Saloni.ca Archive

Πάντα στην πρώτη προβλήτα, στην ανατολική πλευρά αυτή τη φορά και πιο μπροστά, το κτίριο Διοίκησης που υπάρχει ακόμη. Στην κατοχή φυσικά επιταγμένο. Οι Γερμανοί που ανήκουν στη φρουρά του λιάζονται στην ταράτσα, καθαρίζουν τα όπλα. Ακολουθεί μουσική, ζωντανή και από γραμμοφώνου. Ιούνιος 1941 και όλα μοιάζουν διακοπές.

Μία τελετή (οι δυτικοί παρευρισκόμενοι ασκεπείς) και μία αναμνηστική του δάσκαλου με τα πρωτάκια.

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.

“…στο ‘Καφέ-Ντορέ’ ζυμώθηκε, κατά το σημαντικότερο μέρος του, το φοιτητικό κίνημα της Θεσσαλονίκης με ολονύκτιες συζητήσεις, αναλύσεις και όνειρα, αλλά και με φακέλωμα από τους παρακολουθούντες … ανθρώπους της Ασφάλειας” [Βίκτωρ Νέτας, ‘Ελευθεροτυπία’, 9-3-1982]. Ήταν στέκι των κεντρώων κι αριστερών συνδικαλιστών του, τότε, φοιτητικού κινήματος.

Ένα άλλο δημοφιλές στέκι των κεντρώων και αριστερών φοιτητών ήταν το γαλακτοπωλείο-“χορτοφαγάδικο” Γκιγκιλίνης , στη γωνία της Τσιμισκή με την Χρυσοστόμου Σμύρνης. Ήταν, τότε, ακριβώς από κάτω από τα γραφεία της Νεολαίας της Ενώσεως Κέντρου, γι’ αυτό το απέφευγαν οι συνδικαλιστές της νεολαίας της Εθνικής Ριζοσπαστικής Ένωσης όπως και οι υπερσυντηρητικοί συνοδοιπόροι τους της Εθνικής Κοινωνικής Οργάνωσης Φοιτητών.

Πιο κοντά στο Πανεπιστήμιο, δύο καφέ που σύχναζαν φοιτητές ήταν το καφέ Ιντεάλ στη γωνία Σβώλου με Ιπποδρομίου, και το καφέ Άλφα στη γωνία Σβώλου με Εθνικής Αμύνης. Στο πρώτο συγκεντρώνονταν οι φοιτητές οι προσκείμενοι στην νεολαία της Εθνικής Ριζοσπαστικής Ένωσης και της Εθνικής Κοινωνικής Οργάνωσης Φοιτητών, γι’ αυτό και πήρε το παρατσούκλι καφέ Τραμπούκ. Στο δεύτερο πήγαιναν, κατά κανόνα, οι μη δεξιοί φοιτητές και οι πολιτικά αδιάφοροι.

Φυσικά και το κυλικείο της Φιλοσοφικής (στο ημιυπόγειο του παλιού κτιρίου) είχε την ιδιαίτερη επισκεψιμότητα όλων των συνδικαλιστών του φοιτητικού κινήματος, των χαφιέδων και των κορτάκηδων.

Το μεγάλο Ντορέ, τότε Εδώ ήταν ο Γκιγκιλίνης Η θέση που ήταν το καφέ Ιντεάλ Το καφέ Άλφα, το 1987 Φοιτητική παρέα στο κυλικείο της παλιας Φιλοσοφικής Σχολής. [Από το βιβλίο “Εμείς του '60 οι εκδρομείς”, του Χρ. Ζαφείρη, 2000, σελ. 185]

1941, 1. Mai in Saloniki. Γιορτάζουν οι εχθροί την Πρωτομαγιά με γκράφιτι στο τρένο και άνθη πιασμένα στο μέταλλο. Φωτογραφική εκεχειρία.

Η οδός Ειρήνης μέσα απ τις φωτογραφίσεις των συμμάχων και τις περιπέτειες αυτών που δούλεψαν εκεί, την έζησαν και την περπάτησαν.

Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο

Δεξιά τα πρώτα μονά νούμερα της οδού Ειρήνης στα 1918. Στα δεξιά και εκτός πλάνου το καφενείο του Μαλίκ. Υπαίθρια ψαραγορά δίπλα στην ποτίστρα. Δεξιά η Ειρήνης πίσω απ την ποτίστρα, σπίτια που... είχε αναγνωρίσει ο Δαυίδ Μπράβος σ' αυτήν με τους υπαίθριους μπαρμπέρηδες. Αν η οδος Ειρήνης ήταν το υπαίθριο κουρείο της πόλης, ίσως αυτή να ανήκει εδώ. Πολύ πιθανόν, μέχρι να έχουμε απτές αποδείξεις, και αυτή.

Και αυτή από την συλλογή του Paul Albarel Το ίδιο και εδώ. Μακεδονία 8/2/1927 Κρίμα στο όνομα. Οδός ασχημίας ταιριάζει καλύτερα στην οδό Ειρήνης. Ολόκληρος ο συνοικισμός Καλλιθέας που περνά από δω, παρίσταται μάρτυρας των αθλιοτήτων της ζωής και των οίκων αμφιβόλου χρησιμότητος.

Αν μη τι άλλο παραξενεύει το “αμφιβόλου χρησιμότητος” και σίγουρα πρωτοτυπεί ως συνώνυμο του οίκου ανοχής.

Για να καταλάβουμε την ιεραρχία των οίκων ανοχής στην πόλη είναι ενδεικτική αυτή η λίστα του 1948, όπου η Μπάρα είναι γ' τάξεως ενώ η Ειρήνης ανήκει στην β΄ τάξη ως προς τις τιμές. Οι ακριβότεροι οίκοι είναι σε σπίτια για τα οποία δεν ακούς ούτε διαβάζεις πολλά λόγια. Φωτογραφίες πιο μέσα από την οδό Ειρήνης δεν είναι διαθέσιμες. Στην Μπάρα ήταν οι σύμμαχοι, στην Ειρήνης στα χρόνια του πολέμου οι κουρείς, τώρα απλά είναι μια οδός ασχήμιας και μικρομεσαίων μπουρδέλων. Μια εικόνα μας δίνει αυτή η είδηση, φυσικά για τραγικό θάνατο, στις 29-3-1967. Η Ειρήνης στα τελειώματά της θύμιζε τον ξεπεσμό της Μπάρας.

Ειρήνης 1, ξενοδοχείο Ερμείον στα 1931 Κάτοικος της Ειρήνης 2, θάνατος από ηλεκτροπληξία στη μέση της Εγνατίας. 11/9/1931 Ειρήνης 6 Εστιατόριον Μυτιλήνη 23/10/1922

1/4/1928 Ειρήνης 11 νοικιάζεται ο φούρνος “Νέα Σάντα”, την ίδια αγγελία την βλέπουμε εναμιση σχεδόν χρόνο μετά. Στα αζήτητα.

Πάντως από πάνω λειτουργεί η Μαντάμ Κλάρα η οποία δέχτηκε επίθεση με ξυράφι τον Δεκέμβρη του 26. Ενάμιση χρόνο αργότερα, πάλι τα ίδια. Ο επίμονος αυτός τύπος (μοιάζουν πολύ τα επίθετα και ο τρόπος επίθεσης για να πρόκειται για άλλον) την πρώτη φορά δεν συνελήφθη, την δεύτερη αν και κρατούμενος το σκασε. Ο Μ. Μ. Χαραλάμπους στη Μυστική Ιστορία της Θεσσαλονίκης, σ.455-6 από έναν κατάλογο του 1933 παραθέτει ονόματα και αριθμούς και για την οδό Ειρήνης.

Ειρήνης 11 Καμχή Κλάρα που είχε πορνείο και στην Αγγελάκη Ειρήνης 21 Αμποάβ Φλώρα Ειρήνης 27 Κατσέλη Κατίνα Ειρήνης 27 Κριεζή Κούλα Ειρήνης 27 Ξανθοπούλου Μαρία Ειρήνης 15 ένα μηχανουργείο Ειρήνης 20 κατοικεί ή δουλεύει ένας ορυχαλκοχύτης Ειρήνης 21 Τον Μάιο του 1928 εκπλειστηριάζεται το σπίτι, το οποίο και περιγράφεται: Ισόγειο με 4 μαγαζιά και όροφος με 10 δωμάτια με σάλα και κουζίνα. Ο όροφος λειτουργεί ως οίκος ανοχής. Δεξιά δυο ειδήσεις περιπετειώδους συμπεριφοράς θαμώνων του οίκου αυτού. Ο χωροφύλαξ εκάμφθη από τας παρακλήσεις της θελκτικής ασθενούς να επισκεφθεί να χαιρετήσει (η ιστορία θυμίζει αυτή του Βόδενα με τις ξυραφιές που είδαμε πιο πριν) Ειρήνης 28 η συλληφθεία Πολύμνια προσπάθησε να αυτοκτονήσει. Ειρήνης 30 πάλι απόπειρα αυτοκτονίας πάλι υπερμαγγανικό κάλιο (ποτάσα), για αισθηματικούς λόγους. 11/1/1929 Με αφορμή μια πυρκαγιά σ ένα πανδοχείο της οδού Ειρήνης, μαθαίνουμε τις λειτουργίες των όμορων κτιρίων και παραπηγμάτων. Αχυρώνας, όπου και κάηκαν 5 άλογα, Ιατρείο, Μηχανουργείο, Οίκος ανοχής.

Απόπειρα φόνου, απόπειρα φόνου, ναυτάκια μεθυσμένα τα κάνουν Γης Μαδιάμ, αντιζηλίες και μαχαιρώματα για μια τρόφιμο οίκου ανοχής.

Εδώ είχε και την παράγκα-ταβέρνα του και ο Κέρκυρας, δεξί χέρι του Αλκή Πετσά και των Γερμανών 10 χρόνια αργότερα. Μια δημοσίευση στην Μακεδονία (6-8-1931), μάλλον όχι προϊόν δημοσιογραφικής έρευνας, προσπαθεί να περισώσει την έξωθεν καλή του μαρτυρία.

Φωτογραφία του περιβόλου της Αγ. Σοφίας και άλλη μία εκεί που τέμνεται με την Κομνηνών, έρχονται να προστεθούν στην παρουσίαση αυτού του κεντρικού σημείου της πόλης πριν την πυρκαγιά. Ιταλικής προέλευσης τη φορά αυτή.

Φθινοπωρινές εκδηλώσεις σε ήρεμα ακόμη νερά. Αριστερά του υπέρλαμπρου Μεντιτερανέ η Κομνηνών.

Κατά τα άλλα, στην τετράκωπο τζούνιορ γυναικών το πλήρωμα του ΝΟΘ επρώτευσε. 29/9/1940 Δίκωπος γυναικών τζούνιορ. Πρώτος ο ΝΟΘ. Συγγενείς και θιασώτες της θέας και του αθλήματος παρακολουθούν Μπροστά σχεδόν στο Φάληρο και την πολυκατοικία του Αριγκόνι (στο ύψος του σημερινού Μακεδονία Παλλάς), δίνεται η εκκίνηση των Κανόε Σίνιορ.

Το καφενείο του Μαλίκ μπέη στην πλατεία Βαρδαρίου. Η πιο παλιά διαθέσιμη απεικόνιση του καφενείου και της πλατείας Βαρδαρίου. Μπροστά στο καφενείο του Μαλίκ περνάει η Ειρήνης δεξιά από την ποτίστρα ένα άλλο καφενείο το οποίο λείπει από όλες τις άλλες λήψεις καθώς η πλατεία έχει διευρυνθεί και η ποτίστρα είναι ορατή από την Εγνατία.. Η φωτογράφιση έχει γίνει από κτήριο της Λαγκαδά. Το καφενείο του Μαλίκ αριστερά βρισκόμαστε στο κέντρο του Βαρδάρι και βλέπουμε την Εγνατία προς τη μεριά του Αλκαζάρ. Συλλογή Paul Albarel, του Μαλίκ αριστερά και μπροστά μας η Εγνατία. Το καφενείο και ευθεία μπροστά μας η Ειρήνη, οι γραμμές του τραμ στην Εγνατία. Κοντινή λήψη του καφενείου Μαλίκ “Μαυρίδη Αλεξάνδρου, ανάμνησις από το καφενείο του Μαλίκ”1929 Από τη συλλογή Παπατζήκα στο βιβλίο με τον Χρ. Ζαφείρη “Εν Θεσσαλονίκη 1900-1960” Ο χώρος της πλατείας σε αεροφωτογραφία του 1916 Μακεδονία 22-10 1931, ο ενοικιαστής του καφενείου Μαλίκ προσπαθεί όσο μπορεί να καθυστερήσει την κατεδάφισή του για την διάνοιξη της πλατείας. Παραπονούνται οι υπόλοιποι έμποροι της περιοχής. Μέσα της δεκαετίας του 30 η πλατεία έχει πάρει με τις διανοίξεις ουσιαστικά την μορφή που ξέρουμε σήμερα.

Αριστερά αρχή Μοναστηρίου, δεξιά η Λαγκαδά Ίσια μπροστά η Λαγκαδά τα κάρα με τα άλογα κρύβουν την ποτίστρα και την Ειρήνης δεξιά. Λαγκαδά, ποτίστρα ζώων και ανθρώπων, Ειρήνης Μικροατύχημα στην αρχή της Λαγκαδά. Πίσω από την ποτίστρα οπωροπωλείο Βενιζέλος. Δεξιά το περίπτερο με την καλλωπισμένη εμφάνιση καπνοπωλείο. Η κίνηση στην περίοδο των συμμάχων σχεδόν επιβάλλει και την παρουσία αστυνόμου με καθήκοντα τροχονόμου. Λίγο πιο μέσα στη Λαγκαδά βλέποντας τους Ρώσους στρατιώτες να αναχωρούν απ την πόλη. Το δέντρο μπροστά στο ξενοδοχείο. Ο λεμονατζής ακριβώς μπροστά στο ξενοδοχείο, από μια φωτογραφία της νοσοκόμας Sybil Biddlecombe Λούστροι κάτω από το ξενοδοχείο μπροστα στο μαγαζί που μάλλον είναι νωρίς για ν ανοίξει. “Ποτά και γλυκίσματα” Από την Λαγκαδά μια ματιά προς την Μοναστηρίου προς τα δεξιά μετά το ξενοδοχείο, ενώ ίσια απέναντι η 26ης Οκτωβρίου. Στις αρχές της Λαγκαδά, γωνία με Μοναστηρίου το ξενοδοχείο Κωνσταντινούπολις, και μετά παράγκες. Σε μια απ' αυτές English Bar. Από τον Θεόδ. Νάτσινα

Η Κεντρική Αστική Σχολή (που στέγασε, αργότερα, τα 34ο-35ο Δημοτικά σχολεία) στην Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, πριν το 1978. Φωτογραφίες της Σχολής που πάντα μας ξέφευγε στο σύνολό της.

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.

Ενταγμένο μέσα σ ένα δίκτυο αστικών σχολών στην πόλη μαζί με την Ιωαννίδειο Αστική Σχολή, την Αστική Σχολή της Ανάληψης και την Αστική Σχολή του Βαρδαρίου.

Πηγή φωτογραφιών: Οι φωτογραφίες και σχέδια προέρχονται από το ερευνητικό θέμα που είχε εκπονήσει ως φοιτήτρια η Θάλεια Μαντοπούλου, στα 1977 (οπότε υπήρχε ακόμα το σχολείο) με θέμα “Ο αρχιτέκτονας Ξενοφών Παιονίδης” κατατεθειμένο στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη.

Για τον Παιονίδη υπάρχει και το άρθρο της κ. Μαντοπούλου “Ο αρχιτέκτων Ξενοφών Παιονίδης. Ένα σχεδίασμα για το έργο του” στο περιοδικό Θεσσαλονικέων Πόλις 1 (1997) σελ. 114-131. και κατόπιν χρησιμοποιημένες στην διπλωματική Εργασία της Χριστίνας Ρούσσου: Αποκατάσταση 40ου Δημοτικού σχολείου, Ελληνική Αστική Σχολή, Δ. Ιωαννίδη Σιατιστέως , Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών, Πολυτεχνική Σχολή, ΑΠΘ, 2014. Ακόμη ένα αφιέρωμα εδώ: https://archive.saloni.ca/978

Από την εργασία της Θάλειας Μαντοπούλου “Ο αρχιτέκτονας Ξενοφών Παιονίδης”,1977, στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη. Από την εργασία της Θάλειας Μαντοπούλου “Ο αρχιτέκτονας Ξενοφών Παιονίδης”,1977, στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη. Από την εργασία της Θάλειας Μαντοπούλου “Ο αρχιτέκτονας Ξενοφών Παιονίδης”,1977, στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη. Από την εργασία της Θάλειας Μαντοπούλου “Ο αρχιτέκτονας Ξενοφών Παιονίδης”,1977, στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη. Μια ακόμη φωτογραφία του κτιρίου της Κεντρικής Αστικής Σχολής Θεσσαλονίκης, κάπως διαφοροποιημένη σε σχέση με την αρχική (όσον αφορά το αέτωμα της σκεπής). Πιθανότατα αυτή η φωτογραφία να είναι νεότερη και η αλλαγή να οφείλεται στο σεισμό του 1978. [Από το βιβλίο “Τα σχολεία της Θεσσαλονίκης”, του Κ. Τομανά, 1997, σελ. 31] Σε αεροφωτογραφία μετά την φωτιά του 17, Αριστερά σημειωμένο πάνω στον χαρτη. Ένα κομματάκι του πατούσε στην σημερινή Ιασωνίδου λίγο πάνω από την οδό Μόδη. Χτισμένο σχεδόν παράλληλα με την Οικοκυρική σχολή στην Εγνατία. Η δομή του Ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, μέχρι το 1913-17, ήταν Δημοτικό-Ελληνικό σχολείο-Γυμνάσιο. Μια πρώτη νύξη για Αστικό σχολείο, αντί για Ελληνικό σχολείο, διατυπώθηκε από την επιτροπή σύνταξης νομοσχεδίου για την εκπαίδευση του υπουργού παιδείας Γ. Μιλήσης, το 1877. Κατατέθηκε στη Βουλή από τον ίδιο τον Μιλήση με την αφορμή της κατάθεσης αντίστοιχου νομοσχεδίου από τον διάδοχό του υπουργό παιδείας, Θ. Δελιγιάννη, την ίδια χρονιά, αλλά δεν συζητήθηκαν. Ο όρος Αστικά σχολεία προτάθηκε στο πολύκροτο νομοσχέδιο για την παιδεία, Τσιριμώκου-Γληνού, το 1913, το οποίο δεν καρποφόρησε. Ωστόσο, θεσπίστηκαν, με Βασιλικό διάταγμα του 1914, τα Αστικά σχολεία Θηλέων. Στο σχολικό σύστημα του Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολής, που ήταν με την έγκριση της Οθωμανικής εξουσίας και εφαρμόζονταν στα Ελληνικά σχολεία της Οθωμανικής επικράτειας, ο όρος Αστικά σχολεία εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1880, όπως π.χ. στην Κωνσταντινούπολή, στη Θεσσαλονίκη στη Σμύρνη και σ’ άλλα κέντρα του υπόδουλου Ελληνισμού. Στη Θεσσαλονίκη, ειδικότερα, μια πρώτη αναφορά στον όρο αυτό επισημάνθηκε το 1893, στη Λογοδοσία της Εφορίας του Παρθεναγωγείου και φαίνεται, από τα μητρώα των μαθητριών, ότι υπήρχε σε λειτουργία η Αστική Σχολή Θηλέων από το ακαδημαϊκό έτος 1891-2. Μια πιθανή εξήγηση αυτής της διαφοροποίησης του Οικουμενικού Πατριαρχείου από το Ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα του 19ου αιώνα είναι ότι δεν θα μπορούσε να ζητηθεί η έγκριση από τις Οθωμανικές αρχές η λειτουργία μειονοτικών σχολείων με τίτλο: Ελληνικά σχολεία. Φαίνεται ότι το θέμα δεν έχει μελετηθεί από τους ιστορικούς της Ελληνικής εκπαίδευσης.