Saloni.ca Archive

O βυθοκόρος “Αχινός” στη Θεσσαλονίκη το 1945. Με τις γεννήτριες του εξυπηρετούσε την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος στην πόλη μετά την αποχώρηση των Γερμανών καθώς τα εργοστάσια παραγωγής ήταν σε άσχημη κατάσταση. Μαζί με τον Αχινό βρισκόταν εδώ και ο βυθοκόρος “Αξιός”, ενώ αργότερα ήρθαν και τρία ναρκαλιευτικά. Βρισκόταν απέναντι από τις εγκαταστάσεις της ηλεκτρικής εταιρίας στην οδό Έντισσον.

Ο φυσιογνώστης Νικόλαος Κ. Γερμανός (1864-1935), που είναι περισσότερο γνωστός ως o εμπνευστής και o πρώτος Γενικός Διευθυντής της Έκθεσης Θεσσαλονίκης.

Ένα αφιέρωμα από τον Νίκανδρο Καστανίδη

Γεννήθηκε στη Βάβδο Χαλκιδικής. Ο πατέρας του ήταν ο Κωνσταντίνος Λιόλιος, εργολάβος στον Πολύγυρο. Παρακολούθησε το Γυμνάσιο του Πολυγύρου και ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στη Σχολή της Χάλκης. Δούλεψε για ένα διάστημα ως βοηθός σε φαρμακείο της Σμύρνης και στη συνέχεια σπούδασε Φυσικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, με φυσιογνωστικό προσανατολισμό. Στα μέσα της δεκαετίας του 1890 πήγε με κρατική υποτροφία για επιμόρφωση και έρευνα στο Γερμανικό Πανεπιστήμιο της Jena. Με την υποστήριξε του διάσημου δαρβινιστή φυσιογνώστη Ernest Haeckel ενεργοποιήθηκε στη δημιουργία Ζωολογικού Κήπου με Ενυδρείο που λειτούργησε στο Φάληρο από το 1902 μέχρι το 1915. Το 1906 πήρε μια θέση επιμελητή στο Φυσιογραφικό Μουσείο του Πανεπιστημίου της Αθήνας και έγινε υφηγητής το 1916. Το 1915 εκλέχτηκε βουλευτής Θεσσαλονίκης και περιχώρων με το αντιβενιζελικό, δηλ. φιλοβασιλικό, ψηφοδέλτιο και επανεκλέχτηκε το 1920. Επίσης εκλέχτηκε δημοτικό σύμβουλος Θεσσαλονίκης, με το ψηφοδέλτιο του Ν. Μάνου, το 1929.

Ένα από τα ανεξήγητα της βιογραφίας του Νικολάου Κ. Γερμανού είναι η αλλαγή στο επίθετό του. Ο πατέρας του λεγόταν Κωνσταντίνος Λιόλιος κι αυτός έγινε Νικόλαος Κ. Γερμανός. Η ερμηνεία που δίνουν κάποιοι βιογράφοι του είναι ότι προέκυψε από τις σπουδές του στη Γερμανία. Αυτό όμως δεν ευσταθεί, γιατί χρησιμοποιούσε το όνομα Γερμανός πριν πάει στη Γερμανία. Κι αυτό φαίνεται στα βιβλία που εξέδωσε πριν φύγει για τη Γερμανία, π.χ. η Στοιχειώδης Φυσική Ιστορία.

Μήπως άλλαξε το επίθετό του όταν ήταν μαθητής στη Σχολή της Χάλκης, κατά τα πρότυπα των μοναχών;; Ή μήπως υπήρξε προστατευόμενος κάποιου εκκλησιαστικού αξιωματούχου, π.χ. Μητροπολίτη ή Πατριάρχη, με το όνομα Γερμανός κι έγινε πνευματικό του τέκνο;;

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Σχολή της Χάλκης ήταν, εν πολλοίς, Εκκλησιαστική Σχολή, απ’ όπου αποφοιτούσαν υψηλόβαθμοι παράγοντες και ιεράρχες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Το σπίτι που γεννήθηκε, στη Βάβδο Με τη σύζυγό του Χαρίκλεια Πάτση, αδελφή του δικηγόρου Σπυρίδωνα Πάτση, ο οποίος διετέλεσε δήμαρχος της Αθήνας και κατ’ επανάληψη βουλευτής Ο Ν.Κ. Γερμανός με μια από τις κόρες του στην 1η Έκθεση της Θεσσαλονίκης Με την οικογένειά του

Επιστημονική δημεοσίευσή του, όταν ήταν στη Γερμανία Δεύτερη επιστημονική του δημοσίευση Η μελέτη του Ν. Γερμανού “Εκθεσις περί των ιχθυοτροφείων της Μακεδονίας και περί των εφαρμοστέων μέτρων και μέσων προς αύξησιν και βελτίωσιν της παραγωγής” “Στα τέλη του 1913 κλήθηκε από το γενικό διοικητή Μακεδονίας (δηλαδή τον Στέφανο Δραγούμη, με τον οποίον γνωρίζονταν από τότε που ο Ν. Γερμανός έκανε μαθήματα στον Ίωνα) να μεταβεί στις μακεδονικές λίμνες και να εξετάσει πώς διενεργείται σ’ αυτές η ιχθυοτροφία και η αλιεία και ποια μέτρα έπρεπε να πάρουν οι νέοι ενοικιαστές, δεδομένου ότι η μίσθωση των λιμνών έληγε σύντομα. Έτσι, στο διάστημα 7 έως 28 Ιανουαρίου 1914 ο Γερμανός επισκέφθηκε τις τέσσερις κυριότερες λίμνες (Αγίου Βασιλείου, Βόλβης, Αχινού και Γιαννιτσών) και συνέγραψε τη μελέτη”. Ο Ζωολογικός Κήπος που δημιούργησε ο Ν.Κ. Γερμανός στο Παλιό Φάληρο, στην αρχή του 20ου αιώνα Το χρονικό διάστημα 1890-1892, ο Ν.Κ. Γερμανός είχε την επιμέλεια του περιοδικού “Προμηθεύς”, σε συνεργασία με τον Αλέξ. Δ. Βλάλη και με επικεφαλής τον καθηγητή Κ. Μητσόπουλο. Ήταν ένα περιοδικό που υποστήριζε την δαρβινική θεωρία, την εποχή που είχε ξεσπάσει μια έντονη ιδεολογική διαμάχη με αρνητές της. Το 1892 αποχώρησε από τη θέση αυτή. Πιθανότατα για να μην ήθελε να εκτεθεί σ’ αυτή την ιδεολογική αντιπαράθεση ή για να προετοιμάσει την αναχώρησή του στη Γερμανία. Η στάση του Ν.Κ. Γερμανού στο ζήτημα του δαρβινισμού είναι κάπως θολή. Οι ειδικοί θεωρούν ότι εντάσσεται στην πλευρά των δαρβινιστών, δηλ. ότι στο έργο του ακολουθoύσε τη θεωρία του Δαρβίνου. Αυτό είναι αλήθεια. Αν όμως κάποιος διαβάσει προσεκτικά τα βιβλία και τα άρθρα του, τότε θα διαπιστώσει ότι δεν έκανε καμία αναφορά στον Δαρβίνο και στη σχετική δριμύτατη διαμάχη που ξέσπασε στα τέλη του 19ου αιώνα, στην Ελλάδα, δεν πήρε θέση. Διαφαίνεται ότι από τη μια είχε ερείσματα στον συντηρητικό, ίσως και στον υπερσυντηρητικό, πολιτικό χώρο, που ήταν και είναι εχθρικός με τις ιδέες του Δαρβίνου. Από την άλλη, οι επιστημονικοί μέντορές του, όπως ο καθηγητής της Γεωλογίας Κ. Μητσόπουλος (1844-1911) και ο διάσημος Γερμανός Βιολόγος-Φιλόσοφος Ernst Haeckel (1834-1919), ήταν υπέρμαχοι του δαρβινισμού. Όλα δείχνουν ότι στις ιδεολογικές αυτές συμπληγάδες κράτησε μια στάση στρουθοκαμηλισμού, για να τα έχει καλά και με τις δύο πλευρές. Και μάλλον τα κατάφερε, γιατί και υφηγητής έγινε στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και βουλευτής των βασιλοφρόνων

Το πάρκο Πατρικίου στην Κρήτης και η οδός Χρηστοβασίλη (τότε Μαυρομιχάλη), την περίοδο της Κατοχής.

Η παρακάτω πανοραμική απεικόνιση της περιοχής αναγνωρίστηκε από τον Δαυίδ Μπράβο.

Συνδυασμός τριών λήψεων από το σπίτι στη Χρηστοβασίλη 13 με θέα το πάρκο Πατρικίου στην Κρήτης και πιο πάνω δεξιά το γήπεδο τότε του Μεγ. Αλεξάνδρου. Ο δρόμος μπροστά μας είναι η Κρήτης με τον όρχο των Γερμανικών οχημάτων.

Απόσπασμα αεροφωτογραφίας της περιοχής, εκείνης περίπου της εποχής. Η πανοραμική λήψη έγινε από το σπίτι στον μπλε κύκλο. Αμέσως πιο πάνω ειναι το σπίτι του Πατρικίου κι αριστερά το Μαράσλειο- Νούκειο. Με βάση τον όρχο μπορούμε να προσδιορίσουμε τα σπίτια δεξιά. Αντιστοιχούν στα 14 και 16 της Χρηστοβασίλη σήμερα. Από την απέναντι μεριά, Χρηστοβασίλη 15, το σπίτι του Πατρικίου. Χρηστοβασίλη 13 (το σπίτι που έμεναν οι Γερμανοί) και 15 στα δεξιά, το παράθυρο από το σπίτι του Πατρικίου. Από το πίσω μπαλκονάκι της Χρηστοβασίλη 13, με θέα το σχολείο του Νούκα, μια λήψη πάνω από τη σκεπή του σχολείου και πέρα από την Κρήτης. Και πάλι στα δεξιά μας το σπίτι του Πατρικίου. Κάποια σπίτια από την προηγούμενη λήψη αναγνωρίζονται κι εδώ. Βρισκόμαστε στον όρχο. Πίσω από τον φωτογράφο είναι τα φορτηγά. Το σχολείο από την πίσω αυλή του σπιτιού Φωτογραφία από το αρχείο του Μηνά Δρεστηλιάρη. 27/5/1937. Νυν πάρκο Πατρικίου. Αναμνηστική φωτογραφία β΄ τάξης 17ου Δημοτικού Σχολείου (Νούκα). Ο φωτογράφος στέκεται απο την μεριά της οδού Χρηστοβασίλη, δεξιά τα σπίτια είναι στην οδό Κρήτης, και πίσω δίπλα δεξιά απο το κεφάλι του δάσκαλου είναι το σπίτι του Άμποτ. Αεροφωτογραφία του 1958 από το λεύκωμα αφιερωμένο στον αθλητικό σύλλογο του Μεγ. Αλεξάνδρου με το πάρκο σχεδόν διαμορφωμένο και το γήπεδο πιο πάνω και δεξιά. Σε φωτογραφία της δεκαετίας 70, το σπίτι από το οποίο έγιναν οι λήψεις πάλι σε μπλε κύκλο.

Η πρώτη γυναίκα γιατρός στη Θεσσαλονίκη. Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.

Ήταν η Ferrari Bizze (Φερράρη ή Φερράρε Μπίτσε ή Πίτση), διδάκτωρ της Ιατροχειρουργικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Νάπολης (Ιταλίας). Υπήρξε βοηθός των καθηγητών Μούρι και Μαγκιόκι. Επικύρωσε το δίπλωμά της και έλαβε άδεια άσκησης επαγγέλματος από την Ιατρική Σχολή της Κωνσταντινούπολης. Για το σκοπό αυτό είχε συστατικές επιστολές από τους καθηγητές Ναβάρρο και Μονάρι . Η ειδικότητά της ήταν η ιστολογία και οι “θερμοσυφιλιτικές” παθήσεις. Στη Θεσσαλονίκη αρχικά διέμενε στον Φραγκομαχαλά κι αργότερα στην οδό Χαλκιδικής. Απεβίωσε το Φεβρουάριο του 1929.

Μια καλλιτεχνική κληρονομιά στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη.

Επιμέλεια Νίκανδρος Καστανίδης.

Γιάννης Σβορώνος (1919-1987)

Γεννήθηκε στη Δράμα. Ο πατέρας του, Αθανάσιος, κατάγονταν από την Κεφαλονιά και ήταν καπνέμπορας και εμπειρογνώμονας καπνού. Η μητέρα του Κασσάνδρα Αστεριάδη γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και ο πατέρας της ήταν διερμηνέας στο Ελληνικό Προξενείο Θεσσαλονίκης. Το 1924 η οικογένειά του μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη, όπου πήγε στο 6ο Δημοτικό Σχολείο της Ανάληψης κι στη συνέχεια στο Α’ Γυμνάσιο. Το χρονικό διάστημα 1937-1939 φοίτησε στην Ανωτέρα Σχολή Καλών Τεχνών. Στα τέλη της κατοχής συνδέθηκε με το λογοτεχνικό-εικαστικό κύκλο του φαρμακείου Ν.Γ. Πεντζίκη. Από το 1945 και μέχρι το 1948 εξέδιδε, μαζί με τον Λ. Κονιόρδο και τον Γ. Κιτσόπουλο, το καλλιτεχνικό περιοδικό “Κοχλίας”. Την περίοδο 1954-1964 εργαζόταν ως γραφίστας στη ΔΕΘ. Το 1964 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου ανέλαβε τη θέση του διευθυντή στη διαφημιστική εταιρεία “Έργον”. Γ. Παπαδόπουλος, Γ. Σβορώνος και Ν.Γ. Πεντζίκης, 1944, έκθεση ζωγραφικής στο ανθοπωλείο Ευρυβιάδη Κωνσταντινίδη, στην Τσιμισκή απέναντι από τα “Τιτάνια” Αυτοπροσωπογραφία του Γιάννη Σβορώνου, 1944

Στο βιβλίο “Θεσσαλονίκη 1896” των Γ. Μέγα, Μ. Ανδριωτάκη (Θεσσαλονίκη, 2004) εμφανίζεται ο σχετικός πίνακας ζωγραφικής με τη λεζάντα “Η εκκλησία της Αγίας Τριάδος, όπως τη ζωγράφισε το 1898 ο Ούγκο Αλλατίνι, επίλεκτο μέλος της οικογένειας Αλλατίνι και πρόεδρος του Cercle de Salonique. (Ο πίνακας ανήκει στη συλλογή του Βασιακώστα)” (σελ. 65). Το παράξενο είναι ότι ο πίνακας είναι ενυπόγραφος και η υπογραφή είναι: Modianos (ή κάπως έτσι).

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.

Τσιμισκή 19, το βιβλιοπωλείο Μόλχο μέχρι και την αρχή της Κατοχής. Για ελάχιστο διάστημα λειτούργησε παράλληλα με το κατάστημα του Μεγάρου Κόφφα, Τσιμισκή 10.

Από τον Δαβίδ Μπράβο.

Το κατάστημα νεωτερισμών “Αφοι Λαμπρόπουλοι” στη Θεσσαλονίκη (γωνία Τσιμισκή με Κομνηνών).

Αφιέρωμα του Δαυίδ Μπράβου.

Το υποκατάστημα Θεσσαλονίκης ξεκίνησε την λειτουργία του το 1930 στο Μέγαρο Κόφφα, εκεί που κάπου στα τέλη του 1940 μεταφέρθηκε, και ξέρουμε σαν “ιστορική τοποθεσια”, το βιβλιοπωλείο Μόλχο.

Φαίνεται ότι σε όλη την διάρκεια της δεκαετίας του 30, οι νεολαίοι της εποχής είχαν στέκι το μέγαρο Κόφφα, έξω από την δισκογραφική Κολούμπια (εταιρία του Λαμπρόπουλου) γιά να ακούν απο τα γραμμόφωνα τα τελευταία χιτάκια.. Συνωστισμός ... από Βενιζέλου μέχρι Ρογκότη.

Τα εγκαίνια του “νέου” Λαμπρόπουλου (Τσιμισκή με Κομνηνών) έγιναν στις 6 Σεπτεμβρίου του 1940.

Σύγκριση προπολεμικής διαφήμισης του Λαμπρόπουλου με το βιβλιοπωλείο Μόλχο που δείχνει πως πρόκειται για το ίδιο κατάστημα. Βέβαια οι “Λαμπρόπουλοι” τότε καταλάμβαναν μεγαλύτερο χώρο, μέχρι την γωνία με Ρογκότη. Το κατάστημα μετά χώρισε στα δύο. “Μόλχο” και ο σημερινός “Γερμανός”. Διαφήμιση του 1932 Διαφήμιση του 1933 Συνωστισμός από Βενιζέλου μέχρι Ρογκότη γιά τα τελευταία σουξέ. Η γωνία Αριανούτσου ήταν κατάστημα υποδημάτων, στη γωνία Βενιζέλου με Τσιμισκή. Μέγαρο Κόφφα, Τσιμισκή 10 μέχρι το 1940. Όλα τα σουξέ ... 6 Σεπτεμβρίου του 1940 εγκαίνια του Λαμπρόπουλου στην Τσιμισκή με Κομνηνών. Η διαφήμιση. 6 Σεπτεμβρίου του 1940, τα εγκαίνια του Λαμπρόπουλου στην Τσιμισκή με Κομνηνών. Οι “Λαμπρόπουλοι” την περίοδο της κατοχής. Η φωτογραφία είναι του 1950 περίπου, ίσως και παλιότερη. [Αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα: https://www.thetoc.gr/politismos/article/lampropoulos-i-istoria-100-xronwn-mesa-se-ena-almpoum?fbclid=IwAR2KGpx4TMO_vVekR052U-_vWP5HQkNylVu-Hw7DWFj38eLqoR3RY60jl1g ] 10/7/1967 εφημερίδα ΔΡΑΣΗ, εγκαίνια επεκτάσεως.

Το πάνω μέτωπο της Ερμού ανάμεσα Καρ. Ντηλ και Αγ. Σοφίας, δηλ. τα σημερινά νούμερα 69-77, θυμίζοντας ότι μόνο το 77 παραμένει σήμερα, αρχικής ιδιοκτησίας Ίσραελ, με πρώτο αρχιτέκτονα Ζαν Πλεμπέρ (πάνω από τον 1ο όροφο ανέλαβε άλλος), ο σημερινός Τερκενλής. Τα σημερινά κτίρια στους αριθμούς 71 και 73 στην Ερμού στην πρώτη τους μορφή ήταν δυο δίδυμες οικίες. Στο νούμερο 75, δίπλα στον Τερκενλή, μονώροφο κτίστηκε αρχικά, αλλά αργότερα έγινε διώροφο. Ήταν και το τελευταίο που επιβίωσε από όλα όσα βρίσκονταν στα δυτικά του. Όλα τα αρχικά κτίσματα μετά την πυρκαγιά παρόντα με τις δίδυμες οικίες να ξεχωρίζουν στο κέντρο. Το διώροφο περιποιημένο αλλά βραχύβιο στο ύψος της κτίσμα, στο σημερινό ν. 75 της Ερμού. Ο σημερινός Τερκενλής αλλά και το κόκκινο σπίτι απέναντι του Λόγγου σε φάση αποπεράτωσής τους.

Μεσοπόλεμος. Η όμορφη στιγμή της Ερμού, αντίστοιχη με αυτήν στην απέναντι μεριά. Η μονώροφη έχει συνταχθεί σχεδόν καθ' ύψος με τις υπόλοιπες.

Επίσης την περίοδο της Κατοχής. Μέσα της δεκαετίας του 1950 1960 και το ανατολικό από τα δίδυμα, το σημερινό νούμερο 73 της Ερμού σχεδόν αποπερατωμένο, προσφερόμενο πλέον για... ...εκμετάλλευση. Η μόνη που ανθίσταται είναι η διώροφη δίπλα στον Τερκενλή. Ήδη και η δυτική από τις δίδυμες είναι σε φάση αποπεράτωσης. Στη απεικόνιση αυτή από σλάιτς του 1976 (Σακελλαριδη, Νάτσινα), δηλ πριν απ τον σεισμό, η Ερμού στο κομμάτι που μας ενδιαφέρει, έχει πάρει ήδη τη σημερινη της μορφή.

Η Κλινική Ματαλών και ο γιατρός Ματαλών.

Από τον Νίκανδρο Καστανίδη.

Στο βιβλίο ” Όταν η Θεσσαλονίκη έμπαινε στον 20ο αιώνα” των Γ. Αναστασιάδη, Ε. Χεκίμογλου (University Studio Press, 2000) παρουσιάζεται η φωτογραφία της κλινικής Ματαλών στην Εθνικής Αμύνης (σελ. 160) σύμφωνα με τη λεζάντα (η φωτογραφία αναρτήθηκε αρχικά από τον Κ. Κοψιδά).

Διαπιστώνεται όμως ότι κανένα χαρακτηριστικό της Εθνικής Αμύνης δεν διακρίνεται στην εν λόγω φωτογραφία. Ο συγκεκριμένος δρόμος είναι η Μοναστηρίου, και το αμέσως επόμενο κτίριο ανατολικότερα είναι το Φαρμακείο Ζωγράφου.Η κλινική Ματαλών επομένως βρισκόταν στην Μοναστηρίου, δίπλα στο φαρμακείο Ζωγράφου.

Το δεύτερο ζήτημα που ανακύπτει είναι το ερώτημα: ποιος Ματαλών; Είναι γνωστό ότι υπήρχαν ΔΥΟ γιατροί στη Θεσσαλονίκη, στις αρχές του 20ου αιώνα με το όνομα Ματαλών: Ο Μωύς Ματαλών κι ο Ισαάκ Ματαλών. Τα βιογραφικά τους που είναι διαθέσιμα είναι αρκετά φτωχά για να αντλήσουμε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την “κλινική Ματαλών” [βλ. “Οι Γιατροί της Θεσσαλονίκης μέχρι το 1912” του Γερ. Πεντόγαλου, University Studio Press, 2011]

Ο Μωύς Ματαλών κατάγονταν από τη Λάρισα. Είχε σπουδάσει στην Ιατρική του Πανεπιστημίου της Αθήνας απ’ όπου πήρε πτυχίο την ακαδημαϊκή χρονιά 1902-3. Διέμενε, από το 1909, στον Παράλληλο δρόμο, δηλ. στη σημερινή Προξένου Κορομηλά.

Ο Ισαάκ Ματαλών γεννήθηκε, πιθανότατα, στη Σμύρνη το 1894.Μάλλον προσέφερε τις υπηρεσίες του στο Νοσοκομείο Χιρς. Διέμενε, από το 1905, στον Φραγκομαχαλά.

Κλινική Ματαλών (δεξιά), από το βιβλίο ” Όταν η Θεσσαλονίκη έμπαινε στον 20ο αιώνα, USP, 2000, σελ. 160, ανάρτηση Κ. Κοψιδά” των Γ. Αναστασιάδη, Ε. Χεκίμογλου (University Studio Press, 2000) , σελ. 160 Φαρρμακείο Ζωγράφου στη Μοναστηρίου, από το βιβλίο “Συμβολή στην έρευνα για την οικονομική και κοινωνική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης: Οικονομική δομή και κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας, 1912-1940”, του Αλ. Δάγκα (Θεσ/νίκη, 1998), σελ. 174 Ο γιατρός Μωύς Ματαλών, από το βιβλίο “Ο Νικόλαος Μάνος”, του Χεκίμογλου, Ε., University Studio Press, 2010, σελ. 195 Χειρουργική επέμβαση στο Νοσοκομείο Χιρς με τη συμμετοχή του γιατρού Ματαλών (Ισαάκ, πιθανότατα)