Saloni.ca Archive

Στο βιβλίο “Η «χαμένη» Εγνατία της Θεσσαλονίκης” των Ι. Αναστασιάδη & Ε. Χεκίμογλου (Θεσσαλονίκη, 2001) υπάρχει η παρακάτω φωτογραφία του 1968 με την υπόμνηση “Διακρίνεται πίσω από το μηχάνημα η Ιωαννίδειος σχολή” Ποιο όμως είναι το σχολείο που διακρίνεται; Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Η φωτογραφία από το “Η «χαμένη» Εγνατία της Θεσσαλονίκης” των Ι. Αναταστασιάδη & Ε. Χεκίμογλου (Θεσσαλονίκη, 2001) Πρόκειται για το παραδιπλανό Δημοτικό Σχολείο, που παραδοσιακά λέγεται το “Σχολείο του Γρηγορίου” και είναι στη γωνία Εθνικής Αμύνης με Μανουσογιαννάκη. Να μια φωτογραφία με την ίδια οπτική γωνία και την ίδια χρονιά, όπου διακρίνεται καλύτερα ποιο κτίριο είναι αυτό που φαίνεται στην αρχική φωτογραφία Το “Σχολείο του Γρηγορίου” από την πλευρά της Εθνικής Αμύνης:

Από τον Θεόδωρο Νάτσινα.

Ένας απειθής φοιτητής του παν. Θεσσαλονίκης (και μετέπειτα καθηγητής του) στον γενικό καταναγκασμό ένταξης των φοιτητών στη “Φοιτητική Χιλιαρχία” της δικτατορίας του Ι. Μεταξά. Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Το 1936 ιδρύθηκε η “Εθνική Οργάνωση Νεολαίας” (Ε.Ο.Ν.) κι επιβλήθηκε ένας αφόρητος καταναγκασμός σ’ όλους τους νέους να ενταχθούν στις δομές και τις δραστηριότητές του. Ελάχιστοι μπόρεσαν να ξεφύγουν. To 1938 δημιουργήθηκε στη Θεσσαλονίκη από το καθεστώς της “4ης Αυγούστου” η “Φοιτητική Χιλιαρχία”, στο πλαίσιο της Ε.Ο.Ν., με την εντολή της επιβαλλόμενης συμμετοχής όλων των φοιτητών σ’ αυτήν. Η αποφυγή των πειθαναγκαστικών και εκβιαστικών πιέσεων του τότε κρατικού και ακαδημαϊκού κατεστημένου για συμμετοχή στις “Φοιτητικές Φάλαγγες” ήταν πολύ δύσκολη. Ωστόσο, δεν υπήρξε μεγάλη ανταπόκριση. Τόσο οι πολιτικά στρατευμένοι αντιφασίστες, όσο και οι ανένταχτοι, εκ πεποιθήσεως, δημοκράτες αποστασιοποιήθηκαν, με τον ένα ή άλλο τρόπο. Ένας απ’ αυτούς ήταν κι ο Θεσσαλονικιός Ερμής-Ανδρέας Ηλιόπουλος (1919-1988), φοιτητής, τότε, του Τμήματος Μαθηματικών. Κατάφερε, με πείσμα κι επιμονή, να ξεφύγει από το φασιστικό εναγκαλισμό της δικτατορίας του Ι. Μεταξά. Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος πήρε πτυχίο με άριστα, το 1942, από το Τμήμα Μαθηματικών του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Αργότερα έκανε μεταπτυχιακά στο Μόντρεαλ και στο Τορόντο του Καναδά και το 1965 έγινε καθηγητής της Διαφορικής Γεωμετρίας στο πανεπιστήμιο Windsor του Καναδά. Το 1967, πριν τη δικτατορία των συνταγματαρχών, εκλέχθηκε τακτικός καθηγητής στο Τμήμα Μαθηματικών του Α.Π.Θ., όπου εξάντλησε την ακαδημαϊκή του θητεία απρόσκοπτα, με επιστημονικό κύρος και παιδευτική αξιοσύνη.

Το Παν. Θεσσαλονίκης, πριν το 1943 Παρέλαση της ΕΟΝ στη Λεωφ. Νίκης (πλατεία Αριστοτέλους), γύρω στο 1939 Ομιλία του Ι. Μεταξά στην αίθουσα τελετών του Παν. Θεσσαλονίκης, το 1937 Ο Ι. Μεταξάς και η ΕΟΝ του αποδίδει τιμές, στην είσοδο του Παν. Θεσσαλονίκης Έγγραφο του 1940 σχετικό με τις εγγραφές φοιτητών του Παν. Θεσσαλονίκης στις Φάλαγγες της ΕΟΝ Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος ως φοιτητής, το 1938 Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος ως καθηγητής του Τμήματος Μαθηματικών του ΑΠΘ, γύρω στο 1968 Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος κι άλλοι καθηγητές του Τμήματος Μαθηματικών του ΑΠΘ, στο αμφιθέατρο του Χημείου, το 1970 Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος κι άλλοι καθηγητές του Τμήματος Μαθηματικών ΑΠΘ, σε ορκωμοσία διδάκτορα του αντίστοιχου Τμήματος, το 1974 Ο Ε.-Α. Ηλιόπουλος ως κοσμήτορας της Φυσικομαθηματικής Σχολής του ΑΠΘ, το 1976 Ένα από τα πανεπιστημιακά βιβλία του Ε.-Α. Ηλιόπουλου

Στη συνέχεια της Επιμενίδου που είδαμε πριν μερικές μέρες, πηγαίνοντας προς τα ανατολικά, όπου η κα Δαμιανίδου φωτογράφισε το σπίτι στην οδό Μύρωνος (16η φωτογραφία). Την αναγνώριση του Στάθη Ασλανίδη –που ήταν και τεκμηρίωση για άλλη φωτογραφία- είχαμε δει παλιότερα εδώ https://archive.saloni.ca/34

Στην αρχή έμοιαζε για μια αρχιτεκτονική απότιση φόρου τιμής στο όμορφο κτίριο πριν την πυρκαγιά. Η προσεκτική ματιά του Νίκανδρου Καστανίδη όμως έδειξε το λογικό και τελικά το προφανές. Το ν. 51 στη γωνία με Μητρ. Ιωσήφ δεν καταστράφηκε. Διατηρήθηκε το περίβλημά του και ξανακτίστηκε το εσωτερικό του. Έχουμε δηλαδή ακόμη μια περίπτωση ενός κτιρίου σε αποκατεστημένη μετά την πυρκαγιά μορφή (μετά το ξενοδ. Splendid που με τροποποιήσεις μετεξελίχθηκε σε Μεντιτερανέ, όπως είχε δείξει ο Βαγγ. Καβάλας). Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο και τον Νίκανδρο Καστανίδη, με συμβολή του Βαγγέλη Καβάλα.

Το κτίριο πριν την πυρκαγιά και όπως εξελίχθηκε

Περίπου 1927 αγωγοί στην παραλιακή μετά την απομάκρυνση των τραμ. Το ν. 51 έχει ανακατσσκευαστεί. Μετά το στρώσιμο της παραλιακής. Κατοχική. Κατοχική. Κι εδώ με βέλος το ν. 51 Τέλη 1940 1950, ανάρτηση Σακη Μωραιτη στις ΠΦΘ Ανάρτηση Nicolas Zangas στις ΠΦΘ 1953 Γϋρω στο 1950 Δεκαετία 50 Δεκαετία 50 Με ακριβη χρονολογηση Αύγουστος 1959 από τον Βαγγέλη Καβάλα, το ν. 51 αντικαθίσταται από την σημερινή πολυκατοικία Και το σήμερα.

Συνεχίζουμε την παρουσίαση των κτιρίων στην παραλία με τα σημερινά νούμερα Νίκης 49, 51, μέχρι την Βασ. Πέτρου (σήμερα Μητρ. Ιωσήφ). Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο Το κτίριο στην γωνία της σημερινής Μητρ. Ιωσήφ στο ν. 51 είχε ενωμένους εξώστες (έρκερ) σε κυλινδροειδή επιμήκη μορφή και κολονάκια στην ταράτσα.

Φωτογραφία του 1916 συλλογής Β. Μαυρομάτη Το πρώτο μέγαρο που κτίστηκε ήταν στο σημερινό ν. 49 Το ίδιο κι εδώ. Και εδώ Το κτίριο με το σημερινό ν. 51 κτίστηκε τελευταίο από τα 4 αυτής της ενότητας. Εδώ ακόμη απουσιάζει. Πίσω από τον μικροβιοπαλαιστή η Μητρ. Ιωσήφ, με το κτίριο στο σημερινό ν. 51 Κι εδώ οι εντυπωσιακοί εξώστες αριστερά στο σημερινό 51 και μπροστά μας η τότε Βασ. Πέτρου, σήμερα Μητρ. Ιωσήφ. Στην πυρκαγιά του 1917 υποστήκανε τις καταστροφικές συνέπειές της. Ή μήπως όχι; Στην έρευνα αυτή μας περίμενε μια έκπληξη, την οποία θα την αναλύσουμε αύριο. Λήψη του 1936 από ανάρτηση Γιάννη Σιδηρόπουλου στις ΠΦΘ

Σχετικά με τον καπνέμπορα (ή τους καπνέμπορους) Βοϊβόδα και το κτίριο της Λεωφ. Νίκης 45.

Εκεί στεγάστηκε για πρώτη φορά η Βιομηχανική Σχολή Θεσσαλονίκης, το 1958, αλλά υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με το ποιος ήταν ο ιδιοκτήτης του, ποιος ο αρχιτέκτονας που έκανε τα σχέδια, πότε κτίστηκε και για ποια χρήση.

Η μόνη σχετική αναφορά, που είναι διαθέσιμη, προέρχεται από το βιβλίο “Η Θεσσαλονίκη μέσα από το φακό του Γιώργου Λυκίδη” που επιμελήθηκε ο Γ. Μέγας κι ο Ν. Χόρμπος, όπου σημειώνεται ότι το τριώροφο αυτό μέγαρο ήταν του καπνέμπορα Βοϊβόδα. Το θέμα περιπλέκεται γιατί δεν υπάρχουν βιογραφικά στοιχεία για τον εν λόγω καπνέμπορα.

Από μια πρώτη προσπάθεια σχετικής ανίχνευσης προέκυψε ότι υπάρχουν τουλάχιστον δύο Βοϊβόδα που δραστηριοποιήθηκαν με το καπνεμπόριο. Ένας ήταν ο Σταμάτης Βοϊβόδας ο οποίος ήταν εξάδελφος του Ιωάννη Αχ. Βαρσαμή, γνωστός επιχειρηματίας της Θεσσαλονίκης. οι οποίοι συνεργάστηκαν στο εμπόριο καπνών, γύρω στο 1938. Υπάρχει, όμως, κι ο Στυλιανός Βοϊβόδας ο οποίος συνεργάστηκε με τους Μοσκώφ σε εταιρεία καπνεμπορίου, γύρω στο 1939. Αυτές οι πληροφορίες προέρχονται από το βιβλίο “Ιστορία της Επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη” (τόμ. Γ’) της Ευφρ. Ρούπα και του Ε. Χεκίμογλου. Δυστυχώς δεν υπάρχει καμία διευκρίνιση για το αν οι δύο Βοϊβόδα ήταν συγγενείς, ούτε επί πλέον βιογραφικά στοιχεία. Αν ανατρέξει κανείς στην εφημερίδα Μακεδονία, θα διαπιστώσει ότι ο Στ. Βοϊβόδας ήταν αρκετά δραστήριος με το εμπόριο καπνών της Κατερίνης, πριν και μετά το 1940.

Βρέθηκε (με τη βοήθεια του κ. Γιώργου Κωτσίδη και του κ. Δημήτρη Κωτσίδη) ότι στους τηλεφωνικούς καταλόγους του 1939 και 1948 ο Στ. Βοϊβόδας είχε τηλέφωνο στο σπίτι του, που ήταν στη Λεωφ. Νίκης 45, δηλ. στο κτίριο που προκάλεσε αυτό το ενδιαφέρον. Ωστόσο, μένει ερωτηματικό για το αν πρόκειται για τον Σταμάτη ή τον Στυλιανό Βοϊβόδα. Το τελευταίο που βρέθηκε είναι ότι υπήρχε καπναποθήκη Βοϊβόδα στη γωνία Φράγκων με Ορφανίδου. Χρειάζονται αρκετά ακόμη στοιχεία σχετικά με τους Βοϊβόδα για να έχουμε μια επαρκή εικόνα γι’ αυτούς και το κτίριο στη Λεωφ. Νίκης 45 . Αυτή η προσέγγιση είναι μια αρχή.

Ένα ερώτημα που μπορεί να διατυπωθεί είναι το εξής: μήπως το κτίριο της Λεωφ. Νίκης 45 ήταν για να λειτουργήσει ή και να λειτούργησε αρχικά ως καπναποθήκη;; Κι αυτό γιατί έχει τέτοια μορφολογία, παρά για κτίριο κατοικίας ή κατοικιών

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.

Το κτίριο της Λεωφ. Νίκης 45, τη δεκαετία του 1960 Τα κτίρια στην παραλία μεταξύ Βογατσικού και Μητροπολίτου Ιωσήφ, την περίοδο της κατοχής. Στη μέση επισημαίνεται το κτίριο της Λεωφ. Νίκης 45 Ο Ιωάννης Ax. Βαρσαμής, η σύζυγός του Δωροθέα κι ο Σταμάτης Βοϊβόδας

[Από το βιβλίο “Ιστορία της Επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη” (τόμ. Γ’) της Ευφρ. Ρούπα και του Ε. Χεκίμογλου, (Θεσσαλονίκη, 2004), σελ. 79]

Η καπναποθήκη Βοϊβόδα στην οδό Φράγκων

[Από την εργασία “H Αρχιτεκτονική των καπνοθηκών στην Ελλάδα” των Κουρτίνα, Μ. Παύλου, Ε., Παν. Βόλου, 2008, σελ. 50] Νομίζω το θέμα τακτοποιείται με την εξής δημοσίευση:

Μάλλον υπάρχει μια σύγχυση για το που ήταν αρχικά η Βιομηχανική Σχολή, δηλ. η Ανωτέρα (κι αργότερα Ανωτάτη) Σχολή Βιομηχανικών Σπουδών. Να σημειώσω ότι τα γραφεία της Βιομηχανική Σχολής το 1957 και 1958 ήταν στη Φραγκλίνου Ρούσβελτ (δηλ. Μητροπόλεως) 21. Και μια ακόμη επιβεβαίωση της διεύθυνσης Λεωφ. Νίκης 45 για τη Βιομηχανική Σχολή του 1958.

Βραχύβια αρχιτεκτονικά κοσμήματα στην παραλία, ανάμεσα στην Βασ. Καρόλου (σήμερα σχεδόν η νοητή προέκταση της Λασσάνη μέχρι τη Νίκης) και Βασ. Πέτρου (σήμερα Μητρ. Ιωσήφ). Κτισμένα στις αρχές του 1900, αφανισμένα απ την πυρκαγιά του 1917. Μέρος πρώτο: Τα κτίρια με σημερινούς αριθμούς Νίκης 45 και 47. Από τον Σπύρο Αλευρόπουλο.

Τα εντυπωσιακά κτίρια δεσπόζουν σε φωτογραφίες του 1915-17. Ιδίως το πρώτο με τις στέγες τύπου Mansart

Η εικόνα λίγο πριν γυρίσει ο αιώνας.

Σήμερα Νίκης 45, λήψη από την επίσκεψη του σουλτάνου το 1911)

Εδώ το δεύτερο κτίριο στο σημερινό ν. 47. 23-1-1906 είναι μια ένδειξη προ της οποίας... (έστω) Κι εδώ. Η εμφάνιση φυσικά ανάλογη με το περιβάλλον Από τον Λ. Πύργο αρκετά μακριά αλλά η σκεπή του 45 είναι επιβλητική και από τόσο μακριά Την ώρα της πυρκαγιάς Και τ αποτελέσματά της. Όταν αναρτούσε την φωτογραφία αυτή ο Δαβίδ Μπράβος αναρωτιόταν ποιος τα έκτισε και ποιος τα κατοικούσε. Αναπάντητα ακόμη τα ερωτήματα. (σημ. Απριλίου 2020. Ως προς το πρώτο μάλλον έχει απαντηθεί εδώ: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=807370389752596&id=204212503401724&__tn__=-R ) Από το βιβλίο του Ε. Χεκίμογλου “Θεσσαλονίκη 1944 – Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα του Jean Lieberg” και σε ανάρτηση Κ. Τσιρέλη το μεσοπολεμικό μέγαρο που πήρε το νούμερο 45 Λήψη του 1936 από ανάρτηση Γιάννη Σιδηρόπουλου στις ΠΦΘ Στην κατοχή το 47 είναι ακόμη κενό Αλλά οικοδομείται την δεκαετία του 50 Και η κατάσταση σήμερα

Δημοτικές εκλογές στη Θεσσαλονίκη, το 1934: οι επικεφαλής αντιρατσιστές, ο υποψήφιος ρατσιστής κι ο δολοπλόκος Από τον Νίκανδρο Καστανίδη Ο Νικόλαος Μάνος ψηφίζει στις δημοτικές εκλογές της Θεσσαλονίκης, το 1934

[Από το βιβλίο “Ο ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΑΝΟΣ” του Ε. Χεκίμογλου (Θεσσαλονίκη, 2010), σελ. 569] Νικόλαος Μάνος (1867-1947). Γεννήθηκε στην Κοζάνη και ήταν ασφαλιστής. Εκπροσωπούσε τα αντιβενιζελικά και μοναρχικά κόμματα στις δημοτικές εκλογές της Θεσσαλονίκης, το 1934. Υποστηρίχθηκε από τους ψηφοφόρους του κέντρου κι από τους Εβραίους. Ήταν αυτός που εκλέχθηκε, με ποσοστό 48% περίπου. Μηνάς Πατρίκιος (1888-1960). Γεννήθηκε στην Καλλικράτεια της Ανατολικής Θράκης και ήταν δικηγόρος. Υποψήφιος δήμαρχος της βενιζελικής και αντιμοναρχικής παράταξης στις δημοτικές εκλογές της Θεσσαλονίκης, το 1934, όπου υποστηρίχθηκε από τους πρόσφυγες και είχε μια υποτονική υποστήριξη από τους Εβραίους. Ήρθε δεύτερος, με ποσοστό 38% περίπου Χρήστος Θ. Κανάκης (1897-1964). Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη κι ήταν σιδηροδρομικός. Υποψήφιος δήμαρχος Θεσσαλονίκης του Ενιαίου Μετώπου (δηλ. του ΚΚΕ), το 1934. Υποστηρίχτηκε από τους πρόσφυγες και τους αριστερούς Εβραίους. Ήρθε τρίτος, με ποσοστό 10% περίπου. Κωνσταντίνος Γ. Βορτσέλας. Γεννήθηκε στη Φθιώτιδα και ήταν δικηγόρος. Συμμετείχε ως υποψήφιος δήμαρχος της φασιστικής, ρατσιστικής και αντισημιτικής οργάνωσης “Εθνική Ένωσις Ελλάς” (γνωστή ως ΕΕΕ) στις δημοτικές εκλογές του 1934. Δεν βρήκε ανταπόκριση στους ψηφοφόρους και το ποσοστό που πήρε ήταν 2% περίπου. Το ψηφοδέλτιο του Βορτσέλα στις δημοτικές εκλογές της Θεσσαλονίκης, το 1934

Ο Νικόλαος Αν. Δαρβέρης (1879-1946) ήταν ένας Πελοποννήσιος δικηγόρος, που ήρθε στη Θεσσαλονίκη μετά την απελευθέρωση της. Είχε μια δυναμική φιλοβασιλική κι αντιβενιζελική δράση. Αμέσως μετά τη νίκη του αντιβενιζελικού συνασπισμού στη Θεσσαλονίκη, το Νοέμβριο του 1920, απέκτησε, με πολύ σκοτεινό και παρασκηνιακό τρόπο, μια αξιοσημείωτη κτηματική περιουσία στο κέντρο της Θεσσαλονίκης και στην περιοχή της Καλαμαριάς. Από το 1920 μέχρι το 1937, εξέδιδε τη φιλοβασιλική εφημερίδα “Ταχυδρόμος της Βορείου Ελλάδος” κι έτσι απέκτησε ένα ισχυρό μέσο για τις πολιτικές του φιλοδοξίες κι επιδιώξεις. Πολιτεύτηκε και εκλέχθηκε βουλευτής Θεσσαλονίκης το 1926-28, το 1935, το 1936 και το 1946. Το 1935, διετέλεσε για δύο μήνες και Υπουργός Οικονομικών. Παράλληλα χρησιμοποίησε διάφορες παρασκηνιακές ίντριγκες και δολοπλοκίες στην πολιτική ζωή του Δήμου Θεσσαλονίκης, επιβάλλοντας δικούς του συνεργάτες ως δημοτικούς συμβούλους κι προέδρους του Δημοτικού Συμβουλίου, την περίοδο 1925-35.

Φωτογραφία Ν. Μπαρμπαρούση, από το “Η Θεσσαλονίκη που χάνεται”, 1982. Είμαστε στη γωνία Ολυμπιάδος με Λ. Εξάρχη και η πολυκατοικία που βλέπουμε μπροστά μας είναι στην Θηραμένους. Από την Μάρα Νικοπούλου

Συμπλήρωση της εικόνας της αρχικής. Στην αεροφωτογραφία του 1975 η Ολυμπιαδος δεν έχει ακόμα ανοίξει σ' εκείνο το ύψος. Οι πράσινες γραμμές καθορίζουν τις “ευθείες” που θα πάρει ακολουθώντας τις όψεις των νεόκτιστων τότε πολυκατοικιών. Με μπλε αυτό που στην αρχική βλέπουμε ως ερείπια. Με κόκκινο ο χώρος της πολυκατοικίας της αρχικής φωτό.

Στο σημείο της αρχικής, σήμερα η πολυκατοικία με το “μυστικό”.