελφότητας κι έτσι –έμμεσα- το νοσοκομείο θα προάγει και τους δεσμούς ανάμεσα στους ανθρώπους. Ο εξοχότατος μίλησε επίσης για τον Χουλουσή και όλα τα μέλη όλων των επιτροπών που δούλεψαν με τόση ανιδιοτέλεια στην κατασκευή ενός έργου που, ως αποκορύφωμα, έλαβε την αυτοκρατορική έγκριση να φέρει το όνομα Χαμιδιέ. “Μέσα σε λίγες ώρες, ο Χουλουσή και οι πιστοί συνεργάτες του αποζημιώθηκαν για τη δουλειά και τους κόπους που κατέβαλλαν τόσους μήνες προκειμένου να πραγματοποιηθεί το έργο του νοσοκομείου. Στο επόμενο φύλλο μας θα δώσουμε τα ονόματα των μελών των επιτροπών που έλαβαν μέρος στην κατασκευή του Νοσοκομείου Χαμιδιέ”, καταλήγει το ρεπορτάζ, χρησιμοποιώντας πια το νέο όνομα. Στο ίδιο φύλλο, όμως, στην επόμενη σελίδα έχει άρθρο αφιερωμένο στον Χουλουσή όπου, μεταξύ άλλων, αναφέρει ξανά ότι πήγαινε καθημερινά, “βρέξει-χιονίσει”, να παρακολουθήσει την πρόοδο των εργασιών.

Πράγματι, στο πρωτοσέλιδο του επόμενου φύλλου, δίνει τα ονόματα των τριών επιτροπών: Επιτροπή Ανέγερσης, όσοι είδαμε και στο παλιότερο δημοσίευμα, με μια αλλαγή στους τίτλους καθώς στο μεταξύ (3/2/1903) αρχιμηχανικός του Δήμου έγινε ο Μενεξές, ενώ ο Γιαρμολένσκι εμφανίζεται ως συνεργαζόμενος μηχανικός. Ο δε Παιονίδης ως σκέτο μηχανικός. Επιτροπή Διοίκησης του Νοσοκομείου: Χουλουση (πρόεδρος), Ριφάτ (διευθυντής) και άλλοι. Στο Ιατρικό Συμβούλιο, οι γιατροί: Ριφάτ, Μισραχή, Ζάνας, Οικονόμου, Αλφιέρι, Παπάζογλου και Ζαντόκ.

Τους μηχανικούς Μενεξέ και Γιαρμολένσκι τούς αναφέρει ξανά, πριν κλείσει τη σειρά με τις ειδήσεις για το Νοσοκομείο. “... να μην ξεχάσουμε να σημειώσουμε ότι ο κ. Μενεξές, αρχιμηχανικός του Δήμου, και ο Γιερμολένσκι, συνεργαζόμενος μηχανικός, σ' αυτή την περίσταση έδειξαν το μέγεθος των γνώσεών τους και αξίζουν πολλών συγχαρητηρίων”

Την ίδια μέρα δημοσιεύει και τα εξής: Αριστερά: “Μόλις μας ενημέρωσαν για ένα νέο που πραγματικά τιμά την επιτροπή του Νοσοκομείου Χαμιδιέ. Αυτές τις ημέρες, στην αυλή του Νοσοκομείου θα ξεκινήσει η ανέγερση μη εφαπτόμενου περιπτέρου για ασθενείς με μολυσματικές ασθένειες. Θα αποτελείται από 4 αίθουσες, κάθε μία με ξεχωριστή είσοδο, μπάνιο και ένα δωματιάκι για τις νοσοκόμες. H κατασκευή θα είναι ξύλινη, δεν θα κοστίσει πολύ και έχουν ληφθεί όλα τα μέτρα όχι μόνον για να απολυμαίνεται εύκολα, αλλά και για να αποτεφρωθεί αν αυτό κριθεί αναγκαίο”.

Δεξιά μαθαίνουμε ότι η διοίκηση του νέου νοσοκομείου δεν τρομάζει μπροστά σε κανένα έξοδο προκειμένου οι ασθενείς να νοσηλεύονται με την τελευταία λέξη της επιστήμης. Παράγγειλε κιόλας εργαλεία και ιατρικές συσκευές. Έτσι έχουν παραγγελθεί στο Παρίσι χειρουργικά εργαλεία και ηλεκτρικές ιατρικές συσκευές. 27 κιβώτια με χειρουργικά εργαλεία και προορισμό το Νοσοκομείο Χαμιδιέ έφτασαν αυτή την εβδομάδα. Αντίστοιχος αριθμός αναμένεται και την επόμενη.

Από τα πολλά δημοσιεύματα που αφορούν το νοσοκομείο, διαλέγουμε ακόμα τρία, με τρεις διαφορετικές αναγραφές του ονόματος –πουθενά όμως κάτι που να θυμίζει τον τίτλο Γκουρεμπά (των Ξένων). Αριστερά μαθαίνουμε ότι ο Σουλτάνος θα δώσει παράσημο Γ τάξης του Τάγματος του Οσμανιέ στους γιατρούς του “Πολιτικού Νοσοκομείου Χαμιδιέ” Οικονόμου (Χειρουργός), Αλφιέρι (οφθαλμίατρος), Ζάννα και Παπάζογλου. Δεξιά και λίγο νωρίτερα, είχαμε μάθει ότι με ανώτερη διαταγή τα φάρμακα, ιατρικά εργαλεία κλπ που προορίζονται για το Δημοτικό Νοσοκομείο Χαμιδιέ της πόλης μας δεν θα πληρώνουν φόρους εκτελωνισμού. Δεξιά κάτω, δυο χρόνια αργότερα και με σκέτο “Νοσοκομείο Χαμιδιέ”, μαθαίνουμε ότι σε πρόσφατο άρθρο είχαν γράψει λάθος το όνομα της διευθύντριας της μεγάλης αίθουσας της παιδιατρικής κλινικής του νοσοκομείου. Πρόκειται για την γιατρό Φεράρι Κρεβατέν.

O χώρος των εργαστηρίων της Σχολής Τεχνών και Επαγγελμάτων είναι το μόνο που απέμεινε από το συγκρότημα του Ισλαχανέ. Από την Μάρα Νικοπούλου. Είναι και το τελευταίο από τα κτίσματα του συγκροτήματος που λειτουργούσε –γνωστό ως “Μηχανουργείο Αξυλιθιώτη”. Ταυτίστηκε ως κομμάτι της Σχολής Τεχνών και Επαγγελμάτων από τις Όλγα Δεληγιάννη και Γεωργία Ζαχαροπούλου. Στην εργασία τους (λινκ παρακάτω), ο αρχικός πυρήνας χρονολογείται στα 1895-96 και μετά. Κάποια χρόνια αργότερα, στην εργασία των Σ. Χριστοφορίδου, Α. Κονδυλίδου, Ευ. Μεσοχωρίτη, Α. Συργιάννη, Α. Βαλαβανίδου για το Ισλαχανέ (επίσης λινκ παρακάτω) το κτίριο των εργαστηρίων χρονολογείται μεταξύ 1896 και 1904 Από την Journal de Salonique της 7/10-11-1902, μαθαίνουμε την ακριβή ημερομηνία που άνοιξε τις πύλες του. Ήταν στις 4/17 Νοεμβρίου 1902, τη μέρα των 58ων γενεθλίων του Σουλτάνου. Οι ημέρες των γενεθλίων και της επετείου ενθρόνισης του Σουλτάνου ήταν ημέρες γιορτής: σημαιοστολισμοί, μπάντες, παρελάσεις κ.λπ. Έτσι, εκείνη τη μέρα είχαμε συγχρόνως τα εγκαίνια των Εργαστηρίων και την τοποθέτηση του θεμέλιου λίθου για το Δημοτικό Νοσοκομείο... Το ρεπορτάζ της εφημερίδας δίνει πάρα πολλές πληροφορίες για το κτίριο (κάποιες πολύ “τεχνικές” για τα εργαστήρια έμειναν αμετάφραστες), τις ομιλίες που έγιναν αλλά και τη τελετή θεμελίωσης του νοσοκομείου. Ακόμα και ο τρόπος γραφής του δίνει μια εικόνα της εποχής. Αφιερωμένο εξαιρετικά στην Όλγα και τη Γεωργία, που βρήκαν την “ταυτότητα” του χώρου, έκαναν την μελέτη αποκατάστασης και ξεκίνησαν τις εργασίες, και στην Αρετή, που με τόσο μεράκι “τρέχει” το μουσείο που στεγάζεται τώρα εκεί.

To κτίριο -όχι σήμερα όπως γράφει η λεζάντα, αλλά μερικά χρόνια πριν- κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκατάστασης, από : https://www.academia.edu/6611096/Το_Ισλαχανέ_της_Θεσσαλονίκης Δυο τελετές Την περασμένη Δευτέρα, ανήμερα στα γενέθλια του μεγαλειοτάτου Σουλτάνου, παραβρεθήκαμε σε δυο ωραίες τελετές: τα εγκαίνια του μηχανουργείου σε ένα παράρτημα της Σχολής Τεχνών και Επαγγελμάτων, και την τοποθέτηση του θεμέλιου λίθου του Δημοτικού Νοσοκομείου. Για την περίσταση, η Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων είχε βάλει τα γιορτινά της. Eίχαν γίνει εντυπωσιακές προετοιμασίες για την υποδοχή των καλεσμένων. Δυο σειρές δημοτικοί υπάλληλοι και μαθητές είχαν παραταχθεί στην είσοδο του σχολείου και μέχρι το κτίριο της Διοίκησης. Ο αξιότιμος Αμπντουλάχ Εφέντης, διοικητικός διευθυντής του Ιδρύματος, υποδεχόταν με ανατολίτικη χάρη τους καλεσμένους στην είσοδο του σχολείου, και ο κ. Φλερίς, τεχνικός διευθυντής, τους καλωσόριζε στην είσοδο των αιθουσών. Στις 8.30 τουρκική ώρα, οι εξοχότατοι –ο βαλής , ο αστυνομικός διευθυντής και ο πρόεδρος της Δημαρχίας- που είχαν καταφθάσει από τους πρώτους, έδωσαν το σήμα και όλος ο κόσμος σηκώθηκε για να κατευθυνθεί στα εργαστήρια. Αυτά βρίσκονται πίσω απ' το τείχος της πόλης το οποίο χρειάστηκε να τρυπήσουν για να φτιάξουν ένα πέρασμα. Το ακροατήριο ήταν ιδιαίτερα μεγάλο και αποτελούταν από υψηλόβαθμους υπαλλήλους και στρατιωτικούς, επικεφαλής καταστημάτων, αξιωματούχων της πόλης και διακεκριμένους επισκέπτες. Όταν όλοι συναντήθηκαν ξανά στο μεγάλο προαύλιο των εργαστηρίων, η εξοχότητά του ο Μουφτής διάβασε την προσευχή και το πλήθος τον άκουσε με θρησκευτική ευλάβεια. Στη συνέχεια, ο εντιμότατος Χασάν Φεχμί Πασάς πλησίασε την πύλη εισόδου, έσπασε τις σφραγίδες που είχαν τοποθετηθεί στους κόμπους από δυο χρυσές αλυσίδες και κάλεσε όλον τον κόσμο να περάσει. Τα εργαστήρια σχηματίζουν ένα τετράγωνο που κάθε πλευρά του έχει 36 μέτρα, και στο κέντρο έχουν ένα τετράγωνο αίθριο 20 x 20 μέτρα. Το σώμα του κτιρίου είναι χωρισμένο σε τρία εργαστήρια και δυο αποθήκες υλικών δεξιά και αριστερά της μεγάλης πύλης εισόδου. Η πρώτη αίθουσα που επισκεφτήκαμε είναι το σιδηρουργείο. [... ] Η εσωτερική διαρρύθμιση, ο εξαερισμός, ο φωτισμός κ.λπ, ακολουθούν την τελευταία λέξη της επιστήμης, της υγιεινής και της ευκολίας. Ο κ. Φλερίς έκανε μια σύντομη επίδειξη της ποιότητας των εγκαταστάσεων του εργαστηρίου. “Ιδού ο άνθρωπος στον οποίο οφείλουμε όλα τούτα τα ωραία πράγματα”, είπε ο βαλής, αναφερόμενος στον κ. Φλερίς που το αρνήθηκε με την συνηθισμένη ταπεινότητά του, χαρακτηριστικό των ανδρών που έχουν πραγματική αξία. [... ] “Το μεγάλο πλεονέκτημα των εργαστηρίων αυτών”, μου είπε ο κ. Κίπερς, ο συμπαθής διευθυντής της Εταιρείας Υδάτων, “είναι η διάταξή τους που αφήνει χώρο ενδιάμεσα και έτσι αποτρέπει τα ατυχήματα. Πραγματικά, το πιο εξασκημένο μάτι δεν θα έβλεπε τίποτα κακό να πει για το έργο του κ. Φλερίς που δικαιούται τα θερμά μας συγχαρητήρια”. [οι δυο τελευταίες γραμμές ανήκουν στο κομμάτι που βλέπουμε στην ...μεθεπόμενη φωτό] Παρενθετικά: “Η κάτοψη του μηχανουργείου Αξυλιθιώτη από την μελέτη αποτύπωσης της Εφορείας Νεωτέρων Μνημείων. Διακρίνεται η αρχική οικοδομική φάση των εργαστηρίων...” , όπου γίνεται φανερό το σχήμα που περιγράφηκε στο ρεπορτάζ...

Από το Όλγα Δεληγιάννη – Γεωργία Ζαχαροπούλου : https://www.academia.edu/8335052/H_Σχολή_Τεχνών_και_Επαγγελμάτων_στη_Θεσσαλονίκη._Η_ανακάλυψη_της_ταυτότητας_ενός_νεώτερου_μνημείου._L_Ecole_des_Arts_et_Metier_à_Thessalonique._La_découverte_de_l_identité_d_un_monument_modern._The_Scool_of_Arts_and_Crafts_in_Thessaloniki._The_discovery_of_the_identity_of_a_modern_monument Την στιγμή που λέγονταν αυτά τα λόγια, παρατηρήθηκε μια κίνηση και όλοι σχημάτισαν κύκλο γύρω από τον διοικητικό διευθυντή του ιδρύματος που θα έβγαζε λόγο. Ο αξιότιμος Αμπντουλάχ Εφέντης, με ιδιαίτερα προσεκτική γλώσσα ξεκίνησε λέγοντας “πόσο ευτυχής είναι που τα εγκαίνια των Εργαστηρίων γίνονται μια μέρα κατά την οποία όλο το έθνος εορτάζει την χαρούμενη επέτειο γενεθλίων του Σουλτάνου.” Στη συνέχεια, έδωσε το ιστορικό των εργαστηρίων, μίλησε για τις εκθέσεις που έγιναν σχετικά με την εγκατάστασή τους και τις προσπάθειες της διοικητικής επιτροπής. Τέλος έπλεξε το εγκώμιο του κ. Φλερίς, του γάλλου μηχανικού, ενός πολύ εργατικού, ακάματου δουλευτή που προσέφερε ανεκτίμητες υπηρεσίες στην Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων της Πρωτεύουσας και σίγουρα θα κάνει το ίδιο και σ' αυτήν της Θεσσαλονίκης. “Αυτά τα εργαστήρια”, είπε ο διαπρεπής ομιλητής, “θα προσφέρουν σίγουρα υπηρεσίες στη γεωργία, γιατί έχουμε ως στόχο, ως μεγάλη μας επιθυμία να κατασκευάσουμε γεωργικές μηχανές –κάτι που αποτελεί την ψυχή των αγροτικών πληθυσμών. Την ημέρα που το πρώτο μηχάνημα θα βγει από τα εργαστήριά μας, εκείνη τη μέρα θα σας καλέσουμε όλους και θα μπορούμε να την θεωρήσουμε ως την αρχή της νίκης, και θα μπορούμε να υμνήσουμε πάλι τον Μεγαλειότατο Σουλτάνο που παρακολουθεί με τόση προσοχή την ευημερία όλων των υπηκόων του”. Ο λόγος του διευθυντή είχε μια πολύ μεγάλη έλλειψη. Ο εντιμότατος Αμπντουλάχ εφέντης ξέχασε να μιλήσει για τον εαυτό του, για τις εξαιρετικές προσπάθειές του προκειμένου να γίνουν οι εγκαταστάσεις των εργαστηρίων και να φέρει σε όλο το ίδρυμα στα επίπεδα προόδου που έχει ήδη κατακτήσει. Αυτή την παράλειψη επιφορτίστηκε να την καλύψει ο βαλής. Απάντησε στην λόγο του διευθυντή με μια αυτοσχέδια ομιλία που άφησε μαγεμένο το ακροατήριο. Για πάνω από δέκα λεπτά με το ρολόι, ο εξοχότατος μίλησε για τις αρετές των χειρωνακτικών επαγγελμάτων, τη χρησιμότητα της εργασίας γενικώς και για την απόλυτη ανάγκη ύπαρξης καλών μηχανουργείων. “... Μας υπόσχεστε την κατασκευή αγροτικών μηχανημάτων –είναι ο στόχος, η μεγάλη επιθυμία σας, λέτε. Είναι και δικός μας, όλων μας. Ναι, βεβαίως, η ψυχή του κατοίκου της υπαίθρου είναι το εργαλείο του, το μηχάνημα για όργωμα. Αλίμονο! Μέχρι σήμερα, αυτά τα μηχανήματα δεν είχαν μόνο το μειονέκτημα του μεγάλου κόστους τους, αλλά και κάτι ανεπανόρθωτα ενοχλητικό: τη μέρα που ένα τέτοιο μηχάνημα πάθαινε βλάβη δεν υπήρχε τρόπος επισκευής και ο δυστυχής ιδιοκτήτης έβλεπε τη δουλειά του να υποφέρει –η καρδιά του έσπαγε και η ζωή της οικογένειάς του κινδύνευε. Αυτή η κατάσταση πραγμάτων, χάρη σε τούτο το εργαστήριο, σε λίγο θα εξαφανιστεί. Θα μας φτιάξετε σωστούς κι έντιμους εργάτες που, μία ή δυο φορές τον χρόνο, θα κάνουν περιοδεία στα χωριά και θα επιδιορθώνουν επί τόπου τα χαλασμένα μηχανήματα. Θα στέλνουν στην Θεσσαλονίκη τα μεγάλα κομμάτια που χρειάζεται να φτιαχτούν ξανά, θα δίνουν οι ίδιοι πρακτικές συμβουλές στους αγρότες και θα κάνουν συγχρόνως ένα έργο χρήσιμο, καλού πολίτη, πατριωτικό. Γιατί, περιττό να πούμε, η ίδια η πατρίδα θα είναι η πρώτη που θα εκτιμήσει τα πλεονεκτήματα μιας εργασίας που επιτελείται με πιο εξελιγμένα εργαλεία. Κι είναι στο χέρι της σοφής σας διοίκησης, στο χέρι του κ. Φλερίς, το να δούμε την πραγματοποίηση μιας επιθυμίας που έχουμε στην καρδιά μας όλοι οι πιστοί υπηρέτες του Σουλτάνου, όλοι οι κάτοικοι. Θα σας δούμε επί το έργον και θα έλθουμε να χειροκροτήσουμε όλες τις επιτυχίες σας. Σε αναμονή αυτού, σας αξίζουν τα συγχαρητήριά μας”. Τα λόγια του εξοχότατου βαλή άφησαν πολύ ωραία εντύπωση. Στη συνέχεια, ήταν η σειρά των μαθητών. Οι πιο μικροί –ορφανοί ως επί το πλείστον- απήγγειλαν στίχους για την περίσταση, στίχους τρυφερούς που συγκίνησαν τους παριστάμενους κι έκαναν τα δάκρυα να κυλούν στα μάγουλα όσων τους άκουγαν. Οι μεγαλύτεροι μαθητές είπαν τις ευχαριστίες τους προς τον Σουλτάνο και μετά οι σάλπιγγες έπαιξαν τον αυτοκρατορικό χαιρετισμό, στον οποίον απάντησαν τρεις φορές με την παραδοσιακή ιαχή “Padischaim Tchoc Yasha!” [ προφανώς πρέπει να είναι κάτι σαν “ζήτω ο πολυχρονεμένος”] To τρίτο και τελευταίο εργαστήριο είναι το ξυλουργείο και αφού το επισκέφτηκαν κι αυτό, όλοι οι παριστάμενοι κατευθύνθηκαν προς το σημείο που θα ανεγερθεί το Δημοτικό Νοσοκομείο, ώστε να προχωρήσουν στην τοποθέτηση του θεμέλιου λίθου. Σ' αυτήν την πέτρα –ένα μεγάλο κομμάτι μάρμαρο, στη συγκεκριμένη περίπτωση- είχαν σκάψει μια μεγάλη στρογγυλή τρύπα στην οποία τοποθέτησαν ένα κουτί από λευκοσίδηρο. Μέσα στο κουτί βρισκόταν ένας φάκελος με όλα τα τουρκικά νομίσματα που κυκλοφορούν σήμερα. Στη συνέχεια, η τρύπα σφραγίστηκε μ' ένα μάρμαρο που τσιμεντώθηκε παρουσία όλου του κόσμου. Κατόπιν κατέβασαν την πέτρα και πάνω της θυσίασαν δυο αρνιά. Όλοι έριξαν από μια πέτρα στο μάρμαρο που ήταν κάτω και γύρω του χτίστηκε επί τόπου ένας τοίχος από τους οικοδόμους που περίμεναν εκεί με το μυστρί στο χέρι. Θα επιστρέψουμε στο Δημοτικό Νοσοκομείο και θα σας δώσουμε όλες τις λεπτομέρειες που η έλλειψη χώρου δεν μας επέτρεψε να δημοσιεύσουμε σήμερα.

Ερανιστής ο Δαυίδ Μπράβος. Το πυροβολείν κατά τας ημέρας του Πάσχα είναι ου μόνον αντιχριστιανικόν αλλά και βάρβαρον Επιτάφιοι μόνον στον “περιαύλιον χώρον” των εκκλησιών. “Εφέτος τας ημέρας των παθών και του Πάσχα διήλθομεν εν άκρα ησυχία, ουδέν δυσάρεστον ως άλλοτε έλαβε χώραν”. Αμήν. Έρανος γιά τις μέρες του Πάσχα.

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Κάποια ζητήματα σε σχέση με το πού πρωτοεγκαταστάθηκε η Ρουμανική Σχολή και μια περιπλάνηση στον χώρο, στον χρόνο και στους ανθρώπους της περιοχής.

Ο Γιώργος Κωτσίδης θυμάται: “Θυμάμαι την δεκαετία του 60 το κτίριο σε πολύ κακή κατάσταση . Ήταν χτισμένο σε σχήμα Π έμπαινες μέσα από μια βαρειά σιδερένια πόρτα στην εσωτερική αυλή . Κάθε όροφος εσωτερικά περιμετρικά είχε φαρδύ μπαλκόνι περίπου 1-1,5 μ. και σε κάθε πόρτα έμενε και μιά οικογένεια . Κατοικούσαν μέσα πολλές φτωχές οικογένειες σε άθλιες συνθήκες, πιθανότατα προσφύγων. Έτυχε μιά φορά να μπω μέσα σε ένα δωμάτιο που έμενε μια τέτοια Ελληνική οικογένεια . Εμείς τουλάχιστον το ξέραμε σαν “Το Ρουμάνικο σχολείο” κι έτσι το θυμάμαι. Κάποια στιγμή κατεδαφίστηκε και στην θέση του έγινε εκκλησία τεραστίου μεγέθους για το οικόπεδο που υπήρχε , που δυστυχώς έπνιξε την περιοχή μαζί με τις πολυκατοικίες που ξεφύτρωσαν ταυτόχρονα και εξαφάνισαν κάθε ίχνος χώρου μια και οι πολύ στενοί ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι που απέμειναν δεν θύμιζαν την περιοχή με τις πολλές χωμάτινες αλάνες στις οποίες από το πρωί μέχρι το βράδυ αντηχούσαν χαρούμενες παιδικές φωνές μελλοντικών ποδοσφαιριστών ....Τα κοριτσάκια της γειτονιάς χρησιμοποιούσαν την εσωτερική αυλή του κτιρίου για παιχνίδι, κυρίως το κουτσό . Ο λόγος το πλακόστρωτο που υπήρχε μέσα και βόλευε στο παιχνίδι . Όλη η γύρω περιοχή ήταν χωμάτινες αλάνες μέχρι πιο πάνω στο ξύλινο γεφυράκι και το Δημοτικό Σχολείιο . Εκεί στην μεγάλη αλάνα ήταν και το ποδηλατάδικο του Μπάρμπα Θωμά . Όλα τα παιδιά των γύρω συνοικιών μέχρι και την Αγία Τριάδα έμαθαν ποδήλατο εκεί . Ο Δημήτρης ο συμμαθητής μας που μας άφησε πρόσφατα στο Α ´ Γυμνάσιο γιος του Μπάρμπα Θωμά ήταν ο ευτυχέστερος όλων γιατί μπορούσε να έχει το ποδήλατο όσο χρόνο ήθελε . Εμείς οι υπόλοιποι μαζεύαμε το λιγοστό χαρτζηλίκι μας για να νοικιάσουμε ποδήλατο για 15 λεπτά για μιά δραχμή και να κάνουμε το κομάτι μας στα κοριτσάκια της γειτονιάς, τρέχοντας σαν πύραυλοι στα χωματένια σοκάκια μέχρι την Σπάρτης κι Αετορράχης και πίσω στο Μπάρμπα Θωμά οδηγώντας πολλές φορές ημιδιαλυμένη από την κακή χρήση ποδήλατα . Καλή Ανάσταση σ όλους “.

Από την ιστοσελίδα: https://www.mpav.gr/el/products/121-fwtografies-mathhtwn--sxoleiwn--sxolikes-eortes?&start=48&fbclid=IwAR32E1K-3-61UooohXyChcjAwCnkCL7NQCNolUiC6Y1njeJatlrKO_c3Eb0 Αεροφωτογραφία του 1959, που αναρτήθηκε από τον κ. Βαγγέλη Καβάλα στην “Άγνωστη Θεσσαλονίκη” Το Ρουμάνικο Σχολείο στο βιβλίο του Βασίλη Κολώνα “Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών. Εικονογραφία της συνοικίας των εξοχών 1885 – 1912” Ίσως όμως η Σχολή στη Μιαούλη με Δελφών να μην είναι το πρώτο κτίσμα της. Την 1/11/1899 η Journal de Salonique το φέρει να ιδρύεται απέναντι από την εκκλησία του Αγ. Αθανασίου στο κτήριο του κ. Γκεράσιμο. Στις 25/11/1900 η ίδια εφημερίδα μιλάει πάλι για την Ρουμανική Εμπορική Σχολή και την προσδιορίζει σχεδόν απέναντι από το προξενείο της Αμερικής,ως πολύ μεγάλο κτήριο με δύο επιμέρους κτίσματα, το σχολείο καθεαυτό και το οικοτροφείο.

Το Ιταλικό νοσοκομείο (Ospedale Italiano), Στρατιωτικό νοσοκομείο -άγνωστο αν πρόλαβε να λειτουργήσει ως τέτοιο- Λοιμωδών νοσημάτων. Σε σχέδια Αρριγκόνη και κτιριακή επέκταση από τον Β. Ποζέλι. Έπαθε σοβαρές ζημιές από τον σεισμό του Ιουλίου του 1902. Επιφάνεια 2.500 τ.μ. σε οικόπεδο 14,5 στρεμάτων. Αξιοποίηση πληροφοριών από τον κ. Αριστ. Παπάζογλου δημοσιευμένες στις ΠΦΘ, με κάποιες συμπληρώσεις και επανεκτιμήσεις.

Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο

Εγκαινιασμένο τον Νοέμβριο του 1894, σχέδια Αρριγκόνη. Διέθετε 35 κλίνες. Πρώτος Διευθυντής ήταν ο Ιταλός γιατρός Φόσκολο, τον οποίο διαδέχθηκε το 1896 ο Ιταλοεβραίος χειρούργος Αλμπέρ Σιακί. Το νοσηλευτικό προσωπικό αποτελούσαν οι Αδελφές του Ελέους του Ιταλικού Μοναστικού Τάγματος. Journal de Salonique 4/6/1908 Ο Οσμάν Αντίλ Μπέη δώρισε μια αγελάδα κι ένα μοσχαράκι στο νοσοκομείο. Λίγο αργότερα, λοταρία για την ενίσχυσή του. Άγαλμα, σερβίτσια, βάζα κρυστάλλινα, τούρκικα πιστόλια, ασημένια ρολόγια και σιγαροθήκες από την ιταλική βασιλική οικογένεια, την πρέσβη, τον πρόξενο και αξιωματούχους της πρεσβείας, αξιωματικούς και φορείς της ιταλικής μειονότητας στην πόλη.

Ο καθείς ό,τι μπορεί. Η ιδιοκτήτρια “¨Ενωση Ιταλών Ιεραποστόλων” χρηματοδοτούνταν από την ANSMI (Αssociazione Νazionale per Soccorrere i Missionari Italiani = Εθνική Εταιρεία προς Βοήθεια των Ιταλών Ιεραποστόλων), η οποία ANSMI ιδρύθηκε το 1888 στη Φλωρεντία και από το 1891 εντάχθηκε στους Ανθρωπιστικούς Οργανισμούς του Ιταλικού Δημοσίου. JdS 17/7/1902 Πριν από 12 μέρες ο σεισμός προκάλεσε σοβαρά προβλήματα στο νοσοκομείο. Προσκλήθηκε ο Ποζέλι και όχι μόνο έκανε λεπτομερή αναφορά για το τι έπρεπε να γίνει, έθεσε και στη διάθεση του νοσοκομείου όλη την απαραίτητη ξυλεία. Η διοικούσα επιτροπή του νοσοκομείου, αναθέτοντάς του το έργο της επισκευής, του απηύθυνε και μια θερμή επιστολή. Μέσα σε χρόνο ρεκόρ, μετά από μια αξιοθαύμαστη δραστηριότητα του κ. Βιταλιάνο (Ποζέλι) στις 4/8/1902 τα έργα σχεδόν έχουν τελειώσει

23/7/1908 Το υψόμετρο στο οποίο βρίσκεται το νοσοκομείο δυσκολεύει την παροχέτευση του νερού. Οι καινούριες εγκαταστάσεις που προστέθηκαν επίσης έχουν ανάγκη από μεγάλες ποσότητες νερού. Οι αδελφοί Ερρέρα με προσφορά τους λύνουν το πρόβλημα από εγκαταστάσεις μιας ιδιοκτησίας τους. Γίνεται αναφορά στις νέες κατασκευές του Νοσοκομείου. Είμαστε στα 1908.

Εδώ με τις επεκτάσεις του. 19/10/1908 Αποφασίστηκε να κατασκευαστεί ένα περίπτερο απομονωμένο για περιστατικά φυματίωσης με 10 κλίνες,. δωρεά των Μοδιάνο, Μισραχή, Σαλέμ κλπ. Καλοκαίρι του 1941 φέρει τον τίτλο Στρατιωτικό Νοσοκομείο. Επομένως το ότι επιτάχθηκε από το Ελληνικό κράτος το 1945 (πληροφορίες της Wikipedia κι έκτοτε αναπαραγόμενες) ελέγχεται. Απόσπασμα από έγχρωμη διαφάνεια γερμανού στρατιώτη που νοσηλεύονταν στο Παπάφειο νοσοκομείο και τραβηγμένη από κει

Το μετέπειτα κτήριο του Πέμπτου Γυμνασίου (και για αρκετά χρόνια του Πειραματικού), στην Κριεζώτου. κτίστηκε από την Mission Laϊque. Στην Κατοχή εξυπηρέτησε νοσηλευτικές ανάγκες Γερμανών στρατιωτών. Ενδιαφέρουσες φωτογραφίες από την ταράτσα του.

Για την Παγκόσμια Ημέρα Αδέσποτων Ζώων (4 Απριλίου) και καθώς διάφορα περιστατικά απίστευτης αγριότητας βγαίνουν στο φως, ένα αφιέρωμα με δημοσιεύματα, φωτογραφίες κι ένα ποίημα... για τα αδέσποτα σκυλιά της πόλης. Από την Μάρα Νικοπούλου. Στις άπειρες φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης στις αρχές του 20ού αιώνα εμφανίζονται ελάχιστα σκυλιά. Παρ' όλ' αυτά όμως, η παρουσία τους πρέπει να ήταν αρκετά έντονη –και συχνά “προβληματική”. Η Journal de Salonique, 120 χρόνια πριν, ξεκινά μια καμπάνια ενάντια στα λυσσασμένα αδέσποτα – στην ουσία ενάντια στα αδέσποτα γενικά. Μια “λυσσαλέα” καμπάνια, θα λέγαμε, με αφορμή δυο περιστατικά που δημοσιεύονται στις 31/3/1898. “Ένα από τα αδέσποτα σκυλιά, που αποτελούν θλιβερή διακόσμηση σε κάποιες συνοικίες της πόλης μας, δάγκωσε τα δυο παιδιά ενός μηχανικού της Jonction. Καθώς το περιστατικό κρίθηκε ύποπτο, τα παιδιά στάλθηκαν στο Λυσσιατρείο της Κωνσταντινούπολης. Την περασμένη Κυριακή, ένα απ' αυτά τα βλαβερά ζώα επιτέθηκε σε έναν από τους συμπαθέστερους ποδηλάτες της πόλης. Ευτυχώς, τον δάγκωσε πολύ ελαφρά κι έτσι δεν χρειάστηκε να επισκεφτεί τους διαδόχους του Παστέρ. Αυτό μας κάνει να σκεφτούμε ότι με τις ζέστες να πλησιάζουν, τα επικίνδυνα συμβάντα μπορεί να πολλαπλασιαστούν και να έχουν πολύ άσχημα αποτελέσματα. Πρώτιστο καθήκον των δημοτικών αρχόντων μας είναι να απαλλαγούμε από αυτά τα άθλια ζώα. Όταν μπαίνει θέμα να σωθούν πολλές πολύτιμες ζωές από μια τέτοια φρικτή μάστιγα όπως η λύσσα, η θυσία ορισμένων ψωραλέων σκύλων δεν θα έπρεπε να αποτελέσει θέμα συζήτησης επί μακρόν”. Αυτή η τελευταία πρόταση (το κιτρινισμένο κομμάτι στο απόσπασμα ) θα επαναληφθεί σε αρκετά φύλλα της εφημερίδας τον επόμενο διάστημα. Το απόσπασμα τελειώνει “καρφώνοντας” συγκεκριμένο άνθρωπο: “Κι ας αρχίσουν διατάζοντας τον σκουπιδιάρη της πλατείας Ολύμπου να κρατάει σπίτι του –αν τ' αγαπάει τόσο- τα 10-12 αγριόσκυλα που τον συνοδεύουν στις πρωινές του διαδρομές”. Οι φωτογραφίες του αφιερώματος δεν χρονολογούνται τόσο πίσω όσο το 1898. Δείχνουν όμως κάποια απ' τα –λίγα, όπως είπαμε- σκυλιά που αιχμαλώτισαν οι φακοί των φωτογράφων από το 1905 ως το 1918. Όπως αυτός ο σκύλος στην οδό Αλκινόου. Στις 9 Μαϊου 1898, η JdS επανέρχεται καταγράφοντας άλλο ένα περιστατικό. Λυσσασμένο σκυλί δάγκωσε δυο αγοράκια στην οδό Σαμπρή Πασα. Το ένα χρειάστηκε να μεταφερθεί στην Κωνσταντινούπολη. Το σκυλί το σκότωσαν περαστικοί. Υπάρχουν όμως αρκετά που “σε αγέλες των 6 με 8, σουλατσάρουν ελεύθερα στις κεντρικές οδούς μας. Αν ο Δήμος αγαπά αυτά τα άθλια ζώα που, ως ένα βαθμό κάνουν και τον τζάμπα σκουπιδιάρη, εμείς αγαπάμε τη ζωή μας”. Τελειώνει επαναλαμβάνοντας αυτό που είχαν γράψει και στις 31 Μαρτίου. Τρεις μέρες αργότερα, το ίδιο απόσπασμα είναι η αρχή νέου δημοσιεύματος, στο οποίο δηλώνεται ότι αποτελεί πια την μόνιμη επωδό τους. “Όσο δεν λαμβάνονται ριζικά μέτρα για την καταπολέμηση των αδέσποτων σκύλων, θεωρούμε ότι είμαστε υποχρεωμένοι να επανερχόμαστε με επιμονή σ' αυτό το ζήτημα που ενδιαφέρει το κοινό ολίγον τι παραπάνω απ' όσο ο ισπανο-αμερικανικός πόλεμος”, δηλώνουν με μπόλικη ειρωνεία. Το καλοκαίρι πλησιάζει, με τις ζέστες τα κρούσματα υδροφοβίας πολλαπλασιάζονται. Την περασμένη βδομάδα ένα σκυλί δάγκωσε δυο παιδάκια. Και προχτές άλλος σκύλος δάγκωσε τρία αγοράκια κι εξαφανίστηκε. “Ζητάμε πολλά λέγοντας στον Δήμο να υπολογίζει λίγο περισσότερο τη ζωή των πολιτών;” καταλήγει. Αυτό το σκυλάκι πάντως (στην Πλατεία Καλλιθέας περίπου το 1916) φαίνεται ιδιαίτερα φιλικό. Η φωτό ανήκει στη Συλλογή Αλμπαρέλ αλλά είναι πιθανόν τραβηγμένη από τον Joseph Pigassou. Πριν κλείσει ο Μάιος του 1898, στην εφημερίδα εμφανίζονται άλλες δυο ειδήσεις. Στις 23/5 (αριστερά), αναφέρει πως “όσοι παίρνουν τον δρόμο από την Ιστιρά προς τον Σταθμό της Ανατολής ή το Μπεχτσινάρ σίγουρα θα έχουν παρατηρήσει την αγέλη των ημιάγριων σκυλιών που μαστίζει την περιοχή του Τελωνείου και της Καραντίνας. Την Πέμπτη, ένας κολτζής [φύλακας] της Ρεζή σκότωσε ένα απ' αυτά με το περίστροφό του. Προς το παρόν δεν παρουσιάζει σημάδια λύσσας. Συγχαρητήρια στον γενναίο κολτζή. Αν συνεχίσει έτσι θα τον ανακηρύξουμε επίτιμο ρεβόλβερ”. Στις 30/5 (δεξιά) στον αγώνα κατά των σκύλων επιστρατεύεται και η... Βοημία. “Οι Αρχές της κωμόπολης Πισέκ στην Βοημία μόλις έδωσαν μάθημα υγιεινής στις δικές μας. Την προηγούμενη βδομάδα εκεί υπήρξε ένα κρούσμα υδροφοβίας και ο Δήμος πήρε δραστικά μέτρα: διέταξε τη θανάτωση όλων των σκυλιών της περιοχής. Mια εκατόμβη που θα μείνει γραμμένη με αίμα στην ιστορία αυτών των ζώων. Εμείς δεν ζητάμε τον θάνατο των κακούργων [προφανώς εννοεί τα σκυλιά], αλλά θα μπορούσαμε να εξορίσουμε μαζικά κάπου, σε κάποιο έρημο νησί, τους πολυάριθμους λύκους που, με μορφή σκύλου, δεν είναι και ό,τι καλύτερο για την πόλη μας!” “Delenda Carthago!” καταλήγει θυμίζοντάς μας τον στόχο της εφημερίδας. Άλλη εποχή, βέβαια, κι αυτή η φωτογραφία, αλλά ορίστε δυο σκυλιά που “παρελαύνουν” στην Κουντουριώτη. Μια σχετική ηρεμία τον Ιούνιο, αλλά στις 25 Ιουλίου 1898 η JdS ξεσπαθώνει: “Είμαστε σίγουροι ότι δεν δυσαρεστούμε τους αναγνώστες μας επανερχόμενοι στο θέμα των αδέσποτων σκύλων. Σήμερα το πρωί, παρατηρήσαμε πάλι τη μισή ντουζίνα λύκων που ταϊζει ο αραμπατζής (σκουπιδιάρης, στην περίπτωση) της πλατείας Ολύμπου”. Έχουν επισημάνει το γεγονός στις Αρχές, λένε, αλλά σήμερα το πρωί ένα απ' αυτά σκυλιά επιτέθηκε σε ένα κοριτσάκι (τουρκάκι). Τι περιμένει ο Δήμος για να λάβει ριζικά μέτρα; Γιατί δεν μιμείται τον Δήμο της Σμύρνης που πήρε ένα ωφέλιμο για την υγεία μέτρο εκδίωξης των αδέσποτων σκυλιών; “Ποιος ξέρει, ίσως στην Σμύρνη η φυλή των σκύλων δεν προστατεύεται από τους σκουπιδιάρηδες”, καταλήγει. Άλλο ένα φιλικό σκυλάκι (ίσως κοκόνι) στο Γιλάν Μερμέρ. Πάντως, τα δημοσιεύματα μειώνονται (ίσως και τα περιστατικά) γιατί ως το τέλος του 1898 εμφανίζονται μόνον άλλα δύο: α) Στις 8 Αυγούστου όπου 2 κοριτσάκια κι ένα αγοράκι νοσηλεύονται στο στρατιωτικό νοσοκομείο και πρόκειται να μεταφερθούν στην Κων/λη. β) Τον Δεκέμβριο, όπου ένας κατά πάσα πιθανότητα λυσσασμένος σκύλος δάγκωσε έναν ξένο έμπορο στον Φραγκομαχαλά. Το σκυλί το σκότωσαν, για το θύμα δεν μαθαίνουμε κάτι παραπάνω. Τον Μάιο του 1899 υπάρχουν περιστατικά στην περιοχή των Εξοχών (δεξιά). “Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, η μάστιγα της λύσσας επιστρέφει, κι έχουμε πολλάκις επισημάνει τους κινδύνους που ελλοχεύουν όταν αφήνουμε να ζουν ελεύθερα στους δρόμους μας αυτά τα άθλια ζώα. Προς μεγαλη μας απογοήτευση, δεν έχει ληφθεί κανένα προληπτικό μέτρο. Ελπίζουμε, αυτή τη φορά, το Δημοτικό Συμβούλιο να κάνει κάτι προκειμένου να ξεφορτωθούμε αυτές τις αγέλες σκύλων που μαστίζουν κάποιες συνοικίες [...]” Τα επόμενα χρόνια κυλούν ήρεμα... Δεν ξέρουμε αν έγιναν κάποιες ενέργειες ή απλώς η εφημερίδα αποφάσισε (για όποιον λόγο) να μην συνεχίσει με τον ίδιο ρυθμό. Μόνον μια αναφορά σε δαγκωμένο νεαρό μουσουλμάνο το 1904. Kαι μία ακόμα για λυσσασμένη γάτα – η μοναδική περίπτωση γάτας που βρέθηκε στην αποδελτίωση.

Στις 6 Νοεμβρίου του 1905, όμως, εμφανίζεται τεράστιο άρθρο για (ή, μάλλον, με αφορμή) την Εταιρεία Προστασίας Ζώων. “Η ΕΠΖ φαίνεται ότι έχει εκπροσώπους και φανατικούς υποστηρικτές στη Θεσσαλονίκη. Έχει ξεκινήσει μια καμπάνια υπέρ των ζώων και μια έκκληση βοηθείας στις συμπονετικές ψυχές που δεν παραμένουν αδιάφορες μπροστά στην απάνθρωπη και ανόητοι σκληρότητα απέναντι στα ανυπεράσπιστα ζώα”, ξεκινάει το άρθρο. “Καλό έργο και δεν μπορούμε παρά να συγχαρούμε τους προστάτες των ζώων”, συνεχίζει, “Αλλά...” Και μ' αυτό το αλλά το γυρίζει στο γνωστό “καλά, λοιπόν, τα ζώα, αλλά τα παιδιά...” με μια ολόκληρη επιχειρηματολογία που ελάχιστα διαφέρει από όσα λέγονται στις μέρες μας “για τα παιδάκια της Αφρικής”. Μόνη διαφορά ότι η εφημερίδα φαίνεται ότι πρόσφατα είχε επιχειρήσει να ξεκινήσει μια καμπάνια για την ίδρυση “Εταιρείας Προστασίας Παίδων”. Για πάνω από μήνα, η εφημερίδα γίνεται πεδίο ανταλλαγής απόψεων υπέρ της μίας ή της άλλης πλευράς, με επιστολές ακόμα και από το εξωτερικό –γεμάτες “φιλοφρονήσεις”. Κοινώς: o κακός χαμός. Μόνη φωτογραφία στην οποία εμφανίζονται πολλά (4) σκυλιά συγχρόνως είναι αυτή της Αγ. Δημητρίου του Joseph Pigassou (1916-17) απ' όπου και το ζουμ με τα τρία από αυτά. Ήταν και κουίζ για τα παιδιά που επισκέπτονταν την έκθεση του Πιγκασού 🙂 Σίγουρα πάντως κάτι είχε αρχίσει ν' αλλάζει και στην αντιμετώπιση της εφημερίδας. Τον Ιούλιο του 1908 δημοσιεύει στην πρώτη σελίδα ποίημα για τα αδέσποτα! με τίτλο “Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΩΝ ΣΚΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ” Με τρίχες όρθιες, φαγούρα και βρωμιά Περίεργοι από γεννησιμιού Δόντια μακριά, βαθουλωτή κοιλιά, ευγνώμονες σκουπίδια αν μας πετούν Γλυκά και ντροπαλά, παρ’ όλα όσα συμβαίνουν και μια διάθεση σχεδόν αγγελική, παιδιά γονιών αγνώστων όλοι εμείς, οι μούργοι οι Σαλονικιοί!

Κάποιοι ονειρεύονται –οι σπλαχνικές καρδιές– εμάς να σώσουνε από το μαύρο χάλι. Μα εμείς ανάγκη δεν τις έχουμε αυτές. Δεν θέλουμε οίκτο, μας προσβάλλει! Καθένας για τον εαυτό του στη ζωή. Ζήλια καμιά για τα σκυλιά του καναπέ τα χαϊδεμένα από τ’ αφεντικά τους, ο σβέρκος ο δικός μας λουρί δεν δέχτηκε ποτέ! Ζητιάνοι αλλά ανεξάρτητοι εμείς, οι μούργοι οι Σαλονικιοί!

Άλλοι –οι γκρινιάρηδες, οι μίζεροι– έχουν μαζί μας πολύ εξοργιστεί. Ορκίζονται για αδυσώπητη ποινή, διατάζουν εκατόμβη τρομερή! Φτωχά μυαλά! Ξεχνάτε με τι ζήλο εμείς μονάχα καθαρίζουμε τους δρόμους. Κι ότι ευθύς θα πήξετε στους ψύλλους χωρίς τους Θεσσαλονικιούς τους σκύλους.

Εμπρός, λοιπόν! Koυτσοί, τρελοί που κυνηγάτε ωσάν λύκοι κι εσείς που ζητιανεύετε... Όλη η κλίκα, ελάτε να τεντώσουμε ποδάρια εμείς, τ’ αδέσποτα της Σαλονίκης! Να και ένα σκυλάκι με λουρί, με το αφεντικό του, τον λόρδο Γκράνβιλ, το 1917. Tον Σεπτέμβριο 1908, με τίτλο “Ενάντια στη λύσσα” δημοσιεύει την εισήγηση που έκανε ο κτηνίατρος του Δήμου στο Δημοτικό Συμβούλιο. Ο κτηνίατρος ξεκινά με μια αναφορά σε δυο πρόσφατα περιστατικά (έναν βαρκάρη που αρνήθηκε να κάνει αντιλυσσική θεραπεία και πέθανε, και δυο άτομα που τα δάγκωσε ένας άγνωστος σκύλος στις Εξοχές) και μια γενική εισαγωγή ότι καλύτερη είναι η πρόληψη. Μετά παραθέτει τα συγκεκριμένα μέτρα που πρέπει να υιοθετηθούν: 1. Να φτιάξει ο Δήμος σιδερένια κλουβιά και να βάζουν εκεί για παρακολούθηση τα ύποπτα για λύσσα σκυλιά. 2. Όσα δαγκώνουν, να μεταφέρονται ζωντανά εκεί, γιατί σε νεκρό σκυλί δεν μπορεί να εντοπιστεί η λύσσα 3. Αν επιβεβαιωθεί ότι ήταν λυσσασμένο, ο Δήμος μέσω των εφημερίδων να ενημερώνει την συνοικία απ' όπου προερχόταν ότι υπάρχουν λυσσασμένα σκυλιά και να καλεί όποιον έχει δαγκωθεί να πάει το συντομότερο για αντιλυσσικό εμβόλιο [τότε πια υπάρχει λυσσιατρείο στην πόλη –άνοιξε στις 6/4/1905] 4. Τα κατοικίδια σκυλιά και τα σκυλιά “πολυτελείας” [sic] να έχουν φίμωτρο και περιλαίμιο με το όνομα του ιδιοκτήτη και την γειτονιά τους. Οι παραβάτες να τιμωρούνται. 5. Τα σκυλιά του δρόμου, όντας ο κατ' εξοχήν μεταφορέας της νόσου, καλό θα ήταν να εξοντωθούν. Αν δεν μπορούν να τα εξοντώσουν με κάποιο δηλητήριο στο φαγητό τους, τουλάχιστον να στειρώσουν τα αρσενικά για να μην πολλαπλασιάζονται. Δεν δείχνει καθόλου επιθετικός. Άγνωστο αν ανήκει στον λευκοντυμένο κύριο ή απλώς τον συνοδεύει στη βόλτα του. 1910, και η επιχείρηση εξόντωσης των σκύλων είναι σε πλήρη εξέλιξη. Με τίτλο “Αντίο, συμπόνια” δημοσιεύεται ένα μακρύ “κατηγορώ”... “Αντίο, φτωχέ μου φίλε, φτωχέ κατώτερε αδερφέ μου, που ένα απλό καλοσυνάτο βλέμμα σε γέμιζε χαρά. Φτωχό σκυλί του δρόμου, κάποτε τόσο σεβαστό στην Τουρκία. Αντίο, γιατί όλα αλλάζουν, όλα προοδεύουν και η ανθρωπότητα ανεβαίνει ψηλά, όλο και ψηλότερα με κάθε χτύπο του ρολογιού του Χρόνου –έτσι που, όπως στα αεροπλάνα, πρέπει να πετάξεις τη σαβούρα, κάθε άχρηστο βάρος, ακόμα και της καρδιάς σου. Τα καταδικάσατε –καλώς. Τα σκοτώνετε, πώς; Αγνοώ και προτιμώ να μην ξέρω. Αυτό που ξέρω, το είδα. Κι αυτό που είδα είναι φρικτό και ποτέ η κτηνωδία του ζώου που λέγεται άνθρωπος δεν ήταν τόσο απεχθής. Ας είναι... Όμως, οι εντολές που δίνετε στους βασανιστές πρέπει να έχουν όρια. Στη συνοικία των Εξοχών όπου κατοικώ, είδα εκτός απ' την βιαιότητα, την κατανοητή αγριότητα για ανθρώπους που μπόρεσαν να δεχτούν να κάνουν μια τέτοια δουλειά, που δεν συγκρίνεται ούτε με του χασάπη. Είδα, λοιπόν, στην συνοικία μας των Εξοχών, όπου η απομόνωση καθιστά αναγκαία την παρουσία σκύλου-φύλακα, αυτούς τους άντρες να εισβάλουν στις αυλές των σπιτιών και, παρά τις διαμαρτυρίες των ιδιοκτητών, να παίρνουν τους σκύλους τους –και ξέρετε καλά με τι τρόπο. Αν δεν κατάφερναν να τους αρπάξουν, εξοργισμένοι τους έπιαναν με τις τανάλιες τους και ποτέ δεν έχω δει πιο αποκρουστικό θέαμα. Καλά που δεν πήρε και το θηλυκό κυνηγόσκυλό μου που είναι μεγάλης αξίας, και σας το λέω, ήταν τυχερός που ενώ κατευθύνθηκε προς τα εκεί, σταμάτησε. Γιατί, στην αγριότητα, θα απαντούσα κι εγώ με αγριότητα. Έγινε αντιληπτό, λοιπόν, ότι αυτό που δεν τολμούσαν ποτέ να κάνουν οι πατεράδες σας, εσείς το κάνετε. Και δεν θα είχα αντίρρηση αν η εξόντωση αυτών των δυστυχισμένων ζώων γινόταν χωρίς να υποφέρουν αναίτια. Αν χρησιμοποιούσατε απλούς εκτελεστές, αντί να αφήσετε το πεδίο ελεύθερο στους βασανιστές. Σκοτώστε, αλλά μην βασανίζετε! Και σ' ό,τι αφορά τα κατοικίδια ζώα που μας ανήκουν, δώστε διαταγή στους μακελλάρηδές σας να τα σέβονται. Τώρα, κύριοι δολοφόνοι κάθε λογής, περιθωριακοί όλων των χωρών, δολοφόνοι και λωποδύτες, μαχαιροβγάλτες και διαρρήκτες, χαίρετε και καλωσορίσατε, το πεδίο είναι ελεύθερο για να δράσετε, γιατί δολοφόνησαν το καλό μου φιλαράκι, τον άγρυπνο φύλακά μου, το ταπεινό σκυλί του δρόμου. O αποδιοπομπαίος τράγος όλων εξαφανίστηκε τελικά με βασανιστικό θάνατο”, γράφει ο Αντ. Μπον. Δεν ξέρουμε αν ο σκύλος που τριγυρίζει την ώρα της φωτιάς είναι κάποιο από τα αδέσποτα της Θεσσαλονίκης ή κατοικίδιο που βρέθηκε στο δρόμο. Tα χρόνια περνάνε, αλλά η αστυνομική διάταξη που ψηφίζεται τον Νοέμβριο 1922 ελάχιστα διαφέρει από όσα εφαρμόζονταν πριν. Η δημοσίευσή της στην εφημερίδα τρεις μήνες μετά (στις 14/2/1923) σημαίνει και την έναρξη καθημερινών επιχειρήσεων. Τα μαθηματικά της φρίκης... σε λιγότερο από 20 μέρες. Μια πρόσφατη φωτογραφία για το τέλος, με μερικά από τα πιο τυχερά αδέσποτα της Θεσσαλονίκης 🙂 Όχι ότι αυτή χαρακτηρίζει γενικά τη σημερινή “σκυλίσια” ζωή. Έτσι, απλώς για να γλυκάνουμε λίγο...

Το Β’ Γυμνάσιο Αρρένων Θεσσαλονίκης, από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Από τα χρόνια της ανέγερσής του 1928-1931. Το Β΄ Γυμνάσιο στις αρχές της δεκαετίας του 1960 Η τοποθεσία του Β΄ Γυμνασίου, από σύγχρονη αεροφωτογραφία Η ίδια περιοχή μετά την πυρκαγιά του 1917, πριν την ανέγερση Η ίδια περιοχή μετά την πυρκαγιά του 1917, πριν την ανέγερση Αρχιτεκτονική μακέτα του Ν. Μητσάκη για το σχολικό συγκρότημα δίπλα στην Αγία Σοφία, όπου το δεξιο μέρος της αντιστοιχεί στο υπό ανέγερση Β΄ Γυμνάσιο. Αρχιτεκτονικό σχέδιο για το Β΄ Γυμνάσιο του Ν. Μητσάκη (1899-1941) Αρχιτεκτονικό-τοπογραφικό σχέδιο του Ν. Μητσάκη Δημοσίευση του αρχιτεκτονικού σχεδίου σε Γαλλική εφημερίδα Το σκάψιμο για τα θεμέλια (με οπτική γωνία προς την Αγία Σοφία) Τα θεμέλια (με οπτική γωνία προς Τσιμισκή) Όταν άρχισε η ανέγερση Η ανέγερση σε εξέλιξη Προχώρησε η ανέγερση Ολοκληρώθηκε η κατασκευή Εσωτερικά Σχολική αίθουσα το 1932 Σχολική τάξη, το 1964-5 Σχολική τάξη, το 1969 Διδακτική διαδικασία, το 1969 Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας 1960 Στην αυλή 1968-9 Σήμερα