Saloni.ca Archive

Οι γραμμές κατασκευάστηκαν μονές και σε ορισμένα μόνο σημεία διπλές για διευκόλυνση των αντίθετα κινούμενων συρμών. Κάποια στιγμή διπλασιάστηκαν οι γραμμές αλλά δεν είναι σίγουρο αν αυτό έγινε σε όλο το δίκτυο ή μόνο σε κάποιους δρόμους ή αν έγινε σε όλο το δίκτυο μεν αλλά τμηματικά. Για την περίπτωση της Νίκης ειδικά ο διπλασιασμός των γραμμών ίσως έγινε σε συνδυασμό με τη διαπλάτυνση όλης της προκυμαίας από 12 σε 20 μέτρα το 1906.

Η φωτογραφία του Λ. Πύργου με το κηδειόχαρτο δημιουργεί προβληματισμούς: ο κυριότερος είναι αν οι δύο γραμμές που φαίνονται εδώ υπήρχαν και στις φωτογραφίες πριν το 1903; Αν, δηλαδή, λίγα μέτρα πιο κοντά στον Πύργο υπήρχε ένα τμήμα διπλής γραμμής και αυτό είναι που βλέπουμε στην φωτογραφία.

Από τον Θόδωρο Νάτσινα

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=997915274031439&id=204212503401724

Διπλή γραμμή σίγουρα μετά το 1903

Φωτογραφία από τα γεγονότα του 1903 (30 Απριλίου) με τις βομβιστικές επιθέσεις των Βαρκάρηδων. Σίγουρα δεν είναι από το 1902 που γράφει η λεζάντα, μάλλον το 1906 που φαίνονται και τα έργα της διαπλάτυνσης της παραλίας.

Στη φωτογραφία φαίνεται και η γραμμή ντεκοβίλ για τη μεταφορά υλικών στο λιμάνι όταν κατασκευαζόταν. Το λιμάνι άρχισε να κατασκευάζεται το 1897 περίπου. Άρχισε να λειτουργεί το 1903 αλλά εγκαινιάστηκε το 1904. Το ερώτημα είναι αν αυτό το τμήμα με διπλή γραμμή που φαίνεται σε αυτή την φωτογραφία ήταν ένα από αυτά που είχαν κατασκευασθεί για την διευκόλυνση των αντίθετων κινούμενων σειρμών ή αν κατασκευάστηκε όταν διπλασιάστηκε όλη η γραμμή στη Νίκης. Μονή γραμμή σε φωτογραφία που έχει χρονολογηθεί ως 1895

Οι νέοι της γειτονιάς σε ξέγνοιαστες στιγμές, στο αρχοντικό του Σιάγα. Φωτογραφίες από το οικογενειακό αρχείο του Χάρη Βάρβογλη στη βίλα, την δεκαετία του 1930.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=1001186343704332&id=204212503401724

Στο μπαλκονάκι που βλέπει προς την Βασ. Όλγας. Από αριστερά: άγνωστος (ίσως ο Δημητρός Μπιλιμάτσης)., Δήμητρα Σιάγα, άγνωστος, Καίτη Σωτηριάδου, άγνωστος, Σωτήρης Σιάγας, Κατερινούλα Νικολάου, Ζορζ Νεχαμά.

Η Δήμητρα Σιάγα και η Νούλα Νικολάου, γειτονοπούλες, ήταν αχώριστες φίλες. Γύρω στα 1935

Ο Σωτήρης Σιάγας ποζάρει δίπλα στην εντυπωσιακή Packard του, στην κύρια είσοδο του σπιτιού από την Πέτρου Συνδίκα. Γϋρω στα 1930.

H Τζελιλέ χανύμ (Θεσσαλονίκη 1880 -Άγκυρα 1956) βρίσκεται ως ‘λήμμα’ στο Μουσείο Γυναικών της Κωνσταντινούπολης, τουλάχιστον 2 βιβλία έχουν τίτλο το όνομά της και πρόσφατα στην Κωνσταντινούπολη παίχτηκε και ομότιτλο θεατρικό έργο.

Θα μπορούσε να έχει μείνει γνωστή μόνον ως μητέρα του Ναζίμ Χικμέτ, αλλά η ιστορία της σαφώς ξεπερνάει αυτή της την ιδιότητα. «Πρώτη Τουρκάλα ζωγράφος που εστίασε στο γυναικείο γυμνό», γράφει το Μουσείο Γυναικών -και κάποια σχετικά έργα της θα δούμε και εδώ. Ως ζωγράφο την αναφέρουν και τα βιογραφικά της. Ωστόσο, στην Journal de Salonique βλέπουμε και ορισμένα γραπτά της που, μαζί με τις ματιές της JdS στην υπόλοιπη ζωή της, αποκαλύπτουν πολλά για την προσωπικότητά της Τζελιλέ.

Από την Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=994887354334231&id=204212503401724

Η αναφορά στους αρραβώνες της 20χρονης Τζελιλέ, τον Αύγουστο του 1900, είναι η μεγαλύτερη που έχει κάνει ποτέ η JdS για τέτοιο θέμα! Εντάξει, έχει σημαντικό πατέρα, είναι και αξιωματούχος ο αρραβωνιαστικός. Δεν φτάνει αυτό. Είναι ήδη σημαντική και η ίδια για την εφημερίδα ως παλιά «συνεργάτιδα». «Με μεγάλη χαρά μαθαίνουμε τους αρραβώνες του εντιμότατου Χικμέτ μπέη, διευθυντή πολιτικών υποθέσεων του βιλαετίου μας, με την πολύ συμπαθή κόρη του εξοχότατου Ενβέρ Πασά, ταξίαρχου, υπασπιστή του μεγαλειοτάτου Σουλτάνου», ξεκινάει. Μετά τους πιάνει έναν-έναν: «Ο Χικμέτ μπέης είναι επαρκώς γνωστός ώστε να μην χρειάζεται να τον παρουσιάσουμε στους αναγνώστες μας. Παρά την σύντομη παρουσία του στη Θεσσαλονίκης, με την δουλειά του, το τακτ του και τους εξαιρετικούς του τρόπους έχει αποκτήσει την εκτίμηση όλων των σημαντικών ανθρώπων της πόλης μας αλλά και την εμπιστοσύνη του εξοχότατου βαλή και των Αρχών. Ο Χικμέτ μπέης κατανοεί πλήρως τα πολιτικά θέματα και χάρη σ’ αυτό σίγουρα θα έχει λαμπρό μέλλον. Του το ευχόμαστε θερμά, καθώς θεωρούμε ότι ανήκει σ’ αυτούς που θέλουν να εκπληρώνουν με αξιοπιστία το έργο που τους εμπιστεύεται η σουλτανική διοίκηση. O Xικμέτ μπέης έχει σε ποιον να μοιάσει: ο πατέρας του, ο Ναζίμ πασάς, βαλής της Καισαρείας, είναι από τους πλέον αφοσιωμένους λειτουργούς της Αυτοκρατορίας και άξιος άνθρωπος των γραμμάτων». Θα τους δούμε και τους δύο άλλη στιγμή, για την ώρα συνεχίζουμε με το δημοσίευμα: «Όσο για τον Εμβέρ Πασά, οι έξοχες αναμνήσεις που μας άφησε είναι ακόμα πολύ ζωντανές και δεν χρειάζεται να θυμίσουμε την γενναιότητά του στο πεδίο της μάχης και τις μεγάλες στρατιωτικές ικανότητές του που τον αξίωσαν να λάβει μεγάλες τιμητικές διακρίσεις και την εμπιστοσύνη του Σουλτάνου. Η κόρη του, η Τζελιλέ χανούμ, η γοητευτική αρραβωνιαστικιά του Χικμέτ μπέη, είναι πολύ μορφωμένη και μας έκανε την τιμή να συνεργαστεί με την εφημερίδα μας. Τα ποιήματά της –έξοχα τόσο ως προς την γλώσσα, όσο και ως προς τα συναισθήματα που εκφράζουν- αναδημοσιεύτηκαν από μεγάλο κομμάτι του ευρωπαϊκού Τύπου. Εκφράζουμε στο ζευγάρι και στους γονείς τους τον σεβασμό μας, τα συγχαρητήριά μας και τις ευχές μας για κάθε ευτυχία»

Παρόλο που δεν έχουμε τα στοιχεία που αφορούν άμεσα την σχέση του με τη Θεσσαλονίκη (δηλαδή το με ποια ιδιότητα ήταν εδώ και «είχε αφήσει τις καλύτερες εντυπώσεις», ούτε σε ποιες μάχες αναφέρεται η JdS στην ανακοίνωση των αρραβώνων), ας κάνουμε μια στάση για να δούμε λίγα παραπάνω πράγματα για τον πατέρα της Τζελιλέ, τον Χασάν Ενβέρ Τζελαλεντίν Πασά (1857-1929). Πολωνικής καταγωγής από πατέρα, Σερβο-κιρκάσιος από μάνα, παντρεύτηκε την Λεϊλά, με γαλλογερμανική καταγωγή και έκαναν 5 παιδιά. Στις αρχές του 1898, ο Ενβέρ Πασάς πηγαινοερχόταν εδώ, όντας Διοικητής του Βόλου. Τον Μάιο του ίδιου χρόνου κλήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και στάλθηκε ως απεσταλμένος του Σουλτάνου στις ΗΠΑ κατά τον ισπανο-αμερικανικό πόλεμο. Έτσι βρέθηκε στην Κούβα, εν έτει 1898! Δεν το λες και λίγο… Επιστρέφει τον Οκτώβριο του 1898, με λεπτομερή αναφορά για τον Σουλτάνο και φτάνει στην Θεσσαλονίκη στις 2/11/1898 -μάλλον γιατί η οικογένειά του μένει ακόμα εδώ.

Σ’ αυτό το ταξίδι του βασίζεται το ιστορικό μυθιστόρημα «1898-Τουρκικό πάθος στην Αβάνα» (2009) του τότε Κουβανού πρέσβη στην Τουρκία. Στο διαδίκτυο, δεν βρέθηκαν φωτογραφίες του Ενβέρ Πασά κι έτσι δεν ξέρω αν στο εξώφυλλο του βιβλίου εικονίζεται ο ίδιος. Το 1901, η χάρη του φτάνει στην Κίνα, απεσταλμένος πάλι του Σουλτάνου.

Πίσω στην Τζελιλέ, που μεγαλώνει με πρώτη γλώσσα τα γαλλικά και μάλλον κατ’ οίκον εκπαίδευση. Άγνωστο πώς, ίσως μέσω δασκάλων της- η δεσποινίς Α.(Αϊσέ) Τζελιλέ, στέλνει ποιήματά της στην Journal de Salonique, όπου και δημοσιεύονται, στα πολύ πρώτα φύλλα της (το 5ο και το 7ο), το 1895. Η Τζελιλέ τότε είναι 15 χρονών!

Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικά σε ύφος ποιήματα. Το πρώτο έχει έντονο το λυρικό στοιχείο – μήπως μελετούσε Βερλαίν εκείνη την εποχή; Το μεταφράζει για τη ΘΧΠ η Δήμητρα Σίμου.

Το δεύτερο, μια βδομάδα αργότερα, μας δείχνει ότι η νεαρή Τζελιλέ είχε διαβάσει καλά τον Λαφονταίν. Ιδιαίτερη σημασία εδώ, όμως, έχει το ‘δίδαγμα’, που δείχνει πολλά για την προσωπικότητά της. Με σημερινούς όρους, η πιτσιρίκα τούς τη λέει ξεκάθαρα: «Δουλειά σας και δουλειά μου! Δική μου η ζωή, δικά μου τα λάθη». Κανονική επαναστατημένη έφηβος, δηλαδή. Δεν είναι πολύ συχνό, όμως, να το ‘διαφημίζει’ μια μουσουλμάνα του 19ου αιώνα.

Στο επόμενο διάστημα δεν βρέθηκαν άλλα γραπτά της, ή έστω όχι με το κανονικό της όνομα. Μπορεί να υιοθέτησε κάποιο ψευδώνυμο, όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή. Τρεις μήνες μετά από την ανακοίνωση των αρραβώνων της που είδαμε πριν, έρχεται η σειρά του γάμου της. Πρώτα, στις 4/10/1900, μια απλή ανακοίνωση «Σήμερα γίνεται ο θρησκευτικός γάμος…» Και μετά ένα πάλι πολύ μεγάλο ρεπορτάζ: «Έχω δει πολλές γιορτές, ιδίως τους μήνες που πέρασα μακριά -πολύ μακριά- από την Θεσσαλονίκη. Αλλά πουθενά, ούτε καν στο Παρίσι, δεν παραβρέθηκα σε γάμο τόσο λαμπρό όσο αυτόν του αγαπητού Χικμέτ μπέη με την δίδα Τζελιλέ Χανούμ. Και να μου τ’ ορκίζονταν, δεν θα πίστευα ποτέ ότι στον μουσουλμανικό κόσμο θα μπορούσε να συμβεί κάτι τόσο κομψό, τόσο χαρούμενο και τόσο πλούσιο. Είναι απίστευτο, παραμυθένιο -σαν να ήμασταν στη σπηλιά του Αλή Μπαμπά» Συνεχίζει περιγράφοντας, πάντα στον υπερθετικό, τα φορέματα και την ομορφιά των καλεσμένων. Εδώ ξεπερνάει στα γρήγορα την ίδια τη νύφη («ξακουστή ήδη για την ομορφιά της») και κάνει ιδιαίτερη μνεία στην αδελφή της, τις ξαδέλφες, τις θείες, την μαμά που έμοιαζε με βασίλισσα… Πόση χάρη, φλυαρία, μαργαριταρένια γέλια, θρόισμα μεταξιού... Η «Lady Skrett» που υπογράφει το δημοσίευμα νιώθει σαν να βρίσκεται ανάμεσα σε νεράιδες και θα θυμάται για πολύ καιρό αυτό το απόγευμα, «να το ανακαλεί τις στιγμές της μελαγχολίας -τόσο συχνές στη Θεσσαλονίκη». Το μέγεθος του ρεπορτάζ αυτού αφήνει λίγο χώρο για τον άλλο γάμο που έπρεπε να καλύψει, ομολογεί η ‘Διακριτική’ Lady Skrett και έτσι κοτζάμ κόρη Ντε Σαρνώ μένει πίσω από την Τζελιλέ.

Στις 29/10/1900, στην στήλη με τα τοπικά νέα, η JdS έχει δύο αναφορές στην Τζελιλέ -ή μάλλον στην κυρία Χικμέτ. Η εφημερίδα από τις 8 Νοεμβρίου θα βγαίνει σε μεγαλύτερο σχήμα. Στα πλαίσια αυτά «έχουμε την χαρά να ανακοινώσουμε ότι η κυρία Χικμέτ, συνεργάτιδά μας από την πρώτη στιγμή, είχε την καλοσύνη να μας υποσχθεί ότι θα μας στέλνει κάπου-κάπου, ως δώρο για τους αναγνώστες μας, στιχάκια της ή πρόζες». Κι αμέσως μετά, αναφέρεται (πρώτη φορά) και για την ζωγραφική της. «Θυμόμαστε την κοσμική στήλη που είχε αφιερώσει η συνεργάτις μας Lady Skrett στο γάμο του ζεύγους Χικμέτ μπέη. Η Lady Skrett επισκέφτηκε την νεόνυμφη και την βρήκε να βάζει τις τελευταίες πινελιές σε έναν υπέροχο πίνακα, με φίνο σχέδιο και υπέροχα χρώματα». Θα μας το περιγράψουν όταν τελειώσει, λέει η εφημερίδα, αλλά δεν βρέθηκε κάτι σχετικό. Για την ώρα, πριν ξαναπιάσουμε τα κείμενα (της Τζελιλέ ή για την Τζελιλέ) ας δούμε μία αυτοπροσωπογραφία της σε κάρβουνο. [Πηγή: Αρχείο Murat Germen, Μουσείο Γυναικών Κωνσταντινούπολης]

Και μερικά ακόμα πορτραίτα, τα οποία βέβαια έκανε χρόνια αφότου είχε φύγει πια από τη Θεσσαλονίκη. Δύο του γιου της, Ναζίμ, ενός αγρότη και ενός αγοριού με φέσι.

Η Τζελιλέ είχε υποσχεθεί να στείλει γραπτά της και το κάνει. Στις 31/1/1901, η JdS ανακοινώνει στο πρωτοσέλιδό της με μεγαλύτερα γράμματα: «Παιδικές αναμνήσεις. Αμέσως μετά την ‘Βαλίτσα’ που πλησιάζει προς το τέλος της, θα δημοσιεύουμε μια μικρή λογοτεχνική μελέτη, τις Παιδικές αναμνήσεις, που γράφτηκε ειδικά για την Journal de Salonique από την πένα μιας διάσημης γυναίκας της πόλης μας».

Πράγματι, τον Φεβρουάριο του 1901, η εφημερίδα δημοσιεύει σε δύο συνέχειες τις «Παιδικές Αναμνήσεις» της κυρίας Χικμέτ πια. «Σε κάθε ηλικία, η γυναικεία καρδιά έχει ανάγκη να αγαπάει -άλλη έναν σκύλο, άλλη μια γάτα. Aκόμα, υπάρχουν μεγάλες γυναίκες που, ελλείψει κάτι καλύτερου, αφιερώνουν τη ζωή τους σ’ έναν παπαγάλο ή μια μαϊμού. Εγώ λάτρευα μια κούκλα. Μη φανταστείτε ότι ήταν μια συνηθισμένη κούκλα: ήταν ένας κύριος -μη γελάτε, με ένα ωραίο ξανθό στριφτό μουστάκι. Και σπουδαίος! Aπευθείας απόγονος των Βουρβόνων, ο Κάρολος…ο Εικοστός». Στον αιώνα μας, της προόδου -μας λέει η κα Χικμέτ- τον είχαν εξορίσει από την Γαλλία και ήρθε να της ζητήσει φιλοξενία, δυστυχής πλην κομψότατος. Ποια ν’ αντισταθεί σε τέτοιο ωραίο μουστάκι; Έκανε σαν τρελή για τον πρίγκιπά της, δεν μπορούσε να κοιμηθεί αν δεν τον έβαζε στο ζεστό του κρεβατάκι, αφιέρωνε σ’ αυτόν όλες τις ώρες της… «Αλλά, η καρδιά των ανθρώπων, ανδρών και γυναικών, αλλάζει. Μια μέρα που ψαχούλευα τα βιβλία του μπαμπά μου, έπεσε στα χέρια μου ένας χοντρός τόμος με την ιστορία του Ναπολέοντα Α. Kι αφού τον διάβασα με πάθος, συνέβη το αναπόφευκτο: ο ‘μικρός δεκανέας’ παραμέρισε τον Κάρολο. Βλέπω ήδη κάποιους κυρίους να με κατηγορούν κακόβουλα για ασυνέπεια. Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω. Ο Ναπολέων έγινε το όνειρο της ζωής μου […]», γράφει η Τζελιλέ και, στην ουσία, βάζει μια σύνοψη της ιστορίας του: τις εκστρατείες του, την εξορία, το Βατερλώ κλπ. Εκείνη την εποχή όμως η παλιά δασκάλα τους -που είχε πολύ καλή σχέση με την μικρή, και δεν την αποθάρρυνε όταν μιλούσε για ‘Εκείνον’ [με κεφαλαίο στο κείμενο] κλπ- έπρεπε να φύγει. Ποιος ξέρει πώς θα είναι η καινούργια; Οι φόβοι της Τζελιλέ επαληθεύονται. Η καινούργια δασκάλα είναι αντιπαθής, δεν καταλαβαίνει τη λατρεία της Τζελιλέ για τον Ναπολέοντα, της απαγορεύει να διαβάζει τα αγαπημένα της βιβλία. «Αν θέλετε οπωσδήποτε να κάνει κάτι μια γυναίκα, να της το απαγορεύσετε. Παράδειγμα η κυρία Εύα», καταλήγει το πρώτο μέρος του κειμένου της κυρίας Χικμέτ.

Στο επίσης μεγάλο δεύτερο μέρος, μια βδομάδα μετά, επιβεβαιώνει ότι όσο της απαγόρευαν να διαβάζει για τον Ναπολέοντα, τόσο περισσότερο το έκανε. Και περιγράφει πώς ένα βράδυ πήρε το βιβλίο της και πήγε στην παραλία (έμεναν κοντά στη θάλασσα). Κρύωνε, αποκοιμήθηκε και είδε όνειρα με μάχες και τον Ναπολέοντα. «Τι κρίμα! Ήταν μόνο ένα όνειρο…» γράφει όταν μας λέει ότι την ξύπνησε η αδερφή της για να μην πουντιάσει. «Από τότε πέρασαν χρόνια […] Ω, πόσο μου λείπει μερικές φορές ο καιρός που ήμουν μικρό κορίτσι, ερωτευμένο με έναν Κάρολο Κ’, και ονειρευόμουν μόνον μάχες!» καταλήγει, αμφισβητώντας έτσι ήδη από το 1901 τα στερεότυπα και τα έμφυλα παιχνίδια. Λίγες μέρες μετά η εφημερίδα ευχαριστεί θερμά όσους αναγνώστες της έδωσαν συγχαρητήρια για το ωραίο δημοσίευμα «Παιδικές αναμνήσεις». Θα τα μεταφέρουν στην ίδια την συγγραφέα «που τους έχει υποσχεθεί να τους τιμά κάπου-κάπου στέλνοντας κι άλλα γραπτά της», επαναλαμβάνουν.

Αυτό το απόσπασμα είναι με ερωτηματικό. Η Lady Skrett με τίτλο «Θολές πινελιές» γράφει για τα ταλέντα και τα χαρακτηριστικά που έχουν η κυρία Α, η κυρία Β, η κυρία Γ… Αν της το επέτρεπε ο χώρος, θα έφτανε μέχρι το Ω, λέει, και θα ξανάρχιζε το αλφάβητο άλλες δυο φορές. Ωστόσο, θα σταματήσει στο όγδοο γράμμα. Το Η/Χ. Χωρίς να μπορεί να αποδειχθεί, υποψιάζομαι ότι όλες οι προηγούμενες κυρίες μπήκαν απλώς για να μπορέσει να φτάσει στην «Χ» -που μάλλον είναι η Χικμέτ. Γράφει ότι όταν πρωτοπήγε, αναφώνησε «Μα εδώ είναι ναός!» Και συνεχίζει: «Περπατούσαμε στις μύτες των ποδιών μας, σε μισοσκότεινα δωμάτια γεμάτα έργα τέχνης, αυθεντικά μεταξωτά χαλιά, επίχρυσα έπιπλα, πίνακες και σκίτσα μεγάλων ζωγράφων. Και άλλους, ζωγραφισμένους από την ίδια την κυρία Χ, με λατρεία -αν θέλουμε να συνοψίσουμε σε μία λέξη το πάθος της ζωής που είχαν αυτά τα τοπία, τα πουλιά, τα πορτραίτα που θύμιζαν Ρούμπενς, οι ναϊάδες, τα ιαπωνικού στυλ και όλα αυτά τα χιλιάδες όμορφα πράγματα. -Δεν είναι ναός, είναι μουσείο, είπε η φίλη μου. -Όχι, δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Είναι ένα πραγματικό ατελιέ ερασιτέχνη καλλιτέχνη. Μιας γυναίκας καλλιτέχνιδας». Συγκρίνοντας με όσα έχει ήδη γράψει- αλλά και όσα γράφει αργότερα- η JdS για την Τζελιλέ Χικμέτ, η υπόθεση ότι και εδώ αναφέρεται σε αυτήν είναι αρκετά ασφαλής. Στην εικόνα: Νεκρή φύση της Τζελιλέ Χικμέτ, από δημοπρασία.

Άλλη μια νεκρή φύση και μια αυτοπροσωπογραφία της, χρόνια μετά, με πολύ θλιμμένη έκφραση.

Το 1901, η Τζελιλέ μένει έγκυος, πηγαίνει τον Ιούνιο ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη -μετά του συζύγου, σε προγραμματισμένη άδειά του- και είτε τον Νοέμβριο του 1901 είτε τον Γενάρη 1902 φέρνει στον κόσμο τον πρωτότοκό της, τον Ναζίμ. Ο μικρός παίρνει το όνομα του εκ πατρός παππού του (μαζί με τον πατέρα Χικμέτ, θα τους δούμε άλλοτε). Η JdS την αναφέρει ξανά το 1903, με αφορμή την πρώτη έκθεση ερασιτεχνών καλλιτεχνών που είχαμε δει. Είναι η μόνη μουσουλμάνα συμμετέχουσα. Στην κριτική που δημοσιεύει η εφημερίδα για την Τζελιλέ σημειώνεται ότι έχει πολλή φαντασία και κάνει πολύ ωραία πράγματα με πολλές τεχνικές. Εδώ δύο έργα της από δημοπρασία του 2010 [πηγη: artnet.com]

Δεν είναι ξεκάθαρο πότε φεύγει η Τζελιλέ από τη Θεσσαλονίκη. Μάλλον κάπου στα τέλη του 1903 με αρχές 1904. Στα 1905-6, στο Χαλέπι, κάνει το δεύτερο παιδί της, τον Ισμαήλ, που πεθαίνει περίπου ενός έτους από διφθερίτιδα. Τελευταίο παιδί της, η Σαμιγιέ (1907-1994) που βλέπουμε εδώ ανάμεσα στην μαμά Τζελιλέ και τον αδερφό Ναζίμ.

Το 1916, στην Κωνσταντινούπολη, αφήνει τον άντρα της λόγω «αγεφύρωτων διαφορών», ερωτεύεται τον ποιητή Γιαχιά Κεμάλ και η σχέση της με τον νεαρό Ναζίμ περνάει κρίση. “Μπήκατε σ’ αυτό το σπίτι ως δάσκαλός μου, δεν μπορείτε να μπείτε ως πατέρας μου”, φέρεται να γράφει ο Ναζίμ στον Γιαχιά Κεμάλ. Ο έρωτας της Τζελιλέ με τον Κεμάλ δεν καταλήγει σε γάμο (χρόνια μετά παντρεύεται άλλον). Ωστόσο το διαδίκτυο είναι γεμάτο αναφορές σ’ αυτόν. Παρεμπιπτόντως, ο Γιαχιά Κεμάλ, που αργότερα ασχολήθηκε με την πολιτική (υπήρξε βουλευτής και πρέσβης σε διάφορες χώρες) έζησε κι αυτός στη Θεσσαλονίκη μεταξύ 1897-1900, ως σπουδαστής του Ινταντιέ.

Δεν ξέρω πότε εξομαλύνθηκε η σχέση του Ναζίμ με τη μητέρα του. Το σίγουρο είναι ότι τα χρόνια που ο Ναζίμ είχε ν’ αντιμετωπίσει διώξεις, φυλακές κλπ, η Τζελιλέ έγραφε γράμματα (π.χ. στον Ατατούρκ και τον Ινονού) και έβγαινε και η ίδια στο δρόμο για να μαζέψει υπογραφές.

Επίσης δεν ξέρω μέχρι πότε ζωγράφιζε, καθώς τα τελευταία χρόνια της ζωής της (πέθανε το 1956) είχε προβλήματα όρασης. Το σίγουρο είναι ότι τα προηγούμενα χρόνια είχε προλάβει να ζωγραφίσει και να μοιράσει σε φίλους πάρα πολλά έργα, καθώς…

…όπως διαβάζουμε στην ιστοσελίδα του Μουσείου Γυναικών Κωνσταντινούπολης «Η Τζελιλέ Χανύμ ήταν πολύ παραγωγική ζωγράφος και χάρισε τα περισσότερα έργα της σε φίλους. Κυρίως τα έργα της με σκηνές από λουτρά ήταν πολύ επιθυμητά. Τα χάριζε με έναν όρο: να τα κρεμάσουν στο καθιστικό, όχι στην κρεβατοκάμαρα» Το συγκεκριμένο είναι απόσπασμα από το βιβλίο του Μουράτ Γκερμέν για την Τζελιλέ Χανύμ (προγιαγιά του, αν δεν κάνω λάθος). Όσο για τον όρο που έβαζε, δείχνει πολύ ταιριαστός με την πεισματάρα, επαναστημένη και προοδευτική έφηβη που είχαμε δει να μεγαλώνει στη Θεσσαλονίκη.

Δίπλα στην εκκλησία της Ανάληψης, απέναντι από τον πύργο Chateau Mon Bonheur (Πύργος η Ευτυχία μου). Χτίστηκε το 1899 σε τεράστιο κηπότοπο. Με 3 σαλόνια και 12 δωμάτια.

Από το 1929 στέγασε τα Εκπαιδευτήρια Θηλέων Αγλαΐας Σχινά, με ιδρυτή τον Στ. Νούκα (1905 – 1974). Το 1938 η Σχινά γίνεται η ιδιοκτήτης. Ο Πύργος απέναντι ήταν παράρτημα των εκπαιδευτηρίων και οικοτροφείο, προπολεμικά .

Η Αγλαΐα Ν. Σχινά γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1883 και ήταν κόρη του έμπορου Νικολάου Σχινά και της Πολυξένης Τσόκα. Σαν νεαρή δασκάλα, ασχολήθηκε με τη λογοτεχνία, δημοσιεύοντας το Ανθύλλιον (1901), συλλογή ποιημάτων και διηγημάτων με παιδευτι­κούς στόχους, όπως δηλώνει στον πρόλογο. Αριστούχος του Ανωτέρου Παρθεναγωγείου Θεσσαλονίκης εργάσθηκε στο εκπαιδευτήριο από το 1907 έως το θάνατο της. Παιδαγωγός επί 69 χρόνια έλαβε πολλές διακρίσεις για το έργο της. Πέθανε το 1974. Μαζί της και το κτήριο τον επόμενο χρόνο.

Tα εκπαιδευτήρια ιδρύθηκαν από τον ιερομόναχο Στέφανο Νούκα το 1905 με την επωνυμία Πρακτικόν Παρθεναγωγείον. Το 1910 η Σχινά επιλέχθηκε σαν διευθύντρια του σχολείου. Μερίδα γονέων αντέδρασε χωρίς αποτέλεσμα. Πρωτοστάτης ο πρόεδρος του συλλόγου Μ. Σιμωνίδης. O τίτλος μεταβάλλεται σύντομα σε Πρώτυπον Παρθεναγωγείον. Το 1916 ο Στ. Νούκας της το παραχώρησε για 2400 δρχ, με όρο όσο ζει να μην παντρευτεί !!! και να μην μπορεί να το μεταβιβάσει.

Το 1922 η Σχινά με δεύτερη συμβολαιογραφική πράξη αλλάζει αυτούς τους όρους. Το σχολείο τότε ονομάστηκε “Πρότυπο Παρθεναγωγείο Στεφάνου Νούκα – Αγλαΐας Ν. Σχινά”. Μοναδικό ιδιωτικό ελληνικό εκπαιδευτήριο θηλέων έως την ενσωμάτωση της πόλης στο ελληνικό κράτος. Αρχικά η έδρα του άλλαξε αρκετές φορές, από την Βασ. Όλγας μέχρι την Λεωφόρο Στρατού. Από το 1929 δίπλα στην Ανάληψη.

Μεταπολεμικά η ονομασία του ήταν πλέον Εκπαιδευτήρια Θηλέων Αγλαΐας Ν. Σχινά (σκέτο). Συμπεριλάμβανε από τότε Μικτό Δημοτικό και Νηπιαγωγείο.

Οι γυμναστικές επιδείξεις στο τέλος της σχολικής χρονιάς ήταν το σήμα κατατεθέν του σχολείου. Πάντα προσπαθούσαν να εντυπωσιάσουν. Ήταν σχεδόν θεατρικές παραστάσεις με κλασσική μουσική. Θεωρούνταν κοσμικό γεγονός για την πόλη. Στο γυμνάσιο της Σχινά ξεκίνησε την καριέρα του φιλόλογος καθηγητής ο Μανόλης Ανδρόνικος. Μερικοί όμως καθηγητές του σαν τον Γουργούτη επέβαλαν πειθαρχία σχεδόν στρατιωτική στα άμοιρα κοριτσάκια.

Ο ιερομόναχος Στεφάνος Νούκας με δωρεά του ομογενή δημάρχου Οδησσού Γρ. Μαρασλή έκτισε το 1895 το “Μαράσλειον Ελληνογαλλικόν Εμπορικόν και Πρακτικόν Λύκειον Θεσσαλονίκης”. Αργότερα το κτήριο στέγασε το Β΄ και Ζ΄ Γυμνάσιο Θηλέων. Σήμερα το 19ο Γυμνάσιο και Λύκειο. Κρήτης – Μαρασλή και Αλεξανδρείας. Διατηρητέο από το 1992.

Νοέμβριο του 2015 είχα κάνει την αντίστοιχη ανάρτηση στις ΠΦΘ. Εμπλουτισμένη σήμερα.

Από τον Δαυίδ Μπράβο

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=996954404127526&id=204212503401724

Tα εκπαιδευτήρια ιδρύθηκαν από τον ιερομόναχο Στέφανο Νούκα το 1905 με την επωνυμία Πρακτικόν Παρθεναγωγείον. Το 1910 η Σχινά επιλέχθηκε σαν διευθύντρια. Μερίδα γονέων αντέδρασε χωρίς αποτέλεσμα. O τίτλος μεταβάλλεται σε Πρώτυπον Παρθεναγωγείον. Το 1916 ο Στ. Νούκας της το παραχώρησε γιά 2400 δρχ, με όρο όσο ζει να μην παντρευτεί !!! και να μην μπορεί να το μεταβιβάσει. Το 1922 η Σχινά με δεύτερη συμβολαιογραφική πράξη αλλάζει αυτούς τους όρους. Μεταπολεμικά η ονομασία του ήταν πλέον Εκπαιδευτήρια Θηλέων Αγλαΐας Ν. Σχινά (σκέτο).

Εκπαιδευτήρια Θηλέων Αγλαΐας Ν. Σχινά. Δίπλα στην εκκλησία της Ανάληψης, απέναντι από τον πύργο Chateau Mon Bonheur (Πύργος η Ευτυχία μου). Χτίστηκε το 1899 σε τεράστιο κηπότοπο. Ο Πύργος απέναντι ήταν παράρτημα των εκπαιδευτηρίων και οικοτροφείο. Ο χώρος που καταλάμβαναν και τα δύο είναι εντυπωσιακός.

Δίπλα στην εκκλησία της Ανάληψης. Ορατό το καμπαναριό, αριστερά των Εκπαιδευτηρίων.

Εκπαιδευτήρια Θηλέων Αγλαΐας Ν. Σχινά. Πρώην Οικία Χασάν Ασσίζ Καπαντζή.

Εκπαιδευτήρια Σχινά. 1929 έδρα τους η πρώην οικία Χασάν Ασσίζ Καπαντζή. 1938 η Σχινά γίνεται ιδιοκτήτρια και του ακινήτου.

Η πίσω αυλή. Συγκέντρωση δεμάτων γιά άπορους. Από παιδιά του Δημοτικού (αγόρια και κορίτσια). Μετά τον πόλεμο το Εκπαιδευτήριο συμπεριλάμβανε μεικτό Δημοτικό και Νηπιαγωγείο.

Πίσω αυλή των Εκπαιδευτηρίων. Προς την Εκκλησία της Ανάληψης. Δεξιά το κτήριο ήταν μπροστά στην Εκκλησία και την έκρυβε από την Β. Όλγας.

Η πίσω μεριά των Εκπαιδευτηρίων.

Μπροστινή αυλή της Σχινά. Πινακίδα στο Chateau Mon Bonheur, απέναντι, δηλώνει πως τότε ήταν παράρτημα. Το ΜΙΕΤ δεξιά του Πύργου. Τα κορίτσια ετοιμάζονται για τις γυμναστικές επιδείξεις.

Οι γυμναστικές επιδείξεις στο τέλος της σχολικής χρονιάς ήταν σήμα κατατεθέν της Σχινά. Προσπαθούσαν να εντυπωσιάσουν. Σχεδόν θεατρικές παραστάσεις με κλασσική μουσική. Κοσμικό γεγονός τότε για την πόλη.

Στην αυλή του Chateau Mon Bonheur με θέα το ΜΙΕΤ. Προετοιμασία για τις γυμναστικές επιδείξεις.

Κήπος με πυκνή βλάστηση, πάνω μεριά της Βασιλίσσης Όλγας. Απέναντι το Chateau Mon Bonheur. Δίπλα του το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας.

Τελειόφοιτες του 1953.

Τελειόφοιτες του 1960.

Αριστερά τα 2 σπίτια μπροστά στην Εκκλησία πριν γκρεμιστούν. Αμέσως μετά στις φυλλωσιές τα εκπαιδευτήρια Σχινά.

Η Αγλαΐα Σχινά ανάμεσα σε μαθητές του Δημοτικού. Αγόρια και κορίτσια.

Η Αγλαΐα Ν. Σχινά γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1883. Αριστούχος του Ανωτέρου Παρθεναγωγείου Θεσσαλονίκης εργάσθηκε στο εκπαιδευτήριο από το 1907 έως το θάνατο της. Παιδαγωγός επί 69 χρόνια έλαβε πολλές διακρίσεις για το έργο της. Πέθανε το 1974.

Ο ιερομόναχος Στεφάνος Νούκας. Με δωρεά του ομογενή δημάρχου Οδησσού Γρ. Μαρασλή έκτισε το 1895 το “Μαράσλειον Ελληνογαλλικόν Εμπορικόν και Πρακτικόν Λύκειον Θεσσαλονίκης”. Αργότερα, το 1905, ο ίδιος ίδρυσε και το Πρακτικόν Παρθεναγωγείον, δηλαδή τα μετέπειτα Εκπαιδευτήρια Θηλέων Αγλαΐας Ν. Σχινά.

“Πρότυπο Παρθεναγωγείο Στεφάνου Νούκα – Αγλαΐας Ν. Σχινά”. Ξεκίνησε το 1905 σαν το μοναδικό ιδιωτικό ελληνικό εκπαιδευτήριο θηλέων. Η έδρα του άλλαξε αρκετές φορές, από την Βασ. Όλγας μέχρι την Λεωφόρο Στρατού. Από το 1929 δίπλα στην Ανάληψη. Στην διαφήμιση του 1926 βρίσκεται στην Λεωφόρο Στρατού.

Οικία Χασάν Ασσίζ Καπαντζή. Δίπλα στην εκκλησία της Ανάληψης, απέναντι από τον πύργο η Ευτυχία μου. Χτίστηκε το 1899 στον τεράστιο κηπότοπο. που βλέπουμε. Με 3 σαλόνια και 12 δωμάτια. Αεροφωτογραφία 1915.

1915. Οικία Χασάν Ασσίζ Καπαντζή (Σχινά).

Το ανταγωνιστικό Γαλλικό Παρθεναγωγείο Καλαμαρί ήταν πολύ κοντά.

Οικία Χασάν Ασσίζ Καπαντζή. Αργότερα Σχινά. ΜΙΕΤ και Πυργος Ευτυχίας στην άλλη μεριά της Βασ. Όλγας.

Αναμνηστική της Αγλαΐας Σχινά με τον Σύλλογο Αποφοίτων των Εκπαιδευτηρίων.

Η Σχινά, δεύτερη στην πάνω σειρά, με μαθήτριες και καθηγητές. Με το μουστάκι και τα γυαλιά ο Μανόλης Ανδρόνικος. (Απόσπασμα φωτογραφίας Α.Ασσαέλ)

Απόφοιτες του 1947. Ανδρόνικος (με το μουστάκι αριστερά), Σόμπολος, Λιάκος, Ρόκκος, Κεφαλάς, Μίκος οι καθηγητές μαζί με την Αγλαΐα Σχινά.

1947. Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Αποφοίτων μετά τον Πόλεμο.

Η Σχινά Επίτιμος Πρόεδρος του Συλλόγου Αποφοίτων.

Αγλαΐα Ν. Σχινά. Σε νεαρή ηλικία.

Σαν νεαρή δασκάλα, ασχολήθηκε με τη λογοτεχνία, δημοσιεύοντας το Ανθύλλιον (1901), συλλογή ποιημάτων και διηγημάτων με παιδευτι­κούς στόχους, όπως δηλώνει στον πρόλογο.

Έγγραφο της Μακεδονικής Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητας με το οποίο δεχεται την Αγλαΐα Σχινά σαν μέλος της.

Οι καθηγητές-τριες του Σχολείου. Κεφαλάς, Σχινά, Λιάκος, Γουργούτης, Μίκος στην κάτω σειρά. Καραιτλίδου, Σόμπολος, Ανδρόνικος, Ιωαννίδου, Κακουλίδου στην επάνω. 1947.

1958. Εκδήλωση σε αίθουσα διδασκαλίας του Σχολείου.

Οικοτροφείο στο Chateau Mon Bonheur. Με τα σκαλάκια και τα πολλά παράθυρα το παλιό καφενείο. Αίθουσα εστιατορίου για τις μαθήτριες της Σχινά.

“Πρότυπο Παρθεναγωγείο Στεφάνου Νούκα – Αγλαΐας Ν. Σχινά”. Το Chateau Mon Bonheur οικοτροφείο αλλά και συμπληρωματικές αίθουσες μελέτης και διδασκαλίας. Προπολεμικά.

Η γειτονιά.

Μεταπολεμικά, πλήρες εξατάξιο μικτό Δημοτικό. Φροντιστήριο ξένων γλωσσών.

Chateau Mon Bonheur “Πρότυπο Παρθεναγωγείο Στεφάνου Νούκα – Αγλαΐας Ν. Σχινά” “Οικοτροφείον Θηλέων” Προπολεμικά.

Chateau Mon Bonheur. 1890 ~

Υπήρχε και Νηπιαγωγείο μεταπολεμικά. 1965, από τη 2η τάξη του νηπιαγωγείου της κ. Σχινά. Φωτογραφία Bougioukas Dimitrios

Στην γειτονιά των εκπαιδευτηρίων ακριβώς δίπλα τους ένα σημερινό διατηρητέο. Βασιλίσσης Όλγας 131, γωνία με Π. Συνδiκα. Οικία Περικλή Χατζηλαζάρου, σήμερα Σιάγα. Χτισμένη το 1890, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Ξενοφώντα Παιονίδη. Αριστερά διακρίνεται μέρος της Σχινά.

Η εκκλησία της Ανάληψης δεν έβλεπε πάντα την Βασ. Όλγας. Οι αριθμοί 127Α και 127Β δύο σπίτια ήταν ακριβώς μπροστά της, κρύβοντάς την από τη λεωφόρο.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=991681434654823&id=204212503401724

Στην πιο παλιά λήψη του σημείου δεν διακρίνεται κάτι. Πιο πολύ κάτω δεξιά μοιάζει για είσοδο στον αυλόγυρο της εκκλησίας. Η εκκλησία πιο μέσα, σε λήψη αφών Λιόντα το 1919 σε ανάρτηση Χρ. Καββαδά. Για την εκκλησία δύο αναρτήσεις από τον Νίκανδρο Καστανίδη: Ο Ναός της Αναλήψεως του Κυρίου-Τρία ιστορικά στάδια της εξέλιξης του: https://archive.saloni.ca/706

1914, η πιο αριστοκρατική βάπτιση της Θεσσαλονίκης, στην απόμερη εκκλησία της Αναλήψεως: https://archive.saloni.ca/673 Η πρώτη ξεκάθαρη λήψη των δύο σπιτιών είναι από την κατοχή. Δύο σπίτια, μάλλον μεσοπολεμικά. Το 127Α φαίνεται να φιλοξενεί δύο ενωμένες κατοικίες.

Μαρτυρία του Christos Papanikolaou για έναν από τους κατοίκους στις ΠΦΘ: “Στο ισογειο, ειχε το εργαστηριο του ένας εβραιος ωρολογοποιός, παιδικός φίλος του πατερα μου, με το όνομα Χαλ, που επιβίωσε απο τη γερμανική θηριωδία.Το παρατσούκλι του από παιδί ήταν Χάλιας. Όταν γκρεμίστηκε το σπίτι αυτο, ο κ. Χαλ για κάποια χρόνια είχε μετακινηθεί στην αντίθετη πλευρά της Β. Όλγας, απέναντι περίπου απο το σημερινό πάρκιγκ. Επίσης στο ισόγειο υπήρχε και παμπάλαιο γαλακτοπωλείο”. Όταν ξηλώνονταν τα τραμ. Νομίζω το 1956 Μετά από 60 χρόνια Η τελευταία πράξη τακτοποίησης που τα εμφανίζει (3534/1972) μας δίνει και τα ονόματα των ιδιοκτητών

127Α: Αλεξανδρος και Ευαγγελία Μαλιγρέτο 127Β: Ζιακ Ρεβάχ Ανισοϋψή, κρυμμένα πίσω από τα δέντρα στις βίλες Φωτογραφία του 1971. Παρ' όλη την ανοικοδόμηση αυτά ακόμη αντιστέκονταν. Σήμερα το ίδιο σημείο Λίγο μετά την κατοχή Στο ρυθμιστικό του 1963 Και το σήμερα από ψηλά

Από την Κομποθέκλας μέχρι την Αναλήψεως στην Βασ. Όλγας οι αριθμοί 121, 123, 125, 127 Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=991018034721163&id=204212503401724

Στην εποχή του ιππήλατου 121 και 123 περιφραγμένο άδειο οικόπεδο, και μετά δυο σπίτια πάνω στον δρόμο, που θα επιβιώσουν για πάνω από 50 χρόνια. Σα να διακρίνεται ένα άνοιγμα εκεί όπου η σημερινή Αναλήψεως.

Όχι πολύ μετά, θα εμφανιστούν μια σειρά από μαγαζιά στο 121 καθώς και ένα χαμηλό σπίτι στο 123. Βλέπουμε εδώ τα μαγαζιά στην πράξη τακτοποίησης 528/1934, ιδιοκτησία Φ. Πεονίδη Όλα τα κτίσματα παρόντα στην αεροφωτογραφία Στην κατοχική αυτή λήψη από τον Πύργο της Ευτυχίας, υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Δεξιά από το παράθυρο ο λευκός τοίχος δεν ταιριάζει με την πρώτη φωτογραφία που είδαμε πιο πριν. Έπρεπε να υπάρχει σχετικά κοντά ένα παράθυρο. Και πράγματι υπήρχε. Η μεγέθυνση που μας πρόσφερε ο Μηνάς Δρεστηλιάρης,, και τον ευχαριστούμε, δείχνει καθαρά ότι εκεί που υπήρχε ένα παράθυρο, κάποια στιγμή κτίστηκε. Φαίνεται το περίγραμμά του. Δεξιά, το σπίτι στο βάθος είναι η πλαϊνή όψη του γωνιακού σπιτιού στο 127, ως λήψη από την αυλή της εκκλησίας. Φωτογραφία 1952 του Σπύρου – Αυγερινού Γιακουστίδη, που αναρτήθηκε στις ΠΦΘ από τον Γιώργο Παπασουλιώτη. Αναγνωρίστηκε από τον κ. Νικόπουλο Στην πράξη 1946 του 1958 υπάρχουν ακόμη τα δυο παλιά σπίτια, ιδιοκτησίες: 125 Γεωργόπουλος και 127 Κωνσταντινίδης. Για την διάνοιξη της Αναλήψεως χάνει μέρος του οικοπέδου του. Στα 1960 το 127 έχει αντικατασταθεί με πολυκατοικία, η οποία κρύβει ό,τι υπάρχει πίσω της. Στο ρυθμιστικό του 1963 Η κατάσταση σήμερα

Στα τέλη Απριλίου 1903, πραγματοποιήθηκε η πρώτη καλλιτεχνική έκθεση ερασιτεχνών στη Θεσσαλονίκη. Η Journal de Salonique χαιρετίζει το γεγονός και του αφιερώνει τρία μεγάλα άρθρα της. Από την Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=997939570695676&id=204212503401724

Η ιδέα έπεσε μεταξύ κάποιων -μη επωνομαζόμενων- κυριών της καλής κοινωνίας, μάς ενημερώνει η JdS στην αναγγελία της έκθεσης, στις 23/4/1903. Δυστυχώς το κείμενο είναι κακοσκαναρισμένο. Διακρίνουμε ωστόσο ότι «η έκθεση θα γίνει στην οικία του Ιππότη Ιακώβ Μοδιάνο (κοντά στον Λευκό Πύργο), που δεν χάνει ευκαιρία να δανείσει τον πολύτιμο χώρο του σε κάθε ωραία πρωτοβουλία». Θα υπάρχει ειδικό τμήμα που θα εκτίθενται φωτογραφίες τραβηγμένες αποκλειστικά από ερασιτέχνες. Και μία αίθουσα αφιερωμένη σε σχέδια από την Ιταλική Τεχνική και Εμπορική Σχολή. «Η έκθεση έχει οριστεί να ανοίξει, άνευ απροόπτου, μεθαύριο Σάββατο 25 Απριλίου, στις 4μμ. Θα υπάρχει ένα συμβολικό εισιτήριο για να αντιμετωπιστούν τα απαραίτητα και αναπόφευκτα έξοδα. Η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή για μερικές μέρες», μας ενημερώνει -κάπως ασαφώς. «Τολμάμε από σήμερα να προβλέψουμε ότι [η έκθεση] θα έχει λαμπρή επιτυχία, ικανή να ενθαρρύνει τους εκθέτες και να ωθήσει τους διοργανωτές στην απόφαση να επαναλαμβάνουν κάθε χρόνο το εγχείρημά τους, και επίσης να εμφυτεύσει σε εμάς την αγάπη για την ζωγραφική που, μαζί με την μουσική, είναι ο συναισθηματικός παράγοντας που επηρεάζει περισσότερο το ηθικό του ανθρώπου». Σε διπλανή στήλη πληροφορούμαστε ότι μπορούμε να προμηθευτούμε εισιτήρια για την Έκθεση στο Γαλλικό Βιβλιοπωλείο Νίλσον, στου Φλόκα και στο Φαρμακείο Ναχμία.

Η έκθεση προφανώς φιλοξενείται σε κάποιο από τα δίδυμα κτίρια που βλέπουμε στην φωτογραφία, στην σημερινή Λ. Νίκης 77 και 79 (γωνία με Νικηφόρου Φωκά), ιδιοκτησίας μετά Μακρή και Οικονόμου, αντίστοιχα. [Περισσότερα εδώ: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=451305445359094&id=204212503401724] Στην Θεσσαλονίκη είχε ιδρυθεί Σύλλογος Ερασιτεχνών Φωτογράφων, ήδη από το 1895. Παρ’όλ’ αυτά, δεν μοιάζει να συνεργάστηκε στην έκθεση, αν και δεν αναφέρεται κάτι συγκεκριμένο. Μπορεί να μην υπήρχε πια

Στο επόμενο φύλλο, η JdS αφιερώνει το μισό πρωτοσέλιδό της για ρεπορτάζ από τα εγκαίνια με τίτλο «Το Σαλόνι». Το παραθέτουμε ολόκληρο, αλλά βάζουμε περίληψη των όσων γράφει -κι όπως πάντα, τα σημαντικά είναι στο τέλος… Τολμούν, γράφει η JdS, να δώσουν στην καλλιτεχνική έκθεση τον τίτλο «Σαλόνι». Η οργανωτική επιτροπή δεν ήξερε πώς θα ερμηνευτεί η πρωτοβουλία της, αλλά η ερμηνεία δόθηκε με την έκφραση απεριόριστου θαυμασμού. Στα προχτεσινά εγκαίνια παρέστησαν ο βαλής Χασάν Φεχμί Πασάς και ο δήμαρχος Χουλουσί μπέης. Τους υποδέχτηκε ο Μαζόνι, ο υποπρόξενος της Ιταλίας. Στη μεγαλύτερη αίθουσα, όπου βρίσκονται τα έργα της Ιταλικής Εμπορική Σχολής είχε στηθεί μια μικρή έδρα. Εκεί πρώτος ανέβηκε ο Ζ. Μπεζά, καθηγητής τουρκικών στην Σχολή και εξέφρασε τη χαρά του που εγκαινιάζει παρουσία των προαναφερθέντων την έκθεση, που έχει τεθεί υπό την αιγίδα του Σουλτάνου, προστάτη και φίλο των τεχνών. Μετά τα χειροκροτήματα, ανεβαίνει ο φιλόλογος της Σχολή, Δρ Ρ. Φοά. Η εφημερίδα ελπίζει να δημοσιεύσει άλλοτε ολόκληρο τον-υποψιαζόμαστε λυρικό- λόγο του που τελειώνει επίσης με τις απαραίτητες ευχαριστίες προς τις Αρχές. Μετά ο βαλής εξυμνεί την τέχνη -και δη την ιταλικής-, την οργανωτική επιτροπή της έκθεσης και τις κυρίες που της έδωσαν λάμψη με τα έργα αξίας που έστειλαν. Συνεχίζει με μία συνολικότερη αναφορά στην τέχνη ως έκφραση του ωραίου, ενσάρκωση των ιδεών της ανθρώπινης ύπαρξης κλπ κλπ. Κάνει μια αναδρομή στην τέχνη ανά τους αιώνες, της προόδου της ζωγραφικής και ολοκληρώνει λέγοντας ότι ελπίζει να γίνονται τέτοιες εκθέσεις και τα επόμενα χρόνια, κι ο Σουλτάνος πάντα θα προστατεύει τις πρωτοβουλίες που στόχο έχουν να εξυψώσουν τον λαό «προς μια πιο ευγενή αντίληψη της ζωής, προς ένα καλύτερο μέλλον». Σερβίρονται αναψυκτικά, το όλο και μεγαλύτερο πλήθος ξεχύνεται προς τις αίθουσες με τα πολλά και διαφορετικού είδους εκθέματα: Ελαιογραφίες, πορτραίτα, τοπία, ακουαρέλες, σκίτσα, ζωγραφική σε πορσελάνη, παραβάν, σπουδές, πυρογραφίες και ξυλογραφίες, καλλιτεχνικές φωτογραφίες και ποικίλα μαθητικά έργα. Τα σημαντικά: Ποιοι ήταν στην οργανωτική επιτροπή; Δεν ορίστηκε κάποια, αλλά για την πραγματοποίηση της έκθεσης μόχθησαν η σύζυγος Π. Χατζηλαζάρου, η Φανή Μορπούργο, οι δεσποινίδες Ανέτ Μισραχή και Εσθέρ Αελιόν, οι κύριοι Μαζόνι και Ζαμπέλι (ο οποίος αποτελούσε και την ψυχή της έκθεσης) Οι περισσότεροι εκθέτες είναι πρώην και νυν μαθητές του, αυτός τους μύησε στο σχέδιο και τους ενέπνευσε την αγάπη για τη ζωγραφική. Εν αναμονή λεπτομερειών από συνεργάτη της εφημερίδας που θα μελετήσει την έκθεση, για την ώρα δημοσιεύεται ο κατάλογος των 45 συμμετεχόντων, με αλφαβητική σειρά. Και καταλήγει: «-Εν ολίγοις, είναι η μέρα του κ. Ζαμπέλι, μου είπε μια νεαρά κυρία στην έξοδο. -Και δική σας, κυρία μου, όλων σας, της απάντησα με βαθύ σεβασμό». Στις 30/4/1903, το σχετικό ρεπορτάζ που καλύπτει πάλι 2,5 στήλες, βρίσκεται στη 2η σελίδα. Ο λόγος σοβαρός: η ανατίναξη του Γουαδαλκιβίρ από τους «Βαρκάρηδες». Πράγμα που κάνει ακόμα πιο παράξενη την σχετική αναφορά στην αρχή του κειμένου. «Αγαπητέ μου κ. διευθυντά, Έχετε ιδέα σε πόσο δύσκολη θέση με φέρατε λέγοντας ότι θα επισκεφθώ το σαλόνι και θα γράψω λεπτομερώς τις εντυπώσεις μου; Πείτε μου, έχετε ιδέα; Πάλι καλά που δεν με κατονομάσατε κιόλας. Α! Εάν με είχατε ορίσει ονομαστικά, θα πήγαινα να πέσω απ’ το Γουαδαλκιβίρ, με το κεφάλι!» Τέλος πάντων, λέει, υπακούει στις εντολές και μας δίνει το λεπτομερές ρεπορτάζ που τόσο ιπποτικά είχε ανακοινώσει ο διευθυντής. Ολίγη θεωρία για την αρχή: η ζωγραφική κατέχει την πρώτη θέση ανάμεσα στις πλαστικές τέχνες και υπερέχει της γλυπτικής, μολονότι εκ πρώτης άποψης η ζωγραφική μειονεκτεί καθώς ‘βλέπει’ το αντικείμενο μόνο από μια πλευρά. Ωστόσο αυτό το μειονέκτημα την οδηγεί να υιοθετήσει ευρύτερο πεδίο, απεριόριστό κλπ κλπ. Τελικά αποφασίζει: «Τέρμα οι φιλοσοφίες, ας έρθουμε στο ‘Σαλόνι’» Μας προειδοποιεί ότι δεν θα κάνει επικριτικά σχόλια γιατί οι εκθέτες ανταποκρίθηκαν άμεσα στο κάλεσμα και θέλει να τους επαινέσει καθώς εξαιτίας αυτού ίσως η Θεσσαλονίκη αποκτήσει ετήσια έκθεση, που θα δρομολογήσει τη νεολαία προς την καλλιτεχνία κλπ. Θα περιοριστεί σε μια συνοπτική ανάλυση των εκθεμάτων. Πάντα με αλφαβητική σειρά. Για τις συμμετοχές από την Ιταλική Σχολή γράφει ένα απλό: «διάφορα έργα ελεύθερου σχεδίου, τοπία, κεφάλια, αρχιτεκτονική, μηχανική κλπ. κλπ» «Εντέλει», καταλήγει, η πρώτη έκθεση μπορεί να μην μας αποκαλύπτει αριστουργήματα, αλλά τουλάχιστον μας δείχνει, πέρα από κάποιες εκκεντρικότητες, ένα πλήθος έργων φτιαγμένων με συνέπεια και απαράμιλλη καλή θέληση. Και του χρόνου». Υπογράφει το ψευδώνυμο Len Terim. Είναι φανερό ότι η εφημερίδα είχε παραγγείλει πολύ μεγάλο κείμενο -πού να ήξεραν ότι θα τους σκάσει (στην κυριολεξία) το «Γουαδαλκιβίρ»… Δεν παρατίθεται στη φωτογραφία ολόκληρο. Μερικές δικές μας παρατηρήσεις σχετικά με τους/τις εκθέτες/τριες. Όπως είναι λογικό, οι γυναίκες υπερτερούν: 17 κυρίες και 14 δεσποινίδες, σύνολο 31 έναντι 14 αντρών. Από τα επώνυμα καταλαβαίνουμε ότι η συντριπτική πλειοψηφία ανήκει στις παροικίες των «Φράγκων» -εβραϊκής ή μη καταγωγής- κάποιοι είναι κάτοικοι της πόλης λόγω ιδιότητας (π.χ. ο γνωστός μας πρόξενος Steeg). Mόνες εξαιρέσεις μία (ή το πολύ 2) μουσουλμάνες, και 3 Ελληνίδες (όλες της οικογενείας Χατζηλαζάρου). Αν και σαφώς εκπροσωπούνται στην καλή κοινωνία της πόλης, οι ντονμέδες απουσιάζουν. Σε ελάχιστες περιπτώσεις, δίπλα στο επώνυμο των εκθετριών μπαίνει σε παρένθεση και το πατρικό τους. Οι 4 από τις 5 τέτοιες παρενθέσεις αφορούν εγγονές ή δισέγγονες των Λάζαρου και Άννας Αλλατίνη. Για την 5η δεν είμαστε σίγουροι, αλλά θα την δούμε αναλυτικά άλλοτε, όπως και κάποια από τα πιο αναλυτικά σχόλια του ρεπορτάζ. Τα υπόλοιπα περιορίζονται σε αναφορά είδους/υλικού

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=995930787563221&id=204212503401724

Παντοπωλείο Γεωργιάδη(;;), από την πλευρά της πλατείας Ιπποδρομίου, 1936 [εφημ. “Το Φως”, 6-4-1936, σελ. 1]

Παντοπωλείο Γεωργιάδη, από την πλευρά της Ναυαρίνου (σημ. Στ. Γονατά), 1948

Η γωνία Ιπποδρομίου με Ναυαρίνου, 1934)

Η γωνία Ιπποδρομίου με Ναυαρίνου, 1938)

Μετά την βίλα Μεχμέτ Καπαντζή και το Chateu mon Bonheur, τα δύο επόμενα νούμερα, Βασ. Όλγας 112 και 114, αμέσως πριν την Πέτρου Συνδίκα. Κατοικίες Αλβέρτου Χασίδ και Αλέξανδρου Μαυρουδή Δύο παλιές οικίες σ' αυτά τα νούμερα, έχουμε στοιχεία για την πρώτη. Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=990496111440022&id=204212503401724

Η οποία σ΄αυτήν τη λήψη δεν υπάρχει. Μια μεγαλοπρεπής είσοδος μεν, αλλά το κτίσμα που γνωρίζουμε από μεταγενέστερες φωτογραφίες απουσιάζει. Το βλέπουμε εδώ, σχεδόν να εφάπτεται με το Chateau mon Bonheur Την ίδια περίπου εποχή Ο Αλβέρτος Χασσίδ αγοράζει έναν αγρό το 1910 και κτίζει ένα σπίτι. Δύο διαμερίσματα στο ημιυπόγειο, ένα στο ισόγειο και δύο στον όροφο. Το 1948 το ακίνητο περέρχεται στην κόρη του Λώρα Χασσόν μέχρι την κατεδάφισή του αρχές του 1960. Στοιχεία από το διδακτορικό του Κολώνα. Το μακρόστενο οικόπεδο του Χασσίδ στο 112 και το μικρότερο δίπλα του Μαυρουδή στο 114. Πράξη 541/1934 Σε κοντινότερες λήψεις γύρω στα 1960 Από το διδακτορικό του Κολώνα η κατοικία Χασίδ Στην πράξη 655/1935 το στενάκι Καποδιστρίου φαίνεται να σχεδιάζεται στις σημερινές διαστάσεις της οδού Πέτρου Συνδίκα. Στη διάνοιξή της πήρε μεγάλο μέρος του οικοπέδου και της κατοικίας Μαυρουδή. Η σημερινή κατάσταση

Αρκετά θολή αυτή η κατοχική φωτογραφία, αλλά μάς δίνει μια εικόνα ενός σημείου από το οποίο δεν έχουμε πολλές λήψεις.

Από την Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=995929917563308&id=204212503401724

Η αναγνώριση του σημείου γίνεται με βάση μια φωτογραφία του κ. Πέτσα, αναρτημένη στις ΠΦΘ, όπου λίγο ψηλότερα βλέπουμε ότι το σπίτι με το γωνιακό φουρούσι επιζεί ακόμα στη δεκαετία του ’60.

Επιβεβαιώνεται με μια φωτογραφία του Σωκράτη Ιορδανίδη από το ψηφιακό αρχείο του ΜΦΘ.