Saloni.ca Archive

Από την Βασ. Ηρακλείου (Τσιμισκή) μέχρι την Ισαύρων (περίπου Γ. Σταύρου αντίστοιχα σήμερα). Δύο εβραίες σε πρώτο πλάνο. Η Βασ. Ηρακλείου είναι πίσω μας και μπροστά μας η Ισαύρων και ακόμη πιο πάνω η Βύρωνος (περίπου Αγ. Θεοδώρας). Αναγνώριση από τον Σπύρο Αλευρόπουλο

[Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη, Στιγμές ιστορίας», Αθήνα, 2016, σελ. 413] Επί της Αγ. Σοφίας, ο πρώτος δρόμος που συναντάμε κάθετα η Ισαύρων. Το ίδιο, ελάχιστα πιο πάνω.

Το κομμάτι ανάμεσα Τσιμισκή (Μητροπόλεως) και Βασ. Ηρακλείου (Τσιμισκή αντίστοιχα σήμερα) δεν αντιπροσωπεύεται σε φωτογραφίες πριν την πυρκαγιά απ όσο έχουμε υπόψη μας. Αντ' αυτών μία λήψη μετά την πυρκαγιά με τα ερείπια στο ενδιάμεσο αυτό διάστημα της Αγ. Σοφίας και μια ακόμη φωτογραφία ερειπίων αναγνωρισμένη από τον Ευστ. Ασλανίδη.

Ανεβαίνοντας λίγο πριν την Τσιμισκή (Μητροπόλεως), μια ματιά δεξιά στην εκκλησία του Γρηγορίου Παλαμά, απ’ έξω και από μέσα, γύρω στο 1916. [Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη, Στιγμές ιστορίας», Αθήνα, 2016, σελ. 314, 429]

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη

Στο εσωτερικό της εκκλησίας φαίνονται οι αγιογραφίες του Ν. Κεσσανλή. Είναι φανερός ο λιτός διάκοσμός της.

Από την Βουλγαροκτόνου (Κορομηλά) μέχρι την Τσιμισκή (Μητροπόλεως). Σε παρένθεση τα σημερινά ονόματα

Συνένωση δύο λήψεων του 1908, για την ευρύτερη δυνατή κάλυψη, από το Ελληνικό προξενείο, στην κηδεία του δολοφονημένου προξενικού υπαλλήλου Ασκητή. Δεξιά μας ο αυλόγυρος της Μητρόπολης, αριστερά το μαρμαρογλυφείο. Παλιότερη λήψη από την πρώτη της ανάρτησης. Χιονισμένη Αγ. Σοφίας. Αγ. Σοφίας με Τσιμισκή (Μητροπόλεως). Τα ερείπια της προηγούμενης φωτογραφίας.

Διά χειρός Leitmair. Η παρέα συνεχίζει τον δρόμο της επί της Βουλγαροκτόνου (Προξ. Κορομηλά σήμερα). Μπροστά μας εκτείνεται η Αγ. Σοφίας. Στα αριστερά μας το οικόπεδο άδειο χρησιμεύει για αποθήκευση και επεξεργασία μαρμάρων. Δεξιά στη γωνία το Ελληνικό προξενείο. Λίγο πιο κάτω από την Βουλγαροκτόνου, πάντα επί της Αγ. Σοφίας, αμέσως μετά την πυρκαγιά. Λίγο πιο πάνω, ακριβώς επάνω στην Βουλγαροκτόνου (Κορομηλά) μπροστά μας η Αγ. Σοφίας.

Συνοικία Βαρώνου Χιρς, πάνω από την πλατεία του παλιού σιδηροδρομικού σταθμού. Το όνομα δόθηκε προς τιμήν του ζεύγους Χιρς που προσέφερε χρήματα για την κατασκευή υποδομών του συνοικισμού. Χτίστηκε μετά την πυρκαγιά του 1890 και το 1930 αποτελούνταν από 250 όμορφα σπιτάκια (casicitas) με αυλές, γύρω από την σημερινή οδό Σταύρου Βουτυρά. Διέθετε σχολείο, πολυιατρείο και το εβραικό ψυχιατρείο στην γωνία των οδών Γιαννιτσών και Βουτυρά.

Από τις 15 Μαρτίου έως τις 2 Αυγούστου 1943, πέρασαν από δω 46.091 Σαλονικιοί Εβραίοι γιά την σιδηροδρομική διαδρομή προς τα στρατόπεδα του ολοκαυτώματος και του θανάτου. Βαγόνια για οκτώ άλογα όπου στοιβάζονταν 80 άνθρωποι. 19 σιδηροδρομικές αποστολές στα κρεματόρια, του Άουσβιτς-Μπιρκενάου και του Μπέργκεν-Μπέλσεν. Σε αυτούς τους 6 μήνες του 43 στο γκέτο του Χιρς γράφτηκε η τελευταία σελίδα ενός αδιανόητου δράματος.

Το μεγάλο πλιάτσικο άρχισε πρώτα από τους Γερμανούς και τους δοσίλογους. Οι 46.000 + Σαλονικιοί Εβραίοι πέρασαν όλοι κάποιες νύχτες στο γκέτο του συνοικισμού. Όπως ήταν φυσιολογικό κουβαλούσαν μαζί τους μετρητά, κοσμήματα και ότι άλλο πολύτιμο. Τα μετρητά τους τα άλλαξαν με πλαστά πολωνικά ζλότι. Λίγο πριν φύγουν τους αναποδογύριζαν για να τους αποστερήσουν τα πάντα. Μετά τον τελευταίο συρμό τον Αύγουστο του 1943 μπήκαν μέσα στα μικρο-μεσοαστικά σπίτια και αφαίρεσαν ό,τι είχε αξία. Έπιπλα, πιάνα, φωτιστικά, ραπτομηχανές, ηλεκτρικά είδη, πίνακες, μπιμπελό, προσωπικά είδη, τα περισσότερα έφυγαν με άλλα τραίνα για τα σπίτια τους στην Γερμανία.

Αμέσως μετά η περιοχή του μαρτυρίου με τα όμορφα σπιτάκια καταστράφηκε ολοκληρωτικά στην προσπάθεια γιά την εξάφανιση της όποιας μνήμης. Άμεσα ενδιαφερόμενοι της καταστροφής (και εδώ όπως και στο εβραικό νεκροταφείο) ήταν Έλληνες “μεσεγγυούχοι”, που αξιοποίησαν την “βοήθεια” των ναζί. Προσκύνημα γινόταν κάθε μέρα στους γερμανούς υπεύθυνους της μοιρασιάς από μετέπειτα ευηπόληπτους πολίτες. Ο συνοικισμός κανιβαλίστηκε από ντόπιους έτοιμους να αρπάξουν την “ευκαιρία” είτε ατομικά, είτε με “οικιστικούς συνεταιρισμούς” με ονόματα Αγίων, επίσης από την Κτηνιατρική σχολή του ΑΠΘ. Η μεταπολεμική “εθνικοφροσύνη” τους άφησε όλους καθαρούς. 27η Ιανουαρίου είναι επίσημα η Διεθνής Μέρα Μνήμης των Εβραίων του Ολοκαυτώματος. Κατά τα άλλα η ιστορία της περιοχής του Χιρς παραμένει εσκεμμένα ακόμα μια terra incognita γιά την πλειοψηφία των σημερινών κατοίκων της πόλης.

Από τον Δαυίδ Μπράβο.

Σταύρου Βουτυρά. Η κεντρική οδός του συνοικισμού Βαρώνου Χιρς. Πάνω από τον Π. Σιδηροδρομικό Σταθμό. Από την συλλογή Μήτου. Γωνία Σταθμού με Βουτυρά. Η Βουτυρά αποκλεισμένη από την υπόλοιπη πόλη με σανίδες. Η επιγραφή προειδοποιεί. Εδώ μέσα μόνον Εβραίοι. Από τα αρχεία της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού Απέναντι από τον παλιό Σ. Σταθμό. Απέναντι από τον παλιό Σ. Σταθμό στην πλατεία που σχηματιζόταν. Δεξιά στην γωνία η Βουτυρά. 1939 αριστερά, η συνοικία ανέπαφη. 1945 δεξιά, δεν αφέθηκε τίποτα όρθιο, παρά μόνο η συναγωγή και το ψυχιατρείο. Αργότερα γκρεμίστηκαν κι αυτά. Τετραγωνισμένος ο παλιός σιδηροδρομικος σταθμός Ο συνοικισμός το 1916. Πολύ πιθανόν να είναι φωτογραφία του μεγάλου πλιάτσικου, τον Δεκέμβριο του 1943. Τα κάρα περιέχουν υλικά από τον βανδαλισμό και το γκρέμισμα της συνοικίας Χιρς. Οι φτωχοπρόδρομοι με τα τσουβάλια μάζευαν ότι μπορούσε να είναι χρήσιμο από τα εναπομείναντα ερείπια. Δοσιλογική φυλλάδα “Νέα Ευρώπη”. Σταθερή διαφήμιση του 1944. Η τελευταία εικόνα που κουβαλούσαν μαζί τους οι συμπολίτες μας από την γενέθλια πόλη τους.

Πιάνοντας την Αγ. Σοφίας από κάτω, γωνία με Νίκης, θα την ανέβουμε ολόκληρη μέχρι το τέλος της με τις διαθέσιμες φωτογραφίες της πριν την πυρκαγιά. Ίσως το πιο ολιγοφωτογραφημένο σημείο της παραλίας. Μακριά από τα πολυτελή ξενοδοχεία στο λιμάνι, μακριά και από την βόλτα του Λ. Πύργου, τα σπιτάκια από το υφαντουργείο του Σαϊα δεν προσφέρονταν για ντεκόρ. Τα ανατολικότερα απ αυτά μάλιστα παραχώρησαν τη θέση τους σε επικερδέστερες λόγω των συμμάχων χρήσεις.

Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο

Η Αγ, Σοφίας στο κόκκινο βέλος, η δυτική μικρή παράλληλός της η Σολωμού με μπλε και το συγκρότημα με τα σπιτάκια που αποτελούσαν το εργοστάσιο Σαϊα, με το τεράστιο φουγάρο δικρινόμενο από όλα τα σημεία της πόλης. Μεγέθυνση του σημείου που μας ενδιαφέρει από χρονολογημένη φωτογράφιση 24/3/1899. Με κόκκινο η Αγ.Σοφίας, με μπλε η δυτική παράλληλός της, η Σολωμού. Ακόμη πιο παλιά και ευκρινέστερη από την προηγούμενη αυτή η καρτ ποστάλ. Η Σολωμού πάλι με μπλε. Στο βέλος η Αγ. Σοφίας. Και από την άλλη μεριά. Στη φωτο ν. 032 του Πιγκασού φαίνεται η αλλαγή στα ανατολικότερα σπιτάκια μέχρι την Σολωμού. Epicerie Française. Γαλλικόν εδωδιμοπωλείον. Το εδωδιμοπωλείον από κοντά. Μεγέθυνση χρονολογημένης, από τον Adrian Wright στις ΠΦΘ, φωτογραφίας στις αρχές Οκτωβρίου 1915. Σολωμού και Αγ. Σοφίας. Το σημείο έχει πάρει σχεδόν την μορφή του που θα έχει και τον Αύγουστο του 1917. Απόσπασμα φωτογραφίας του Gaston Chérau με την Αγ. Σοφίας από τη θάλασσα. Το οικόπεδο δίπλα στα λουτρά Μποτόν έχει αξιοποιηθεί. Τα λουτρά Μποτόν αριστερά, πιο δίπλα η περίφραξη μαρτυρά τα έργα για την κατασκευή καταστημάτων και μετά η Αγ. Σοφίας. Η είσοδος των λουτρών Μποτόν. Το οικόπεδο δίπλα στα λουτρά Μποτόν έχει ήδη αξιοποιηθεί. Απ την αντίθετη πλευρά, λίγο πριν την κατασκευή της γραμμής του τρένου. Προγενέστερη της προηγούμενης. Το κτίσμα των λουτρών Μποτόν φτιάχτηκε εσπευσμένα προφανώς για την εξυπηρέτηση των αναγκών των συμμαχικών στρατευμάτων. Bains de Santé δίπλα στο κύμα. Μπροστά μας ακριβώς η αρχή της Αγ. Σοφίας. Είμαστε έτοιμοι να την ανηφορίσουμε.

ΥΦΑΝΕΤ – μια φωτογραφία, αγνώστου ημερομηνίας, και ορισμένα επιπλέον στοιχεία για την επιχείρηση και τον Αθ. Μακρή, μ ένα κείμενο για την ΥΦΑΝΕΤ από τον Γιώργο Κωτσίδη

“Η Υφανέτ για χρόνια ήταν σημείο αναφοράς για τους κατοίκους της ανατολικής Θεσσαλονίκης και κυρίως των κοντινών συνοικιών όπως της δικής μου της Αγίας Τριάδας . Πάρα πολλοί κυρίως γυναίκες της περιοχής, εργαζόταν στην Υφανέτ σε συνεχείς βάρδιες . Ήταν καλό εργοστάσιο εργοδοτικά άριστο κι όλοι ήταν ευχαριστημένοι . Η ΥΦΑΝΕΤ και ο Αθ. ΜακρήςΟι μηχανές ακουγόταν πολύ δυνατά από έξω όταν πέρναγες ακόμη και σε μεγάλη απόσταση , μια και τότε τα αυτοκίνητα ήταν ελάχιστα και η περιοχή ήταν μακριά από λεωφόρους . Κάποια στιγμή μάθαμε η Υφανέτ κλείνει . Δεν ήταν και λίγο μια ολόκληρη περιοχή ζούσε κι εργαζόταν εκεί . Σήμερα θλιβερά κουφάρια απέμειναν μόνο . Κάποια μέρα κοιτώντας ψηλά έψαχνα να βρω την καμινάδα της . Δεν υπάρχει ούτε κι αυτή που φαινόταν από πολύ μακριά και μας προσανατόλιζε. Ένα καλό ίσως άφησε πίσω της , το διπλανό ρέμα . Θυμάμαι το ανεβοκατεβαίναμε σαν περιπέτεια κυρίως τις απόκριες πηγαίνοντας από την γειτονιά στον λάκκο δίπλα στο λόφο της Τούμπας . Εκεί βρίσκαμε ατσάλινους σκελετούς που τους πετούσαν από το διπλανό εργοστάσιο και μ αυτούς φτιάχναμε αποκριάτικες στολές μεγάλων ηρώων με πανοπλίες ξίφη . Το ρέμα λοιπόν αυτό στο σημείο εκείνο παραμένει αλώβητο σε πείσμα των καιρών στη θέση του , καταπράσινο , ζούγκλα σωστή . Δεν ξέρω αλλά μια δημοτική αρχή με λίγη φαντασία θα μπορούσε με βάση το ρέμα να αναπλάσει την περιοχή και την Υφανέτ και να την κάνει χώρο ζωής , θάταν ίσως μια ανάσα στην πηγμένη από πολυκατοικίες πόλη μας”.

Η φωτογραφία από το βιβλίο του Π. Γεωργούλη “Η βιομηχανική κληρονομιά της Θεσσαλονίκης”, 2005

Η ανέγερση του διδακτηρίου της Μητρόπολης- (μετέπειτα Βιομηχανικής Σχολής) Αγίας Σοφίας 3, γύρω στο 1938, μ’ αφορμή το δυστύχημα της κατάρρευσης του τρίτου ορόφου του, στις 4-6-1938 Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. [Από το αρχείο του αρχιτέκτονα Νικόλαου Μητσάκη (1899-1941)] [βλ. και ακόμη μία σχετική ανάρτηση εδώ: https://archive.saloni.ca/154 Το πρωτοσέλιδο στο Φως της επομενης μέρας. 5/6/1938

Το διδακτήριο της Μητρόπολης γύρω στο 1948. Τότε χρησιμοποιήθηκε ως δικαστήριο διαφόρων περιπτώσεων αντιστασιακών, όπως π.χ. της ομάδας ΟΠΛΑ. [Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη 1912-2012, Η Αρχιτεκτονική μιας Εκατονταετίας” του Β. Κολώνα, Θεσσαλονίκη, 2012, σελ. 140] Αρχιτεκτονικά σχέδια του Ν. Μητσάκη, 1936-7 Αρχιτεκτονικά σχέδια του Ν. Μητσάκη, 1936-7 Ο αρχιτέκτονας Νίκος Μητσάκης (1899-1941) γεννήθηκε έζησε και σπούδασε στην Αθήνα. Ανήκει στην ομάδα των πρώτων σπουδαστών της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πολυτεχνείου, στην οποία γράφτηκε το 1917, αμέσως μετά τη σύσταση της και αφού είχε προηγηθεί μια αποτυχημένη προσπάθεια εισόδου στη σχολή Πολιτικών Μηχανικών. Αποφοίτησε το 1921 και στρατεύτηκε αμέσως, συμμετέχοντας στην Μικρασιατική εκστρατεία. Το 1926 διορίσθηκε στην Υπηρεσία Τεχνικών ‘Έργων του Υπουργείου Παιδείας ενώ το διάστημα Ιούνιος 1930 – Οκτώβριος 1930 και από τον Ιούνιο 1931 υπήρξε προϊστάμενος του Γραφείου Μελετών των Νέων Σχολικών Κτιρίων. Ακόμη, από το 1931 έως το 1933 διετέλεσε Επιμελητής Κτηριολογίας στην έδρα του Hébrard. Σκοτώθηκε το 1941, κατά την υποχώρηση του ελληνικού στρατού, σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα.

Αξίζει να επισημανθεί ο πιτσιρικάς που κάνει πατίνι στην Αγίας Σοφίας Από την πλευρά της Προξένου Κορομηλά

Το διδακτήριο της Μητρόπολής, γύρω στο 1960

όπως παρατήρησε η κ. Delisa Elis: Ο αρχικός σχεδιασμός ,οπως φαίνεται στα σχέδια του αρχείου ,ήταν 3 όροφοι ,σήμερα παρ´ όλο το “δυστύχημα” το κτήριο έχει 4 ορόφους .

Βγαίνοντας από την νότια πύλη της Μονής Βλατάδων, δίπλα από το Ηγουμενείο, στα 1917. Λήψη από τον Γαλλικό Φωτογραφικό Τομέα.