Saloni.ca Archive

Πλ. Λευκού Πύργου. Κάποια στιγμή τέλη της δεκαετίας του 40, αρχές των 50ς η πλατεία απέκτησε έναν κυκλικό κόμβο. Και επειδή ακόμα υπήρχε η γραμμή του τραμ της Όλγας-Τσιμισκή σκέφτηκαν και άνοιξαν ειδικό διάδρομο για το τραμ μέσα από την κυκλική νησίδα. Ιδιαίτερα πρωτοποριακή ιδέα που την εφαρμόζουν πιο πρόσφατα σε άλλες χώρες του κόσμου. Ωστόσο κάποια στιγμή πάλι, το 1954 έβγαλαν το τραμ από την γραμμή αυτή (και λίγο αργότερα από παντού) και έμεινε για λίγο η ειδική διαδρομή να χορταριάζει. Την κατήργησαν, προφανώς, και έφτιαξαν το συντριβάνι, μέχρι που το κατήργησαν και αυτό μαζί με τον κυκλικό κόμβο και τις οδούς διπλής κατεύθυνσης και μείναμε με την ανάμνηση της πρωτοπορίας

Θόδωρος Νάτσινας

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid029KQ3LZN8mPxnUo3YYD3QKsqoHcgE1ZuKuYzZgdsZk19uqc6KBqVyEHRtjZBjDWgzl

1951-1954

1951-1954

Ένα τραμ κατευθύνεται προς την ειδική διαδρομή.

Αναρωτιέμαι αν είχε και στάση στο κέντρο της νησίδας;

1954 ή λίγο μετά

Ο κυκλικός κόμβος καταργήθηκε το 1976.

google earth

Μοναστηρίου 15 το Πατέρα χάνι, Μοναστηρίου 17 το ξενοδοχείο Ομόνοια.

Το χάνι Πατέρα κτίστηκε τον 19ο αιώνα σε οικόπεδο 1000 τμ. και πήρε το όνομά του από ενοικιαστή της επιχείρησης που είχε αλβανούς ιδιοκτήτες. Το 1905 ο αρχιτέκτοντας Poselli ανακατασκευάζει την περίτεχνη όψη που βλέπουμε στις φωτογραφίες. Το 1918 η επιχείρηση αγοράζεται από τον εκ Κορυτσάς Παπαδάμου. Πλήττεται από βομβαρδισμό στον πόλεμο του 1940 και μετά από λίγα χρόνια γίνονται μεγάλες επεμβάσεις στο κτίριο για να ξαναλειτουργήσει.

Τα λιακωτά κλείνονται με πλινθοδομή. Ξεχωριστή είσοδος στη δυτική πλευρά της όψης του κτιρίου. Ένα μέρος της στοάς μετασκευάζεται σε γραφείο με σκοπό το ξενοδοχείο να αποκτήσει σύγχρονη εμφάνιση.

Οι πληροφορίες και πολλές φωτογραφίες αντλήθηκαν από την εργασία της κ. Άννας Παπαδάμου «Ένα Χάνι της Θεσσαλονίκης» το οποίο δημοσιεύθηκε στο επίσημο site της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» το 2011, και αναπαράχθηκε από την Δόμνα Κανάρη εδώ: https://monumentakatagrafithessaloniki.wordpress.com/2015/10/06/%CF%84%CE%BF-%CF%87%CE%AC%CE%BD%CE%B9-%CF%80%CE%B1%CF%84%CE%AD%CF%81%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B8%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%B7%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-19%CE%BF/?fbclid=IwAR1VCmuNqPn-bqB23kLeeVjMD1MECT6g07B94RO04u9ePxBPu_gSVq0F8qk

Σπύρος Αλευρόπουλος

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02VwuPLzEwz2vucn4paJPaLHpB1hkzXr9VDqJG7rd7Cwn2CSENoC7bRPCrJiQEjnR4l

Η ανακατασκευασμένη από τον Poselli όψη του χανιού επί της Μοναστηρίου. Αυτή και η επόμενη νομίζω ότι δημοσιεύτηκαν στο βιβλίο του Κολώνα για τα ξενοδοχεία της Θεσσαλονίκης

Σε μια επιθεώρηση υγιεινής που έγινε από τον Δήμο η αναφορά του γιατρού Γ. Μουσουρίδη αναφέρει ότι είναι βρώμικο (όπως άλλωστε σχεδόν όλα όσα εξετάστηκαν στη Μοναστηρίου).

Courrier de Salonique 5/11/1915 (από την ηλεκτρονική αποδελτίωση του Στάθη Ασλανίδη)

Φωτογραφίες από την εργασία της κ. Παπαδάμου

Μακεδονία 29-12-1930. Μια τραγωδία που έπληξε την οικογένεια του ιδιοκτήτη στον χώρο του Πατέρα, δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα.

Έπί της Μοναστηρίου το 1916 πιθανόν με τα χάνια και τα ξενοδοχεία αριστερά.

Ευθεία μπροστά μας το χάνι Πατέρα και δεξιά δίπλα του ξενοδοχείο Ομόνοια.

Από ανάρτηση του Χρήστου Καββαδά δύο λήψεις ενωμένες από απέναντι, όταν διευθετούνταν τα οικόπεδα. Αριστερά, στο οικόπεδο Θωμόπουλου αργότερα θα κτιστεί το ξενοδοχείο Capitol.

Από την αεροφωτογραφία της κ. Γερόλυμπου η θέση του Πατέρα χάνι.

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02W5z6EkTAqtuCovpSPB7VU4LFjN58BNsD7ufPGnrexWXv1o8gFxqtAZSV5cRDwHq9l

Στην ταινία από το https://imagesdefense.gouv.fr/ (που ανέβηκε πρόσφατα στις ΠΦΘ, και έχει γίνει share εκτεταμένα), εντόπισα μια έκπληξη! Στην Βενιζέλου, εδώ διασταύρωση με την προέκταση της Καλαποθάκη (τότε Βουλγαροκτόνου), η γραμμή του τραμ φαίνεται να στρίβει από την πλ. Ελευθερίας (Βενιζέλου) και να μπαίνει στην νοητή προέκταση της σημερινής Καλαποθάκη που σήμερα λέγεται Οπλοποιού. Κάποια στιγμή είχα διαβάσει (αλλού πού;) ότι η γραμμή είχε μια κυκλική διαδρομή: πλ. Ελευθερίας-Οπλοποιού-Κατούνη-Φασιανού-Κουντουριώτη αλλά την είχα αποκλείσει από πιθανότητα γιατί δεν είχα δει πουθενά μια φωτογραφία που να την υποστηρίζει. Και όμως ιδού! Ποτέ μην πεις ποτέ..

Θόδωρος Νάτσινας

Το φιλμάκι βρίσκεται εδώ: https://www.facebook.com/groups/oldthessaloniki/posts/10158559299399599/

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0GN4bpvqrKPowGTiaaVMdXiUx5mx7Lq1HR3BY3gKH2n2R9RFuTUDE3Jb1jpkhQZLSl

Το τραμ φαίνεται να στρίβει στην Βουλγαροκτόνου τότε (Καλαποθάκη σήμερα). Πολλά δεν ξέρουμε, ούτε την σύνδεση της γραμμής με την γραμμή της Εγνατίας δεν έχουμε δει, ούτε για πόσο καιρό λειτούργησε η γραμμή,

Χάρης Βάρβογλης: Η ιστορία των γραμμών του τραμ στο κάτω τμήμα της Βενιζέλου είναι πολύπλοκη. Υπάρχουν φωτογραφίες με καμία, μία ή δύο γραμμές. Εδώ μετά την πυρκαγιά βλέπουμε δύο που δεν συνεχίζονται. Ο κ. Βύρων Παπαδόπουλος γράφει ότι η ταινία είναι γυρισμένη “χειμώνα του 1918”. Το ζαχαροπλαστείο ΦΛΟΚΑ άνοιξε ξανά τον Φεβρουάριο του 1918, όπως αναφέρεται στο βιβλίο μας “Ραντεβού στου Φλόκα”. Αν η πληροφορία είναι σωστή τότε η ταινία είναι σίγουρα προγενέστερη της φωτογραφίας αυτής. Έχει ήδη κατεδαφιστεί ο επάνω όροφος του Olympos Palace, για λόγους στατικότητας. και φυσικά το ζαχαροπλαστείο δεξιά λειτουργεί.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0mMa6Je8tGRDmLm9PdkbtKTP3GLWJHPtnNEHtyU2RxyGUY5srJ9gfgJgTEva4eKwLl

Με βάση τους αριθμούς στην Μοναστηρίου που είδαμε χθες μπορούμε να εντοπίσουμε εύκολα στη φωτογραφία την θέση του Πατέρα Χάνι, του ξενοδ. Κέρκυρα και του χάνι Κρούσοβο. Ένα θέμα προκύπτει με το κτίριο δίπλα από το Κρούσοβο αν είναι παρακολούθημά του ή όχι. Παντως δεξιά το 33 αντιστοιχεί σίγουρα στο φαρμακείο Ζωγράφου, γωνία με Ταντάλου.

Η κ. Βερόνικα Ηλιάδου, κάτοικος της περιοχής είχε μάλιστα σχολιάσει και άλλες ιδιοκτησίες ως εξής στην ΑΘ: “Φαρμακείο Ζωγράφου ,οικία Γιαννάκη, κατάστημα Κράββα οικία Νικ, Γερούση, φαρμακείο Πανδούλα Χάνι ““Κρούσοβο” αδελ. Πετρίδη ,στην οδό Μοναστηρίου που παλαιότερα ονομαζόταν Εγνατία”.

Από κοντά, δεξιά το Κρούσοβο στην γωνία με Προμηθέως σήμερα, αριστερά το ξενοδοχείο Κέρκυρα, έτσι όπως εμφανίζεται στους καταλόγους της δεκαετίας του 60.

Αμέσως μετά τον σεισμό του 1978, γωνία με Προμηθέως βλέποντας προς το Βαρδάρη, το ξενοδοχείο Κέρκυρα (στην πινακίδα δεν διακρίνεται ακριβώς το όνομα, αλλά η λέξη ξενοδοχείο μάλλον διαβάζεται). Σε ανάρτηση Tasos Fysikos στις ΠΦΘ, το 2018

Ακριβώς αυτήν την περιοχή μας την είχε συστήσει και η λήψη από το αρχείο Albarel που είχαμε δει εδώ: https://archive.saloni.ca/1177

35 χρόνια αργότερα τίποτε δεν είχε αλλάξει. Κατοχική. Το χάνι Κρούσοβο απλώνεται δεξιά.

Το 1928 κάποιος είχε χάσει ένα παπούτσι. Και το αναζητεί. Και παρακαλείται να το παραδώσει στο ξενοδοχείο Κρούσοβον Μοναστηρίου 25. Και αμοιφθήσεται.

Το 1930 συνηθισμένη είδηση για τα παραβαρδάρεια ξενοδοχεία. Ποντικός απεγύμνωσε αφελείς χωρικούς, στη δράση του αρκετά ξενοδοχεία, ανάμεσά τους και το Κρούσοβο.

Το 1958 είδηση με φωτογραφία, ένα φορτηγό εξετράπη και μπήκε με φόρα στο πανδοχείον.

Οι άλλες ειδήσεις από τα τις χρονιές 1961 και 1965, λαθρέμποροι χασίς συνελήφθησαν, έχοντας καταλύσει στο Κρούσοβο, νοικιάζονται καταστήματα και αποθήκες στο πανδοχείο, καφενείο στο ισόγειό του, κάποιος που μοιραζόταν το δωμάτιο κλέβει τον συνενοικιαστή του, ζητούνται νέοι εμφανίσιμοι και εγγράμματοι.

Η Μοναστηρίου ήταν μία από τις δύο βασικές εισόδους της πόλης. Η ανάπτυξη των μέσων μεταφοράς, του τρένου αλλά και της ναυτιλίας, η συνακόλουθη αύξηση του όγκου του εμπορίου, η στρατοπέδευση εκατοντάδων χιλιάδων συμμάχων, και φυσικά το διεθνές ενδιαφέρον συντέλεσαν με διαφορετικό τρόπο το καθένα και ανάλογα με την εποχή, ώστε να δημιουργηθεί μεγάλη ξενοδοχειακή υποδομή στην πόλη.

Θα αναφερθούμε σε χάνια και ξενοδοχεία στην Μοναστηρίου, έτσι όπως αυτά αναφέρονται και σε οδηγούς από το 1920 μέχρι το 1967, χωρίς να είναι εξαντλητική φυσικά η λίστα. Αρκετά από αυτά λειτουργούσαν ήδη πολύ πιο πριν από το 1920. Επίσης, πολλά καταλύματα δεν έχουν καταγραφεί και μόνον τυχαία θα πέσουμε κάποια στιγμή επάνω τους για να πάρουν τη θέση τους στην ιστορία της πόλης. Κάποια άλλα, ενώ γνωρίζουμε την ονομασία τους, δεν είναι δυνατόν να τοποθετηθούν με ασφάλεια ακόμη. Εκτός από τους οδηγούς πολλά από αυτα επιβεβαιώθηκαν και σε αναφορές εφημερίδων, όπως θα δούμε στην παρουσίασή τους τις επόμενες μέρες.

Σπύρος Αλευρόπουλος

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0aFzi15quYZLcK3KMTVxbcCEgM1EXyRJm8D3zfL2fqYSJUMHzJ9nbv23GiBSwjDMpl

Η τοποθέτησή τους στην αεροφωτογραφία του 1916 προέκυψε από τα στοιχεία που ακολουθούν.

Για το Κων/πολις, αρχή Μοναστηρίου στη γωνία με Λαγκαδά είχαμε δει εδώ: https://archive.saloni.ca/484

Από το ύψος της Ταντάλου (όπου δεξιά το φαρμακείο Ζωγράφου) προς το κέντρο.

Οι διευθύνσεις από τα χάνια και τα ξενοδοχεία επαναλαμβάνονται στους Οδηγούς που συμβουλευτήκαμε.

Στην Μοναστηρίου λοιπόν έχουμε: Κορυτσά 11, Πατέρα 15 , Ομόνοια 17, Κέρκυρα 21, Κρούσοβο 23, από την κάτω πλευρά Ασλάν 8 και Μοναστήρ χαν 10 από την επάνω.

Με μία εξαίρεση, τον οδηγό Αργυρόπουλου 1920 που δίνει ένα νούμερο παραπάνω για τα Κορυτσά και Πατέρα.

ΕΙδκά για την τοποθέτηση του Ασλάν χάνι και του Μοναστίρ χανι, συμβουλευτήκαμε τον Μεγάλο Οδηγό Θεσσαλονίκης και Περιχώρων του 1932. Η Μοναστηρίου στην διασταύρωσή της με την Οδυσσέως έχει εκατέρωθεν το 8 και το 10, αντίστοιχα τα δύο χάνια.

Δεν νομίζω να έχουμε διορθώσει και καταχωρήσει στον χάρτη μας αυτό το πλάνο της Μεγάλου Αλεξάνδρου πάνω από την Εγνατία. Το θυμήθηκα με την πρόσφατη ανάρτηση του Βύρωνα Παπαδόπουλου στις ΠΦΘ, όπου -χωρίς σχολιασμό οδών- παρατίθεται το ρεπορτάζ της L’Illustration από την Επανάσταση των Νεότουρκων (τεύχος 1, Αύγουστος 1908, όπως σημειώνει).

Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid024R89u1nnDoXJg6ytNimftQZzEjFd35TpaqCzDsBFR63suKBdTEspSCBDdET8E4Qwl

Στη φωτογραφία, της οποίας η λεζάντα μας πληροφορεί ότι το πλήθος σηκώνει θριαμβευτικά έναν αναθεωρητή αξιωματικό, βλέπουμε τη γωνία της οδού Εγνατία με Μεγάλου Αλεξάνδρου και μερικά ακόμα κτίρια του δυτικού πεζοδρομίου της Μ. Αλεξάνδρου. Η ίδια φωτό περιλαμβάνεται στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Γιάννη Μέγα, Η επανάσταση των Νεότουρκων στην Θεσσαλονίκη, University Studio Press, σ. 128, με λεζάντα «Τα πλήθη κατέκλυσαν την οδό Σαμπρί Πασά, αναμένοντας την πομπή».

Δεξιά, η γνωστή λήψη του Φωτογραφικού Τομέα της Γαλλικής Στρατιάς με τον φούρνο στην Εγνατία με Μεγ. Αλεξάνδρου ‘μεταφέρει’ το πλήθος της εικόνας του 1908 στην οδό Μεγ. Αλεξάνδρου, από την οποία βλέπουμε πια και την συνέχεια του δυτικού πεζοδρομίου προς τα πάνω. Σημειώνουμε το πολύ χαρακτηριστικό και σπάνιο φουρούσι. [Παρόμοιο είχαμε δει πρόσφατα σε κοντινή απόσταση, στο κτίριο που στέγασε για μια περίοδο παράρτημα του Αυστριακού Ταχυδρομείου, εδώ: https://archive.saloni.ca/1906 ]

Στην την αεροφωτό του 1916 σημειώνεται το σημείο λήψης της αρχικής και μερικά από τα κτίρια. Λίγο παραπάνω, στο ανατολικό πεζοδρόμιο της Μεγ. Αλεξάνδρου, ήταν το Δημαρχείο, απ’ όπου εκφωνήθηκαν λόγοι με το πλήθος να ζητωκραυγάζει.

Θόδωρος Νάτσινας

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0vPnBmSs6SP9ZZd9zmoKK2wJwHrxj2DhzdBCKxfCi7JXZSVHMEEwoPFgKiu9zJKwZl

Το σημείο περίπου στο νούμερο 53 με 57.

Φωτογραφία Αρ. Μαυρουδή, Περιοδικό “Θερμαϊκαί Ημέραι”, #1, 12/4/1909

Από την περιοδική έκθεση Για μια φλόγα που καίει. Αρχαιότητες και Μνήμη, Θεσσαλονίκη – Μακεδονία [1821-2021], στο αρχαιολογικό μουσείο

Στις 23/12/1907 με τίτλο «Πιάστε δεξιά!», η Journal de Salonique μας πληροφορεί για τις αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου σχετικά με την ‘φαρδιά’ πλέον παραλιακή : «Το Δημοτικό Συμβούλιο μόλις πήρε μια πολύ αξιέπαινη απόφαση σχετικά με την παραλιακή και την παράλληλη οδό. Στην παραλιακή θα κατασκευαστεί πεζοδρόμιο τριών μέτρων από την πλευρά του στηθαίου. Το πεζοδρόμιο θα έχει πλάκες της Νάπολης προερχόμενες από την παράλληλη οδό της οποίας το οδόστρωμα θα φτιαχθεί εκ νέου με γρανίτες». Η επόμενη παράγραφος, δικαιολογεί και τον τίτλο του άρθρου: «Επιπλέον, στην παραλιακή τα οχήματα θα πηγαίνουν πάντα από δεξιά, δηλαδή όσοι πηγαίνουν προς τον Λευκό Πύργο θα πηγαίνουν από την πλευρά του παραπέτου και όσοι κατευθύνονται προς την Πλατεία Ολύμπου θα κυλάνε από την πλευρά της οικοδομικής γραμμής. Η διπλή γραμμή των τραμ που θα κατασκευαστεί στην μέση του δρόμου θα εξυπηρετεί και ως όριο. Θα τεθεί επίσης θέμα προστατευτικών στη μέση του δρόμου προκειμένου να τοποθετηθούν εκεί κολώνες φωτισμού. Τα φορτηγά και τα άλλα οχήματα μεταφοράς, θα πρέπει να χρησιμοποιούν την παράλληλη οδό – η κυκλοφορία τους στην παραλιακή θα απαγορεύεται».

Προφανώς με το “πλάκες Νάπολης” εννοεί αυτές που λέμε μαλτεζόπλακες. Ξέρουμε ότι η παράλληλη (Βουλγαροκτόνου) είχε τέτοιες και όντως τις βλέπουμε σε πεζοδρόμια της παραλιακής (όπως σ' αυτή τη φωτό που χρονολογείται πριν το 1911, εφόσον βλέπουμε το περιτείχισμα του Λ.Πύργου). Κολώνες στην μέση δεν μπήκαν -λογικό.

Μάλλον έγιναν αυτά που αποφασίστηκαν – στη φωτογραφία εδώ, από την πρώτη περίοδο του ηλεκτρικού τραμ, 1908-1909, το πεζοδρόμιο δίπλα στο στηθαίο υπάρχει, πιθανόν να είναι 3 μέτρα, οι (νέες;) γραμμές του τραμ είναι στο κέντρο του οδοστρώματος, και το ένα όχημα που φαίνεται πηγαίνει δεξιά! Η κεντρική νησίδα με τον φωτισμό θα έμπαινε προς συζήτηση.

Δύο φωτογραφίες με διαφορά ενός έτους – η πρώτη το 1903 που είναι και η ημερομηνία σίγουρη γιατί έχει σχέση με τις βομβιστικές επιθέσεις των βαρκάρηδων. Είναι κοντά στον Πύργο και έχουμε μαλτεζόπλακες.

Το ίδιο και εδώ

Η 2η φωτογραφία έχει χρονολογηθεί μεταξύ 1903 και 1904, με κυβόλιθους. Επίσης φαίνεται διπλή η γραμμή του ιππήλατου τραμ. Μια καινούρια υπόθεση ότι οι μαλτεζόπλακες αντικαταστάθηκαν με τον διπλασιασμό των γραμμών του τραμ. Ενδιαφέρον έχει που φαίνεται να γίνονται και εργασίες στο οδόστρωμα δίπλα στο στηθαίο προς τη μεριά της θάλασσας.

Αφού βρήκα και μια πιο δυτικά, την ανεβάζω και αυτήν. Επιβεβαιώνει ότι από το λιμάνι το μεν στηθαίο σταματάει και το πεζοδρόμιο αλλάζει σε μορφή αλλά το οδόστρωμα φαίνεται να διατηρεί τη διαμόρφωση του προηγούμενου τμήματος.

Ο ατομικός αντιδραστήρας και ο πρώτος καθηγητής της Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής στο ΑΠΘ

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02AwRkVpYzFdgaxnbYBvpDinZNFuCLQj6AENDFiZnoxkwfsshrRKygX7rK1YsFMgMql

Ο Πυρηνικός Αντιδραστήρας (κατασκευής Nuclear Chicago, Η.Π.Α.) χαμηλής ισχύος του Εργαστηρίου Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής του ΑΠΘ. Παραχωρήθηκε στο ΑΠΘ, το 1971, από την Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας. Το Εργαστηρίου Ατομικής και πυρηνικής Φυσικής του ΑΠΘ ιδρύθηκε, νομοθετικά, το 1969. Ο πρώτος καθηγητής Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής του ΑΠΘ ήταν ο Στέφανος Χαραλάμπους που ανέλαβε καθήκοντα το Σεπτέμβριο του 1970 και οργάνωσε το αντίστοιχο εργαστήριο. [Η φωτογραφία είναι από το βιβλίο “Τα πενήντα χρόνια του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1926-1976)” του Βασ. Κυριαζόπουλου, Θεσσαλονίκη, 1976, σελ. 125]

Σχόλιο Χάρη Βάρβογλη: Ο Χαραλάμπους άρχισε να διδάσκει τη χρονιά που ήμουν τεταρτοετής φοιτητής. Εγώ και μερικοί άλλοι κρατούσαμε σημειώσεις, τις οποίες στο τέλος της άνοιξης (ετήσια μαθήματα!) κυκλοφόρησε ο Χαραλάμπους πολυγραφημένες. Ήμουν και στην ομάδα που εγκατέστησε αυτόν τον υποκρίσιμο αντιδραστήρα. Υποκρίσιμος σημαίνει ότι χρειάζεται πηγή νετρονίων για να λειτουργήσει. Σύμφωνα με τις οδηγίες η πηγή (μεγέθους δίευρου) ήταν δεμένη με νήμα που περνούσε από τροχαλία, για να εμβαπτιστεί στον αντιδραστήρα. Εμείς ήμασταν καλυμμένοι πίσω από θωράκιση, για να αποφύγουμε την ακτινοβολία των νετρονίων. Κάποια στιγμή λύθηκε ο κόμπος και έπεσε η πηγή στο πάτωμα. Τότε ο Χαραλάμπους φωνάζοντας “μην κουνηθεί κανείς”, βγήκε από την θωράκιση και έδεσε με τα χέρια του ξανά τον κόμπο. Ευτυχώς δεν είχε πάθει τίποτα.

Το Εργαστήριο Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής του ΑΠΘ, το 1975, από τη συλλογή φωτογραφιών του Βασ. Κυριαζόπουλου. Η Ατομική και Πυρηνική Φυσική προωθήθηκε θεωρητικά στην Ελλάδα, τη δεκαετία του 1930, με τα βιβλία : α) “Εισαγωγή εις την Φυσικήν του Ατόμου” (1933) του Κωνστ. Δ. Παλαιολόγου και β) “Επιτομή της Νεωτέρας Φυσικής”(1936) του Νικ. Π. Θεοδώρου. Τη δεκαετία του 1940 μια νέα ώθηση δόθηκε με τα βιβλία: α) “ Μαθήματα Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής ”(1946) του διακεκριμένου επιστήμονα στη Νεότερη Φυσική, Αχιλλέα Παπαπέτρου, β) “ Πυρηνική Φυσική – Πυρηνικαί Αντιδράσεις, Κοσμική Ακτινοβολία ”(1947) του Θεόδωρου Κουγιουμτζέλη και γ)”Ατομική και Πυρηνική Φυσική”(1949) του Καίσαρα Αλεξόπουλου. Τα βιβλία αυτά σηματοδοτούν τη συστηματική διδασκαλία της Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής στο Φυσικό Τμήμα του Πανεπιστημίου της Αθήνας και στο ΕΜΠ, από τη δεκαετία του 1940. Από το 1951 και μετά, η ανάπτυξη του CERN προκάλεσε στους φυσικούς επιστήμονες των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, αλλά και στην πολιτεία, το ενδιαφέρον για την Ατομική και Πυρηνική Φυσική, πέραν της διδακτικής της διάστασης. To 1952 η Ελλάδα συνυπέγραψε τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινοπραξίας Πυρηνικών Ερευνών (CERN) και το 1954-1955 ιδρύθηκε η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας η οποία δημιούργησε, την περίοδο 1955-1960, το Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών “Δημόκριτος”, όπου εγκαταστάθηκε, το 1961, ο πρώτος ερευνητικός πυρηνικός αντιδραστήρας και συστάθηκε η πρώτη ερευνητική ομάδα. Στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου της Αθήνας υπήρχε ένα μάθημα Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής από το 1948-9 στο πλαίσιο των μαθημάτων Γενικής Φυσικής, που δίδασκε ο Καίσαρ Αλεξόπουλος. Εξειδικευμένο μάθημα από ειδικό επιστήμονα πρωτοδιδάχτηκε το 1966 από τον ελληνοαμερικάνο Τομ Υψηλάντη, που προέρχονταν από το εργαστήριο Πυρηνικής Φυσικής του Berkeley και είχε έρθει στην Ελλάδα με πρόσκληση του τότε διευθυντή της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας για να βοηθήσει το ερευνητικό πρόγραμμα του Κέντρου Πυρηνικών Ερευνών “Δημόκριτος”. Στα τέλη του 1966 εκλέχθηκε ο πρώτος καθηγητής Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής στη Φυσικομαθηματική Σχολή της Αθήνας, ο Αλκιβιάδης Αποστολάκης και δίδαξε συστηματικά το συγκεκριμένο μάθημα από το 1967.

Η Φυσικομαθηματική Σχολή του ΑΠΘ, το 1974. Στο υπόγειό της είχε τοποθετηθεί ο Πυρηνικός Αντιδραστήρας. [Η φωτογραφία είναι από το βιβλίο “Τα πενήντα χρόνια του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1926-1976)” του Βασ. Κυριαζόπουλου, Θεσσαλονίκη, 1976, σελ. 124] Στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης πρωτοδιδάχτηκε η Ατομική Φυσική με το προαιρετικό μάθημα “Εισαγωγή εις την Φυσικήν του Ατόμου” από τον καθηγητή Νικόλαο Εμπειρίκο στο Τμήμα Φυσικής, την ακαδημαϊκή χρονιά 1938-39. Το επόμενο ακαδημαϊκό έτος 1939-40 ο ίδιος καθηγητής δίδαξε το Προαιρετικό μάθημα “Θέματα κατ’ επιλογήν εκ της νεωτέρας Φυσικής”, που μπορεί να ήταν σχετικά με την Κβαντική Μηχανική ή τη Σχετικότητα ή την Ατομική Φυσική ή μια περιληπτική σύνθεση αυτών. Και τις ακαδημαϊκές χρονιές 1940-41, 1941-42 η εντεταλμένη τότε υφηγήτρια, Μαρία Μαρκέτου δίδαξε ως κανονικό μάθημα : “Γραμμικά φάσματα και κατασκευή του ατόμου”, στους τεταρτοετείς φοιτητές του Φυσικού Τμήματος, ενώ ο Εμπειρίκος διατήρησε το προαιρετικό μάθημα “Θέματα κατ’ επιλογήν εκ της νεωτέρας Φυσικής”. Έτσι, πιθανότατα, συνεχίστηκαν τα μαθήματα αυτά και τα επόμενα χρόνια. Το ακαδημαϊκό έτος 1946-47 και μέχρι το 1954, ο Νικόλαος Εμπειρίκος δίδαξε ως κανονικό μάθημα την “Ατομική Φυσική” στο Τμήμα Φυσικής ενώ η καθ. Μαρία Μαρκέτου-Πυλαρινού δίδαξε το μάθημα: “Κεφάλαια εκ της Νεωτέρας Φυσικής”, από την ακαδημαϊκή χρόνια 1949-50 μέχρι την ακαδημαϊκή χρονιά 1957-58. Τις επόμενες ακαδ. χρονιές 1958-59, 1959-60 η Μαρκέτου-Πυλαρινού δίδαξε το μάθημα “Ατομική και Πυρηνική Φυσική” στους τεταρτοετείς φοιτητές του Φυσικού Τμήματος. Τη δεκαετία του 1960 το αυτοτελές μάθημα της “Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής” έπαυσε να διδάσκεται και καθιερώθηκε το μάθημα της “Νεωτέρας Φυσικής” που διδάχτηκε από τη Μαρκέτου-Πυλαρινού, την περίοδο 1960-1966, στη συνέχεια από την υφηγήτρια, τότε, Ελένη Παπαδημητράκη-Χλίχλια και το ακαδ. έτος 1969-70 από τον καθ. Παναγιώτη Ρεντζεπέρη. Το περιεχόμενο αυτού του μαθήματος, σύμφωνα με πολυγραφημένο βοήθημα (275 σελίδες) που διανέμονταν στους φοιτητές του Φυσικού Τμήματος, το 1964, περιλάμβανε: Ι. Πυρηνική Φυσική ως Επιστήμη (Άτομο και ατομικός Πυρήν), ΙΙ. Ιδιότητες του Πυρήνος, ΙΙΙ. Η Ραδιενέργεια, IV. Πυρηνικαί Αντιδράσεις. Φαίνεται ότι το μάθημα της Πυρηνικής Φυσικής διδάχτηκε αναπτυγμένο και με εργαστηριακή εμπειρία για πρώτη φορά στο ΑΠΘ, την ακαδ. χρονιά 1971-72, από τον καθ. Στέφανο Χαραλάμπους, που ανέλαβε την έδρα της Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής, τον Σεπτέμβριο του 1970.

Ο καθηγητής Στέφανος Χαραλάμπους, τη δεκαετία του 1980 Γεννήθηκε στο Πειραιά το 1927 και μεγάλωσε στην περιοχή Λιόπεσι της Αττικής. Σπούδασε Φυσική στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και πήρε πτυχίο το 1955. To 1956-1958 συμμετείχε στο εργαστήριο Φυσικής του Παν. της Αθήνας, ως έμμισθος βοηθός. Στη συνέχεια έκανε διδακτορική διατριβή στη Φυσική, στο πλαίσιο του εργαστηρίου Φυσικής του Παν. της Αθήνας, με επιβλέποντα τον καθ. Καίσαρ Αλεξόπουλο και με θέμα “Ανίχνευσις μαλακών ακτίνων β εις στερεά παρασκευάσματα. Μετρήσεις τριτίου”, την οποία ολοκλήρωσε το 1963. Από το 1960 μέχρι το 1970 συμμετείχε στα πειράματα και τις μετρήσεις του CERN. Η εκλογή του ως καθηγητής στην έδρα της Ατομικής και Πυρηνικής Φυσική του ΑΠΘ ήταν περιπετειώδης. Εκλέχθηκε 2 φορές. Την πρώτη φορά στις 10-4-1967 (λίγο πριν τη δικτατορία), που το δικτατορικό καθεστώς δεν την επικύρωσε, γιατί αμέσως μετά την επιβολή του απαίτησε, με διάταγμα, τα πιστοποιητικά νομιμοφροσύνης στις εκλογές καθηγητών κι έτσι δεν προχώρησε στις επικυρώσεις αυτών που εκλέχθηκαν λίγο πριν την 21η Απριλίου 1967. Η δεύτερη εκλογή έγινε στις 16-6-1969. Και στις δύο εκλογικές διαδικασίες έγινε ανατροπή των αντίστοιχων εισηγητικών εκθέσεων, που ήταν αρνητικές.

Στέφανος Χαραλάμπους, 30 χρονών περίπου, στο εργαστήριο Φυσικής του Παν. Αθηνών, όπου εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή με επιχορήγηση του Βασιλικού Ιδρύματος Ερευνών τη διετία 1958-60 και με υποτροφία του CERN την περίοδο 1960-62.

Ο Στέφανος Χαραλάμπους σ’ ένα εργαστήριο του CERN, τη δεκαετία του 1960, όπου ασχολήθηκε με μετρήσεις ραδιενέργειας, όπως και με μελέτες μεθόδων και οργάνων μέτρησης της ραδιενέργειας. Στο διάστημα αυτό δημοσίευσε πάνω από 20 επιστημονικές εργασίες

Ο Στέφανος Χαραλάμπους με συνεργάτες και φοιτητές του ΑΠΘ στο γραφείο του, τη δεκαετία του 1980

Σχόλιο Χάρη Βάρβογλη: Πρωτη σειρά, καθιστοί (από αριστερά): Κώστας Παπαστεφάνου, Στέφανος Χαραλάμπους, Μαυρογένης (κλητήρας), Χρήστος Ελευθεριάδης. Όρθια δεξιά η Μαίρη Ζαμάνη-Ζαμάκη-Βαλασιάδου.

Ο Στέφανος Χαραλάμπους σε εκδήλωση για τα γενέθλιά του με παλιούς συναδέλφους, συνεργάτες και φοιτητές, σε γραφείο του τομέα της Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής του ΑΠΘ, το 2017

Από δεξια: Γεώργιος Γούναρης και Γεώργιος Κίτης. Από αριστερά Τάσος Λιόλιος, Χαρίκλεια Πετρίδου, Χαρδάλας.

Η διατριβή του Στ. Χαραλάμπους

Από τα πρώτα βιβλία του Στ. Χαραλάμπους

Από τα πρώτα βιβλία του Στ. Χαραλάμπους

Εργαλείον “η μέση” ή την εποχή που ο άνθρωπος ήταν πιο φθηνός από το ζώο.

Φωτογραφία που αναρτήθηκε πρόσφατα από τον Γιάννη Σιδηρόπουλο στις ΠΦΘ καταγράφει το δύσκολο μεροκάματο ενός χαμάλη σε κάποιο κεντρικό δρόμο της πόλης. Σύμφωνα με τον ίδιο αταύτιστη με υπόθεση εργασίας τη Βουλγαροκτόνου. Οι μαλτεζόπλακες στο οδόστρωμα περιορίζουν την αναζήτηση σε συγκεκριμένες οδούς, η κατεύθυνση της σκιάς και το αυτοκίνητο παραπέμπουν σε παράλληλο δρόμο της παραλιακής στο κέντρο. Πού όμως; Η έρευνα απέδωσε γρήγορα και εντοπίστηκε όντως στη Βασιλείου Βουλγαροκτόνου γωνία με την παλιά Ολύμπου με κατεύθυνση την Πλατεία Ελευθερίας.

Στάθης Ασλανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02vk6G4ghuqpi86iqJraQmyQyACSc3xWtJTMN17t8xkSREhxneUXtwA7FBM4cCPeSSl

Από το άλμπουμ μιας Καναδής νοσοκόμας που υπηρέτησε στο Ζέϊτενλικ το 1916, σύμφωνα με την πηγή.

Λεπτομέρεις της συσχέτισης με μία φωτογραφία στην πρόσφατη ανάρτηση του Θεόδωρου Νάτσινα από το ξενοδοχείο “Ρόμα” και με μία γνωστή κάρτα στην Πλατεία Ελευθερίας.

Συσχέτιση των στεγών με το απόσπασμα αεροφωτογραφίας από το “ Χρονικό της μεγάλης πυρκαγιάς” της Αλέκας Γερόλυμπου.