Saloni.ca Archive

Κωνσταντίνος Ν. Γκράτζιος (1890-1967)

Ήταν ο επί σειρά ετών γυμνασιάρχης του Γ΄ Γυμνασίου Θηλέων Θεσσαλονίκης (1936-1955) και πατέρας του αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων, μετά την Χούντα, αρχιστράτηγου Αγαμέμνονα Κ. Γκράτζιου (1922-1993).

Γεννήθηκε στο Ελαφότοπο Δυτικού Ζαγορίου του νομού Ιωαννίνων. Αποφοίτησε το 1908 από το Γυμνάσιο Σερρών, όπου εργαζόταν ο πατέρας του. Ως μαθητής Γυμνασίου συνέβαλε, μαζί με συμμαθητές του, στον Μακεδονικό Αγώνα μεταφέροντας πληροφορίες στον Ελληνικό στρατό. Το 1914 τελείωσε το μονοτάξιο Διδασκαλείο Ιωαννίνων και το 1916 γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών, από όπου πήρε το πτυχίου της Φιλολογίας.

Υπηρέτησε στον Ελληνικό στρατό ως έφεδρος αξιωματικός, μέχρι το 1922. Πρωτοδιορίστηκε ως καθηγητής στη Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων και συμμετείχε, για οκτώ χρόνια, στην εδραίωση του φημισμένου Ιεροδιδασκαλείου της Μονής Βελλάς. Το 1933 ανέλαβε τη θέση του γυμνασιάρχη στο Γυμνάσιο Πολυγύρου. Το 1935 ήρθε σε σύγκρουση με το Μητροπολίτη Κασσανδρείας Ειρηναίο, υπερασπιρίζοντας τη δημοτική γλώσσα. Η μετάθεση του στο Γ΄ Γυμνάσιο Θηλέων Θεσσαλονίκης ήταν το επακόλουθο και η αναβάθμισή του. Στη διάρκεια της εκπαιδευτικής του θητείας επισήμαινε τον αναχρονιστικό χαρακτήρα της εκπαίδευσης και αγωνίστηκε με τον τρόπο του για το άνοιγμα της λαϊκής παιδείας.

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.

Κωνσταντίνος Ν. Γκράτζιος (1890-1967) Οδός Γυμνασιάρχου Κ. Γκράτσιου (δηλ. Γκράτζιου) στη Θεσσαλονίκη, κοντά στο Διοικητήριο Οδός Γυμνασιάρχου Κ. Γκράτσιου (δηλ. Γκράτζιου) στη Θεσσαλονίκη, κοντά στο Διοικητήριο 1935 ο Κ. Γκράτζιος στο Γυμνάσιο του Πολυγύρου 1937, ο Κ. Γκράτζιος γυμνασιάρχης στο Γ΄ Γυμνάσιο Θηλέων Θεσσαλονίκης, που τότε στεγαζόταν στο Σιντριβάνι 1946, ο Κ. Γκράτζιος γυμνασιάρχης στο Γ΄ Γυμνάσιο Θηλέων Θεσσαλονίκης, που τότε στεγαζόταν στην Καρόλου Ντήλ 1955, τελετές στο Γ΄ Γυμνάσιο Θηλέων Θεσσαλονίκης μ΄αφορμή την αποχώρηση του Κ. Γκράτζιου, λόγω συνταξιοδότησης Οικία οικογένειας Γκράτζιου, στη διασταύρωση Μ. Μπότσαρη με Πατρών

Για το σχολείο Terekki και το κτίριο της Κασσάνδρου, που σήμερα στεγάζει το 51o Δημοτικό, τη χρονολόγηση και τον αρχιτέκτονά του. Από την Μάρα Νικοπούλου.

Το σίγουρο είναι ότι πρόκειται για ένα από τα ιδιωτικά σχολεία που ίδρυσαν Ντονμέδες της Θεσσαλονίκης –η πλευρά των Καπαντζή, για την ακρίβεια. Tο πρώτο σχολείο της Προόδου (Τerekki, ή σε άλλες αναφορές Τerakki) ιδρύθηκε στα τέλη της δεκαετίας 1870. Σίγουρα όμως δεν ήταν αυτό το κτίριο που σώζεται τώρα και που βλέπουμε στις φωτό (αριστερά, από την σελίδα του ιδρύματος που υφίσταται ακόμα ως Şişli Terakki).

Κι αυτό γιατί το σημερινό κτίριο κατέλαβε μέρος του χώρου που στον χάρτη του Β. Δημητριάδη σημειώνεται ως Sancak και στην φωτογραφία των Schultz & Barnsley (1889) το βλέπουμε ξεκάθαρα. Δεν είναι απίθανο βέβαια και το πρώτο σχολείο να στεγαζόταν κάπου εκεί, ή σε μέρος του μεγάλου κτιρίου που συχνά αναφέρεται ως «ιεροδικείο», μιας και εκεί γύρω ήταν και τα άλλα δυο –βραχύβια- ντονμέδικα σχολεία που είχαν ιδρυθεί προηγουμένως (αμφότερα από τον Σεμσή Εφέντη, τον «δάσκαλο του Κεμάλ», όπως έχει μείνει γνωστός). Αλλά και γιατί τίποτα δεν αποκλείει το νέο κτίριο να χτίστηκε αντικαθιστώντας το παλιό, όπως συνέβη με άλλα σχολεία. Αλλά δεν έχει βρεθεί κανένα στοιχείο που να επιβεβαιώνει ή να οδηγεί προς τα εκεί, άρα δεν μπορούμε να το υιοθετήσουμε. Παρεμπιπτόντως, εκεί κοντά στεγάστηκε για αρκετά χρόνια και το Φεϊζιέ –ο άλλος εκπαιδευτικός οργανισμός των Ντονμέδων (της πλευράς των Καρακάς), που όμως ιδρύθηκε αργότερα, το 1884.

Παρενθετικά, οι δυο «εκπαιδευτικοί οργανισμοί» (Τερακί και Φεϊζιέ), παρά τις διαφορές τους στην κατεύθυνση, συχνά συνεργάζονται, όπως θα δούμε και άλλοτε. Προς το παρόν, ιδού ένα «επίκαιρο» λόγω καιρικών συνθηκών: Το 1901, η Journal de Salonique ανακοινώνει την αναβολή της κοινής εκδρομής των δυο σχολείων με τρένο εξαιτίας των ασταμάτητων βροχών. Οι βροχές πρέπει να ήταν και η αιτία που αναβλήθηκαν για αργότερα και τα εγκαίνια του νέου κτιρίου, αυτού που ξέρουμε και σήμερα. Στις 29 Μαϊου 1905. η εφημερίδα γράφει: «Τα εγκαίνια των νέων κτιρίων των σχολείων αρρένων και θηλέων του Γιαντικιάρ Τερακί θα γίνουν την επόμενη εβδομάδα». Λίγες μέρες μετά, στις 2 Ιουνίου, επανέρχονται με εκτενέστερο κείμενο: «Την Δευτέρα 6 Ιουνίου τρέχοντος θα γίνουν τα εγκαίνια των νέων κτιρίων των σχολείων Τερεκί –αρρένων και θηλέων» Θα τα κάνει ο βαλής, θα είναι μεγαλοπρεπή και επίσημα, και η Επιτροπή του σχολείου, ο πρόεδρος Μεχμέτ Καπαντζή, οι δωρητές, όλοι όσοι συνέβαλαν με οποιονδήποτε τρόπο θα νιώσουν δικαιωμένοι βλέποντας τις προσπάθειές τους να στέφονται με τόση επιτυχία. Τα σχολεία χτίστηκαν ακολουθώντας ένα σχολαστικό σχέδιο και πληρούν όλες τις σύγχρονες απαιτήσεις για άνεση και υγιεινή: τεράστιες και ευάερες αίθουσες διδασκαλίας, μεγάλες αυλές για την ψυχαγωγία των μαθητών κλπ. H εφημερίδα συνεχίζει με το εγκώμιο του Μ. Καπαντζή για την ακάματη ενεργητικότητά του και το όνειρό του να προσφέρει στους νέους μουσουλμάνους ένα ωραίο σχολικό ίδρυμα. Το έργο ζωής του, όπως το αποκαλεί ο ίδιος ταπεινά. Μαζί με τους συνεργάτες του αποφάσισαν να αναδιοργανώσουν το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της σχολής. Προσέλαβε για διευθυντή τον πολύ έμπειρο κ. Παρώ, τα μαθήματα γαλλικών και γερμανικών θα αυξηθούν και θα γίνονται ειδικά μαθήματα σχετικά με τις τραπεζικές πρακτικές αλλά και το εμπόριο στη χώρα γενικώς και στην περιοχή ειδικότερα. «Το σχολείο Τερεκί, με 30 χρόνια πορείας, που έχει ήδη δώσει τόσο ωραία αποτελέσματα, βλέπει τώρα μπροστά του ένα λαμπρό μέλλον». Το προηγούμενο δημοσίευμα δεν μας δίνει καμιά πληροφορία για τον αρχιτέκτονα. Όμως, στις 12 Σεπτεμβρίου 1904, στη Journal de Salonique με τιτλάκι «Γιαντικιάρ Τερακί» είχε γραφτεί: «Τα συμβόλαια για την κατασκευή του νέου τουρκικού σχολείου Γιαντικιάρ Τερακί έχουν ήδη υπογραφεί. Τις εργασίες που θα αρχίσουν εντατικά τις εμπιστεύτηκαν στους γνωστούς αρχιτέκτονες κ. Μπαρούχ και Αμάρ». Γνωστοί και σ’ εμάς καθώς τους έχουμε ήδη δει να αναφέρονται μαζί για το κτίριο του νυν Νοσοκομείου Γεννηματά και το νέο Τίριγγ, και τον Μπαρούχ (μαζί με τον Τεντέσκι) για το Ορόσντι-Μπακ. Αν ο χρόνος ανάμεσα στον Σεπτέμβριο 1904 και τον Ιούνιο 1905 που θα γίνουν τα εγκαίνια φαίνεται λίγος, ας θυμηθούμε ότι για το τεράστιο κτίριο του Δημοτικού Νοσοκομείου, ο θεμέλιος λίθος μπήκε στις 17 Νοεμβρίου 1902 και τα εγκαίνιά του (με σχεδόν πλήρη και τον εξοπλισμό) έγιναν σε λιγότερο από 22 μήνες –στις αρχές Σεπτεμβρίου 1904. Επίσης, αν και κατά καιρούς αναφέρονται πολλά για προθέσεις να χτιστούν νέα παραρτήματα Γιαντικιάρ κλπ, μετά την αναφορά στους αρχιτέκτονες (1904) δεν υπάρχει κάτι άλλο που να το βλέπουμε «έτοιμο» τα επόμενα χρόνια. Μόνον αναγγελίες αποφάσεων για νέα σχολεία (1906, 1907) που θα δούμε αναλυτικά άλλοτε. Τα εγκαίνια δεν γίνονται στις 6 Ιουνίου, όπως είχε γραφτεί. Λόγω καιρικών συνθηκών, κατά πάσα πιθανότητα, καθώς οι εφημερίδες εκείνων των ημερών έχουν διάφορα δημοσιεύματα για τις βροχές. Όμως χάρη σ’ αυτήν την αναβολή, έχουμε μία πολύ σημαντική αναγγελία : «Σήμερα στις 8 τουρκική ώρα, θα γίνουν τα επίσημα εγκαίνια των νέων σχολικών κτιρίων των σχολείων αρρένων και θηλέων Γιαντικιάρ Τερακί, που χτίστηκαν στη συνοικία Παζάρ Τεκεσί». Όπου Παζάρ Τεκεσί λέγεται η Κασσάνδρου σ’ εκείνο το ύψος, καθώς ο ομώνυμος τεκές βρισκόταν(σύμφωνα με τον Δημητριάδη) ακριβώς απέναντι απ’ το σχολείο που ξέρουμε, στη γωνία Κασσάνδρου με Πρ. Ηλία –κι έτσι, επιβεβαιώνουμε για ποιο κτίριο πρόκειται. Η φωτογραφία με το στολισμένο κτίριο είναι σύμφωνα με το Baki Sarasakal από την ημέρα των εγκαινίων –δηλαδή, τις 19/6/1905. Το ρεπορτάζ από την ημέρα των εγκαινίων εμφανίζεται 3 μέρες μετά (η Journal de Salonique δεν βγαίνει κάθε μέρα) και είναι ως συνήθως αναλυτικότατο. Παρίσταται ο βαλής, ο αστυνομικός διευθυντής, ο Χουλουσή Μπέη και όλοι οι αξιωματούχοι –πολιτικοί και στρατιωτικοί. Το επιβλητικό κτίριο είναι στολισμένο με σημαίες και γιρλάντες με λουλούδια γύρω απ’ τα παράθυρα. [εδώ υπάρχει διαφορά με την προηγούμενη φωτογραφία, καθώς δεν βλέπουμε γιρλάντες] Παίζουν τον αυτοκρατορικό ύμνο, και οι επικεφαλής του νέου σχολείου παρουσιάζονται στον βαλή. Μια σύντομη προσευχή κι ο βαλής ανοίγει τις πύλες του νέου σχολείου και μπαίνουν σε μια μεγάλη αίθουσα ειδικά διαμορφωμένη για την περίσταση. Ο Ακίφ εφέντης κάνει μια αναδρομή του έργου των Τερακί από την ίδρυσή τους. Μιλά για την πρόοδο που έχει η δημόσια εκπαίδευση στα χρόνια του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ, ευχαριστεί τους γενναιόδωρους δωρητές χάρη στους οποίους χτίστηκε το νέο σχολείο. Αναφέρεται ιδιαίτερα στον Χασάν Φεχμί Πασά, τον Μεχμέτ Καπαντζή και τον Δρα Ριφάτ, που προώθησαν αυτό το όμορφο έργο –τους ήρωες-, χωρίς να ξεχάσει τα άλλα μέλη της επιτροπής. Ο βαλής απαντάει και συγχαίρει Καπαντζή, Ριφάτ και επιτροπή κι έπειτα επισκέπτονται τις αίθουσες διδασκαλίας, τους κοιτώνες και το εργαστήριο. Ο βαλής εκφράζει ξανά την πλήρη ικανοποίησή του και συγχαίρει θερμά τον πρόεδρο και τα μέλη της επιτροπής. Ο Χασάν Ακίφ, ένας από τους ιδρυτές του σχολείου, σε φωτογραφία από το Salonica, a family cookbook της Esin Eden (δισέγγονής του) και του Νικόλα Σταυρουλάκη (Aθήνα, Talos Press, 1997) To σχολείο συχνά αναφέρεται ως «εμπορική σχολή». Εκτός από το ότι στο πρόγραμμά του αναφέρονταν μαθήματα λογιστικής κλπ, όπως είδαμε παραπάνω, πιθανή εξήγηση ίσως δίνει ένα δημοσίευμα του Αυγούστου 1906: «Μετά τον θάνατο στην Κωνσταντινούπολη του Ισμαήλ Εφέντη, διευθυντή της Εμπορικής Σχολής, η Επιτροπή του σχολείου Γιαντικιάρ Τερεκί επιφορτίστηκε να ενώσει τα δυο σχολεία. Το παλιό κτίριο της Εμπορικής Σχολής θα προορίζεται αποκλειστικά για εσωτερικούς μαθητές». Όπως και να ’χει, τα επόμενα χρόνια ανακοινώνονται κι άλλα παραρτήματα , ένα απ’ αυτά σίγουρα χτίζεται (το Γιαλιλάρ, που ήταν και το τελευταίο που έκλεισε -το 1923 μετά τη συνθήκη της Λωζάννης). Το κτίριο της Κασσάνδρου μάλλον εγκαταλείπεται κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, υφίσταται ζημιές τον Ιούνιο του ’13 και δεν είναι ξεκάθαρο ως τι λειτούργησε μέχρι τη φωτιά του ’17, που όμως το άφησε ανέγγιχτο. Υπάρχει μια φωτογραφία (από ανάρτηση Ι.Βλαχόπουλου, αν θυμάμαι καλά) που το δείχνει με ταμπέλα «... ΦΥΛΑΚΗΣ» και χωροφύλακες μπροστά. Κάποια σχολή χωροφυλακής, προφανώς, αλλά ποιού τμήματος και πότε δεν είναι σαφές. Κρατάμε όμως την ημερομηνία εγκαινίων του κτιρίου: 19 Ιουνίου 1905 και, κατά 90%, τους αρχιτέκτονές του: Μπαρούχ και Αμάρ.

Άλλο ένα κτίριο για το οποίο αναφέρονται πολλά και διάφορα για την χρονολογία που χτίστηκε και τις κατά καιρούς χρήσεις και ονόματά του (Εμπορική Σχολή Κομιτάτου «Ενωσις και Πρόοδος», Σχολή Έφιππων Αξιωματικών Χωροφυλακής, Νοσοκομείο Ε.Ε.Σ., Κεντρικό Νοσοκομείο Προσφύγων) αλλά δεν αναφέρεται τίποτα για τον αρχιτέκτονά του.. Από την Μάρα Νικοπούλου.

Αυτό που σίγουρα δεν ισχύει είναι ότι «χρονολογείται από το 1880» όπως γράφει η Παράλλαξη [19/11/1916, 100 χρόνια Νοσοκομείο Γεννηματάς: Το κτίριο ,το κατοχικό καταφύγιο, η ιστορία]. Πηγή της πληροφορίας δεν αναφέρεται, πάντως πρόκειται για λανθασμένη χρονολόγηση, καθώς –αν μη τι άλλο- χτίστηκε μετά, όπως θα δούμε παρακάτω, από το κτίριο της Παλιάς Φιλοσοφικής /Ινταντιέ (1888) αλλά υπάρχουν και φωτογραφίες της περιοχής στα 1890, όπως αυτή από ανάρτηση της Κ. Τσιρέλη.

Ο θεμέλιος λίθος του φαίνεται ότι τοποθετήθηκε τέτοιες μέρες το 1909. Έτσι αναφέρει και ο Β. Κολώνας, παραθέτοντας ως πηγή την εφημερίδα Αλήθεια της 1/5/1909 [Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών, University Studio Press, σ. 137, σημ. 56.] Στην Journal de Salonique των ημερών δεν βρέθηκε σχετική αναφορά –πιθανότατα επειδή η εφημερίδα είχε να καλύψει πολλή ύλη, καθώς εκείνες τις μέρες εκθρονίστηκε και εξορίστηκε στη Θεσσαλονίκη ο Αμπντούλ Χαμίτ και η ενθρόνιση του νέου σουλτάνου συνοδεύτηκε από πολλές εκδηλώσεις (και στην Θεσ/νίκη). Δυο χρόνια αργότερα, προς τιμή αυτού του νέου σουλτάνου, το κτίριο θα σημαιοστολιστεί για την επίσκεψή του. [φωτό από ανάρτηση Α. Αθάνατου στις ΠΦΘ]

Στα διαθέσιμα φύλλα της JdS των επόμενων μηνών, δεν βρέθηκαν ρεπορτάζ που να «παρακολουθούν» την πορεία των εργασιών, όπως συνήθιζε να κάνει με διάφορα κτίρια. Πρώτη αναφορά γίνεται με αφορμή μια καταγγελία για σκάνδαλο –καταγγελία που διαψεύδεται κατηγορηματικά. Συγκεκριμένα, στις 4/9/1910, ο ανταποκριτής της εφημερίδας στη Γερμανία τηλεγραφεί ζητώντας άδεια να διαψεύσει μια είδηση που προέρχεται από την Κων/λη και λέει ότι δυο μέλη της επιτροπής Ένωσις και Πρόοδος της Θεσ/νίκης κατηγορούνται ότι έχουν καταχραστεί 5 χιλιάδες τουρκικές λίρες. «Διαψεύστε, διαψεύστε, διαψεύστε», λέει η εφημερίδα. Κανένα μέλος του Κομιτάτου δεν μπορεί να καταχραστεί χρήματα γιατί απαιτούνται 4 υπογραφές. «Πριν από λίγο καιρό κυκλοφόρησαν γελοίες φήμες για σπατάλες κατά την κατασκευή της Σχολής ‘Ενωσις και Πρόοδος’. Ωστόσο, διαπιστώθηκε από επαγγελματίες ότι εξοικονομήθηκαν πάνω από 2000 λίρες, κι αυτό χάρη στην αφοσίωση και την τεχνογνωσία των μελών της επιτροπής». Στο ίδιο δημοσίευμα, αναφέρει κι ότι το ετήσιο συνέδριο του Κομιτάτου θα γίνει μετά το Μπαϊράμι.

Έναν μήνα μετά (9/10/1910), η εφημερίδα επιστρέφει ενημερώνοντάς μας ότι ένας συντάκτης της επισκέφτηκε «με τη συνοδεία του διευθυντή Ιχσάν Μπέη , το όμορφο κτίριο που θα στεγάσει την Σχολή Ένωσις και Πρόοδος». Το σχετικό ρεπορτάζ του Σαμ Λεβύ, δυο μέρες μετά, δεν αφήνει καμία αμφιβολία για το ποιο κτίριο είναι αυτό –και εκτός από την περιγραφή, μας δίνει και το όνομα των αρχιτεκτόνων/μηχανικών. «Ψηλά-ψηλά στην Λεωφόρο Ενώσεως [το τότε όνομα της Εθν. Αμύνης], ακόμα πιο πέρα από το Αυτοκρατορικό Λύκειο [δηλ. το Ινταντιέ=Παλιά Φιλοσοφική] υψώνεται το νέο και όμορφο κτίριο που έχτισε η Επιτροπή“Ένωσις και Πρόοδος” και θα στεγάσει τη σχολή στην οποία έχει δοθεί το όνομά της –“Ιτιχάντ βε Τερεκί”» Το νέο σχολείο κατασκευάστηκε από τους μηχανικούς Μπαρούχ και Αμάρ, και καλύπτει όλες τις σύγχρονες απαιτήσεις σχολικών κτιρίων. Είναι διώροφο, τετράγωνο με μεγάλη αυλή. Στο ισόγειο βρίσκονται οι ευρύχωρες και φωτεινές τάξεις, oι τραπεζαρίες και οι κουζίνες με όλα τα κομφόρ, και οι τουαλέτες. Στο υπόγειο βρίσκονται τα διαμερίσματα του προσωπικού, το πλυσταριό, το υπόστεγο (στάβλος;) και οι αποθήκες υλικού. Στον όροφο υπάρχουν τρεις πελώριοι κοιτώνες –οι μεγαλύτεροι της Θεσ/νίκης κι ίσως ολόκληρης της Τουρκίας. Υπάρχει επίσης διαμέρισμα του διευθυντή, αναρρωτήριο, αίθουσα συμβουλίου και αίθουσα υποδοχής. Έχει παντού ηλεκτρικό κι είναι μακριά από τον θόρυβο της πόλης, σ’ ένα απομονωμένο σημείο με τον ορίζοντα διάπλατο μπροστά του και ολόγυρα κήπους που θα φυτευτούν με δέντρα και θα πρασινίσουν. Έχει χτιστεί για να υποδέχεται 250 οικότροφους μαθητές αλλά και εξωτερικούς. Σε περίπτωση που ο αριθμός αυξηθεί (πράγμα σίγουρο), η Επιτροπή έχει προβλέψει να κατασκευαστούν κι άλλες πτέρυγες. Η Σχολή [την οποία δεν χαρακτηρίζει ούτε «εμπορική» ούτε τίποτα άλλο) θα προσφέρει μαθήματα λυκείου και, με την αποφοίτησή τους, οι μαθητές θα μπορούν να εισαχθούν σε οποιαδήποτε ανώτατη σχολή. Ο Λεβύ πλέκει το εγκώμιο του διευθυντή, του συμβουλίου και του Κομιτάτου. Θα αποτελέσει πρότυπο για όλα τα παρόμοια ιδρύματα, λέει. Ευχή του να τα δούμε να πολλαπλασιάζονται, για το καλό του έθνους, της πατρίδας και του Κομιτάτου. Από το ρεπορτάζ, αντιλαμβανόμαστε ότι η σχολή –αν και μοιάζει έτοιμη- δεν έχει λειτουργήσει ακόμα. Κρατάμε επίσης το όνομα των μηχανικών: Μπαρούχ και Αμάρ. Τους έχουμε ξανασυναντήσει (και θα τους συναντήσουμε σύντομα ξανά σε ένα ‘ειδικό’ αφιέρωμα) Μέχρι στιγμής, ξέρουμε ότι την ίδια χρονιά (1910) έχουν αναλάβει να χτίσουν το νέο Τίριγγ στη Σαμπρή Πασά. Παλιότερα –το 1901- ο Μπαρούχ μαζί με τον Τεντέσκι είχε χτίσει και το Ορόσντι Μπακ στα Γυαλάδικα/Β. Ηρακλείου.

Με δεδομένο ότι το κτίριο φέρεται να στέγαζε δυο χρόνια αργότερα την Σχολή Χωροφυλακής, έχει ενδιαφέρον άλλη μια είδηση που εμφανίζεται στο φύλλο της ίδιας ημέρας, σύμφωνα με την οποία η σχολή αξιωματικών της χωροφυλακής ακυρώνεται. Το υπουργείο Πολέμου αποφάσισε να ιδρύσει στην Κωνσταντινούπολη μια μεγάλη σχολή αξιωματικών που θα καλύψει όλα τα τάγματα χωροφυλακής της αυτοκρατορίας. To έργο έχει ανατεθεί στον Ιταλό Ριντόλφι Ροντόλφο... Δυστυχώς, η επόμενη σελίδα που αναφέρει διάφορα για την αναδιοργάνωση του σώματος της Χωροφυλακής κλπ είναι κομμένο κι έτσι δεν βλέπουμε τι ακριβώς προβλέπεται για την Θεσ/νίκη.

Σημασία για την πρώτη χρήση του κτιρίου, όμως, μπορεί να έχει και η Διακήρυξη του Κομιτάτου «Ένωσις και Πρόοδος» μετά το ετήσιο συνέδριο που πραγματοποιείται τελικά, με καθυστέρηση. Στις 17/11/1910, η Journal de Salonique δημοσιεύει τη μετάφρασή της. Στη διακήρυξη δίνεται ιδιαίτερη βάση στην καταπολέμηση της άγνοιας και την εκπαίδευση –τον ηθικό οδηγό για τις μελλοντικές γενιές. Εκτός από τα νυχτερινά μαθήματα ενηλίκων [σημ: κυρίως μαθήματα τουρκικής γλώσσας που λειτουργούσαν –και- σε συνεργασία με την Αλλιανς], «πρέπει να προσπαθήσουμε να ανοίξουμε σχολεία που θα υποδεχτούν τα νέα στρώματα της κοινωνίας». Στην Διακήρυξη διαπιστώνουν «μια σοβαρή δυσκολία που προκύπτει από την ανεπάρκεια, την έλλειψη καθηγητών [...] Για να την αντιμετωπίσουμε, το Συνέδριο αποφάσισε να μετατρέψει τα σχολικά ιδρύματα του Κομιτάτου ‘Ενωσις και Πρόοδος’ στη Θεσσαλονίκη και την Σμύρνη σε κανονικά σχολεία και να δημιουργήσει ένα τρίτο κανονικό σχολείο σε τόπο που θα θεωρηθεί ο πλέον κατάλληλος». Τι μπορεί να σημαίνει αυτό για την πρώτη χρήση που είχε τελικά το επιβλητικό νέο κτίριο της γωνίας Εθν. Αμύνης με Αγ. Δημητρίου; Με δεδομένο μάλιστα ότι από το νέο «Κεντρικό Γραφείο» του Κομιτάτου που θα αναλάβει και την εποπτεία όλων των σχολείων του κλπ απουσιάζει ο Ιχσάν Μπέης που μέχρι πρόσφατα κατείχε περίοπτη θέση στο Κομιτάτο και ένα μήνα πριν αναφερόταν ως διευθυντής της Σχολής...

Η συνέχεια της Διακήρυξης (τα ονόματα του “Κεντρικού Γραφείου” του Κομιτάτου στο επόμενο απόσπασμα).

Η JdS δεν είναι εκεί τον επόμενο καιρό για να μας ενημερώσει, καθώς το επόμενο φύλλο της (20/11/1910) είναι το τελευταίο διαθέσιμο ψηφιακά και ίσως το τελευταίο που εξέδωσε συνολικά.

Η ταμπέλα “ΘΕΑΤΡΟΝ ΒΑΡΙΕΤΕ ΩΔΕΙΟΝ” σε μια φωτογραφία της λεωφόρου Νίκης διακρίνεται καθαρά. Από τον Δαυίδ Μπράβο.

Με αφορμή την φετινή “Φοιτητική Εβδομάδα”, ο Νίκανδρος Καστανίδης κάνει μια αναδρομή στις παλιότερες “Φοιτητικές Εβδομάδες”. Η ιδέα για το θεσμό της “Φοιτητικής Εβδομάδας” προέρχεται από το “Παγκόσμιο Ίδρυμα Εξυπηρετήσεως Πανεπιστημίων” (World University Service) το οποίο από την απελευθέρωση της Ελλάδας (δηλ. από το 1945) ενεργοποιήθηκε με την υλική ενίσχυση των Ελλήνων φοιτητών και σπουδαστών ανωτάτων σχολών. Αρχικά τη βοήθεια αυτή διαχειρίζονταν Αμερικανός εκπρόσωπος της παγκόσμιας οργάνωσης και είχε την έδρα του στην Αθήνα. Το 1952 δημιουργήθηκε η τοπική επιτροπή της Θεσσαλονίκης, η οποία αναγνωρίστηκε το 1954 με Βασιλικό Διάταγμα και πρώτος Πρόεδρός της διετέλεσε ο καθηγητής της Ιατρικής Σχολής, Γεώργιος Τσουτσουλόπουλος. Σύμφωνα με το Διάταγμα ο σκοπός του “Ελληνικού Ιδρύματος Εξυπηρετήσεως των Πανεπιστημίων” ήταν “η ενθάρρυνσις και ενίσχυσις κάθε προσπαθείας εκ μέρους των καθηγητών, φοιτητών και οιωνδήποτε άλλων, η οποία επιζητεί να αντιμετωπίσει ανάγκας των Πανεπιστημίων και άλλων πνευματικών ιδρυμάτων και των σπουδαστών και να τα καταστήση αληθείς κοινότητας και κέντρα εθνικής και διεθνούς ζωής.” Στο πνεύμα αυτό ενεργοποιήθηκε το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και οργάνωσε, το 1957, την πρώτη “ Φοιτητική Εβδομάδα”, η οποία έκτοτε καθιερώθηκε .

Στο πλαίσιο της Α΄ πρώτης “Φοιτητικής Εβδομάδας” (1957) αποστέλλονταν σ’ όλες τις φοιτητικές οργανώσεις του κόσμου η πολιτική κάρτα που διακωμωδούσε τις τότε βιαιότητες της Τουρκίας και το ρόλο της Αγγλικής πολιτικής. 1958, φοιτητικό υπαίθριο γλέντι της τότε “Φοιτητικής Εβδομάδας”, πιθανότατα στον κήπο του σημερινού κτιρίου της παλιάς Φιλοσοφικής Σχολής. Έκθεση βιβλίου στο πλαίσιο της Β’ Φοιτητικής Εβδομάδας (1958) Αφίσα της Γ’ Φοιτητικής Εβδομάδας (1959) Ένας πρωτότυπος έρανος για την παροχή υποτροφιών σε αριστούχους φοιτητές πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της Γ’ Φοιτητικής Εβδομάδας (1959): “η παρέλαση του πενηντάλεπτου” στη παλιά παραλία, όπου έπρεπε να καλυφθεί μια άσπρη γραμμή 600 μέτρων με εθελοντική τοποθέτηση πενηντάλεπτων σε διαδοχική σειρά. Αφίσα της Δ’ Φοιτητικής Εβδομάδας (1960) Την Δ’ Φοιτητική Εβδομάδα (1960) τίμησε και ο τότε πρωθυπουργός, Κωνσταντίνος Καραμανλής. Φοιτητικό γλέντι της Δ’ Φοιτητικής Εβδομάδας (1960), στον κήπο του σημερινού κτιρίου της παλιάς Φιλοσοφικής Σχολής Επίδειξη δημοτικών χωρών στη διάρκεια της Ε΄ Φοιτητικής Εβδομάδας (1961) στη νεότευκτη, τότε, πλατεία του Χημείου Ο φοιτητικός χορός των “Σταλακτιτών” στο πλαίσιο της Ε΄ Φοιτητικής Εβδομάδας, στις 6 Μαΐου 1961, με τη συμμετοχή του Μάνου Χατζηδάκη, της Νανάς Μούσχουρη και του Άλκη Στέα Ένα ντοκουμέντο της Στ΄ Φοιτητικής Εβδομάδας (1962) Φοιτητές στην πλατεία του Χημείου, στο πλαίσιο μιας νεότερης Φοιτητικής Εβδομάδας, πιθανότατα του 2009 Αφίσα της Φοιτητικής Εβδομάδας του 2010 Ο Χατζιδάκης με παράγοντες και φοιτητές με την ευκαιρία “φοιτητικού χορού” στο ΑΠΘ, το 1960, ήταν σε συνάρτηση της “φοιτητικής εβδομάδας”;;; [Από το βιβλίο “Εμείς του ΄60 οι εκδρομείς” του Χρ. Ζαφείρη, εκδ. Εξάντας, 2000, σελ. 238] Στιγμιότυπο από φοιτητικό γλέντι στη διάρκεια της “φοιτητικής εβδομάδας”, τον Απρίλιο του 1965

[Από το βιβλίο “Εμείς του ΄60 οι εκδρομείς” του Χρ. Ζαφείρη, εκδ. Εξάντας, 2000, σελ. 139] Φοιτητές του ΑΠΘ και ο καθ. Αλέξανδρος Συμεωνίδης έξω από την Αγία Σοφία, μετά από εκκλησιασμό στο πλαίσιο “φοιτητικής εβδομάδας”:

[Από το βιβλίο “Εμείς του ΄60 οι εκδρομείς” του Χρ. Ζαφείρη, εκδ. Εξάντας, 2000, σελ. 138] Αιμοδοσία φοιτητών του ΑΠΘ στο πλαίσιο “φοιτητικής εβδομάδας”.

[Από το βιβλίο “Εμείς του ΄60 οι εκδρομείς” του Χρ. Ζαφείρη, εκδ. Εξάντας, 2000, σελ. 138]

Ανεβαίνοντας την Αριστοτέλους, στρίβουμε αντίθετα, προς Βατικιώτου, μέχρι την πλατεία Άθωνος, τα χρόνια της κατοχής.

Σημείο αναφοράς της σειράς αυτών των φωτογραφιών η μεσοπολεμική πολυκατοικία στο βάθος, γωνία Καστριτσίου και Καρόλου Ντηλ, στην πλατεία Άθωνος. Κοιτάζοντας προς την αντίθετη κατεύθυνση, προς την Αριστοτέλους και την Βλάλη στο βάθος. Στην πλατεία Άθωνος, μπροστά μας ανηφορίζει η Μητρ. Γενναδίου. Και μια ματιά προς την Μπαλάνου και στο βάθος την Ερμού.

Αρχές 50 μια συνολική ματιά Κατοχική. Πίσω το γιαπί του Δημαρχείου στην Βενιζέλου. Το ίδιο σημείο λίγα χρόνια αργότερα Εκεί που ενώνονται τα δύο πρώτα κτήρια επί της Χαλκέων Τα 4 μπακιράδικα του δεύτερου κτηρίου Μια κοντινή ματιά στο 3ο μαγαζάκι της προηγούμενης.

Το τρίτο κτήριο, όλα τα μαγαζιά το ίδιο αντικείμενο. Στη γωνία με Κλεισούρας. Μπροστά μας η Ιουστινιανού, δυο σπίτια πάνω από την Κλεισούρας. Φωτογραφία του Γιώργου Παπαθεοδώρου, γύρω στα 1960, αναρτημένη στις ΠΦΘ. Πριν το 1962, η αρχή του τέλους της παλιάς Χαλκέων. Η πρώτη πολυκατοικία πάνω από την Ιουστινιανού.

Αμέσως δυτικότερα της Μενεξέ η Χαλκέων, από την Εγνατία μέχρι την Αγορά Βλάλη.

Κατεβαίνοντας προς το Καπάνι Μπροστά μας η Χαλκέων διασταυρώνεται με την Σολωμού.

Με Βλάλη, η στεγασμένη Δημοτική Αγορά.