Saloni.ca Archive

Ανάμεσα στα πυκνά εβραϊκά μνήματα μια συκιά. Ευκαιρία για μια φωτογραφία.

Αυτήν την ξεχωριστή περίοδο πανέμορφοι ηλεκτρικοί στύλοι κάλυπταν την Ερμού και ξηλώθηκαν την δεκαετία του 30.

Κομνηνών γωνία με Ερμού βλέποντας προς Βενιζέλου το 1927, όπως εντοπίζει ο Δαυίδ Μπράβος σε μια φωτογραφία που ανέσυρε και έκανε τις ορθές παρατηρήσεις του ο Ανδρέας Καστάνης. Λίγο μετά την γωνία, η Στοά Καράσσο που είναι ακόμα και σήμερα στο Νο 18 της Ερμού. Η αφίσα αναφέρει θέατρο Διονύσια “Το τελευταίο Βαλς”, παραγωγή του 1927. (Τα Διονύσια είχαν ανοίξει τον Σεπτέμβριο του 1926: https://archive.saloni.ca/239) Σ' όλ αυτά να προσθέσουμε ότι οι στρατιώτες δεν φέρουν στέμμα μια και είμαστε στην περίοδο της Δεύτερης Ελληνικής Δημοκρατίας. Η φωτογραφία εσφαλμένα είχε ένδειξη Θεσσαλονίκη 1922 στην πηγή της (Gallica).

Στην πινακίδα αριστερά: Κατάστημα Νεχαμά-Καζάζη.

Οι πανέμορφοι αυτοί ηλεκτρικοί στύλοι κάλυπταν την Ερμού γιά ελάχιστο χρονικό διάστημα και ξηλώθηκαν την δεκαετία του 30. το αρνητικό αχνοφαίνεται το Μέγαρο Μαλάχ, γωνία Ερμού και Βενιζέλου. όπως και το ν. 18 της Ερμού επάνω αριστερά.

Για άλλες φωτογραφίες από αυτήν την κατεύθυνση και αυτό το σπίτι εδώ: https://archive.saloni.ca/241

Το σπίτι του Αχμέτ Χαμντί Μπέη [Ahmed Hamdi Bey Galizade] (~1850-1906), το οποίο ήταν στη θέση που σήμερα είναι το παρκάκι δίπλα στο εστιατόριο “Καμμένη Γωνιά” (δηλ. στη γωνία Βασ. Όλγας και Κοσμά Αιτωλού). Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.

Ο Χαμντί Μπέη ήταν ένας γαιοκτήμονας και επιχειρηματίας, εξισλαμισμένος εβραίος (ντονμές). Είχε ευρωπαϊκή μόρφωση και έπαιξε σημαντικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό της Θεσσαλονίκης, την περίοδο της μετάβασης από τον 19ο στον 20ο αιώνα. Διετέλεσε δήμαρχος της Θεσσαλονίκης τις περιόδους: 1893-1895, 1901-1906. 1947, από την πλευρά της θάλασσας

[Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη, μια πόλη ανθρώπων”, εκδ. University Studio Press 2017] Την περίοδο της κατοχής. Από την πλευρά της θάλασσας Τη δεκαετία του 1950. Από την πλευρά της θάλασσας [Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη, μια πόλη ανθρώπων”, εκδ. University Studio Press 2017] Την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Από την πλευρά της Βασ. Όλγας 1922 Μαραθώνιος στην Βασ. Όλγας. Το Χαμντί Μπέη στο βάθος. Τη δεκαετία του 1950. Από την πλευρά της Βασ. Όλγας Το τελευταίο ίχνος του εν λόγω σπιτιού, 1963 Το σημερινό παρκάκι, όπου παλιότερα ήταν το σπίτι του Χαμντί Μπέη

Στην καρδιά της λαϊκής αγοράς, ανατολικά της Βενιζέλου, η Βασ. Ηρακλείου. Η χάραξή της μέχρι τα λουτρά της αγοράς δεν άλλαξε μετά την πυρκαγιά. Μετά τα λουτρά έστριβε λίγο νοτιότερα. Τον ίδιο δρόμο περπατάμε και σήμερα, κι ας μην είναι στρωμένος με μαλτεζόπλακες όπως τότε. Η αναγνώριση και τεκμηρίωση από τη Μάρα Νικοπούλου, τον Σπύρο Αλευρόπουλο και τον Ευστάθιο Ασλανίδη.

Οι βασικοί δρόμοι που μας ενδιαφέρουν από την αεροφωτογραφία του βιβλίου «Το χρονικό της μεγάλης πυρκαγιάς» της Αλ.Γερόλυμπου. Με βάση την πολύτιμη αυτή φωτογραφία πριν την πυρκαγιά έγινε και η ταύτιση των φωτογραφιών.

Η Βασ. Ηρακλείου βλέποντας προς τα ανατολικά. Η Φραγκίνη πριν την πυρκαγιά συνέχιζε και πάνω από την Β. Ηρακλείου. Η Πάικου αντιστοιχεί περίπου με την Κομνηνών σήμερα. Η φωτογραφία από τον Φωτογραφικό Τομέα του Γαλλ. στρατού

Η Βασ. Ηρακλείου βλέποντας προς τα δυτικά. Η Πάικου δεξιά οδηγούσε στην πλατεία Ραβινείας. Το ίδιο σημείο λήψης λίγα χρόνια νωρίτερα.

Προχωρώντας προς την Φραγκίνη. Φωτογραφία με αναγραμμένη χρονολογία 1902. Ακριβώς δεξιά μας η Φραγκίνη βλέποντας δυτικά Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη σε πρώτο πρόσωπο” σε φωτογραφίες συλλογής Γιακουμή, κείμενα Σερέφα. Πάλι στο ύψος της Φραγκίνη βλέποντας προς την Βενιζέλου. Στιγμιότυπο από φιλμάκι της British Pathé.

Η συνέχεια για το πολυκατάστημα Ορόσντι-Μπακ με βάση τις ελληνόφωνες εφημερίδες και πηγές πια, όπου το παρακολουθούμε από το 1911 ως το 1920 –που μάλλον τελειώνει και η παρουσία του στην πόλη.

Από την Μάρα Νικοπούλου

Το 1911, πρώτο χρόνο έκδοσης της Μακεδονίας, δεν πρέπει να είχε δώσει μόνιμη διαφήμιση εκεί. Έδωσε όμως μία επίκαιρη: στην πόλη έχει πέσει χολέρα και το Ορόσντι-Μπακ φροντίζει για την προστασία μας. Τον Δεκέμβρη του 1912, εν όψει και των γιορτών, αγκαζάρει κομμάτι της 2ης σελίδας για καθημερινή εξάστηλη διαφήμιση, για πάνω από έναν μήνα. Ο κατάλογος των προϊόντων του είναι τεράστιος. Παρ’ όλ’ αυτά, βάζει και εξτρά διαφήμιση για τα παιγνίδια (πάνω δεξιά), όχι όμως κάθε μέρα. Την ίδια περίοδο δημοσιεύεται αρκετά μεγάλη ανακοίνωση για τον θάνατο και την κηδεία ανωτέρου υπαλλήλου του. Στην ανακοίνωση του Ιουνίου 1913, για την προσφορά «πανικών ειδών» υπέρ των θυμάτων του πολέμου δεν είναι ξεκάθαρο αν εννοεί δωρεάν ή απλώς χωρίς κέρδος – σε τιμή κόστους, δηλαδή. Το δεύτερο φαίνεται πιθανότερο. Διάφορα καταστήματα, αλλά και η εφημερίδα «Μακεδονία», προσδιορίζουν τη διεύθυνσή τους με βάση το Ορόσδι-Μπακ. Αλλά στις δικές του διαφημίσεις, το Ορόσντι δεν βάζει διεύθυνση. Σ’ αυτήν της Πρωτοχρονιάς του 1916, πάντως, αναφέρει αναλυτικά τις τιμές, δίνοντάς μας μια εικόνα για την «αξία της δραχμής» της εποχής. Για σύγκριση με τις τιμές, ιδού και οι εισφορές του Ορόσντι και πολλών άλλων, υπέρ των ορφανών πολέμου, τον Φεβρουάριο 1916. Στην επανακυκλοφορία της Μακεδονίας μετά τη φωτιά, το Ορόσντι απουσιάζει από την διεύθυνσή της– και λογικό. To κτίριο στην Β. Ηρακλείου έχει καεί (με κόκκινο). Αντίθετα, για πρώτη φορά βγαίνει διαφήμισή του στον γαλλόφωνο “Guide de Salonique 1918” που το Ορόσντι-Μπακ παραθέτει διεύθυνση: Βενιζέλου 4 (με πράσινο) Ο οδηγός του 1918 με τη διεύθυνση και ένας χάρτης με κομμάτι της πυρίκαυστου (από Παπαστάθη, Χεκίμογλου,The great fire of Thessaloniki) όπου το Ορόσντι σημειώνεται στη Βενιζέλου 4 –σωστά όσον αφορά την τότε πια διεύθυνσή του. Όμως το κτίριο εμφανίζεται καμένο, που δεν είναι. Αντίθετα, το Ορόσντι πρέπει να πήγε εκεί ακριβώς επειδή το κτίριο δεν είχε καεί. Το νέο Ορόσντι είναι λοιπόν εδώ. Απέναντι από το απολύτως ερειπωμένο κτίριο του ανταγωνιστή του –του Τίριγγ¬, που «έζησε» πολύ λιγότερα χρόνια. Παρεμπιπτόντως, το Τίριγγ δεν φαίνεται να ξαναλειτούργησε σε κάποιον άλλο χώρο μετά τη φωτιά.

Στο μεταξύ, φαίνεται ότι το κτίριο στη Βενιζέλου δεν ήταν το μόνο Ορόσντι. Ίσως από παλιότερα, ίσως προσωρινά μέχρι να στηθεί εκείνο, πάντως υπήρχε και υποκατάστημα στην Εγνατία, το οποίο μας ανακοινώνουν ότι πουλήθηκε την 1/2/1918. Πιθανότατα ήταν το ίδιο Ορόσντι που αναφερόταν εκείνη την εποχή για να εξηγήσει τη διεύθυνση του τεχνίτη δερμάτων. «Παρά την πύλη Βαρδαρίου»... κι ας έχει τυπογραφικό λάθος στην οδό. Λογικά πρέπει να είναι η Περικλέους και όχι η Σοφοκλέους. Φαίνεται όμως ότι το νέο κατάστημα δεν πηγαίνει πολύ καλά. Οι διαφημίσεις μειώνονται. Σε λίγους μήνες οι σύμμαχοι φεύγουν, η καρδιά της πόλης είναι καμένη και η αποκατάστασή της αργεί ακόμα... Στις 2 Γενάρη 1920, ο Βαρδάρης είναι πολύ δυνατός, και μια πυρκαγιά που ξεσπάει στο κατάστημα της Βενιζέλου το καταστρέφει ολοσχερώς.Το Φως της επόμενης μέρας μιλάει για υπόνοιες εμπρησμού -προφανώς για είσπραξη ασφάλειας- και τη σύλληψη διευθυντικών στελεχών.

Η Μακεδονία στις 3/1/1920 δεν το λέει τόσο καθαρά, αλλά εμφανίζει μια «εκδοχή» με αρκετά ειρωνική διάθεση. Εκεί πάντως αναφέρει «κλήση για ανάκριση» και όχι συλλήψεις, ενώ μιλάει για πιθανή ανθρώπινη απώλεια.

Αν και κατεστραμμένο πλέον, και το “νέο” Ορόσντι-Μπακ εξακολουθεί να χρησιμοποιείται για να εξηγήσει διευθύνσεις άλλων. Εδώ από διαφήμιση στη Μακεδονία της 28ης Φεβρουαρίου 1920. Παρεμπιπτόντως, ο Κ.Γ. Λεγγερης, αντιπρόσωπος του “Οδηγού της Ελλάδος” Ν. Ιγγλέση, είναι ο αποστολέας (και μάλλον φωτογράφος) της κάρτας που είχαμε δει με την καμένη περιοχή γύρω απ' την Αγ. Σοφία. https://www.facebook.com/204212503401724/photos/a.211295696026738.1073741826.204212503401724/255103101645997/?type=3&theater Tον Μάρτιο του 1920, πρώτα το “Φως” στις 19 μήνα (αριστερά), κι έπειτα η “Μακεδονία” στις 28, γράφουν για την επικινδυνότητα του καμένου και προς κατεδάφιση κτιρίου. Δεν έχει βρεθεί αναφορά για το πότε τελικά έγινε η κατεδάφιση. Όπως δεν υπάρχει κανένα στοιχείο για άνοιγμα καινούργιου καταστήματος. Τελευταία αναφορά στο Ορόσντι είναι πάλι σε διαφήμιση του Λέγγερη τον Απρίλιο του 1920.

H αποδελτίωση -πρώτα της γαλλόφωνης « Journal de Salonique» του Σααδή Λεβή, και μετά των ελληνόφωνων «Μακεδονία» και «Φως»- για τα καταστήματα Οrosdi-Back (Oρόσντι-Μπακ) στη Θεσσαλονίκη μας δίνει, πέρα από την διεύθυνσή τους, μια εικόνα της εποχής. Παρά τo «de Paris» που προστίθεται στον τίτλο της από μια στιγμή και πέρα, η αλυσίδα ξεκίνησε από την Κωνσταντινούπολη το 1855. Δεν έχουν βρεθεί σαφή στοιχεία για το πότε άνοιξε παράρτημα στην Θεσσαλονίκη.

...Αλλά η πρώτη αναφορά που συναντάμε είναι από τον Απρίλη του 1898 και μιλάει ήδη για «πρώην» διευθυντή. Άρα σίγουρα είχε ανοίξει πριν. «Mαθαίνουμε ότι ο κ. Ιωσήφ Λιβαδάς, πρώην διευθυντής του υποκαταστήματος των Orosdi-Back των Παρισίων στην πόλη μας, ετοιμάζεται να καταθέσει εναντίον τους αγωγή αποζημίωσης, η οποία είμαστε βέβαιοι ότι πρόκειται να είναι μεγάλη. Δεν θα παραλείψουμε να κρατάμε ενήμερους τους αναγνώστες μας», γράφει.

Στις 26 Φεβρουαρίου 1900, εμφανίζεται μια αγγελία για την πώληση πλήρους επίπλωσης (μεταξύ των οποίων και πιάνο με ουρά) λόγω μετακόμισης, και οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να απευθυνθούν στη διεύθυνση του καταστήματος Orosdi-Back. Ενώ στις 17 Δεκεμβρίου 1900 μαθαίνουμε ότι ο τότε διευθυντής λέγεται Αράμ Παρσεγκιάν. Σ’ όλο αυτό το διάστημα δεν έχει βρεθεί στα ψηφιοποιημένα φύλλα «επίσημη» διαφημιστική καταχώρηση.

Πάλι στα 1900 όμως, στις 18 Ιουνίου, δημοσιεύεται ένα, κατά τη γνώμη μας, ιδιαίτερα ενδιαφέρον σχόλιο –τόσο για την είδηση όσο και για την επιλογή των λέξεων . «Περνώντας χτες απ’ τον Φραγκομαχαλά, ξαφνιαστήκαμε ευχάριστα βλέποντας ότι το Orosdi-Back ήταν ανοιχτό. Πήραμε πληροφορίες ότι ήρθε άνωθεν εντολή το κατάστημα να παραμένει ανοιχτό όλες τις Κυριακές από δω και πέρα. Επικροτούμε αυτό το μέτρο και συγχαίρουμε τον εμπνευστή του που πρέπει να συνειδητοποίησε ότι, στην Θεσσαλονίκη, η Κυριακή δεν είναι η μέρα της εβδομάδας με την μικρότερη εμπορική κίνηση». Εδώ έχουμε και το πρώτο στοιχείο για την έδρα του: στον Φραγκομαχαλά...

...που γίνεται πιο συγκεκριμένη με την διαφήμιση ενός καθαριστήριου που βρίσκεται στo Νέο Χάνι, στα Γυαλάδικα, “απέναντι από το κατάστημα Ορόσντι-Μπακ”. Τα Γυαλάδικα είναι το κομμάτι “Fincacilar” στον χάρτη του Δημητριάδη –εδώ το σημείο σημειώνεται ως Φράγκων, στην περιγραφή του ως Β. Ηρακλείου, όπως είδαμε στην άλλη ανάρτηση. (https://archive.saloni.ca/408)

To 1901 είναι σταθμός για τo κατάστημα της Θεσσαλονίκης. Στην JdS αναγγέλλονται τα εγκαίνια του μεγάλου καταστήματος Ορόσντι-Μπακ στο νέο πολυτελές κτίριο του Λεβή Μοδιάνο στα Γυαλάδικα, με μια μεγάλη γιορτή συνδυασμένη με την επέτειο ενθρόνισης του Σουλτάνου [Πρόκειται για τον γνωστό Αμπντούλ Χαμίτ Β που αργότερα εξορίστηκε στην βίλα Αλατίνι]. Ο ένας απ’ τους δυο διευθυντές αναφέρεται με το μικρό του όνομα: Αράμ. Θα παρίσταται ο βαλής, στρατιωτικές, πολιτικές, προξενικές, εμπορικές και οικονομικές αρχές του τόπου... Κι εκεί κάπου το άρθρο περιπλέκεται, γιατί ξαφνικά αναφέρεται «η κολοσσιαία επιχείρηση που δικαίως αποκαλείται ‘Grands Magasins du Louvre’ της Ανατολής». Καθώς κάποιες λέξεις είναι κομμένες δεν είναι ξεκάθαρο αν αναφέρεται στον ανταγωνιστή ή χρησιμοποιεί παραφρασμένη την επωνυμία του για να τον χτυπήσει και να “κλέψει” πελάτες. Όπως και να ‘χει τα εγκαίνια του νέου κτιρίου γίνονται την Κυριακή 1 Σεπτεμβρίου1901. Στολισμός, πλήθος κόσμου, εμβατήρια, αμάξια που φέρνουν επισήμους.Τους υποδέχονται οι διευθυντές και το προσωπικό, εγκαθίστανται στις τιμητικές θέσεις, και στις 4 ο κ. ??? παίρνει τον λόγο και εγκαινιάζει το κατάστημα με ένα μικρό ιστορικό της επιχείρησης αλλά και ... (Ο λόγος του συνεχίζεται στην κάτω φωτογραφία) Λίγες μέρες μόνον μετά, στις 19 Σεπτεμβρίου 1901, στην πρώτη σελίδα δημοσιεύεται ανακοίνωση των Kάρσα Σαλέμ και Σία που πληροφορούν τους πελάτες τους «ότι πρόκειται να μετακομίσουν τα καταστήματά τους στο νέο κτίριο που χτίστηκε από την ελληνική εκκλησία του Αγ. Μηνά απέναντι από το Ορόσντι-Μπακ», συνεχίζοντας έτσι την ιστορία του ως τοπόσημου. Ο Σααδή Λεβή μάλλον έκανε καλή συμφωνία με τους διευθυντές εκείνες τις μέρες, κι έτσι στο φύλλο της 19ης Σεπτεμβρίου 1901 δημοσιεύει στη δεύτερη σελίδα ένα δίστηλο αφιέρωμα στο Orosdi-Back στη σειρά προτεινόμενων Περιπάτων και Επισκέψεων. Ένα πλήρες ιστορικό και εγκώμιο, το οποίο πάλι παραλείπει να αναφέρει συγκεκριμένα πότε άνοιξαν στη Θεσσαλονίκη. [Η συνέχεια του αφιερώματος στα σχόλια] Το 1902 έχουμε «κανονικές» διαφημίσεις του πολυκαταστήματος που πουλάει τα πάντα: κουρτίνες, μεταξωτά, χασέδες, ψιλικά, είδη κιγκαλερίας, πετσέτες, δέρματα, ρολόγια, κοσμήματα, αρώματα, ραπτομηχανές, σιδηρικά, ομπρέλες, γαλότσες, μουσικά όργανα κ.λπ, κ.λπ... Eξίσου εντυπωσιακός και ο κατάλογος των πόλεων όπου έχουν υποκαταστήματα. Τα χρόνια περνάνε με εκπτώσεις, σκέψη για προσθήκη ορόφου στο κτίριο (το 1903 –δεν ξέρουμε αν πραγματοποιήθηκε), αναγγελίες άφιξης νέων προϊόντων, διαφημίσεις – και έμμεσες, όπως αυτή όπου περιγράφεται στις 27 Ιουνίου 1904: «Οι λίγοι περιπατητές που βρίσκονταν το περασμένο Σάββατο κοντά στο Τελωνείο της πόλης μας απόλαυσαν ένα ευχάριστο θέαμα, και δωρεάν. Κατά τη διάρκεια της καταγραφής των κιβωτίων με τα γραμμόφωνα που εισάγει από την Ευρώπη το Orosdi-Back, κάποιος υπάλληλος είχε την ευτυχή έμπνευση να θέσει ένα απ’ αυτά σε λειτουργία. Κι έτσι, μέχρι το βράδυ, είχαν μια μοναδική διασκέδαση, διότι, οφείλουμε να πούμε, τα γραμμόφωνα του οίκου Orosdi-Back έχουν τελειοποιηθεί στον μέγιστο βαθμό και αποδίδουν τον ήχο με άψογη ποιότητα» Νέες εφευρέσεις βρίσκουν το δρόμο για το κατάστημα και τα σπίτια των ευκατάστατων κατοίκων της πόλης. Όπως η Συσκευή “Ατόμ”. 🙂 Είμαστε στα 1906 και η Θεσσαλονίκη ζει κι αυτή την Μπελ Επόκ της. 2 Ιουλίου 1908, και η εφημερίδα που ασχολείται και με το lifestyle μάς ενημερώνει ποιοι δείπνησαν με ρεζερβέ στον Κήπο του Λευκού Πύργου: ο Βάρωνος ντε Σαρνώ, το διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας τραμ και ηλεκτροφωτισμού, η διεύθυνση της Γαλλικής Αποστολής και άλλοι επώνυμοι. Μεταξύ τους, ο διευθυντής του Ορόσντι-Μπακ.

Τρεις μήνες μετά, όμως... Προβλήματα στον παράδεισο: Απεργία (δεύτερη, μάλλον) στο Ορόσντι και καβγάς του σωματείου των υπαλλήλων με το συνδικάτο. Οι υπάλληλοι βγάζουν δήλωση ότι το συνδικάτο ουδεμία σχέση είχε με την απεργία τους –αντίθετα, δια στόματος Καράσσο, τους αποθάρρυνε σε μια συνάντηση που είχαν στον Όμιλο Φιλομούσων. Στις συμβουλές του απάντησαν ότι το έχουν σκεφτεί πολύ κι ότι αναλαμβάνουν μόνοι τους την ευθύνη για ό,τι συμβεί ως συνέπεια της απεργίας του. Είναι έτοιμοι να ορκιστούν όλοι στα ιερά τους βιβλία ό,τι τα πράγματα συνέβησαν όπως περιγράφονται. (η ανακοίνωση εκδόθηκε την 1η Οκτωβρίου 1908, και δημοσιεύτηκε στις 4/10). Στο ίδιο φύλλο, δημοσιεύεται άρθρο του προέδρου του Συνδικάτου (δηλ. της Ένωσης Εμποροϋπαλλήλων) Νταούτ, με τίτλο «Μια αμερόληπτη επισκόπηση για τον θεσμό και τον κοινωνικό του ρόλο» και ένδειξη ότι «συνεχίζεται». Δυστυχώς, η συνέχεια ( 6/10/1908) είναι κομμένη, αλλά απ’ όσο γίνεται αντιληπτό αποκηρύσσει την απεργία. Στο ίδιο φύλλο όμως (6/10/1908) δημοσιεύεται τηλεγράφημα που έλαβε ο Καράσσο από τα κεντρικά της Κωνσταντινούπολης (πάνω δεξιά). Ενημερώνει ότι η απεργία στο Ορόσντι έληξε με αυξήσεις, η ετήσια αξιολόγηση παραμένει, αποζημίωση ενός χρόνου για αδικαιολόγητη απόλυση μετά την πρώτη χρονιά αποζημίωση 6 μηνών. Απόλυση των υπαλλήλων που προσλήφθηκαν στη διάρκεια των αργιών. Καμία κράτηση για τις 15 μέρες απεργίας. Ετήσιες διακοπές... Και δυο μέρες μετά, η εφημερίδα ανακοινώνει ότι η διεύθυνση έκανε επαναπροσλήψεις, δηλώνει ότι διεύθυνση και προσωπικό έκαναν μια έξυπνη κίνηση και έληξαν ειρηνικά μια αρκετά ενοχλητική κατάσταση, και -όντας αμερόληπτο- στο άρθρο αναγνωρίζεται ότι το προσωπικό της επιχείρησης υπήρξε πάντα αφοσιωμένο κι έχει συνεισφέρει από την πλευρά του στην ανάπτυξη της επιχείρησης. Τελειώνοντας, συγχαίρει τη διεύθυνση και το προσωπικό για τη διάθεση που επέδειξαν να σβήσουν αυτό το συμβάν έτσι ώστε να περάσει πια στο βασίλειο της λήθης. Το Ορόσντι-Μπακ συνεχίζει να αναφέρεται όλο και πιο συχνά στις «διευθύνσεις» άλλων, να βάζει συνεχώς διαφημίσεις και –προφανώς- να πουλάει μέσα απ’ το υποκατάστημα της Θεσσαλονίκης που, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, μέχρι την μεγάλη φωτιά του ’17, πρέπει να ήταν αυτό. Η αποδελτίωση της συνέχειας γίνεται πια από ελληνόφωνες εφημερίδες, καθώς η Journal de Salonique κλείνει το 1910 –ενώ, αντίθετα, το 1911 κυκλοφορεί η «Μακεδονία». Παρακολουθούμε τις εξελίξεις εδώ: https://archive.saloni.ca/410

H αρχή της Β. Ηρακλείου, στα όρια του Φραγκομαχαλά, είναι λίγο μπερδεμένη ιστορία. Εδώ γίνεται μια απόπειρα να παρουσιαστεί μέσα από χάρτες, αναφορές σε εφημερίδες, δημοσιεύσεις και βιβλία, και να δοθεί η εικόνα της σε φωτογραφίες

Από την Μάρα Νικοπούλου

Σε τρεις χάρτες «εργαλεία» -α) της οθωμανικής πόλης του Β. Δημητριάδη, β) του 1919 από το gis του Δήμου Θεσσαλονίκης που αντιστοιχεί με την εικόνα της πόλης πριν την φωτιά, και γ) το «σχέδιο Εμπράρ»- η οδός Φράγκων φαίνεται να τελειώνει στη Βενιζέλου. Και, αντίστοιχα, η Β. Ηρακλείου φαίνεται να αρχίζει ανατολικά της Βενιζέλου. Διάφορα στοιχεία όμως δείχνουν ότι η Β. Ηρακλείου πάντα ονομαζόταν έτσι και δυτικά της Βενιζέλου –αν όχι από τη Βίκτωρος Ουγκώ που αρχίζει σήμερα (μετά τη χάραξη της Ερμού και της πλ. Χρηματιστηρίου), σίγουρα από την τότε Μ. Αλεξάνδρου. Παράδειγμα οι διαφημίσεις που προσδιορίζουν συγκεκριμένα κτίρια , π.χ. την Σιτέ Σαούλ, στην [Βασιλέως] Ηρακλείου, όπως αυτή από την σ. 87 του Guide de Salonique 1918 ή η διεύθυνση της εφημερίδας «Μακεδονία» Αλλά και ο ίδιος ο Β. Δημητριάδης, παρότι στον χάρτη του γράφει το σημείο ως «Φράγκων», στη σελ. 196 σημειώνει ότι «η Β. Ηρακλείου, που διασταυρωνόταν πιο κάτω με τη Βενιζέλου, είχε προς τα δυτικά την ονομασία Fincancilar (=Πωλητών φλυτζανιών) [... ] Το τμήμα αυτό οι Έλληνες το ονόμαζαν ''τα Γυαλάδικα''». Στην παρακάτω αεροφωτογραφία πριν τη φωτιά [Από την έκθεση του ΜΙΕΤ “Το τέλος της παλιάς μας πόλης”], σημειώνεται με ροζ το κομμάτι του δρόμου με την «διπλή» ονομασία. Σημειώνονται επίσης τα νούμερα των παλιών (και σε μερικά και των νέων) οικοδομικών τετραγώνων. Η σιτέ Σαούλ ήταν στο 169(νυν 125). Στο τεράστιο προ φωτιάς οικοδομικό τετράγωνο 172, βρισκόταν, μεταξύ άλλων, το Τζαμλή Χαν. Το Τζαμλή Χαν αναφέρεται σε πολλές διαφημίσεις και άρθρα στις εφημερίδες των αρχών του 20ού αιώνα, αλλά η πρώτη αναφορά με ακριβή διεύθυνση που βρέθηκε αφορά το συμβολαιογραφείο του Γεωργίου Δεληγιάννη: Οδός Βασιλέως Ηρακλείου 4. Εδώ η ανακοίνωση της μετακόμισης του συμβολαιογραφείου στο Τζαμλή Χαν, τον Μάρτιο του 1920, αλλά και απόσπασμα ενός συμβολαίου του 1921 που επιβεβαιώνει με τον πιο επίσημο τρόπο το όνομα που είχε τότε ο δρόμος και τον ακριβή αριθμό. Η δημοσίευση της Αναστασίας Βαλαβανίδου «Η ανοικοδόμηση ενός οικοδομικού τετραγώνου, στο Φραγκομαχαλά της Θεσσαλονίκης, μέσα από τα αρχεία της Πυρικαύστου» [Αρχειακά Ανάλεκτα, τ.2] δίνει στοιχεία από τους φακέλους των οικοπέδων του τετραγώνου 135 –ένα «νέο» οικοδομικό τετράγωνο που περιέχει κομμάτια των παλιών 171 και 172, χωρίς όμως να ακολουθεί το αρχικό σχέδιο του Εμπράρ. Εδώ, το σχέδιο με τα οικόπεδα της πυρικαύστου (από τη Δ/νση Αρχιτεκτονικού του Δήμου) πάνω στο αρχικό «σχέδιο Εμπράρ» μας προσφέρει αρκετές πληροφορίες. Διακρίνεται, π.χ., ότι η Φράγκων θα «ίσιωνε» μετά τη Β. Ουγκώ και θα ενωνόταν με την «Ερμού», ενώ το κομμάτι της ανάμεσα στην δυτική γωνία της με Κατούνη (Φράγκων 38) και την Δραγούμη θα χτιζόταν. Η κα Βαλαβανίδου αναφέρει, ή και παραθέτει, επιστολές που έστειλαν το 1925 ο συμβολαιογράφος Γ.Δεληγιάννης (που είδαμε στην παραπάνω διαφήμιση), ο Κ. Βελλίδης της «Μακεδονίας», ο Ισραέλ Άσσερ και ο μηχανικός Α.Πάππης. Όλοι τους είναι ένοικοι στο Τζαμλή Χαν (αν και ο Πάππης αναφέρει Β. Ηρακλείου 6), που ζητούν να μην κατεδαφιστούν (σε εκείνη τη φάση) τα γραφεία τους καθώς δεν ενοχλούν την ανέγερση του οικοπέδου 135/4. Το παρακάτω σκαρίφημα στην ουσία τοποθετεί τα γραφεία της Μακεδονίας στο 135/5, δηλαδή εκεί που χτίστηκε η Εμπορική Τράπεζα (Ι.Δραγούμη 21). Δίνει επίσης μια ιδέα για το «βάθος» που είχε το Τζαμλή Χαν το οποίο μάλλον τοποθετείται πια με αρκετή ασφάλεια στον κόκκινο κύκλο δεξιά. Δηλαδή, τότε ανατολικά της Μεγ. Αλεξάνδρου, τώρα στο δυτικό πεζοδρόμιο της Δραγούμη και κάτω απ’ τον δρόμο. Στην αεροφωτογραφία πριν τη φωτιά, σημειώνεται με κόκκινο το υπό εξέταση κομμάτι του δρόμου, και με πράσινο οι κάθετοι Βενιζέλου, Μ. Αλεξάνδρου και Κατούνη Aντίστοιχα και στο απόσπασμα αεροφωτογραφίας μετά τη φωτιά που δίνει πιο καθαρά και την νότια όψη του δρόμου. Βασιλέως Ηρακλείου στο ύψος της Φανής Σπίθα, μια μικρή παράλληλο σχεδόν της Βενιζέλου στα ανατολικά της, και έχει μέτωπο προς τα δυτικά. Η Βενιζέλου ορίζεται από την ψηλή κολώνα και πίσω διακρίνουμε μερικά από τα κτίρια των Γυαλάδικων (Από ανάρτηση Αθ. Νικόπουλου στις ΠΦΘ) Και σύμφωνα με τη λεζάντα που αναφέρει την «πύλη της εκκλησίας του Αγ. Μηνά», εδώ βλέπουμε τα Γυαλάδικα κάποια σημαντική στιγμή –μάλλον το 1912. Επιστρέφοντας στα 1902, ένα σχόλιο για την καθαριότητα της πόλης, όπου ο αρθρογράφος αναφέρει ως παράδειγμα την νέα οδό των Γυαλάδικων –σημαντικότατη τότε καθώς φιλοξενούσε εμπορικές στοές και χάνια με καταστήματα και γραφεία, και βέβαια το πρόσφατο (1901) πολυτελές κτίριο του Ορόσντι-Μπακ. Στο τέλος του, βάζει στο στόμα του “Σπαρκ” ένα αρκετά έντονο για την εποχή λογοπαίγνιο. Υποθέτουμε ότι ο Σπαρκ είναι κάποια γνωστή φιγούρα από γελοιογραφίες της εποχής, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει βρεθεί κάτι πιο συγκεκριμένο. «Είναι καιρός να πλυθούν όλες οι κεντρικές αρτηρίες της πόλης μας, καθώς η σκόνη που καταπίνουμε σε περιόδους καύσωνα είναι πολύ επικίνδυνη. Επισημαίνουμε σε όλους, ιδίως στην Δημοτική Αρχή, τη νέα οδό των Γυαλάδικων όπου η σκούπα δεν έχει κάνει ακόμα την εμφάνισή της. Σ’ όλο τον κόσμο θα έχει τύχει να βρεθεί στον δρόμο καθώς περνάνε κάρα φορτωμένα με τσιμέντο. Η ασφυκτική σκόνη που απελευθερώνεται άφθονη στο τραχύ λιθόστρωτο από τα σκισμένα σακιά δεν προμηνύει τίποτα λαμπρό για τους βρόγχους και τα πνευμόνια. Δεν υπάρχει τρόπος να μεταφέρεται το τσιμέντο με κλειστές καρότσες; Παρεμπιπτόντως το ίδιο μέτρο θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στα ανατρεπόμενα σκουπιδιάρικα. Δεν είναι σκόνη αυτό που απελευθερώνεται απ’ αυτές τις κινητές χωματερές, αλλά –όπως θα ‘λεγε ο Σπαρκ- «Είναι σκ...κατάσταση!!!»

Στους λασπόδρομους της Μπάρας. Ταντάλου. Λίγο κάτω από την Ηφαίστου, μετά τα σπίτια αριστερά η Αφροδίτης. Beer wine and spirits αριστερά, στο “The Allied Bar”. Είναι ενδιαφέρον ότι η πινακίδα φέρει και επιγραφή στα λευκορωσικά. Саюзная пивная =Συμμαχική Μπυραρία (Στα ρωσικά θα γραφόταν Союзная). Οι φωτογράφοι περιμένουν πελατεία. Ο μικρός για τα θελήματα, ξυπόλητος, μας κοιτάζει. Τον χαιρετούμε κι εμείς.