Από τη διασταύρωση Αγ. Σοφίας με Κασσάνδρου (όριο τριών συνοικιών κατά τα οθωμανικά χρόνια, σύμφωνα με τον Β. Δημητριάδη) έχουμε 4 παλιές φωτογραφίες –όλες με μέτωπο προς τα δυτικά.
Χρονικά πρώτη, η εικόνα του 1910 από μια σειρά που είχε αναρτήσει στο προφίλ του ο Λιουμπομίρ Γιουρούκοφ, χωρίς παραπάνω πληροφορίες για τον φωτογράφο. Το κτίριο με το μικρό παράθυρο στα δεξιά είναι το τζαμί Πίντι Χασάν (του «Φιλάργυρου), που έδινε και το όνομα στην συνοικία πάνω απ’ την Κασσάνδρου και μέχρι το Κουλέ Καφέ. Στο βάθος αυτής της φωτό με την εκπληκτική καθαρότητα, διακρίνεται και το κυπαρίσσι του τζαμιού Μουσταφά Πασά που βρισκόταν στη γωνία Κασσάνδρου με Πολιορκητού.
Στημένος λίγο ανατολικότερα από τη διασταύρωση, ο Joseph Pigassou σε μια απ’ τις πιο «ζωντανές» φωτογραφίες της πόλης, μας δίνει ολόκληρo το τζαμί, με τον χαρακτηριστικό χαμηλό μιναρέ του. Λίγο πιο δεξιά, η κορφή από τον μιναρέ του Αλατζά Ιμαρέτ, ενώ τέρμα δεξιά διακρίνεται το γερμένο ήδη καπέλο του μιναρέ του Πρ. Ηλία. Ο φανοστάτης μπροστά στα δυο ξυπόλητα πιτσιρίκια ορίζει τη ΒΑ γωνία της Αγ. Σοφίας με Κασσάνδρου
φ.ν.159
Λίγα μέτρα μόλις πιο δυτικά, ένας άγνωστος Γάλλος στρατιώτης (σε αυτήν και την επόμενη φωτογραφία) αποτυπώνει την κινητικότητα τις ώρες της μεγάλης φωτιάς του ’17, με κόσμο που κουβαλάει τα υπάρχοντά του προς ασφαλέστερα σημεία.
Από τη γωνία Αγ. Σοφίας με Βλαχάβα, ο Joseph Pigassou κοιτάζει προς τα κάτω και μας δίνει άλλη μια ολοζώντανη και γεμάτη λεπτομέρειες αποτύπωση του δρόμου. To «κόκκινο 1» θα φανεί χρήσιμο για μια φωτογραφία του Σ. Ιορδανίδη που θα δούμε λίγο παρακάτω. Το κτίριο με το κίτρινο 2 το είδαμε και στην πανοραμική προηγούμενης ανάρτησης. Δεξιά, ένα μικρό κλειστό μαγαζάκι, ορίζει την οδό Αλικαρνασσού που παλιότερα λεγόταν «Φούρνου».
φ.ν.158
Και ορίστε γιατί: Ο κόσμος περιμένει ουρά μπροστά στον μικρό φούρνο στη ΒΔ γωνία της Αλικαρνασσού/Φούρνου με την Αγ. Σοφίας –στο σημερινό νούμερο 83 της οδού.
Το δρομάκι αυτό, εκτός από χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου που ονομάτιζαν τους δρόμους κατά τα οθωμανικά χρόνια, ήταν και το όριο δύο συνοικιών, από την δυτική μόνο πλευρά της Αγ. Σοφίας. Έτσι, το δυτικό πεζοδρόμιο της Αγ. Σοφίας προς τα νότια ανήκε στην συνοικία Πίντι, ενώ προς τα βόρεια –και μέχρι την Θεοφίλου- ανήκε στην συνοικία Ισχάκ Πασά (το επίσημο όνομα του Αλατζά Ιμαρέτ). Το ανατολικό πεζοδρόμιο μέχρι ακριβώς πριν την πλατεία του Κουλέ Καφέ ανήκε στην συνοικία Πίντι.
Περίπου στο ίδιο σημείο στάθηκε και ο φωτογράφος στην Κατοχή, αλλά έστρεψε τον φακό του προς τα βόρεια, αποτυπώνοντας μεταξύ άλλων τη ΝΑ γωνία Αγ. Σοφίας με Αθηνάς- δηλαδή, το σπίτι με το καμπυλωτό φουρούσι και το κόκκινο Χ. Σήμερα, ο δρόμος λέγεται Ολυμπιάδος και το κτίριο τώρα θα βρισκόταν κάτω απ’ το νότιο πεζοδρόμιό της και το μισό οδόστρωμα, καθώς η οδός Αθηνάς σε κείνο το ύψος διαπλατύνθηκε κυρίως προς τα νότια.
Μια απ’ τις τελευταίες φωτογραφίες του, είναι αυτή του Σωκράτη Ιορδανίδη (από το αρχείο του ΜΦΘ). Είμαστε στην εποχή της αλλαγής ονόματος του δρόμου, όπως μαρτυρούν οι δυο ταμπέλες –από Αθηνάς, σε Ολυμπιάδος. Η διπλανή πολυκατοικία (χτισμένη το 1971) τώρα είναι γωνιακή. Υπολογίζουμε ανάμεσα 1978 και 1984.
Άλλη μια του Σ. Ιορδανίδη, από τις αρχές της δεκαετίας του ’60 αυτή, που μάλλον επίσης απεικονίζει την Αγ. Σοφίας, από το ύψος περίπου του σημερινού 87 προς τα κάτω. Τα στοιχεία που στηρίζουν την υπόθεση βρίσκονται στο σχόλιο.
Στη σύγκριση με την σημερινή εικόνα του δρόμου και το ρυμοτομικό του 1931 σημειώνονται:
Το σπίτι στο γαλάζιο τετράγωνο δεξιά δείχνει να είναι το ίδιο –παρά το πανωσήκωμα που μεσολάβησε. Το σπίτι στον κόκκινο κύκλο υπάρχει στο ρυμοτομικό του ’31, όπου φαίνεται καθαρά ότι μελλοντικά θα το έτρωγε ο δρόμος. Αντίστοιχα και το πράσινο Χ. Το σπίτι με το ν. 1 δείχνει να είναι αυτό που είδαμε σημειωμένο σε προηγούμενη φωτογραφία του Πιγκασού. Τέλος, με πράσινο ένα δέντρο που ξεχωρίζει στον κομμάτι μεταξύ Αγ. Δημητρίου και Κασσάνδρου και φαίνεται σε προηγούμενες αναρτήσεις (στην αεροφωτογραφία του 1938 και σε μία κατοχική).
Ως σύνδεση και με το επόμενο κομμάτι του δρόμου και την ανάρτηση που θα ακολουθήσει, μια φωτογραφία που είχε ανεβάσει ο κ. Λάππας στις ΠΦΘ, τραβηγμένη πάνω από την Αθηνάς (Ολυμπιάδος) μάλλον στα τέλη του '50 με αρχές ’60.