Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη
“Αίας”. Σινεφίλ κινηματογράφος στις 40 Εκκλησιές. Από το 1974, έπαιξε ταινίες που δεν είχαν προβληθεί στην 7ετία της χούντας. Αξέχαστα τα αφιερώματα σε μεγάλους σκηνοθέτες, σε εποχή που ο κόσμος διψούσε για καλό κινηματογράφο.
Η “Θυμέλη” είχε προηγηθεί, το “Ριβολί” και το “Φαργκάνη” ακολούθησαν.
Περίλυπον Άλσος (σαν χώρος αναψυχής και ανάπαυσης των ασθενών του νοσοκομείου) ή Κήποι του Πασά, έργο του μηχανικού της δημαρχίας M. Yermolenski και του κηποτέχνη – κηπουρού Victor Hellen. (εφημ. Journal de Salonique 8.9.1904)
Οι πληροφορίες προέρχονται από την σημαντική έρευνα των Βασίλη Μέλφου και Τάσου Παπαδόπουλου:
1) Παπαδόπουλος και Μέλφος (2022) Οι Κήποι του Πασά. Θεσσαλονικέων Πόλις, 79. 2) Το Δέρμα της πόλης: ΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ ΤΩΝ ΚΗΠΩΝ ΤΟΥ ΠΑΣΑ ()
Δημήτρης Βουγιούκας
Διαγώνιος. Απέναντι από το “Ηλύσια”. Στο βάθος η Αγία Σοφία. 1935. Μπουγάδα στον “Μανδραγόρα” 🙂
Δύο κατοχικές φωτογραφίες που απεικονίζουν τον άχτιστο χώρο εντός της Ακροπόλεως (ανατολικότερα της Πορτάρας επί της οδού Ακροπόλεως). Διακρίνονται στο βάθος της πάνω φωτογραφίας προσφυγόσπιτα, τα τείχη κατά μήκος της οδού Αγράφων και ο πύργος στο άνοιγμα των σημερινών οδών Μ. Κουντουρά και Περδίκα. Με προβληματίζει λίγο η λεζάντα της πρώτης φωτογραφίας που αναφέρει το σημείο ως πεδίο βολής, καθώς και το φορτηγό με την παράταξη των γερμανών στρατιωτών στην κάτω φωτογραφία!
Οι φωτογραφίες προσφέρονται σε δημοπρασία στο ebay.
Αλέξανδρος Σαββόπουλος
Από το ebay φωτογραφία του Λ. Πύργου με το προτείχισμά του, από μια σχετικά σπάνια γωνία – από όπου φαίνονται καθαρά οι δύο πύλες του προτειχίσματος.
Άλλες φωτογραφίες, με τις πύλες που έχω εντοπίσει δεν φαίνονται κατά μέτωπο αλλά υπό γωνία (από αναρτήσεις στις ΠΦΘ) .
Θόδωρος Νάτσινας
Η κάρτα από το ebay. Δεν διακρίνεται αν έχει τοποθετηθεί τραμ στην Νίκης, μάλιστα δεν διακρίνεται καλά ούτε η Νίκης, που σε αυτήν την περίοδο ίσως ήταν πολύ στενή, μεταξύ των κιγκλιδωμάτων και του προτειχίσματος. Οι πύλες είναι δύο, η αριστερή είναι η μισή ανοικτή. Φαίνονται και παράθυρα!
Μία φωτογραφία υπό γωνία, μετά την εγκατάσταση του ιππήλατου τραμ (1892). Διακρίνονται τα ανοίγματα στο περιτοίχισμα αλλά όχι ποια είναι πύλες και ποια παράθυρα.
Παρόμοια θέση με την προηγούμενη αλλά λίγο μεταγενέστερη καθώς διακρίνεται η γραμμή για τον σιδηρόδρομο που έφερνε τα υλικά από το νταμάρι της Ευαγγελίστριας στο λιμάνι όταν κατασκευαζόταν.
Από την παραλιακή πάλι και με το ιππήλατο τραμ
Από την ανατολική πλευρά – η καλύτερη εικόνα των πυλών, των παράθυρων αλλά και του τέμενους.
Μάλλον διακρίνονται ράγες τραμ, αν δεν κάνω λάθος, περίπου ίδια περίοδο με τις προηγούμενες.
Η πρώτη φάση της κατεδάφισης του προτειχίσματος, περίπου 1910-1911. Διακρίνεται ακόμα μια από τις πύλες.
[Από τη διατριβή “Αστικές πολιτικές και δημόσιος χώρος, συνέχεια και αλλαγή στη διαχείριση του δημόσιου χώρου στη Δυτική Θεσσαλονίκη, 1980 – 2010” (ΑΠΘ, 2017) της Παρασκ. Κούρτη]
Νίκανδρος Καστανίδης
Μενεμένη 1957
Εύοσμος 1957
Κορδελιό 1957
Περιοχή Σταυρούπολης 1963
Περιοχές Πρόνοια και Ηλιούπολη της Σταυρούπολης, τη δεκαετία του 1970
Οδός Λαγκαδά στη θέση Νεόκτιστα-Πρόνοια, δεκαετία 1960
Πολίχνη, 1957
Τερψιθέα, δεκαετία 1950
Efstathios Aslanidis
Η λήψη πιθανόν από την Καπναποθήκη Ιντερνάσιοναλ Τομπάκο. Το κτίριο βρίσκεται μεταξύ των οδών Κανάρη, Αμπελοκήπων, Σπάρτης και Στρατάρχου Αλέξανδρου Παπάγου στη Σταυρούπολη. Το επιβλητικό κτήριο μπροστά μας είναι το γνωστό “κόκκινο καπνομάγαζο” και βρίσκεται στον παράδρομο της Ιατρού Γωγούση, Σοφοκλέους και μεταξύ των οδών Καπετάν Άγρα και Αραπίτσης Ναούσης.
Χώρος του στρατοπέδου Στρεμπενιώτη, Νεάπολή, δεκαετία 1970
Νομίζω ότι η περίφραξη με τα κυπαρίσσια είναι μια πλευρά των κοιμητηρίων της Αγίας Παρασκευής, η νότια πλευρά της. Και ο δρόμος δίπλα της είναι η Καϊστρίου.
Το κτίριο που φαίνεται είναι το υδραγωγείο της περιοχής. Το δε αυτοκίνητο είναι στη Λαγκαδά.
Η Καϊστρίου από την αντίθετη κατεύθυνση, δηλ. προς την Λαγκαδά. Το κτίριο που φαίνεται είναι το υδραγωγείο και πίσω του περνάει η Λαγκαδά. Η φωτογραφία είναι μάλλον της δεκαετίας του 1940.
[Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκη η Ψυχή μας” (2004, σελ. 157) του Λ. Ιωαννίδη.]
Γλυκιά Σεφαρδίτισσα στο μπαλκόνι ...
Ακριβώς επάνω από το Διοικητήριο στην συνέχεια της οδού Στεφάνου Δραγούμη. Από την εσοχή της αυλής του γωνιακού αρχοντικού πάνω στην Κασσάνδρου. Με θέα τον μιναρέ του τζαμιού του Μουσταφά Πασά.
2 ακόμα αυτοχρωμικές φωτογραφίες, από την συλλογη Albert Kahn.
Δαυίδ Μπράβος
Στην αρχή της οδού Στεφ. Δραγούμη από την Κασσάνδρου. Η κοπέλα στο μπαλκόνι, από την αυλή του γωνιακού αρχοντικού.
Από την μεριά της οδού Κασσάνδρου. Το γωνιακό σπίτι. Ακριβώς απέναντι από το Διοικητήριο. Μιά όμορφη κατασκευή.
Η θέση του μπαλκονιού της κοπελίτσας πάνω στον χάρτη και από αεροφωτογραφία.
Προνομιακή η πολεοδομική θέση, επιλέχθηκε το 1922 στο πλαίσιο των διαδικασιών ανασχεδιασμού της πόλης από την ομάδα του Γάλλου πολεοδόμου Ernest Hebrard.
Το τελικό σχέδιο του οικοδομήματος στηρίχθηκε στις προτάσεις που είχαν υποβάλει στο σχετικό διαγωνισμό του 1925 ο Aρ. Bάλβης (τρίτο βραβείο) και ο Ν. Μητσάκης (έπαινος). Το κτίριο αποπερατώθηκε στις αρχές του 1933 και εγκαινιάστηκε στις 21 Mαΐου του ίδιου έτους.
Προοριζόταν μόνο για την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος (ΕΤΕ). Ωστόσο, λίγο πριν από την έναρξη των εργασιών χωρίστηκε σε δύο τμήματα ώστε να στεγάσει και το Υποκατάστημα της Τράπεζας της Ελλάδος. Η συστέγαση των δύο καταστημάτων, της ΕΤΕ, με είσοδο από την οδό Μητροπόλεως και της Τράπεζας της Ελλάδος, με κεντρική είσοδο από την οδό Τσιμισκή, συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Στην κατασκευή εφαρμόστηκαν κάποιες πρωτοποριακές για την εποχή μέθοδοι, όπως η θεμελίωση του κτιρίου πάνω σε πασσάλους, για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα των υπόγειων νερών. Επίσης ο σκελετός του κτιρίου έγινε με οπλισμένο σκυρόδεμα, αιτία που καθιστούσε την κατασκευή ελαφρότερη.
Tο κτίριο αναπτύσσεται σε έξι συνολικά στάθμες (πέντε υπέργειες), υπόγειο, ισόγειο, μεσοπάτωμα και τρεις ορόφους. Στα εσωτερικά μορφολογικά στοιχεία εγκαταλείπεται το αυστηρό κλασικό ύφος και υιοθετείται ένα βυζαντινό με στοιχεία ιταλικής αναγέννησης και λίγο Art deco.
Δανείστηκα κάποιες φωτογραφίες από την εργασία της κας Έλλης Γεωργιλά, “Το κτίριο της Εθνικής Τράπεζας στην Πλατεία Ελευθερίας Θεσσαλονίκης”. Αφορούν περισσότερο την παρακολούθηση της πορείας ανέγερσης.
ΔΜ
Μετά την θεμελίωση. Στην κατασκευή εφαρμόστηκαν κάποιες πρωτοποριακές για την εποχή μέθοδοι, όπως η θεμελίωση του κτιρίου πάνω σε πασσάλους, για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα των υπόγειων νερών.
Πασσαλοπήκτης.
Η πλάκα του ισογείου.
Τα έπιπλα.
Οι φωτογραφίες από την εργασία της κας Έλλης Γεωργιλά, παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον. Απεικονίζουν τα Λαδάδικα, την Μητροπόλεως, την Τσιμισκή, την Πλατεία Ελευθερίας την Ίωνος Δραγούμη στις αρχές της δεκαετίας του 1930.
Η ευρύτερη περιοχή. Από Κομνηνών (Λαμπρόπουλος) μέχρι την Εθνική (Πλατεία Ελευθερίας).
Κάτω το Παπάφειο. Πάνω το Λοιμωδών (Ιταλικό νοσοκομείο). Στην μέση αλάνα. “Εκτός πόλεως”. 1914.
Ο Γιώργος Κωτσίδης θυμάται για το Παπάφειο: ...γύρω μια τεράστια αλάνα χωμάτινη , όπως αυτή της φωτογραφίας χωρίς το σημερινό μεταλλικό φράκτη . Γύρω , γύρω υπήρχαν τα τεράστια πεύκα αυτά με τον πολύ χοντρό κορμό και την πυκνή σαν ομπρέλα κορυφή χαρακτηριστικά της πόλης μας , όπου τα βράδια έρχονταν και κούρνιαζαν χιλιάδες μαυροπούλια και γινόταν ένας πανικός από τα τιτιβίσματα . Όταν έπεφτε το σκοτάδι ησύχαζαν τα πάντα μέχρι νωρίς το πρωί χαράματα , που ξανάρχιζε πάλι ο ίδιος ημερήσιος κύκλος …
Ο κυκλικός κόμβος στην πλ. Λευκού Πύργου με το συντριβάνι του κάποια στιγμή την δεκαετία του 70, πριν την κατάργησή του.
Δεν έχουμε στοιχεία για την ημερομηνία της φωτογραφίας, ωστόσο, στο κάτω τμήμα της βλέπουμε την κυκλοφορία στην Νίκης να κινείται σε μία κατεύθυνση ενώ, δίπλα της στην Π. Μελά και απέναντι στην Βασ. Γεωργίου, η κυκλοφορία γίνεται σε δύο κατευθύνσεις. Ξέρουμε ότι η Νίκης ήταν μονόδρομος από το 1965, όπως και η Μητροπόλεως. Από το 1976 όμως επεκτάθηκε το σύστημα μονοδρόμων σε μεγάλο αριθμό κεντρικών αρτηριών της πόλης
Η πρώτη ευρεία μονοδρόμηση στην πόλη έγινε τον Οκτώβριο του 1976, όταν μέσα σε μια εβδομάδα, καμιά δεκαριά από τις πιο σημαντικές οδούς της πόλης έγιναν μονόδρομοι: Τσιμισκή, Νίκης (τότε Βασ. Κωνσταντίνου), Μ. Αλεξάνδρου (πρώην Κένεντυ), Βασ. Όλγας και Γεωργίου, Αγγελάκη, Μητροπόλεως, Εθν. Αντίστασης (τότε Γράμμου-Βίτσι), Εθν. Αμύνης (τότε Βασ. Σοφίας), κλπ.
Σύμφωνα με την δημοσίευση από την Μακεδονία της Κυριακής 17/10/1976, η μονοδρόμηση έγινε σε δύο ημέρες: Τετάρτη 20/10/1976 και Παρασκευή 22/10/1976.
Δυστυχώς, αυτές οι μονοδρομήσεις ήταν η αιτία της κατάργησης του κυκλικού κόμβου – πότε ακριβώς καταστράφηκε μαζί με το σιντριβάνι, δεν έχω ακόμα βρει την ακριβή ημερομηνία.
Θόδωρος Νάτσινας
Και για την πληρότητα της ιστορικής αναφοράς ως πρός την μονοδρόμηση των δρόμων εδώ η ανακοίνωση της μονοδρόμησης το 1965. Μάλιστα την ίδια μέρα 5/9/1965 άρχισε να λειτουργεί ο χώρος στάθμευσης στην πλ. Ελευθερίας, με διαμόρφωση από τον οργανισμό τουρισμού(!): “Με την διαμόρφωσιν της πλατείας Ελευθερίας, η Θεσσαλονίκη αποκτά ένα μοναδικόν εις την Ελλάδα “πάρκιγκ”, εξυγιαίνεται δε η περιοχή της πλατείας Ελευθερίας, η οποία επί έτη παρέμενεν ένα ακάλυπτον οικόπεδον.”