Δύο φωτογραφίες από την αρμενική συνοικία στο Πέραν της Κωνσταντινούπολης μετακομίζουν στη Θεσσαλονίκη μετά από σχεδόν 130 χρόνια. Πρόκειται για φωτογραφίες του Julien Poinsot, ο οποίος κατά την επίσκεψή του σε διάφορες πόλεις της Ευρωπαϊκής Τουρκίας μας φιλοδώρησε με πλάνα από την πόλη μας. Χρονολογημένες από την πηγή το 1895. Κάποιες από αυτές είχαμε δει παλιότερα στις ΠΦΘ. Κατά την έρευνα προς το παρόν εντοπίστηκαν δύο αστοχίες στις λεζάντες με αποτέλεσμα να συσχετιστούν και να τοποθετηθούν στην οδό Αγίου Δημητρίου. Υπάρχει όμως και τρίτη έκπληξη, φωτογραφία σε επιστολικό δελτάριο του Α΄ Π.Π. αναζητούμενη πλέον της δεκαετίας συσχετίζεται με μία από αυτές και αναδεικνύει τη διασταύρωση της πρωτοεμφανιζόμενης καταργημένης οδού Παπαμάρκου με Αγίου Δημητρίου.
Ο Julien Poinsot ξεκινά τον φωτογραφικό του περίπατο στην Αγίου Δημητρίου από το μέσο της Αγίας Σοφίας με Σοφοκλέους κοιτάζοντας δυτικά. Την είχαμε δει παλιότερα και η τοποθέτηση δεν προβληματίζει.
Η πρώτη από τις δύο φωτογραφίες με τη λεζάντα για Κωνσταντινούπολη επανατοποθετείται στη Θεσσαλονίκη, στην Αγίου Δημητρίου ελάχιστα μέτρα δυτικότερα της διασταύρωσης με Παπαμάρκου στο νότο και Φαληρέως στον βορρά.
Η δεύτερη μπροστά από τον προαύλιο χώρο της εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου περίπου στο ύψος της καταργημένης οδού Αρκάλου. Αποκαλύπτεται το νότιο μέτωπο της οδού, το οποίο είχαμε ξαναδεί σε ανάρτηση της Μάρας Νικοπούλου με αφορμή ένα video του Γαλλικού Στρατού από εδώ: https://archive.saloni.ca/1881. Φαίνονται πλέον τα ύψη των κτιρίων αλλά και το βάθος της οδού σε καλύτερη ανάλυση.
Επιστολικό δελτάριο της γνωστής έκδοσης Rollet, Lyon που κυκλοφόρησε στα χρόνια του Α΄ Π.Π. με τίτλο “Σερβική περίπολος σε έναν δρόμο της Θεσσαλονίκης”. Ο φωτογράφος στέκεται στη διασταύρωση της Αγίου Δημητρίου με Παπαμάρκου και κοιτάζει νοτιοδυτικά.
Η πρώτη σύνθεση, συσχέτιση της κάρτας με απόσπασμα φωτογραφίας του Joseph Pigassou που είχαμε δεί εδώ: https://archive.saloni.ca/1002
Οι συσχετίσεις και οι τοποθετήσεις των φωτογραφιών από το ύψος της Σοφοκλέους μέχρι το δυτικό άκρο της Εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου στα τέλη του 19 αιώνα. Οι τρεις φωτογραφίες του Julien Poinsot νομίζω ότι είναι τα παλαιότερα πλάνα που διαθέτουμε στο τμήμα αυτό της οδού.
Ο χάρτης της ρυμοτομίας της πόλης το 1919 με σημειωμένες τις θέσεις των φωτογραφιών.
Από τον Πέτρο Ανδρονάκη λάβαμε μια εικόνα της οδού Κλειούς το 1989-1990, και την αντιστοιχία του στο σήμερα. Από την γωνία με την οδό Περσέως, αποτύπωσε μεταξύ άλλων ένα υπέροχο σπίτι στα τελευταία του, ενώ στα δεξιά της φωτογραφίας διακρίνεται η μάντρα ενός τυχερού σπιτιού -στην Κλειούς 9- που αποκαταστάθηκε και στέκει ακόμα.
Τον ευχαριστούμε πολύ, τις δημοσιεύουμε και συμπληρώνουμε με άλλες παλιές φωτογραφίες του σημείου.
Πρώτο στα αριστερά το Κλειούς 16 -ο αριθμός διακρίνεται. Δίπλα του, το 14, ερείπιο πια. Στα δεξιά της φωτογραφίας διακρίνεται η μάντρα ενός τυχερού σπιτιού -στην Κλειούς 9- που αποκαταστάθηκε και στέκει ακόμα.
Στο βάθος, το αυτοκίνητο βγαίνει από την Στ. Δραγούμη. Εκεί που φαίνεται το χαμηλό (σπιτί ή μαγαζάκι; ) τώρα είναι μια αλάνα, ενώ το σπίτι με τα τούβλα πίσω του πριν λίγα χρόνια υπήρχε επίσης.
Η σημερινή εικόνα.
Ο κ. Ανδρονάκης σημειώνει την θέση λήψης της φωτογραφίας και το άνοιγμα του κάδρου. Από τις στέγες που βλέπουμε στο google ελάχιστες ανήκουν πια σε παλιά σπίτια
Σχεδόν 50 χρόνια πριν, από την αντίθετη κατεύθυνση. Σε μια κατοχική φωτογραφία της συλλογής του Βύρωνα Μήτου βλέπουμε την νότια όψη του μεγάλου σπιτιού με τον κήπο, στην Κλειούς 14.
Μόλις 7-8 χρόνια πριν την αρχική φωτογραφία του κ. Ανδρονάκη, το σπίτι κατοικούταν ακόμα, όπως μας δείχνει η φωτογραφία του Πλάτωνα Κλεανθίδη (1982) με τις φροντισμένες γλάστρες στο περβάζι και στο μπαλκονάκι. (Από ανάρτηση στην Άγνωστη Θεσσαλονικη)
Πάλι από τον κ. Κλεανθίδη, μια κοντινότερη ματιά στα σαχνισιά που έχουν αρχίσει να καταστρέφονται (ανάρτηση στην Α.Θ.)
Κι εδώ το βάθος της αρχικής φωτό, όπως την αποτύπωσε το γκούγκλ το 2011 -και μέχρι πριν 4-5 χρόνια δεν είχε αλλάξει.
Το είδαμε λίγο πιο μακριά από την Κασσάνδρου, ας το δούμε και από πιο κοντά. Μια από τις στρατιωτικές σχολές της Θεσσαλονίκης από τα οθωμανικά αρχεία της Κωνσταντινούπολης.
Από την Κασσάνδρου. Η παλιά Ευσταθίου φαίνεται να στρίβει αριστερά ακριβώς μετά το κτίριο.
Και από την μεριά που έβλεπε η κύρια όψη του προς την θάλασσα.
Επάνω από την φωτογραφία ο τίτλος της Σχολής στα γαλλικά.
Περίοπτη φυσικά από τους μιναρέδες της πόλης. Εδώ από το Χαμζά. Ο μιναρές μπροστά του ανήκει στο Πισμανιγιέ.
Και από το Φετχιέ.
Με βέλος η Σχολή, στο τετράγωνο η θέση του τζαμιού Πισμανιγιέ.
Μετά την πυρκαγιά το κτίριο εξαφανίζεται, όπως και το τζαμί. Απομένει μόνον ο μιναρές από πίσω. Η λήψη από το Μουσταφά, ο δρόμος που πηγαίνει προς τα δεξιά η Ευσταθίου.
Απέναντι από το κτίριο της Πρόνοιας στην διασταύρωση των οδών Εθνικής Αντιστάσεως και Ικάρων, κάποιες μέρες μετά την πτώση της στρατιωτικής δικτατορίας στις 24 Ιουλίου, όπως μαρτυρά η τσακισμένη πινακίδα γέφυρα με το σύνθημα “ΖΗΤΩ Ο ΣΤΡΑΤΟΣ” στην τότε ανατολική είσοδο της πόλης. Το λεωφορείο φαίνεται να εκτελεί το δρομολόγιο Γ’ ΣΣ προς Σέδες. Η φωτογραφία προσφέρεται από γνωστό δημοπρατικό οίκο.
Κατοχική φωτογραφία της Εγνατίας στο ύψος της οδού Χαλκέων, λίγο μετά την είσοδο των Γερμανών. Σύμφωνα με την λεζάντα απεικονίζονται Αυστραλοί αιχμάλωτοι πολέμου, καθοδόν προς τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως στην Γερμανία. Ο φωτογράφος στεκόταν δίπλα από το περίπτερο που βρισκόταν στην γωνία των οδών Εγνατία και Χαλκέων και κοιτάζει απέναντι προς τα κτίρια μέχρι την πλατεία Αριστοτέλους. Η φωτογραφία προσφέρεται σε διαδικτυακή δημοπρασία.
Οι Αυστραλοί στρατιώτες, ως αιχμάλωτοι πολέμου, κατευθύνονται υπό την επιτήρηση Γερμανών προς τον Σιδηροδρομικό Σταθμό μέσω της Εγνατίας, για να σταλούν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Γερμανία.
Τα κτίρια αυτά από το 70 μέχρι το 74 της Εγνατίας, και ανάμεσά τους την Μενεξέ, τα είχε φωτογραφίσει αρχές του 1960 ο Γεώργιος Παπαθεοδώρου.
Πανοραμική φωτογραφία της Πλατείας Αριστοτέλους με την Εγνατία σε πρώτο πλάνο. Στην δεξιά πλευρά διακρίνονται περί της οδού Μενεξέ, τα κτήρια της αρχικής φωτογραφίας.
Σε ακόμη μια κατοχική φωτογραφία το περίπτερο στην γωνία Εγνατίας και Χαλκέων είναι ανοιχτό με μισοκατεβασμένα τα στόρια
Στον σταθμό Salonique-ville ράγες για το τρένο και αλυσίδα διακοπής της κυκλοφορίας. Η γραμμή συνεχιζόταν μέχρι το λιμάνι. Οι αλυσίδες ίσως προφύλαγαν την απρόσκοπτη λειτουργία της 26ης Οκτωβρίου, (το γεφυράκι είναι της 26ης) – κάτι σαν τις σημερινές μπάρες στις ισόπεδες διασταυρώσεις των σιδηροδρομικών γραμμών (υπόθεση κάνω). Κατ' αναλογία και οι δύο άνθρωποι μάλλον είναι σιδηροδρομικοί υπάλληλοι. Ο σταθμός ήταν της γραμμής Jonction και έχουν υπάρξει αναφορές ότι ήταν ο πρώτος σταθμός από το κέντρο προς τα δυτικά προάστια για ένα προαστιακό τρένο που λειτουργούσε για κάποια χρόνια αλλά και τρένων προς την Κωνσταντινούπολη.
Το κτίριο από το 2004 στεγάζει το Διοικητικό Εφετείο. Στην ιστορία της πόλης ταυτίστηκε με το ιδιωτικό γαλλόφωνο σχολείο «S. J. B.(Jean Baptiste) De La Salle» γνωστό και ως Δελασάλ, τους σκοπούς τους οποίους υπηρέτησε από τότε που κτίστηκε το 1926, στην θέση του παλιού αντίστοιχου σχολείου από τον Joseph Pleyber. Ως σχολείο λειτούργησε ως το 1968 ενώ ταυτόχρονα λειτουργούσε για κάποια χρόνια και η τεχνική Σχολή «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ». Από το 1986 έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο.
Δέντρα, κήποι, πλούσια και πυκνή βλάστηση σε ένα ειδυλλιακό τοπίο, ενώ στο βάθος διακρίνεται το κτήριο του Γ’ Σώματος Στρατού. Λίγο πιο αριστερά του, σαν οπτασία προβάλει το Οθωμανικό τέμενος, ο σημερινός Ναΐσκος του Αγ. Κων/νου και Ελένης επί της Λεωφ. Στρατού. Και όμως σήμερα θα βρισκόμασταν λίγα μέτρα μακριά από την Εθνικής Αμύνης και τον Λευκό Πύργο, περίπου στον χώρο των γηπέδων της ΧΑΝΘ. Η φωτογραφία της κάρτας έχει τραβηχτεί πριν το 1917, ενώ στο κέντρο της διακρίνονται δύο μικρά κτήρια επί της τότε οδού Ν. Γερμανού, από όπου λίγο αργότερα θα περάσει η σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης-Μίκρας. Η φωτοκάρτα προσφέρεται σε γνωστό δημοπρατικό οίκο
Φωτογραφίες από την γυναικεία Μονή του Ελέους η οποία δεν είχε την καλή τύχη της Μονής Λαζαριστών.
Διαβάζοντας το ιστορικό της Μονής από εδώ: https://www.monilazariston.gr/6845B6D7.el.aspx
μάλλον πρέπει να πρόκειται για προγενέστερο κτίσμα της Μονής Λαζαριστών.