Saloni.ca Archive

Φωτογραφία από άλμπουμ Γάλλου στρατιώτη 1916/17, τραβηγμένη στην γωνία Ειδώλων με Απολυμαντηρίου. Η πινακίδα αριστερά αναγράφει Δημόσιον Απολυμαντήριον και ξεκαθαρίζει οριστικά τη θέση του κτιρίου αυτού που ήταν σημείο αναφοράς για την πόλη. Η θέση των Μαγεμένων εντοπίζεται, σύμφωνα με τον Χεκίμογλου, πίσω από το σπίτι αριστερά.

Η ταύτιση της φωτογραφίας από την Μάρα Νικοπούλου.

Ο φωτογράφος βρίσκεται ακριβώς στην γωνία Απολυμαντηρίου και Ειδώλων, κοιτάζοντας προς τον βορρά. Ο επιχρωματισμός είναι της εποχής Το Δημόσιο Απολυμαντήριο πίσω από τα τουρκικά λουτρά, κοντά στην Εγνατία. Μακεδονία 1/2/1913 Η θέση του Απολυμαντηρίου πάνω στον χάρτη του Δημητριάδη.

Με παραλληλόγραμμο η θέση του Απολυμαντηρίου, με βέλος η θέση των Incantadas, Προβολή του χάρτη και της τοποθέτησης των αγαλμάτων και της κιονοστοιχίας στον χώρο σήμερα: Οι Μαγεμένες βρίσκονταν περίπου 70 μέτρα πίσω από το άγαλμα του Βενιζέλου. Το σχέδιο και η τοποθέτηση των Μαγεμένων στο : Έλλη Γκαλά-Γεωργιλά & Ευάγγελος Χεκίμογλου “Η ακριβής θέση των «Ενκαντάδας. Ταύτιση βάσει αρχειακών πηγών”

Ρογός. Η μοναδική καθαρά εβραϊκή συνοικία βορείως της Εγνατίας. Με σημερινούς όρους εκτεινόταν από την Εγνατία μέχρι την Φιλίππου και από την Βενιζέλου μέχρι την μητροπολίτου Γενναδίου. Οι δύο βασικοί κάθετοι δρόμοι της Ρογός στην Εγνατία ήταν η Θεοδώρου Γαζή (σήμερα Χαλκέων) και η Ειδώλων, που πήρε το όνομά της από την ύπαρξη των Incantadas, των Μαγεμένων, των γνωστών αγαλμάτων. Παράλληλοι με την Εγνατία ήταν η Περδίκκα (σ ένα τμήμα της σήμερα η Κλεισούρας) και πιο πάνω η Πτολεμαίων (το κομμάτι της σημερινής Ιουστινιανού από Βενιζέλου μέχρι Χαλκέων).

Αποκόμματα των εφημερίδων φτιάχνουν μικρογραφικές ψηφίδες από τα τελευταία χρόνια αυτής της γειτονιάς που η πυρκαγιά του 17 εξαφάνισε από τον χάρτη.

Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο και την Μάρα Νικοπούλου

Τα όρια της Ρογός, με τους δύο βασικούς εσωτερικούς κάθετους δρόμους της. Φωτογραφία από τις Μαγεμένες στην συλλογή του Pierre de Gigord. Για την αρπαγή τους η λεπτομερης καταγραφή σπό πρωτότυπες πηγές στο βιβλίο του Άρη Παπάζογλου “Las Incantadas, Οι Μαγεμένες της Θεσσαλονίκη”. Οι Μαγεμένες στην αυλή του σπιτιού

Λιθογραφία του 1762 πηγή: The Αntiqvities of Athens των James Stuart, Nicholas Revett, William Newton

https://archive.org/details/antiqvitiesAthe3Stua

Λιθογραφία του 1762 πηγή: The Αntiqvities of Athens των James Stuart, Nicholas Revett, William Newton

https://archive.org/details/antiqvitiesAthe3Stua με λεπτομερή σχεδίαση των αγαλμάτων. Γάμοι με ανοιχτές προσκλήσεις για συμμετοχή στην χαρά. Ραντεβού στο σπίτι της νύφης να την συνοδεύσουμε στο σπίτι που θα γίνει ο γάμος. Μικροαπάτες: Στο αρτοποιείο Μαμαλίνγκα βρέθηκαν 38 ψωμιά να ζυγίζουν 20 με 25 δράμια λιγότερο απ το κανονικό JdS 14-11-1907 Σημαντική διαρροή νερού στους δρόμους της Ρογός. Διαπέρασε τοίχους και μπήκε στα υπόγεια σπιτιών και μαγαζιών. JdS 8-8-1904 Αυτοκτονίες στη Ρογός. Ο Ισαάκ Κοέν κρασέμπορος και μια εβραία αυτοκτόνησαν πέφτοντας στα πηγάδια των σπιτιών τους. Αλλά και παραδίπλα στη συνοικία του Αγ. Νικολάου, ο Ααρών Μασαράνο κι αυτός στο πηγάδι. “Αυτή η πράξη απελπισίας προκλήθηκε εξαιτίας της φτώχειας” Δουλειές στην Ρογός. Ένας οφθαλμίατρος ο δρ. Μπλουμ και η δεσποινίς Ελβίρα Ασσαέλ που εγκαινίασε την επιχείρησή της με εσώρουχα. “...την συγχαίρουμε δημόσια...αξιοθαύμαστη φινέτσα και ιδιαίτερο γούστο....” Και οι δύο στεγάζονται στο μέγαρο Μποτόν το οποίο, ό,τι απέμεινε δηλαδή, βλέπουμε στην επόμενη φωτογραφία. Λήψη από τον μιναρέ του ΣουλεΙμάν. Η οικία Μποτόν, έτσι όπως προσδιορίστηκε στην αφήγηση της Τζεντίλ Κοέν στην εφ, Μακεδονία το 1939 “Επάνω εις τον δρομάκον αυτόν και αντίκρυ του λουτρού έκειτο το σπίτι του Ρομπέν Μποτόν, πάππου του κυρίου Μποτόν που έχει το Ζενίθ. Όπισθεν της οικίας Μποτόν και διαγωνίως με αυτήν έκειτο η οικία του Λιάτση Αρδίττι με τις Ινκαντάδος” και λίγο παρακάτων σύμφωνα με την έρευνα των συγγραφέων: “το οικόπεδο 199/17 της κτηματογράφησης του 1918, το οποίο, σύμφωνα με τους κτηματολογικούς τίτλους, ανήκε το 1917 στους Ισακίνο, Ραμπίνο και Χαϊμ Μποτόν, οι οποίοι ήταν κληρονόμοι του Χαϊμ Μποτόν και του Ραμπίνο Ισαάκ Μποτόν.11 Οι δύο εξ αυτών ήταν πράγματι ιδιοκτήτες του ωρολογοποιείου Ζενίθ”. πηγή: Έλλη Γκαλά-Γεωργιλά & Ευάγγελος Χεκίμογλου “Η ακριβής θέση των Ενκαντάδας. Ταύτιση βάσει αρχειακών πηγών” Μικροπυρκαγιές: στου Στρούμζα, στου Ουζιέλ, σ ένα μαγαζί της οδού Ειδώλων..

Ιδιωτικά ευχαριστήρια πυροπαθών σε ασφαλιστικές εταιρείες για γρήγορη αποζημίωση. Το σπίτι του Σολομών Στρούμζα όμως που είδαμε ότι κάηκε ήταν ανασφάλιστο Πυρκαγιά στο σπίτι του Μωυσή Κοέν στην Ρογός. Τέσσερα σπίτια κι ένα μαγαζί κάηκαν. Δημιουργήθηκε χάος στους στενούς δρόμους, σ έναν λαβύρινθο όπου άλλοι φώναζαν κι άλλοι χτυπούσαν ηλικιωμένους. Αυτή η πυρκαγιά προκάλεσε κάποιους προβληματισμούς Η Journal de Salonique μιλάει για την τελευταία πυρκαγιά στην Ρογός και τις σκηνές χάους που ακολούθησαν. Κάποιοι επωφελούνται και μπαίνουν στα σπίτια που καίγονται, σωστικά συνεργεία, πυροσβέστες, ασφαλιστικοί πράκτορες, ένα τεράστιο πλήθος περιέργων που φράζει όλους τους δρόμους και με τις φωνές τους δεν αφήνουν ν ακουστούν αυτοί που πραγματικά έχουν ανάγκη από βοήθεια. Έρχεται και η αστυνομία, η οποία προσπαθώντας να βάλει τάξη επιτίθεται στο πλήθος και το χάος επιτείνεται. Στο μεταξύ οι κλέφτες αδειάζουν τα σπίτια ψύχραιμα, πολλαπλασιάζοντας το κακό. Η κατάσταση είναι απερίγραπτη. Ορισμένοι πραγματικοί εθελονές απομονώνονται και χάνονται μέσα στο πλήθος των περιέργων. Για την εφημερίδα η λύση είναι αυτονόητη. Απορρίπτει την ίδρυση νέου ειδικού σώματος πυροσβεστών, προκρίνει την αυστηρή αστυνόμευση της περιοχής, ώστε μόνον οι άμεσα σχετιζόμενοι με την πυρκαγιά να έχουν πρόσβαση. Τυφοειδής πυρετός. 4 περιπτώσεις στην Ειδώλων σε σπίτια που υδρεύονται αποκλειστικά από τα πηγάδια Χολερόβλητη η Ρογός φυσικά και τη χρονιά της μεγάλης επιδημίας με τα πάρα πολλά θύματα. Οι κάτοικοι δεν επιτρέπεται να βγουν από την πόλη Μόλις 6 χρόνια μετά την πυρκαγιά η Μακεδονία αναρωτιέται: Πόσοι από τους συμπολίτες γνωρίζουν αυτόν τον δρόμο; Και συνεχίζει αφηγούμενη μια μικρή ερωτική ιστορία (μπορεί και επινοημένη) στο ν. 3 της οδού Ειδώλων

105 χρόνια και μια βδομάδα. Στις 5 Μαρτίου 1913, δολοφονείται ο Γεώργιος ο Α’ στην πόλη μας.

24/5/1913 Léon Busy, για τα Αρχεία του Πλανήτη. [Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη, μια πόλη Ανθρώπων¨”, Θεσσαλονίκη, 2017, σελ. 41] [Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη, Στιγμές Ιστορίας”, Αθήνα, 2016, σελ. 247] Το μέρος θα καταμετρηθεί και πλατεία θα δημιουργηθεί. Μακεδονία 16/3/1913 Ο βασιλιάς δεν γίνεται να χει μνημείο μπροστά σε μπακάλικο. Μετά την απαλλοτρίωση του μπακάλικου. Πολλοί δεν αναλογίζονται ότι περνούν μπροστά από τόπο ιερό. Όλοι να βγάζουν τα καπέλα τους περνώντας και να χαιρετούν με θρησκευτική ευλάβεια. Δεν επιτρέπεται να δεικνύεται ασύγγνωστος αδιαφορία. Μακεδονία 24/5/1913 Προτομή του Γεωργίου αγορασθείσα υπό του Δήμου θα τοποθετηθεί στον χώρο της πλατείας. Η επιθυμία της Όλγας είναι να αναγερθεί και ναϊδριο. Μακεδονία 4/6/1922

Σαπφώ Γ. Μιχαλά, μία εξαιρετική φωτογράφος του μεσοπολέμου. Δίπλα στον Λ. Πύργο, στο “Φωτογραφείον Κήπου Λ. Πύργου” μια γυναίκα φωτογράφος κάνει την διαφορά. Φαίνεται να συνεχίζει την επιχείρηση του πατέρα της, κάποια στιγμή εμφανίζεται και η υπογραφή μάλλον του αδελφού της και τελικά η ίδια αναλαμβάνει το ατελιέ. (Σύμφωνα με τα στοιχεία του κ. Αλεξάκη: Γιώργος Μιχαλάς 1910-20, Ι. Γ. Μιχαλάς 1915-20, Σαπφώ Γ. Μιχαλά 1920-30)

Πληροφορίες από τον κ. Καββαδά: Ήταν παντρεμένη με τον φαρμακοποιό Κολοτούρου. Το Φαρμακείον Κολοτούρου, (ή Φαρμακείον “Ελπίς”) Εθν. Αμύνης 6, ήταν αρκετά γνωστό ώστε να χρησιμοποιείται και ως “εξήγηση” διεύθυνσης άλλων. Οι διαφημιστικές καταχωρήσεις του στη Μακεδονία αφορούσαν κυρίως “κηλεπίδεσμους” και “οξυγόνο σε ασκούς”

Από τη δημοσίευση του κ. Αλεξάκη. Κι αυτή από τη δημοσίευση του κ. Αλεξάκη, με υπογραφή του Γιώργου Μιχαλά.

Το κατάστημα Τίριγγ (ט‬יר‬י‬נ‬נ), από την Μάρα Νικοπούλου. Το Τίριγγ ιδρύθηκε από τον Victor Tiring και τ’ αδέρφια του και αυτός ήταν o επίσημος τίτλος της φίρμας: «Victor Tiring et freres». Ο Βικτόρ, γιος έμπορα, γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1849, ανέπτυξε όμως την καριέρα του στο εμπόριο ενδυμάτων στη Βιέννη. Εκεί το 1882 ίδρυσε την εταιρία εμπορίας και εξαγωγής ανδρικών πρετ-α-πορτέ και απέκτησε υποκαταστήματα μεταξύ άλλων στην Τεργέστη, στο Λβιβ (Λεοντόπολη) της Ουκρανίας, στη Ριέκα (Κροατία), την Αδριανούπολη, την Θεσσαλονίκη, την Χίο και την Ξάνθη. Μεγαλύτερη επένδυσή του πρέπει να ήταν το πολυκατάστημα που έχτισε στο Κάιρο το 1914, αλλά ο Α’ΠΠ επηρέασε σημαντικά (και αρνητικά) τις δουλειές του. Το υποκατάστημα της Θεσσαλονίκης δεν λειτούργησε ξανά μετά τη φωτιά του ’17, ο Βικτόρ πέθανε το 1923 στην Πράγα, τα άλλα υποκαταστήματα του εξωτερικού έκλεισαν το ’24 και το ’28, και η εταιρεία διαλύθηκε οριστικά το 1930. Αν και δεν έχουμε ακριβή στοιχεία για το πότε άνοιξε στη Θεσσαλονίκη, το Τίριγγ κατά πάσα πιθανότητα προηγήθηκε του Ορόσντι-Μπακ –και σίγουρα του «Στάιν».

Υπάρχει αναφορά και μάλιστα με διεύθυνση στο Αλλατίνι ήδη από το 1897. Το περίεργο σ' αυτή την διαφήμιση είναι ότι δίνει έτος ίδρυσης πριν τη γέννηση του Βικτόρ -πιθανόν κρατώντας το έτος ίδρυσης της επιχείρησης του πατέρα του στην Κωνσταντινούπολη. To κείμενο της Journal de Salonique τον Νοέμβριο του 1898 δεν μας δίνει διεύθυνση, ούτε κάποια πληροφορία για το έτος ίδρυσης (γενικά ή στην Θεσ/νίκη). Μας πληροφορεί όμως ότι τα κρύα φτάνουν σιγά-σιγά και πρέπει να προμηθευτούμε εγκαίρως ζεστά και άνετα ρούχα. Ο Οίκος Τίρινγκ είναι εδώ για να ικανοποιήσει τις πιο φίνες απαιτήσεις μας σε ανδρικά, γυναικεία και παιδικά. Ο Οίκος Τίρινγκ, ο μεγαλύτερος στη Θεσσαλονίκη στο πρετ-α-πορτέ, θα μας ικανοποιήσει επίσης στις τιμές, στην ποικιλία και στην κουπ των προϊόντων του. Η εφημερίδα, προκειμένου να είναι χρήσιμη στους αναγνώστες της, τους παρακινεί να επισκεφτούν τα καταστήματα για να δούνε με τα μάτια τους τι εννοεί. Ενάμιση χρόνο αργότερα, τον Απρίλη του 1900, μαθαίνουμε ότι ο πρώην διευθυντής του Οίκου Τίρινγκ της πόλης μας αναχωρεί για Κων/λη βιαστικά. Ευχαριστεί την πολυπληθή πελατεία του Τίρινγκ για την συμπάθεια που του έδειξαν, εύχεται και ο αντικαταστάτης του να τύχει της ίδιας εκτίμησης και εμπιστοσύνης. Ο αρθρογράφος συμπληρώνει ότι είναι γνωστό πως ο κ. Γκρουνστάιν θα γίνει διευθυντής στο Στάιν Καϊρου, πράγμα που λέει πολλά για τον πρώην διευθυντή του Τίρινγκ. ο οποίος, στα μερικά χρόνια που έμεινε μαζί μας έκανε μόνον φίλους... Ως πιο χρήσιμη πληροφορία της δημοσίευσης κρατάμε το «χρόνια». Με σκίτσο μιας κοπελίτσας και αναφορά στη διεύθυνση: Φραγκομαχαλάς, Χάνι Αλλατίνι: Αφοί Βικτόρ Τίρινγκ. Πλούσια συλλογή όπως ζακέτες, πελερίνες, μαντώ, γυναικεία ενδύματα, ανδρικά, γυναικεία και παιδικά. Κομψά και σε μειωμένες τιμές. Πώληση χοντρική-λιανική. Το Τίρινγκ φαίνεται ότι αγαπούσε να διαφημίζεται «με αφορμή» κάτι. Εδώ, η αφορμή είναι αριστερά το Πάσχα και δεξιά οι εβραϊκές γιορτές του φθινοπώρου και λόγω αυτών ανακοινώνουν την άφιξη νέων προϊόντων, κλπ κλπ. Σημασία σ’ αυτό το απόσπασμα έχει η αναφορά στο υποκατάστημα της πόλης μας –στον ενικό. Άρα ακόμα υπάρχει ένα μαγαζί, αυτό στο Αλατίνι Χαν. Εξτραδάκι στην αριστερή διαφήμιση, το ‘συνδεδεμένο’ υποδηματοποιείο: «Οι κομψοί κύριοι, αυτοί που ντύνονται στο Τίρινγκ, πρέπει να ποδένονται στου Νεχάτ Αλή Μπέη, στην οδό Σαμπρή Πασά». Τον Σεπτέμβριο του 1904, αναφέρονται στις επερχόμενες γιορτές και την ποικιλία νέων προϊόντων που άρχισαν να φτάνουν. Όσοι θέλουν να προμηθευτούν με μεγάλες εκπτώσεις, μπορούν να προμηθεύονται στοκ από το υποκατάστημά του επί της Σαμπρή Πασά, κοντά στο Grand Bazar. Ένα χρόνο αργότερα, η μοδίστρα Ροζίν Κοέν προσδιορίζει τη διεύθυνσή της στο «Γκραν Μπαζάρ» απέναντι απ’ το Τίριγκ. Η ύπαρξη δυο καταστημάτων επιβεβαιώνεται περίτρανα τον Μάρτιο του 1907: Πάλι με αφορμή τις γιορτές, θα προμηθευτούν μια μεγάλη ποικιλία από ανοιξιάτικα. Αλλά «στο δεύτερο υποκατάστημά του, στην τζαντέ Σαμπρή Πασά» εκποιούν στοκ από ανδρικά και παιδικά με έκπτωση 30% επί των αναγραφομένων τιμών. Η εφημερίδα «παρακινεί τους αναγνώστες να επωφεληθούν της ευκαιρίας και να μην περιμένουν την τελευταία στιγμή». Ο ράφτης Λεβύ που ενημερώνει ότι μετακομίζει στο ισόγειο του Πασάζ Οριεντάλ, απέναντι απ’ το Τίρινγκ, μας κάνει να υποψιαστούμε ότι το Τίρινγκ του Φραγκομαχαλά (το πρώτο κατάστημά του που εξακολουθεί να υπάρχει) πιθανότατα βρίσκεται απ’ την πλευρά του Αλατίνι Χαν που βλέπει στην Βίκτωρος Ουγκώ. Ορίστε και μια υπερβολή! Ή έστω ‘ο δαίμων του τυπογραφείου’. Εδώ, η JdS αναφέρει 40ετή παρουσία στην πόλη, ενώ η φίρμα μόλις συμπληρώνει το 25ο έτος της γενικά. Το 14ετής όμως δεν είναι απίθανο, εφόσον έχουμε σίγουρα στοιχεία ήδη για 9. Τον Οκτώβριο του 1907, η δημοσίευση καλεί (με θαυμαστικό) τους ποδηλάτες... Μαθαίνουμε ότι «το Τίρινγκ είχε την εξαιρετική ιδέα να φέρει μια ποικιλία ρούχων για τους ποδηλάτες του χειμώνα. Κάτι που θα επιδοκιμάσουν όλοι οι σπόρτσμεν που βλέπουν με χαρά ότι η ποδηλασία στην πόλη μας αναπτύσσεται». Τον Ιούνιο του 1909 «Ξέσπασε φωτιά στο μαγαζί του ράφτη κ. Σαούλ Μόλχο, στην Σαμπρή Πασά. Το περιεχόμενο του μαγαζιού έγινε παρανάλωμα του πυρός. Ήταν ασφαλισμένο για 1000 λίρες στην Ασφαλιστική Νοrth British. To υποκατάστημα του Τίρινγκ και τα μαγαζιά του Ν. Ρεκανάτι υπέστησαν μικρές ή μεγαλύτερες ζημιές, που επίσης καλύπτονται από τις ασφάλειές τους». Και φτάνουμε στον Φεβρουάριο του 1910, όταν με τίτλο «εξωραϊσμός της πόλης», η Journal de Salonique λέει ότι ξεκίνησε η κατεδάφιση του κτιρίου όπου μεταξύ άλλων στεγαζόταν και το υποκατάστημα του Οίκου Τίρινγκ (προφανώς το τμήμα ανδρικών), στην οδό Σαμπρή Πασά. Στη θέση του θα χτιστεί τριώροφο που έχει ήδη νοικιαστεί για πολλά χρόνια από το Τίριγκ. Κατασκευή των Μπαρούχ και Αμάρ –το όνομα των δύο ικανών αρχιτεκτόνων δεν χρειάζεται σχόλια. Μια λεπτομέρεια που δίνει μια ιδέα για την κομψότητα του νέου κτιρίου: Οι βιτρίνες παραγγέλθηκαν σε οίκο της Βουδαπέστης και θα κοστίσουν 10.000 φράγκα. Δέκα μέρες μετά, η εφημερίδα επανέρχεται και δίνει πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες: «Αυτή τη στιγμή κατεδαφίζεται το κτίριο της Σαμπρή Πασά όπου στεγαζόταν ο Οίκος Τίρινγκ. Στη θέση του παλιού κτιρίου θα ανεγερθεί ένα πολυτελές τριώροφο κι εκεί θα μεταφερθεί ο Οίκος των Αφών Τίρινγκ. Την ανέγερση του νέου κτιρίου έχουν αναλάβει οι μηχανικοί Μπαρούχ και Αμάρ και θα είναι ένα από τα ωραιότερα, αν όχι το ωραιότερο της Σαμπρή Πασά. Εν αναμονή, το υποκατάστημα του Τίρινγκ μεταφέρθηκε στην ίδια οδό, στο μέγαρο Φρανσές, απέναντι από το Ιταλικό Ταχυδρομείο, όπου όλα τα προϊόντα μας πωλούνται σε τιμές εκποίησης». Τους επόμενους μήνες, το Τίριγγ διαφημίζει εκπτώσεις -«λόγω μεταφοράς»- και στα δυο μαγαζιά του. Διαφήμιση για το υποκατάστημα των ανδρικών –αυτό της Βενιζέλου- πάλι με εκπτώσεις 30%. Ενδιαφέρουσες πάντα οι τιμές των προϊόντων. Εδώ, στην περιγραφή χρησιμοποιείται το Φαρμακείο Ραφαέλ –γνωστότερο ίσως από το Ιταλικό Ταχυδρομείο. Σε προηγούμενη δημοσίευση, τον Μάρτιο του 1910, το εξηγούν ακόμα καλύτερα: απέναντι από το Φαρμακείο Ραφαέλ και δίπλα στο Διεθνές Βιβλιοπωλείο. «Μια καλή τοποθέτηση χρημάτων», γράφει το τιτλάκι της δημοσίευσης τον Ιούνιο του 1910. «Πλήθος πελατών στον Φραγκομαχαλά χτες, στου Τίρινγκ. Ήταν η πρώτη μέρα της γενικής εκποίησης που οργάνωσε αυτός ο γνωστός Οίκος για να πουλήσει όλο το στοκ του πριν εγκαινιάσει το νέο κατάστημά του» Μια μοναδική ευκαιρία να προμηθευτούν την γκαρνταρόμπα τους ασχέτως εποχής. «Οι κύριοι να ξέρουν ότι πρόκειται για μια καλή τοποθέτηση χρημάτων». Η Journal de Salonique έπαψε να κυκλοφορεί πριν γίνουν τα εγκαίνια του νέου κτιρίου, κι έτσι δεν έχουμε λεπτομερή αναφορά σαν κι αυτές που συνήθιζε να κάνει. Αλλά και στην «Μακεδονία» δεν υπάρχει κάποια ιδιαίτερη καταγραφή του γεγονότος, καθώς συνέπεσαν με τα πολύ έντονα γεγονότα και αλλαγές που γίνονταν στην πόλη. Το νέο κτίριο πάντως δεν μακροημέρευσε –κάηκε ολοσχερώς το 1917. Προηγουμένως όμως ήταν το ψηλότερο της Βενιζέλου (το ανταγωνίζονταν μόνον το Στάιν και δυο ακόμα κτίρια της πλ. Ελευθερίας), όπως βλέπουμε και στην αεροφωτογραφία πριν τη φωτιά [από το «Χρονικό της Μεγάλης Πυρκαγιάς», Α. Καραδήμου-Γερόλυμπου]. Περίεργο επίσης είναι το γεγονός ότι δεν έχουμε κοντινή φωτό του νέου κτιρίου όσο ευημερούσε. Πάντως, τον Αύγουστο του 1913, εμφανίζεται ως αναφορά σε διαφήμιση άλλου, ενώ το ίδιο το Τίριγγ συνεχίζει να διαφημίζεται –κυρίως για τις εκπτώσεις του “λόγω μεταφοράς” που δεν έχει ακόμα γίνει. Και ενώ ήδη αναφερόταν από πιο πριν ως 'περιγραφή' για τις διευθύνσεις άλλων, τελικά τα εγκαίνια του νέου κτιρίου έγιναν τον Οκτώβριο του 1913 -κάπου 40 μέρες μετά τα εγκαίνια του Στάιν που ξέρουμε. Το οποίο εξάλλου ήταν και ο μεγάλος ανταγωνιστής του καθώς και οι δυο οίκοι ασχολούνταν με ένδυση πρετ-α-πορτέ και υπόδηση. Εδώ η ανακοίνωση στη “Μακεδονία” της 20ης Οκτωβρίου 1913.

Μια εικόνα του τελευταίου ορόφου βλέπουμε στο φόντο κάποιων φωτό της πλ. Ελευθερίας. Για την φωτό του Pierre Jaminet (αριστερά –από Calameo.com) έχουμε και ακριβή ημερομηνία: 11 Φεβρουαρίου 1916. Το κτίριο καταστράφηκε ολοσχερώς στην πυρκαγιά του ‘17, και -παρότι ξέρουμε ότι δεν ήταν ιδιόκτητο, και σίγουρα θα ήταν ασφαλισμένο, όπως και το εμπόρευμα- ο Οίκος δεν ξανάνοιξε αλλού (όπως π.χ. το Ορόσντι-Μπακ). Στις δυο φωτό που ακολουθούν, η δεξιά προηγείται βέβαια της αριστερής. Αλλά καθώς και στην αριστερή σημειώνεται ότι είναι του Αυγούστου 1917, βλέπουμε ότι κατέρρευσε (ή το έριξαν καθώς λόγω ύψους θα ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνο) πολύ σύντομα μετά τη φωτιά. Αριστερά, [από τον οίκο δημοπρασιών Καραμήτσος] η εικόνα των ερειπίων από την οδό Λασκάρεως. Ο άνθρωπος που ποζάρει πάνω στα ερείπια σηματοδοτεί και το τέλος του Τίρινγκ στη Θεσσαλονίκη. Οι φωτογραφίες του μετά τη φωτιά είναι που διατήρησαν το όνομα του Οίκου ως τις μέρες μας. Παρά το εντυπωσιακό κτίριό του, όμως, το Τίρινγκ δεν είχε ποτέ το εύρος των δραστηριοτήτων που είχε το Ορόσντι-Μπακ.

Ο ιερέας των Ταξιαρχών και η οικογένειά του πίσω από το ιερό, μετά την επαναπόδοση του ναού στην Ορθόδοξη λατρεία.

Μ’ αφορμή τα εγκαίνια της έκθεσης του Ιδρύματος της Βουλής στο Μέγαρο Μουσικής της Θεσσαλονίκης (Μ2, Φουαγίε), στις 8-3-2018 (ώρα 6:30 μ.μ.) με θέμα: “Ο Φεμινισμός στα Χρόνια της Μεταπολίτευσης, 1974-1990-Ιδέες, συλλογικότητες , διεκδικήσεις”, ας δούμε μια περίπτωση του φεμινισμού στη Θεσσαλονίκη, γύρω στο 1927-1930.

Οι αδελφές Ελπίδα και Τασία Αντωνιάδου, δυναμικές φεμινίστριες της Θεσσαλονίκης. Έπαιξαν κεντρικό ρόλο στη δημιουργία της “Φεμινιστικής Ένωσης Μακεδονίας Θράκης”, το 1928. Εκπροσωπούσαν το ριζοσπαστικό φεμινισμό και ήρθαν σε ιδεολογική σύγκρουση με τις “αντιφεμινίστριες”, τότε, αδελφές Αγγελική και Μερόπη Τσιώμου. Πολύ χαρακτηριστικά επισημάνθηκε από τον “Βινίκιο Γεράνη” (πιθανότατα ψευδώνυμο δημοσιογράφου ή αρχισυντάκτη) στη “Μακεδονία”, στις 26-5-1927, “Παρακολούθησα…τον καυγάν, ο οποίος ήνοιξεν από των στηλών των εφημερίδων μεταξύ της αγνώστου μοι φεμινίστριας δος Αντωνιάδου και της γνωστής μου αντιφεμινίστριας κ. Μεταλληνού ”. Στο πλαίσιο αυτό εξεδόθητε το 1930 “Η Φεμινιστική, κοινωνιολογική και επιστημονική επιθεώρηση” από τη “Φεμινιστική Ένωση Μακεδονίας Θράκης” ως αντίβαρο της “Εφημερίδος των Γυναικών, εβδομαδιαία εφημερίδα συντηρητικών αρχών”, που είχε εκδώσει πριν ένα χρόνο, το 1929, η Μερόπη Τσιώμου-Βασιλικού.

Η ιδεολογική αυτή σύγκρουση είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, γιατί αποτυπώνει τη μεγάλη πολιτική αντιπαράθεση, του μεσοπολέμου, μεταξύ των βενιζελικών και των αντιβενιζελικών (δηλ. των φιλοβασιλικών), που στοίχισε πολύ ακριβά στον Ελληνικό λαό και στον κόσμο της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας ειδικότερα. Κι αυτό το θέμα δεν έχει αναλυθεί, μόνο θίχτηκε επιγραμματικά και περιοριστικά. Αξίζει να αναφερθεί μια σημαντική αντίθεση των συνεπειών της φεμινιστικής αυτής σύγκρουσης σε δύο από τις πρωταγωνίστριες της. Η Ελπίδα Αντωνιάδου, που ήταν δασκάλα στο Ιωαννίδειο σχολείο, απολύθηκε από τη δουλειά της, το 1931, ως “κομμουνίζουσα”, ενώ η Μερόπη Τσιώμου-Βασιλίκου πραγματοποίησε, εντελώς δωρεάν, μεγάλα ταξίδια στο εξωτερικό τη δεκαετία του 1930, την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Και μια ακόμη αξιοσημείωτη αντιπαράθεση: οι αδελφές Αντωνιάδου εξαίρουν τους καθηγητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης: Ελευθερόπουλο και Θεοδωρίδη, ως “κορυφές της Ελληνικής διανόησης”, ενώ η Μερόπη Τσιώμου συνεργάζεται, χωρίς ενδοιασμό, με τον καθηγητή Βιζουκίδη και τον δημοσιογράφο Ν. Φαρδή (γνωστοί αντιδραστικοί).

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη και τον Δαυίδ Μπράβο.

Ελπίδα Αντωνιάδου, 1930 ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, 21-5-1927, σελ. 2 ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, 23-4-1926 Μερόπη και Αγγελική Τσιώμου, 1930 ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, 21/10/1929, σελ. 3 ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, 4/11/1931, σελ. 6 Αγγελική Μεταλλινού Η Αγγελική Μεταλλινού ζητάει παιδονόμους στους δρόμους της πόλης Μια από τις πρώτες δυσκολίες σ’ αυτό το ιστορικό θέμα είναι τα βιογραφικά στοιχεία της Ελπίδας και της Τασίας Αντωνιάδου. Ο Τομανάς ρίχνει λίγο φως (αν και πρέπει να είμαστε λίγο επιφυλακτικοί με τις πληροφορίες του εν γένει) περιγράφοντας την οδό “Φρανσέ Ντ’ Εσπεραί” στο βιβλίο του “Δρόμοι και γειτονιές της Θεσσαλονίκης” (1997, σελ. 161) Από την περιγραφή του Τομανά το σπίτι της οικογένειας Αντωνιάδη πιθανολογείται να είναι αυτό στο κόκκινο πλαίσιο. Ψάχνοντας το όνομα Σπύρος Αντωνιάδης στη “Μακεδονία”, βρίσκουμε την εξής πληροφορία (28/7/1929, σελ.2) : Μια ακόμη πληροφορία για τον Σπύρο Αντωνιάδη, από τη “Μακεδονία”, 15-5-1932, σελ. 2 Συντηρητισμός υπήρχε και στους δύο πυλώνες αστικής πολιτικής της εποχής. Ιδεολογική σύγκρουση δεν υπήρχε. Στείρα αντιπαράθεση (ποιός θα κάνει κουμάντο) βενιζελικών και βασιλικών μόνο. Ποιος φταίει για την καταστροφή, ποιος αγαπάει παραπάνω τους πρόσφυγες, ποιος κλέβει λιγότερο, ποιανού η στρατηγική ήταν καλύτερη σε σχέση με τις εξωτερικές συμμαχίες, ποιος αγαπάει με μεγαλύτερο πάθος τους παπάδες. Για το γλωσσικό οι βενιζελικοί ήταν πιό ανοιχτόμυαλοι από τους βασιλικούς ( μειοψηφία αριστερόστροφων). Κοινός εχθρός τους ήταν οι κομμουνιστές. Ως προς τις καινοτόμες-προοδευτικές ιδέες (αν αφορούσε ψηφοφόρους των αστικών κομμάτων) περίπου το ίδιο ποσοστό ήταν. Μεγάλο μέρος των βασιλικών (όλως παραδόξως) ήταν λιγότερο ρατσιστές, σε σχέση με τους βενιζελικούς. Όταν όμως ο υπερ-εθνικισμός και των 2 ήταν στο ζενίθ του, τα κόμματα έμοιαζαν σαν να ήταν η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος. Η δικτατορία Μεταξά το απέδειξε, συνεργάστηκαν τα στελέχη όλων τους με ομοψυχία. Νωρίτερα ο δήθεν τάχα μικρός ρόλος των 3Ε δεν μοιάζει να ήταν καθόλου έτσι. Όλοι ομονοούσαν στην υποστήριξη της “Χρυσής Αυγής” της εποχής. Επίλεκτα μέλη (3Ε) υπήρξαν βουλευτές και γερουσιαστές και απο τα δύο κόμματα. Μέχρι τα 3Ε να διασπαστούν με την κάθοδο ενός μέρους τους (Παυλίδης) στις εκλογές. Σύντομα τους ένωσε πάλι η ΕΟΝ. ΤΑ ΕΕΕ εδώ συγχαίρουν τα μέλη τους που έγιναν βουλευτές το 1932. Ένα χρόνο μετά το Κάμπελ. Οι Φιλελεύθεροι (βενιζελικοί) υπερτερούν, ειδικά στην Θεσσαλονίκη. Ο γίγαντας προσφυγοπατέρας Ιασωνίδης. Ο Νταλίπης κλπ κλπ.

Προσπαθώντας να συνεχίσουμε τον προβληματισμό για τον φεμινισμό και τις φεμινίστριες της Θεσσαλονίκης του μεσοπολέμου, θέτουμε ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα: Υπήρχαν εβραίες φεμινίστριες στη Θεσσαλονίκη; Με πρώτη ματιά φαίνεται ότι οι εβραίες της Θεσσαλονίκης ΔΕΝ συμμετείχαν στο φεμινιστικό κίνημα της Θεσσαλονίκης του μεσοπολέμου, είτε ως άτομα σε υπάρχουσες φεμινιστικές ομάδες είτε ως κάποιο είδος εβραϊκής συλλογικότητας. Πιθανόν η εβραϊκή πατριαρχία, τότε, να ήταν ιδιαίτερα ανελαστική και η οποιαδήποτε χειραφέτηση τους ακατόρθωτη. Φαντάζομαι ότι οι ερευνήτριες και ερευνητές της ιστορίας του ελληνικού φεμινισμού και της ελληνικής ιστορίας των Εβραίων θα μας διαφωτίσουν. Σ’ αυτό το κενό (ίσως λόγω του ερασιτεχνικού μας αυθορμητισμού) υπάρχει μια εκκωφαντική εξαίρεση χειραφετημένης εβραίας, η οποία είχε εμπλακεί και με τη Θεσσαλονίκη. Είναι η Ωραιοζήλη Λεβή, η κόρη του πλούσιου εργοστασιάρχη στην Αθήνα, Λέοντα Λεβή. Ήταν μια συνειδητοποιημένη “αρχειομαρξίστρια”, η οποία συνελήφθηκε το Γενάρη του 1931, με το ψευδώνυμο “Άννα Κάτση”, σε μια “παράνομη” γιάφκα επιμόρφωσης, το “κόκκινο σχολείο”, στον προσφυγικό συνοικισμό της Αγίας Φωτεινής στη Θεσσαλονίκη, μαζί 5 νέους εργατοτεχνίτες και 6 νέες γυναίκες (2 εργάτριες και 4 μαθήτριες Γυμνασίου). Η Ωραιοζήλη ήταν όμορφη και μορφωμένη. Ήταν τελειόφοιτος της Ανωτάτης Εμπορικής Σχολής και είχε αναλάβει το ρόλο της “δασκάλας” στα “κόκκινα σχολεία”. Στη Θεσσαλονίκη ήρθε στα μέσα του 1930 κι εργάστηκε ως εργάτρια στο κεραμοποιείο Αλλατίνη και στην ΥΦΑΝΕΤ. Η σχέση της με τις φεμινιστικές δραστηριότητες δεν είναι γνωστή. Η μαχητική της, όμως ιδεολογία, δεν θα την άφηνε αδιάφορη με τις, τότε, φεμινιστικές διεκδικήσεις. Άλλωστε οι αρχειομαρξιστές ασχολήθηκαν με τους αγώνες των γυναικών και η οργάνωσή τους ΚΟΜΛΕΑ (Κομμουνιστική Οργάνωση Μπολσεβίκων Λενινιστών Ελλάδας) φαίνεται να είχε γυναικείο τμήμα, που εξέδιδε το 1932, στη Θεσσαλονίκη, το περιοδικό “Αγωνιστής-Αγωνίστρια”

Το σπίτι της Αγίας Φωτεινής που συνέλαβαν τη γιάφκα των αρχειομαρξιστών, το Γενάρη του 1931 [Από την εφημ. “Μακεδονικά Νέα”, 21-1-1931, σελ. 1]

25 Φεβρουαρίου 1909 με το παλιό ημερολόγιο, 10 Μαρτίου με το σημερινό, η Journal de Salonique δημοσιεύει ένα ποίημα για την γυναίκα της Θεσσαλονίκης. Το αναδημοσιεύουμε. Και το μεταφράζουμε.

Σονέτο για μια πολύ τρυφερή Σαλονικιά

Τα μάτια σου μοιράζουν τρικυμία που μεθά τα μάτια σου, ρόγες από μαύρα σταφύλια που έπεσαν στο γάλα τα αγαπημένα μάτια που ανθίζουν, δυο ακτίνες χαδιού θα έκαναν κι ένα μαδέρι από στέγη να γεννήσει ποίημα.

Όταν τα μαλλιά σου, υγρός χρυσός, ένα πλαίσιο χαράς, απλώνονται σα φωτοστέφανο, αχ! ποιος αν χρειαζόταν δεν θα ξεπουλούσε ό,τι έχει ιερό και όσιο για να σ αγκαλιάσει Μάγισσα!...ξέρεις να τρελαίνεις.

Εσύ είσαι το καμπαναριό μου, ο φάρος μου στην ακρογιαλιά Μακάρι να με δεχθεί το καμπαναριό μου! και η σύντομη ζωή μου γρήγορα να λιώσει στις φλόγες σου τις εκτυφλωτικές... Αλλά αν οι μέρες μου εμένα του θνητού είναι ένα τίποτα για σένα θα επιστρέψω στο μπαρ. Εκεί, το αψέντι και τα κορίτσια ξέρουν πώς να φάνε αυτήν την καρδιά που χάθηκε στην τρομερή την παγωνιά.

Επί της Τσιμισκή στη νέα χάραξή της, η καπνοβιομηχανία Σαλόνικα, αργότερα ζαχαροπλαστείο Φλόκα. Είμαστε στα 1923, μετά την πυρκαγιά, από τα όμορφα κτήρια της μεσοπολεμικής Θεσσαλονίκης.

Από την Μάρα Νικοπούλου

Μέσα από τα ερείπια της πυρκαγιάς η μεσοπολεμική Θεσσαλονίκη άρχιζε να ξεπροβάλλει.

Είχε ανέβει από τον κ. Νίγδελη στις ΠΦΘ με το σχόλιο “Κάπου... σε κάποιο σκονισμένο βιβλίο... σε κάποια σελίδα του... βρήκα μεταξύ πολλών ενδιαφερόντων πληροφοριών και την παρακάτω φωτογραφία με την υποσημείωση: ΚΑΠΝΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΑΛΟΝΙΚΑ ΣΙΓΑΡΕΤ ΚΟΜΠΑΝΥ (Η εξωτερική άποψις των εν γραφείων και εργοστασίων της εταιρείας οδός Τσιμισκή)” Μακεδονία 26/12/1923 που τοποθετεί την κλινική σε σχέση με την καπνοβιομηχανία. Το κτήριο δεξιά, αργότερα στον μεσοπόλεμο με πολλαπλές χρήσεις. Η τοποθέτηση από την Μάρα Νικοπούλου Φλόκας μέχρι τα 60ς (εδώ φαίνεται καθαρά η ταμπέλα του ζαχαροπλαστείου) Η θέση της Σαλόνικα σε σχέση με την παλιά χάραξη και τη νεότερη, όπως φαίνεται στη σημερινή αεροφωτογραφία της Τσιμισκή. Η πολυκατοικία που αντικατέστησε την Σαλόνικα. Πραξη 1231 του 1957, το ν. 4 το οικόπεδο της αρχικής. Στο 3 θα αναζητούνταν λογικά σήμερα η κλινική. Η θέση της επιβεβαιώνεται 2 χρόνια μετά από φωτογραφία που ανάρτησε ο Pavlos Pastiadis στις ΠΦΘ.

από τον φακό του Fernand Cuville για τα Αρχεία του Πλανήτη του Albert Kahn