Saloni.ca Archive

Ανάρτηση 3η για τα εγκαίνια της πρώτης σιδηροδρομικής γραμμής που λειτούργησε στην Θεσσαλονίκη. Είδηση στην καθημερινή έκδοση της Βυζαντίς δίνει πλήρη περιγραφή της εκδήλωσης. Η ημερομηνία δεν δίνεται με σαφήνεια αλλά μετά από το σκεπτικό που δίνω στο σχόλιο της εικόνας τη τοποθετώ πάλι στις 6/7/1872.

Μεταγράφω εδώ το κείμενο της είδησης για να είναι πιο εύκολο να διαβαστεί: “Αναγινώσκομεν εις την ομώνυμον εφημερίδα της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης τα εξής: «Αποπερατωθεισών των εργασιών της από Θεσσαλονίκης μέχρι Σκοπίων κατασκευαζόμενης γραμμής μέχρι του χωρίου Δαβιδόβου, απέχοντος 100 χιλιόμετρα, ήτοι 20 ώρας από Θεσσαλονίκης, και μετακομισθεισών των προς μεταφοράν χρησιμευουσών μηχναών, η εταιρία ανήγγειλε τούτο προς την Υψ. Πύλην, ήτισ τηλεγραφικώς ειδοποίησε την Α. Εξ. Τον Γεν. Διοικητήν ημών όπως γίνη η επίσημος εγκαινίασις αυτής, δι’ ο την πρωίαν του παρελθόντος Σαββάτου, 24 τρέχοντος μηνός, η Α.Ε. ο Γεν. ημών Διοικητής ο πρόεδρος του ανωτάτου δικαστηρίου Εξ. Σαλή εφένδης, ο εξεταστής Εξ. Ααλή Σεφίκ Βέης, άπαντες οι υπάλληλοι του Γεω. Διοικητηρίου, οι πρόκριτοι της πόλεως ημών, οι Πρόξενοι των ξένων δυνάμεων και πολλοί εκ των προσκληθέντων κατοίκων μετέβησαν εις τον υπό οθωμανικών σημαιών εστολισμένων σιδηροδρομικόν σταθμόν, μετά μικράν δε εκείθε ανάπαυσιν, περί την 11 ½ ώραν επιβάντες άπαντες επί της ωρισμένης αμαξοστοιχίας ανεχώρησαν δια το άνω ρηθέν χωρίον, της ατμήρους μηχανής ούσης δαφνοστολίστου και εχούσης επ’ αυτής αναπεπταμένην την οθωμανικήν σημαίανδιασκεδάσαντες δε καθ’ οδόν εις τινα μέρη, κατέφθασαν εν αυτώ εντός 6 ωρών. Εκείθεν δε μεταβάντες εις την κωμόπολιν Γκεβγελή, απέχουσαν μίαν ώραν του ανωτέρω χωρίου, παρεκάθεσαν επί τραπέζης, ήτις επί τούτω είχε προετοιμασθή υπό του εντίμου διευθυντού της εταιρίας. Εν την περιστάσει ταύτη η Α. Εξ. ο Γεν. ημών Διοικητής απήγγειλε λογίδριον, μετά ταύτα έλαβον λόγον οι κ.κ., Πρόξενοι της Αυστρο-Ουγγαρίας και Ιταλίας, κατόπιν δε εξεφώνησεν λόγον και ο πρόεδρος του Εμποροδικείου Αμασιάν εφένδης, μετά την αποπεράτωσιν του οποίου άπαντες ανήγγειλαν μεγαλοφώνως το Ζήτω το Οθωμανικός Κράτος! είτα δε ευχηθέντες υπέρ της μακροβιότητος του ευεργετικωτάτου ημών Άνακτος, διελύθησαν, διαμείναντες δε εν τη ειρημένη κωμοπόλει επί 1 – 1 ½ ώρας και περιηγηθέντες τινά μέρη αυτής, την 9 μ.μ. επέβησαν αύθις επί της αμαξοστοιχίας και ανεχώρησαν διαμείναντες δε επί μικρόν εις τους καθ΄οδόν ευρισκομένους σιδηροδρομικούς σταθμούς, επανέκαμψαν ενταύθα ΧΧ ΧΧΧΧΧ περί την 12ην ώραν.»”

Θόδωρος Νάτσινας

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0SxJb6iid76QSLuH6T2qwFW85YzbYA3SJtqnELFAEYoARLidnKUcgQE1uBsyJ26Upl

Η εκτενής περιγραφή των εγκαινίων της πρώτης σιδηροδρομικής σύνδεσης στην Θεσσαλονίκη προέρχεται από την «Βυζαντίς», εφημερίδα της Κωνσταντινούπολις. Μια πρώτη δυσκολία στο να βρεθεί το συγκεκριμένο απόσπασμα ήταν ότι η Βυζαντίς εκδιδόταν σε δύο διαφορετικές σειρές με διαφορετική αρίθμηση. Η μια σειρά εκδιδόταν Δευτέρα, Τρίτη και Πέμπτη και η άλλη κάθε Τετάρτη και Σάββατο. Έτσι, ενώ βρέθηκε είδηση ότι ολοκληρώθηκε η κατασκευή της γραμμής στο τεύχος 1594 της 21/7/1872 της δεύτερης σειράς, η είδηση των εγκαινίων ήταν στο τεύχος 537 της 24/7/1872 της πρώτης σειράς. Μάλιστα, στην βιβλιοθήκη της Βουλής οι δύο σειρές είναι συγκεντρωμένες σε διαφορετικούς τόμους. Έτσι αν δεν ξέρεις ότι υπάρχουν δύο σειρές μπορεί να ψάχνεις για ώρες τα φύλλα του Ιουλίου 1872 της πρώτης σειράς και να μην βρίσκεις τίποτα (αυτό έπαθα εγώ) μέχρι που κατά λάθος άνοιξα τον λάθος τόμο και βρέθηκα προ εκπλήξεως σε μια άλλη Βυζαντίς. Οι περιπέτειες των ερασιτεχνών ερευνητών. Θέμα προκύπτει και εδώ με τις ημερομηνίες. Το φύλλο 537 με την είδηση είναι της 24ης Ιουλίου 1872, ημέρας Δευτέρας. Αναπαράγει είδηση που δημοσιεύτηκε στην Νομαρχιακή Εφημερίδα της Θεσσαλονίκης, η οποία είδηση αναφέρει ότι τα επίσημα εγκαίνια έγιναν «[…] την πρωίαν του παρελθόντος Σαββάτου, 24 τρέχοντος μηνός […]». Πολλά 24άρια έπεσαν ταυτόχρονα και θολώνουν τα νερά. Πρώτος έλεγχος αν το φύλλο που βρήκα είχε τυπογραφικό λάθος (μια φορά την πατάμε) – το προηγούμενο φύλλο 536 ήταν της Πέμπτης 20/7/1872 και το επόμενο 538 ήταν της Τρίτης 25/7/1872. Οπότε τα πράγματα ήταν εντάξει σε αυτό το σημείο. Δεύτερο θέμα πώς μπορεί μια εφημερίδα (η Νομαρχιακή) να διατείνεται ότι τα εγκαίνια έγιναν Σάββατο 24 τρέχοντος μηνός και η άλλη (η Βυζαντίς) να εκδίδεται Δευτέρα 24/7/1872. Η εξήγηση που βρίσκω είναι ότι η Νομαρχιακή Εφημερίδα Θεσσαλονίκης είχε εκδοθεί αρκετές ημέρες πριν τις 24/7/1872, μάλλον μάλιστα τον Ιούνιο, δηλαδή ο τρέχων μην ήταν ο Ιούνιος. Άρα τα εγκαίνια έγιναν 24/6/1872. Τρίτο θέμα, ποιο ημερολόγιο χρησιμοποιούσαν οι μεν και οι δε στις εφημερίδες τους; Δεν είμαι σίγουρος πιο ημερολόγιο χρησιμοποιούσε η Βυζαντίς αλλά η Νομαρχιακή μάλλον το παλιό. Η ημερομηνία 24/6/1872 με το παλιό είναι 12 ημέρες αργότερα με το νέο, δηλαδή 6/7/1872 και η οποία είναι Σάββατο – μια ημερομηνία που ταυτίζεται με αυτήν που είχα υπολογίσει στην προηγούμενη ανάρτηση! Τέταρτο θέμα, το γεγονός ότι ο Β. Γούναρης, χρησιμοποιώντας ως πηγή την είδηση της Βυζαντίς της 24/7/1872, αναφέρει την ημερομηνία των εγκαινίων ως 22/7/1872. Δεν μπορώ να εντοπίσω κάποιο στοιχείο σε αυτές τις δημοσιεύσεις που να ταιριάζει με αυτήν την εκδοχή. Ο Γούναρης βέβαια αναφέρει και άλλες δύο πηγές σε αυτήν την παράγραφο του βιβλίου, στις οποίες δεν έχω πρόσβαση. Με βάση τα παραπάνω και την προηγούμενη ανάρτηση νομίζω ότι είναι το πιο πιθανό το επίσημο εγκαίνιο της πρώτης γραμμής της Θεσσαλονίκης να έγινε στις 6/7/1872.

Δύο ειδήσεις από την άλλη σειρά της Βυζαντίς. Η πρώτη δημοσιευμένη 21/6/1872 αναφέρει ότι με τηλεγράφημα της 17/29 Ιουνίου 1872 βεβαιώνεται ότι επιτροπή μηχανικών έλεγξε την γραμμή και την βρήκε κατάλληλη για να λειτουργήσει. Επομένως, 29 Ιουνίου κρίνεται κατάλληλη για να λειτουργήσει και μια βδομάδα αργότερα γίνονται τα επίσημα εγκαίνια. Υπάρχει περίπτωση να λειτουργεί η γραμμή ανεπίσημα την εβδομάδα αυτή;

Συνήθως βλέπουμε το κεντρικό τμήμα της φωτογραφίας, εδώ με ευρύτερο πεδίο. Η πηγή την χρονολογεί 1912 και την αποδίδει στον Zepdji https://www.worthpoint.com/worthopedia/salonique-1912-egnatia-vardar-tramway-1778548508?fbclid=IwAR2wm00QS-vvB-a6QC58wVYVYg3d-cApjoGfiygW52gXxExfYkQlGua2e0w

Θόδωρος Νάτσινας

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0yuHJK1BVdL28z1youJgf1tnEJVtuS2htWTYGoy7pXccd6zyxJPuRA7yPMqPjkY9Ul

Όπως έχει κυκλοφορήσει πιο πολύ

Νίκανδρος Καστανίδης

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02dfP55Jds9gwcXVqymBrV6gN59vMPPaRmJ88HPq6dHd5fLudntCEw2F4Qk2Cb9ETsl

Η θεμελίωση των νέων ιδιόκτητων εγκαταστάσεων του Ναυτικού Ομίλου Θεσσαλονίκης έγινε στις 26-10-1960 από τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή

Η σχετική είδηση στην εφημερίδα ‘Μακεδονία’, στις 26 και 27-10-1960

Το Δ.Σ. του Ναυτικού Ομίλου Θεσσαλονίκης, γύρω στο 1960, με πρόεδρο τον Άλκη Παπαδημητρίου και αντιπρόεδρο τον Δημήτριο Κ. Ζάννα [που επί ημερών του αποκτήθηκε το οικόπεδο στη οδό Σοφούλη (περιοχή Καραμπουρνάκι), τον Αύγουστο του 1959].

Η αρχική μακέτα για τις εγκαταστάσεις του ΝΟΘ, από τον αρχιτέκτονα Κωνσταντίνο Καψαμπέλης (1909-1984). [Αξίζει να αναφερθεί ότι μεταξύ των αρχιτεκτονικών έργων του ήταν η βίλα Ζάννα στην οδό Σοφούλη (το 1935) και τα περίπτερα της Ιονικής-Λαϊκής και της Εμπορικής Τράπεζας στην Δ.Ε.Θ. (το 1959-60).]

Το αρχικό τοπογραφικό σχέδιο

Η θέση όπου οικοδομήθηκαν οι νέες εγκαταστάσεις του Ναυτικού Ομίλου Θεσσαλονίκης, σε φωτογραφία της περιόδου της κατοχής

[Η φωτογραφία αναρτήθηκε από τον κ. Γιάννη Μανιο στις ΠΦΘ, στις 17-5-2020]

Η θέση του σε αεροφωτογραφία του 1945

Οι πρώτοι δομημένοι σκελετοί των νέων εγκαταστάσεων του ΝΟΘ, γύρω στο 1963

Η αρχική ολοκλήρωση του έργου, το 1964. Τη χρονιά αυτή έγινε και η μετακόμιση του Ομίλου από τις παλιές εγκαταστάσεις του της οδού Λουκιανού

(Στην αριστερή πλευρά της φωτογραφίες φαίνεται μια άκρη από το εξοχικό κέντρο Παπαρούνα)

Ο κυματοθραύστης που έγινε την περίοδο 1964-1969

Η αεροφωτογραφία, όπου φαίνεται ο κυματοθραύστης του ΝΟΘ, είναι του 1970 περίπου

[Αναρτήθηκε από τον κ. “Vasileios Chatzivasileiou” στις ΠΦΘ στις 16-1-2014]

Και το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου (που σχεδιάστηκε το 1977 από τον αρχικό αρχιτέκτονα του έργου Κ. Καψαμπέλη), κατασκευάστηκε το 1990

Ήταν Αύγουστος και τότε, πριν σχεδόν 100 χρόνια, όταν η πάνω πόλη υδρευόταν από τις δημόσιες κρήνες. Η λειψυδρία ενέπνεε δημοσιογράφους να κάνουν πνευματώδη σχόλια αλλά η καθημερινότητα ήταν πολύ πιο σκληρή. Γυναίκες μάλωσαν με τους τενεκέδες περί την κρήνη και κατέληξαν στο τμήμα για λίγες σταγόνες νερό. Η κρήνη για την οποία ο λόγος είχε αναγνωριστεί εδώ: https://archive.saloni.ca/743

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02WtsyqgUkkVZu4GPvsgqRnmWjcmzNfUzp5tRhfSCZjPndwX51YjJ2xaEcGzcXQ3bUl

Ο τεκές του Καντίρ Μπαμπά βρισκόταν σχεδόν απέναντι από την Κόκκινη Βρύση -συγκεκριμένα λίγα μέτρα κάτω από την Ακροπόλεως, δυτικά της Ιφικράτους. Δεν γνωρίζουμε πολλά γι’ αυτόν, ακόμα και στον Δημητριάδη υπάρχει ένα μπέρδεμα. Το σίγουρο είναι ότι τους φωτογράφους γοήτευε περισσότερο η θέα από εκεί -ιδίως σε συνδυασμό με τον μοναδικό για την Θεσσαλονίκη μιναρέ του Ικί Σεριφέ (Ταξιαρχών) με τον διπλό εξώστη. Έτσι, οι περισσότερες αποτυπώσεις του από την πάνω πλευρά δείχνουν το …μισό Καντίρ, προκειμένου να φανεί καλά και ο μιναρές. Το άλλο σίγουρο είναι ότι κατά τον ΑΠΠ στέγαζε πρόσφυγες. Κατεδαφίστηκε κάποια στιγμή στη δεκαετία του '20.

Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid02R2UKdxyF2FkWpEwX5KeH6ixvwJypAgB5bbKLjUx5TgzXd2hp5zabP2DfgJeWMsJwl

Του Paul Dubray (Operateur T), τον Μάρτιο του 1917. Από τις λίγες φωτό που δίνει ολόκληρη τη βόρεια πλευρά του κτιρίου μαζί με την θέα. Δίνει και την ταμπέλα της οδού Ακροπόλεως, στο σπίτι της γωνίας με Ιφικράτους που κάηκε μόλις πριν δυο χρόνια. Σύμφωνα με την λεζάντα στην πηγή www.pop.culture.gouv.fr: «Το μαυσωλείο του σεϊχη Κουμπίρ Mπαμπά, που χρησιμοποιείται ως κατοικία προσφύγων, στον δρόμο προς την ακρόπολη» Το «Κουμπίρ» είναι σαφώς λαθάκι των Γάλλων, αλλά η αναφορά τους ως κατοικία προσφύγων πρέπει να ισχύει. Έχουμε δει το χαρακτηριστικό σημάδι του σταυρού στις πόρτες διπλανών σπιτιών σε φωτογραφίες της εποχής

Από Bildindex.de

Από βιβλίο του Απ. Βακαλόπουλου, αν θυμάμαι καλά.

Φωτογραφημένος από την πλευρά της Ιφικράτους, πάλι τον Μάρτιο του 1917. Αυτή τη φορά από τον Paul Fils (Operateur KF).

Από το Monde Illustre του 1916 [Ανάρτηση Στ. Πασβάντη, ΑΘ]

Σε κάρτα, τραβηγμένος από δυτικά.

Η θέα και ο μιναρές του Ταξιάρχη πάντα εδώ -το Καντίρ όσο πάει…κόβεται από το πλάνο. [Συλλογή Γ. Μέγα, ΜΦΘ]

Μικρό ενθύμιο μεγάλης πυρκαγιάς.

Παλαιά Τσιμισκή με Βασ. Καρόλου ή αλλιώς Μητροπόλεως στην γωνία με Λασσάνη σήμερα. Είχε αναγνωριστεί στις ΠΦΘ, τεκμηριώνεται εδώ και φωτογραφικά.

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0219oB4LgkE1fn2yRASdf5UUtjfuAbMnbTPGWGSdgZ6gxZ4v5sapwTWUxGgJRw2hbLl

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid022yjLNvn8k1Nx85MR1t4vDvYnVrske2ceYYzgmwBapcPm3UBLjXBgd6fPD9WdvQ4Gl

Στην χθεσινή ανάρτηση για την επέτειο των 150 χρόνων της λειτουργίας της πρώτης σιδηροδρομικής γραμμής στην Θεσσαλονίκη είχα αναφέρει την διαφορά που υπάρχει στις δυο πηγές για την ημερομηνία: 6/6/1872 και 22/7/1872. Για να δω αν μπορεί να βρεθεί κάποιο επιπλέον στοιχείο έψαξα τις ελληνικές εφημερίδες της Κωνσταντινούπολης που υπάρχουν στις ψηφιακές συλλογές της βιβλιοθήκης της Βουλής. Αυτό που εντόπισα δίνει μια απάντηση αλλά προσφέρει μια ακόμα ημερομηνία στην συλλογή, 6/7/1872. Η πρώτη φωτογραφία από τον Ανατολικό Αστέρα δείχνει το απόσπασμα με την είδηση των εγκαινίων της γραμμής με την επικεφαλίδα του τίτλου της εφημερίδας και την ημερομηνίας του συγκεκριμένου φύλλου στην δεύτερη φωτογραφία. Η τρίτη φωτογραφία είναι μια μεγέθυνση της είδησης.

Η συγκεκριμένη ημερομηνία του εγκαινίου με παίδεψε. Η εφημερίδα δίνει ως ημερομηνίες του φύλλου 28 Ιουνίου (σύμφωνα με το παλιό ημερολόγιο) και Τετάρτη 10 Ιουνίου (με το νέο ημερολόγιο). Στην είδηση γράφει ότι τα εγκαίνια έγιναν το «παρελθόν σάββατον”, δηλαδή 6 Ιουνίου 1872, ημερομηνία που ταιριάζει με την μία πηγή. Ωστόσο, προσπαθώντας να εξετάσω την σχέση των ημερομηνιών παλιού και νέου ημερολογίου διαπίστωσα ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Η ημερομηνία του νέου ημερολογίου θα έπρεπε να είναι 12 ημέρες μετά του παλιού ενώ εδώ ήταν πριν του παλιού με διαφορά 18 ημερών που δεν ταιριάζει με τίποτα.

Τότε πρόσεξα ότι πάνω από το «ν» του Ιουνίου στην ημερομηνία στην εφημερίδα, κάποιος είχε βάλει ένα σημαδάκι που μάλλον είναι ένα «λ». Αυτό το ερμηνεύω ως ένδειξη ότι υπάρχει τυπογραφικό λάθος και ότι η λέξη «Ιουνίου» θα έπρεπε να είναι «Ιουλίου». 10 Ιουλίου είναι όντως 12 ημέρες μετά τις 28 Ιουνίου – και το προηγούμενο Σάββατο ήταν 6 Ιουλίου. Επίσης, κοιτάζοντας ημερολόγιο του 1872 επιβεβαιώνεται ότι η 10η Ιουλίου ήταν Τετάρτη ενώ η 10η Ιουνίου ήταν Δευτέρα. Μετά από όλα αυτά νομίζω ότι δεν κάνω λάθος να θεωρήσω ότι το εγκαίνιο της πρώτης γραμμής στην Θεσσαλονίκη έγινε την 6η Ιουλίου 1872.

Η ημερομηνία επιβεβαιώνεται εξετάζοντας και τα αμέσως επόμενα και προηγούμενα φύλλα. Το φύλλο που μας ενδιαφέρει είναι το 994, τα προηγούμενα δύο φύλλα (993 και 992) έχουν το ίδιο τυπογραφικό λάθος. Πολύ απρόσεκτοι οι τυπογράφοι! Το επόμενο όμως φύλλο 995 έχει διορθώσει το “ν” σε “λ” και γράφει 13 Ιουλίου 1872. Οπότε αν η φράση “παρελθόν σάββατον” εννοούσε πράγματι το αμέσως προηγούμενο Σάββατο, η ημερομηνία των εγκαινίων είναι 6/7/1872.

Θόδωρος Νάτσινας

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0BgifwHaAxKxdGASjXpPzi71p9oJhmU9qD3Vy7Ubc4QKxJpAVe41ASneyhG69Apjcl

Πριν λίγες ημέρες ήταν η επέτειος των 150 ετών της πρώτης σιδηροδρομικής γραμμής που λειτούργησε στην πόλη. Ήταν είτε 22/7/1872 είτε 6/6/1872 (υπάρχει αυτή διαφορά στις ημερομηνίες που εντοπίστηκαν σε πηγές) όταν για πρώτη φορά μια ατμομηχανή με βαγόνια έφυγε από τον σιδηροδρομικό σταθμό των Ανατολικών Σιδηροδρόμων (τον νυν εμπορικό, που τον αποκαλούμε “παλιό” ή ΠΣΣ) της Θεσσαλονίκης και έφτασε σε μια απόσταση 100 χλμ.

Εκτός από την ημερομηνία υπάρχει διαφορά στις πηγές ως προς τον τερματικό σταθμό αυτής της πρώτης διαδρομής, ο οποίος αναφέρεται είτε ως Μιρόβτσε είτε ως Νταβίντοβο. Η διαφορά εξηγείται από το γεγονός ότι αφενός οι δύο οικισμοί είναι γειτονικοί (η μεταξύ τους απόσταση είναι μικρότερη από 2 χλμ) και, αφετέρου, ο σταθμός βρίσκεται στο μέσον της μεταξύ τους απόστασης και εξυπηρετεί και τους δύο. Βρίσκονται λίγο πιο βόρεια από την Ειδομένη. Στην πρώτη φωτογραφία, ο σταθμός των Ανατολικών Σιδηροδρόμων αλλά αρκετά μετά το 1872.

Στην δεύτερη εικόνα κείμενο του Βασίλη Γούναρη με την περιγραφή των εγκαινίων της γραμμής.

Στην τρίτη ένας χάρτης του σιδηροδρομικού δικτύου γύρω από την Θεσσαλονίκη πριν το 1912, όπου με κόκκινο φαίνεται η πρώτη διαδρομή που λειτούργησε το 1872. Όλη η γραμμή Θεσσαλονίκη-Σκόπια-Μιτροβίτσα, τμήμα της οποίας ήταν και αυτή που λειτούργησε το 1872 φαίνεται στην τέταρτη εικόνα.

Η πέμπτη φωτογραφία είναι ο σταθμός του Μίροβτσε, σήμερα. Δεν γνωρίζω αν αυτό το κτίριο υπήρχε εκείνη την πρώτη μέρα ή (το πιο πιθανό) είναι πιο καινούριο.

Θόδωρος Νάτσινας

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid0SqXsN9vbYda18CVaQzkBYRRvPXKR9KXT9Jzfys3bzUsQXMDoEgdoXRA4DKLybn4Hl

Πηγή Stamp Circuit

Gounaris, Basil C., 1993, “Steam over Macedonia, 1870-1912; Socio-economic change and the railway factor”, East European monographs, Boulder, σελ 1

Χάρτης της πρώτης σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκη – Σκόπια [Uskub] – Μητρόβιτσα (Πηγή: Παπαδημητρίου, Δημήτριος Ι., 1997, «Τα τραίνα στο βορειοελλαδικό χώρο (1871-1965)», Αρχείο Χρήστου Π. Καλεμκερή, εκδ. Δήμος Καλαμαριάς, σελ. 58)

Ο σιδηροδρομικός σταθμός του Miravci. Άγνωστο αν πρόκειται για κατασκευή του 1872 ή πιο πρόσφατη. (Πηγή: https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%A1_%E2%80%9E%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%86%D0%B8%E2%80%9C#/media/

Податотека:ВикиекспедицијаБојмија135

Οι Δώδεκα Απόστολοι ή Άγιοι Απόστολοι έχουν φωτογραφηθεί άπειρες φορές -και από πολύ νωρίς. Έτσι, είχε εντοπιστεί και το ένα θέμα με τον μιναρέ του: τα διαφορετικά καπέλα που εμφανίζονται κατά καιρούς, κάτι που έχει βοηθήσει και στην χρονολόγηση διάφορων φωτογραφιών. Εξετάζοντας λίγο προσεκτικά τα γαλλικά αρχεία, όμως, προκύπτει και κάτι ακόμα: Ο μιναρές δεν κατεδαφίστηκε το 1925-6 μαζί με τους περισσότερους της πόλης, αλλά πολύ νωρίτερα., ίσως ήδη λίγο μετά τη φωτιά του 1917. Μήπως ήταν ο πρώτος που κατεδαφίστηκε;

Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/pfbid035Rp3wNnm7wxujEQvbhW8bKZ7mcw4NE61DUVAPwmDnTM8Ppdh6kG8rq7vDsfrXBKml

Φωτογραφία του Paul Fils (Operateur KF), τον Μάρτιο του 1917. Ο Fils στέκεται ανατολικά και βγάζει κυρίως την νότια πλευρά του ναού και τον μιναρέ, αποφεύγοντας τον χώρο του νεκροταφείου πίσω από την ανατολική όψη. Το περίεργο είναι η λεζάντα: Θεσσαλονίκη. Η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων και ο μιναρές του παλιού τζαμιού. Ο μιναρές κατεδαφίστηκε τον Σεπτέμβριο 1917. [Salonique. L'église des Saints-Apôtres et le minaret de l'ancienne mosquée. Le minaret a été démoli en septembre 1917] Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι πρόκειται για άλλο ένα λάθος σε λεζάντα. Αλλά γιατί να το βάλουν; Δεν αφορά κάποια «υποχρεωτική» πληροφορία (στο στυλ: βλέπουμε το τάδε τζαμί) σαν αυτές όπου συνήθως γίνονται τα λάθη στα ονόματα.

Στις πολλές φωτογραφίες του ναού στα χρόνια του ΑΠΠ, υπάρχουν αρκετές που δεν φαίνεται ο μιναρές, είτε γιατί βρίσκεται στην άλλη πλευρά και κρύβεται -ήταν σχετικά κοντός- είτε γιατί όταν φωτογραφίζουν την δυτική πλευρά επιλέγουν να τον κόψουν από το κάδρο. Υπάρχει όμως αυτή του Charles Martel(Operateur KMC) από τον Μάρτιο του 1918, όπου ο μιναρές όντως απουσιάζει. Λείπουν επίσης τα υπολείμματα της παλιάς μάντρας και τα δέντρα που ήταν κολλητά στον ναό (όλ’ αυτά φαίνονται στην προηγούμενη του Fils). Aντίθετα, εδώ βλέπουμε κάποιους σωρούς από πέτρες και μπάζα: έναν μεγαλύτερο προς την νοτιοδυτική γωνία του ναού, μικρότερους εκεί που ήταν η μάντρα κι εκεί που κάθεται ο άντρας με το παιδάκι και στον χώρο του παλιού νεκροταφείου. Κι ένα καρότσι. Όλα δείχνουν να επιβεβαιώνουν την πληροφορία της προηγούμενης λεζάντας. Ακόμα κι αν δεν μπορούν να μας δώσουν με ακρίβεια τον μήνα (Σεπτέμβριος), τοποθετούν την κατεδάφιση πριν τον Μάρτιο του 1918 – χρόνο κατά τον οποίο δεν έχουμε άλλες γνωστές «κατεδαφίσεις».

Για να φανεί καλύτερα η θέση του μιναρέ: τρεις φωτογραφίες, από διαφορετική απόσταση, σε διαφορετικές εποχές, αλλά από την ίδια πλευρά.

Ίσως επιλέχθηκε η κατεδάφιση αυτού του μιναρέ επειδή η εκκλησία λειτουργούσε ήδη από το 1913, [σε δημοσίευση της 29/6/1913 αναφέρεται ως «ανακτηθείς ναός»], και μετά τη φωτιά πιθανόν να ήθελαν να αναβαθμιστεί. Έχουμε δει ότι, λόγω της καταστροφής του Αγ. Δημητρίου, του Αγ. Νικολάου του Τρανού κλπ, έτρεχαν να ξανανοίξουν ναούς που ήταν έξω από την πυρίκαυστο[για την περίπτωση του Πρ. Ηλία εδώ: https://archive.saloni.ca/1342] Στους Άγιους Απόστολους πάντων, οι εσωτερικές εργασίες πάντως -αυτές που αφορούσαν τοιχογραφίες κλπ- έγιναν αρκετά χρόνια αργότερα: άρχισαν το 1926, όπως αναφέρει η ιστοσελίδα του ΥΠΠΟ [http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=1682]. Γενικά για τους μιναρέδες της πόλης ξέρουμε ότι 27 από αυτούς κατεδαφίστηκαν στα 1925-1926. Ξέρουμε όμως ότι η Θεσσαλονίκης είχε περισσότερους από τόσους, ακόμα και μετά τη φωτιά. Δεν έχω το βιβλίο του Άρη Παπάζογλου για να δω αν υπάρχει πλήρης κατάλογος με ημερομηνίες κατεδάφισης μιναρέδων είτε από τον εργολάβο που κέρδισε τον διαγωνισμό, είτε νωρίτερα. Βρήκα όμως μια αναφορά [στο: Μάνθος Βελογιάννης, Η διαχείριση των μουσουλμανικών και εβραϊκών μνημείων στη Θεσσαλονίκη], όπου φαίνεται καθαρά ότι δεν υπάρχει χρονολόγηση για την κατεδάφιση του μιναρέ των Αγ. Αποστόλων -παρατίθεται στην εικόνα.

Ένα παράπλευρο ερώτημα αφορά την χρονολόγηση μιας γνωστής αεροφωτογραφίας με την δυτική πλευρά της πόλης[Από Α. Γερόλυμπου, Το χρονικό της Μεγάλης Πυρκαγιάς], στην οποία ο μιναρές των Αγ. Αποστόλων φαίνεται καθαρά και μοιάζει να μην έχει καν ‘κοντύνει’ ακόμα. Η αεροφωτογραφία δεν είναι απ’ αυτές όπου τα συντρίμμια καπνίζουν ακόμα. Έχει τραβηχτεί σίγουρα αργότερα. Δεν ξέρουμε όμως πόσο αργότερα, κι ας υπήρχε ως τώρα μια τάση να την «αποδίδουμε» στο 1918. ¨ Ο Θόδωρος Νάτσινας -και τον ευχαριστώ γι’ αυτό- μας πληροφορεί ότι στο ίδιο το βιβλίο δεν δίνονται λεπτομέρειες για τον χρόνο λήψης των αεροφωτογραφιών, παρά μόνον ότι “το εικονογραφικό υλικό στο σύνολό του προέρχεται από ένα χειροποίητο αναμνηστικό άλμπουμ, με τίτλο Incendie de Salonique, 15-19 Aout 1917. που πουλιόταν στα κυλικεία της Στρατιάς της Ανατολής [...]“. Με βάση τα στοιχεία που βλέπουμε εδώ για τον συγκεκριμένο μιναρέ, μπορούμε πια να αναθεωρήσουμε το «1918» και να την επανα-χρονολογήσουμε σε κάποιους μήνες νωρίτερα, με την ελπίδα να βρεθεί και κάποιο πιο συγκεκριμένο στοιχείο για την ημερομηνία λήψης της.