Η Φωτογραφία από την έκθεση “Θεσσαλονίκης εμπόριον 1870-1970” στο πολιτιστικό της Τράπεζας Πειραιώς. Στη λεζάντα έγραφε ότι είναι η Εδέσσης. Είναι η μόνη φωτογραφία που εντόπισε ο Θεόδωρος Νάτσινας με λάθος στην έκθεση και εξηγεί:
Είναι η πλατεία Χρηματιστηρίου, κοιτώντας νότια. Δηλαδή ο φωτογράφος είναι στην Ερμού και κοιτάει προς Φράγκων, Βασ. Ηρακλείου. Δεξιά η Ουγκώ. Το κτίριο φάτσα πρέπει να είναι το Αλλατίνι Χαν και η πόρτα οδηγούσε σε εσωτερική αυλή με την αντίστοιχη έξοδο στην άλλη πλευρά να βγάζει στην πάροδο Εδέσσης. Το κτίριο αυτό μάλλον παρουσιάζεται για πρώτη φορά.
Η φωτογραφία είναι της συλλογής Λαπούρτα και πρέπει να είναι τραβηγμένη την ίδια στιγμή με την άλλη φωτογραφία από την έκθεση που φαίνεται λίγο η στοά Μαλακοπής και αναγνωρίστηκε εδώ:
https://archive.saloni.ca/259
(στα σχόλια και μια συνένωση φωτογραφιών εκείνου του κομματιού)
Μάλιστα τα φτυάρια είναι στην ίδια θέση στο κράσπεδο!
Στο φύλλο της Μακεδονίας της 19η Ιανουαρίου 1916 αναφέρεται το χάνι Πασάζ Οριεντάλ στη γωνία Φράγκων με Βίκτωρος Ουγκώ. Ήταν η δυτική γωνία ή αναφέρεται στο Αλλατίνι Χαν επισημαίνοντας τη δίοδο, Πασάζ Οριεντάλ. Ενδιαφέρον είναι ότι το ίδιο κτίριο στέγαζε στο ισόγειό του το “πρώην” αυστριακό ταχυδρομείο.
Η φωτογραφία είναι του 1931. Όμως μαζί με την κατοχική της πλατείας Χρηματιστηρίου (εδώ: https://archive.saloni.ca/2
έχουμε μια ευρεία γωνία θέασης της περιοχής
Με αφορμή μια φωτογράφιση της τέμπερας του Γούναρη που απεικονίζει την οικία Πετρίδη από τον Georgios Miltiadi Perdikellis, μια παρουσίαση του αξιόλογου αυτού σπιτιού από άλλες φωτογραφίες του.
Και όπως φαινόταν όλη η περιοχή του το 1916 στην αεροφωτό από το βιβλίο της Α. Γερόλυμπου, Το χρονικό της μεγάλης πυρκαγιάς. Στα όρια της ζώνης με τις αποθήκες και τα εργοστάσια από τη μια, αλλά και μιας χτισμένης συνοικίας βόρεια της Αναγεννήσεως. Χαρακτηριστικό είναι ότι η Ταντάλου είχε να επιδείξει στη μία άκρη τη βίλα Πετρίδη και στην γωνία με Μοναστηρίου το εξίσου εντυπωσιακό κτίριο του Φαρμακείου Ζωγράφου.
Το ακριβές σημείο της φωτογραφίας ο Δαυίδ Μπράβος το αναγνωρίζει στην αεροφωτογραφία που την συνοδεύει:
Πρέπει να είναι απέναντι από την τότε ψαραγορά (γι αυτό περιμένουν με τα καλάθια), στο ύψος της πλατείας του σημερινού πάρκου της ΧΑΝΘ.
Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη, την περίοδο 1866-1881.
Ήταν αυτός που επισήμανε ότι οι Βουλγαρο-Τουρκικές επιθέσεις κατά των Ελλήνων Αρχιερέων της Μακεδονίας ήταν επιθέσεις ενάντια του Ελληνισμού της Μακεδονίας και η Ελληνική Κυβέρνηση είχε καθήκον να εξετάσει κάθε μέσον για την αντιμετώπιση του μέγιστου αυτού κινδύνου.
Στην έρευνα για το καπέλο του μιναρέ της Λόντζας, παρατηρήσαμε κάτι «περίεργο» στις τέσσερις φωτογραφίες από το άλμπουμ της Τ. von Bayern [«Städte- und Landschaftsbilder aus Griechenland, Türkei und Rumänien aus dem Jahre 1883», αρχείο MDZ] που αναρτήθηκαν στο στο “Liza's Photographic Archive of Greece – Φωτογραφικά άλμπουμ της Ελλάδας” και στις ΠΦΘ. Τα “καπέλα” λείπουν σε αρκετούς μιναρέδες και μας οδηγούν στην υπόθεση -προς διερεύνηση- ότι εκείνη την εποχή ίσως είχε βγει κάποια απόφαση για συντήρηση των τζαμιών.
Από την Μάρα Νικοπούλου
Μαζί με της Λόντζας, εμφανίζεται ασκεπής και ο μιναρές της Αγ. Σοφίας.
ΚΑΙ το Πισμανιγέ. Κατά πάσα πιθανότητα ΚΑΙ το Αλατζά Ιμαρέτ. Μαζί με τους Αγ. Αποστόλους (φωτό ακολουθεί) βλέπουμε σίγουρα 4 –και ίσως 5– τζαμιά χωρίς καπέλο. Σεισμός μεγάλος δεν αναφέρεται ανάμεσα στο 1863, δηλαδή τη φωτό Σέκελυ όπου οι μιναρέδες εμφανίζονται με τα καπέλα τους, και το 1869, δηλ. το αργότερο που μπορεί να έχει βγει η φωτογραφία σύμφωνα με τον Αθ. Νικόπουλο στις ΠΦΘ.
Τους Άγ. Απόστολους τους έχουμε δει με το μυτερό καπέλο (Σέκελυ, 1863), κι έπειτα με το χαμηλό σκουφάκι (Zepdji 1873, S+B 1889 κλπ). Εδώ είναι εντελώς ξεσκέπαστος. Στη φωτό των Αμπντουλάχ δίνει την αίσθηση ότι έχει το χαμηλό σκουφάκι, και γι’ αυτό είχαμε πει ότι σίγουρα η φωτό είναι μεταγενέστερη, έστω και μία μέρα, από αυτή του Σέκελυ. Αν πράγματι έχει (και με δεδομένο ότι στην φωτό των Αφών Αμπντουλάχ οι άλλοι μιναρέδες, που εδώ φαίνονται χωρίς, επίσης έχουν) τότε το 4πτυχο του άλμπουμ της von Bayern πρέπει να τοποθετηθεί πριν απ' τη φωτό των Αμπντουλάχ, δηλαδή πριν το 1867 -το άνω 'όριο' για τους Αμπντουλάχ. Και μάλιστα αρκετά πριν για να προλάβουν να τελειώσουν οι εργασίες σε όλους. Αν στη φωτό Αμντουλάχ (σε μεγαλύτερη ανάλυση) φανεί ότι και εκεί είναι χωρίς κάποια κάλυψη, τότε παραμένει άγνωστο ποια απ' τις δυο προηγείται. Το σίγουρο είναι ότι η φωτό Σέκελυ κρατάει ακόμα τα σκήπτρα της παλαιότερης φωτό. Προς το παρόν, τουλάχιστον.
Σχετικά με το καπέλο στον μιναρέ του τζαμιού Kadi Kemal ή τζαμί της Λόντζας (Ολ. Διαμαντή και Ζαφειράκη τότε, Β. Ουγκώ και Πολυτεχνείου σήμερα).
Από την Μάρα Νικοπούλου
Από την πανοραμική λήψη του Gaston Chérau πίσω από την Αχειροποίητο, προς τα δυτικά διακρίνουμε αριστερά, στην μεγέθυνση, τον μιναρέ στο τζαμί. Το αν είχε ή δεν είχε καπέλο ο μιναρές από το 1863 -φωτό Zsekely- μέχρι την κατεδάφισή του ήταν ασαφές και έχει συζητηθεί αρκετά. Από την λήψη αυτήν διαπιστώνεται ότι τουλάχιστον για κάποιο διάστημα είχε. Στη σειρά των φωτογραφιών επιχειρείται να προσδιοριστεί η περίοδος στην διάρκεια της οποίας ο μιναρές της Λόντζας είχε καπέλο. Το συμπέρασμα από την παρουσίαση είναι ότι ο μιναρές πρέπει να έφερε καπέλο από το 1873 μέχρι τουλάχιστον το 1915.
Επίσης για μια γραπτή μαρτυρία για την ύπαρξη καπέλου στον μιναρέ εδώ:
https://archive.saloni.ca/324
Σε μεγέθυνση το τμήμα της φωτογραφίας που μας ενδιαφέρει με τις σχετικές επεξηγήσεις. Λήψη του 1915 ή στις αρχές του 1916.
Ολόκληρη η φωτογραφία πάλι απ όπου το απόσπασμα της προηγούμενης.
Το σημείο λήψης δεξιά, με μπλε το Σουλεϊμάν, με κίτρινο η καθολική εκκλησία και με πράσινο η Λόντζα.
Όπως παρατέθηκε στις ΠΦΘ από τον κ. Επαμεινώνδα, ο μιναρές χωρίς καπέλο, στη φωτογραφία του Zsekely (1863)
Από το πανόραμα που σχηματίζουν οι 4 φωτογραφίες από το άλμπουμ «Städte- und Landschaftsbilder aus Griechenland, Türkei und Rumänien aus dem Jahre 1883» της πριγκίπισσας Therese Charlotte Marianne Auguste von Bayern (1850-1925) που εντοπίστηκε στο αρχείο του MDZ (Münchener DigitalisierungsZentrum) του Μονάχου και αναρτήθηκε στο Liza's Photographic Archive of Greece – Φωτογραφικά άλμπουμ της Ελλάδας και στις ΠΦΘ. Σ αυτήν τη μεγέθυνση βλέπουμε τη Λοντζα χωρίς καπέλο.
Το 1873, στο πανόραμα του P. Zepdji (από την Συλλογή Γ. Δέλλιου, ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ, Θεσσαλονίκη) -το επωνομαζόμενο Sayce- στον κατάλογο της έκθεσης “Το τέλος της παλιάς μας πόλης”, ο μιναρές της Loncas σημειώνεται με τον αριθμό 77. Απ' όσο διακρίνουμε και στην μεγέθυνση που παραθέτουμε, ο μιναρές φαίνεται να έχει καπέλο.
Και εδώ από το ίδιο πανόραμα (Zepdji 1873), από διαφορετική, ιδιωτική, πηγή, σε μεγέθυνση
Η καρτ ποστάλ που τον φέρει με καπέλο. Λήψη 1903-1910.
Απόσπασμα από φωτογραφία του 1910 αναρτημένη από τον Λιουμπομίρ Γιουρούκοφ (Любомир Юруков). Ο μιναρές με καπέλο.
Απόσπασμα από μια φωτογραφία της συλλογής του Paul Albarel, από τον μιναρέ του Αλκαζάρ προς νότο (Αρ. φωτ. AD11028Dv0761460), όπου διακρίνεται ο μιναρές κολοβός. Λήψη ανάμεσα 1916 και Ιούνιο 1917
Από το βιβλίο της Αλ. Γερόλυμπου “Το Χρονικό της Μεγάλης Πυρκαγιάς”, η λήψη του 1917, όμως πριν την πυρκαγιά, με τον μιναρέ χωρίς το καπέλο.
Από ανάρτηση του Αλέξη Αθάνατου στις ΠΦΘ κολοβός ο μιναρές, μετά την πυρκαγιά.
Μετά την πυρκαγιά, μια κοντινή λήψη.
Δυο λήψεις του Gaston Chérau (1915 ή αρχές του 16), από στερεοσκοπικές γυάλινες αρνητικές πλάκες, πίσω από την Αχειροποίητο, σε αντίθετη κατεύθυνση η μία από την άλλη.
Πίσω από το ιερό της Αχειροποιήτου. Αριστερά ο μιναρες του Σουλεϊμάν, δεξιά ο Αγ. Νικόλαος ο Τρανός.
H δεύτερη λήψη του Gaston Chérau από το ίδιο σπίτι προς τη μεριά της Ροτόντας και του Αγ. Παντελεήμονα (οι μιναρέδες αριστερά και δεξιά αντίστοιχα)
Το ψηλό σπίτι από το οποίο έγιναν οι λήψεις, έτσι όπως φαινόταν από τον μιναρέ της Αγ. Σοφίας το 1917, πριν την πυρκαγιά.
Οι κερκίδες στο πρώτο γήπεδο του ΠΑΟΚ στο συντριβάνι,
όπως τις θυμάται ο Γιώργος Κωτσίδης
“Το γήπεδο το θυμάμαι έτσι όπως φαίνεται στην φωτογραφία με τους πανύψηλους τοίχους που το περιέβαλλαν .
Κερκίδες υπήρχαν μόνο από τις δυό πλευρές κι αυτές λιγοστές .
Από το συντριβάνι ξεκινούσε ένας πολύ στενός δρόμος που κατέληγε στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ που νομίζω λεγόταν Νοσοκομείων .
Κάποια στιγμή τον καταργήσαν, ένα έμπειρο μάτι όμως μπορεί να τον διακρίνει, υπάρχει ακόμη σαν πεζόδρομος πλέον και διασχίζει διαγώνια τα παρτέρια του ΑΠΘ .
Αυτόν τον δρόμο τον θυμάμαι γεμάτο κόσμο να περπατά πηγαίνοντας στο ΑΧΕΠΑ να μάθει τα νεώτερα για τον Λαμπράκη που ψυχορραγούσε .
Κολλητά στον ασφαλτοστρωμένο αυτό στενό δρόμο χωρις καν πεζοδρόμιο, ήταν ο πανύψηλος τοίχος του γηπέδου .
Εκεί υπήρχε μιά κερκίδα, που κερκίδα δεν ήταν .
Είχαν κτίσει τοίχους με τούβλα ανά 3-4 μέτρα κάθετα στο γήπεδο κι εκεί επάνω καλούπωσαν οπλισμένο σκυρόδεμα διαστάσεων περίπου 60 Χ 10 εκατοστών σε όλο το μήκος και καθόταν επάνω τους κι ένα από κάτω παρόμοιο που πατούσαν κι ήταν και κάθισμα για τους από κάτω .
Το σκυρόδεμα κακοφτιαγμένο και σε πολλά του σημεία γυμνό φαίνονταν τα σκουριασμένα σίδερα του οπλισμού του .
Από κάτω από αυτές τις επικίνδυνες ανασφαλείς κερκίδες το χάος .
Άνετα μπορούσες να χωθείς από κάτω και να πέσεις κι ό,τι ήθελε προκύψει .
Ο τοίχος από την πλευρά του δρόμου που υπήρχαν αυτές οι επικίνδυνες κερκίδες ήταν περίπου 4-5 μέτρα ύψους κι ήταν κακοφτιαγμένος και θεόστραβος μάλλον νύχτα τον φτιάξανε .
Από την πλευρά αυτή υπήρχε είσοδος με διπλή σιδερένια πόρτα καλυμμένη από μαύρη λαμαρίνα.
Από εκεί έμπαιναν όσοι είχαν εισιτήριο γι αυτήν την κερκίδα .
Η κύρια είσοδος ήταν στην γωνία του κόρνερ στο Συντριβάνι .
Όσοι άτυχοι δεν κατάφερναν να μπούν κανονικά είχαν τον δικό τους τρόπο να το κάνουν .
Ήταν κυρίως ένστολοι στρατιώτες από την επαρχία, ένας από αυτούς κατάφερνε να ανέβει στον τοίχο με την βοήθεια των άλλων στρατιωτών ανεβαίνοντας πλάτη πλάτη κι αφού τον βοηθούσαν τραβώντας τον από πάνω κι οι θεατές που υπήρχαν στο γήπεδο .
Αν ανέβαινε ένας, ανέβαιναν κι οι υπόλοιποι φαντάροι .
Έδεναν τις ζώνες τους πόρπη πόρπη , όσοι τις θυμούνται ξέρουν ότι το δέσιμό τους ήταν ισχυρότατο , κι ένας ένας χρησιμοποιώντας τις δεμένες ζώνες για σχοινί αναρρίχησης ανέβαιναν όλοι .
Ήταν τόσο μεγάλη η λαχτάρα τους να να δουν τα ινδάλματα της εποχής τον Κουιρουκίδη , τον Λέανδρο κι άλλους και ρίσκαραν τα πάντα. Οι φύλακες του γηπέδου κάνανε τα στραβά μάτια
– Ασ' τους φαντάροι είναι, έλεγαν ...
Οι υπόλοιποι όμως, κυρίως εμείς τα πιτσιρίκια που τους παρακολουθούσαμε από κάτω, τους παρακαλούσαμε κλαψουρίζοντας και μας ανέβαζαν κι εμάς με τον ίδιο τρόπο .
Εγώ Παοκτσής δεν ήμουν αλλά μ' έπαιρνε ο πρώτος ξάδελφός μου ο Γιώργος μαζί του και μ' ανέβαζε έτσι κι εμένα έτσι από τον τοίχο .
Πάντα προσπαθούσε να με κάνει Παοκτσή με κάτι τέτοια , αλλά δυστυχώς δεν τα κατάφερε .
Στην ετοιμόρροπη αυτή κερκίδα ανέβαινα κι εγώ χωρίς να φοβάμαι.
Νομίζω κάποτε κατέρρευσε από τον πολύ κόσμο σε κάποιο ντέρμπι και δεν ξαναχρησιμοποιήθηκε ....”
Το δρομάκι στο πλάι του γηπέδου του ΠΑΟΚ που εδώ φαίνεται να περνά δίπλα από την Αγία Φωτεινή, τα νεκροταφεία και μέςα από χωράφια ...
Μια φωτογραφία από την συλλογή του Paul Albarel, από το Αλκαζάρ προς νότο, οι δυο δρόμοι που ξεχωρίζουν οδεύοντας προς την θάλασσα είναι η Μεγ. Αλεξάνδρου, και δυτικότερα η Συγγρού (μετά Τραπεζών και κατόπιν Β. Ουγκώ), που περνάει σχεδόν δίπλα από την καθολική εκκλησία.
Αρ. φωτ. AD11028Dv0761460
Λήψη προς δυτικά. Ο μιναρές στο κέντρο περίπου είναι του Γιουσούφ Πασά στην Λέοντος Σοφού και στα αριστερά είναι των Αγ. Αποστόλων.
ΒΔ μετά την πυρκαγιά. Ο δρόμος μπροστά μας είναι η Χαμζά μπεη που οδηγεί ίσια επάνω μπροστά στο Διοικητήριο
Προς βορρά. Το Διοικητήριο και κατά σειρά οι μιναρέδες από αριστερά του Σαατλί τζαμί, πίσω απ' το Διοικητήριο του Σαλί τεκέ, μετά του Μουσταφά στην Κασσάνδρου, στο βάθος του Τσιναρλί, και πιο δεξιά του ΠΙσμανιγιέ, μπροστά και του Πρ. Ηλία πίσω.
ΒΑ μετά την πυρκαγιά. Ο μικρός μιναρές μπροστά μας του Καντί και πίσω του του Φετχιέ και αριστερότερά του ο μεγαλύτερος του Αγ. Δημητρίου.
Χάρτης της ευρύτερης περιοχής των κοιμητηρίων της Ευαγγελίστριας από το ψηφιοποιημένο διαδικτυακά βιβλίο του P. Perdrizet “ Inscriptions de Salonique “, 1905, της βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου του Illinois.