Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη
Δίπλα στο Διοικητήριο μια μεσοπολεμική τριώροφη. Λήψη γύρω στα 1940.
Στον όροφο η οικογένεια του Χρήστου Κυριακόπουλου που νοίκιαζε εκεί εκείνη την εποχή.
Μεσοπολεμική κάρτα του Λυκίδη. Οι πρώτες πολυκατοικίες στην Προξένων
Αεροφωτογραφία του 1952
Σήμερα με 3 ορόφους πρόσθετους
Σύμφωνα με την Κατερίνα Κουμλίδου στο ετοιμόρροπο σπίτι Μενελάου 8, ζούσε η οικογένεια Σαμαρά. Στο ισόγειο ο Σαμαράς διατηρούσε επιχείρηση καθρεπτών, υαλοπινάκων κλπ.
Απέναντι είναι σχεδόν έτοιμες οι πολυκατοικίες που αντικατέστησαν την στοά Χορτιάτη.
Στον επαναπατρισμό των παιδιών από την τότε Γιουγκοσλαβία, το 1951, που είδαμε στην ανάρτηση https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1239480163208281, υπάρχουν και άλλες λήψεις, πραγματικά συγκινητικές, που πρέπει να βρουν τη θέση τους στο ιστορικό της πόλης. Έδωσαν όμως την ευκαιρία στον Στάθη Ασλανίδη να αναγνωρίσει πίσω από τους εναγκαλισμούς ένα κτίριο από μια λήψη της Άννας Δαμιανίδη.
Το καρέ από το οποίο απομονώθηκε η λήψη βρίσκεται στο 5.35 εδώ:
Αυτό το κτίριο, λίγο πιο πάνω από την διασταύρωση με Σαπφούς, το είχαμε δει και εδώ: https://archive.saloni.ca/1896
Στον Οδηγό πόλεως Θεσσαλονίκης του 1967, το ξενοδοχείο Νέα Ζωή λειτουργεί. Όμως στην ίδια διεύθυνση φέρεται να λειτουργεί και το ξενοδοχείο Φιλοξένεια. Αν δεν πρόκειται για τυπογραφικό λάθος συνυπάρχουν στο ίδιο κτίσμα.
Με βάση την φωτογραφία του ταυτοποιημένου κτηρίου επί της γωνίας των οδών Λεωφόρου Νίκης και Νοταρά στην ανάρτηση του Ευστάθιου Ασλανίδη www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1241540966335534, δίνεται μια απάντηση και σε ένα ερώτημα που δεν είχε απαντηθεί εδώ και καιρό. Το κτήριο της ανάρτησης μοιάζει να είναι το ίδιο με αυτό της γνωστής φωτογραφίας της αντιπροσωπείας της Ford. Σε συνδυασμό με τα διπλανά κτίρια και μια καθοριστική λεπτομέρεια του κτιρίου δεξιά που απεικονίζεται και στην παλαιότερη ανάρτηση https://www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/577651492724488 η εκτίμηση της ταυτοποίησης όντως επαληθεύεται.
Θεόδωρος Νάτσινας
H φωτογραφία του ταυτοποιημένου κτηρίου επί της λεωφόρου Νίκης γωνία με την οδό Νοταρά, από την ανάρτηση του Ευστάθιου Ασλανίδη www.facebook.com/thessalonikilostcity/posts/1241540966335534
Η γνωστή φωτογραφία του κτηρίου της αντιπροσωπείας της Ford.
Η μάλλον “αποφασιστική” λεπτομέρεια της ταυτοποίησης του κτηρίου δεξιά.
Ενδιαφέρουσα φωτογραφία της γαλλικής εφημερίδας Le Miroir, που απεικονίζει αποχωρούντα από την Θεσσαλονίκη ελληνικά στρατιωτικά τμήματα, πιθανώς τον Δεκέμβριο ή τον Νοέμβριο του 1915. Ο φακός στραμμένος προς τα ανατολικά, περιλαμβάνει αριστερά το άνοιγμα της οδού Αποστόλου Παύλου, ενώ πίσω διακρίνεται η Καμάρα και βαγόνι του τραμ. Μέσα στην δίνη του Ελληνικού Διχασμού οι συμμαχικές δυνάμεις της Αντάντ, απαίτησαν μεταξύ άλλων και την αποχώρηση ελληνικών στρατευμάτων από την περιοχή της Θεσσαλονίκης. Η ελληνική κυβέρνηση όντως απέσυρε στρατιωτικές δυνάμεις από τα περίχωρα της Θεσσαλονίκης διατηρώντας όμως στην πόλη την 11η Μεραρχία. Αρκετές φορές μέσα τον Δεκέμβριο του 1915 υπήρξαν φημολογίες ότι θα αποσυρθεί και η Μεραρχία, γεγονός που εν τέλει δεν συνέβη.
Αλέξανδρος Σαββόπουλος
Η φιλοβασιλική Σκριπ δημοσιεύει στις 11 Δεκεμβρίου 1915 την είδηση για την μετάθεση από την Θεσσαλονίκη του ουλαμού των εφέδρων υγειονομικών αξιωματικών.
Η Ελληνική κυβέρνηση μετά τη συμφωνία με την Αντάντ τις προηγούμενες μέρες προχωρά σε μερική αποστράτευση και αποχώρηση από τη Θεσσαλονίκη. Το γεγονός καταγράφει η εφημερίδα “Νέα Αλήθεια” στις 2/12/1915. Άρα η φωτογραφία μπορεί με ασφάλεια να τοποθετηθεί εκείνη την ημερομηνία.
“Εργοστάσιο αεριούχων ποτών. Προμηθευτές του Βρετανικού Στρατού” διαφημίζονται οι ιδιοκτήτες της επιχείρησης στην αγγλική, γωνία Λεωφόρου Νίκης με Νοταρά. Ευρηματικός ο οπερατέρ Τ της Γαλλικής Στρατιάς Paul Dubray αποθανατίζει το περίεργο θέαμα των δεκάδων βαρελιών κατά μήκος της παραλιακής πάνω από ένα εμπορευματικό καράβι. Το εργοστάσιο βρίσκεται στον αριθμό 79 της λεωφόρου στοιχείο που μας επιτρέπει να αντλήσουμε κάποια πληροφορία από την αποδελτίωση. Ο Σπύρος Αλευρόπουλος κατά την περιήγησή του στο παραλιακό μέτωπο ταυτίζει το σημείο με τη σημερινή οικοδομή στο 61 από εδώ: https://archive.saloni.ca/956
Πηγή: https://www.pop.culture.gouv.fr/
Στάθης Ασλανίδης
Τίτλος: Salonique. Bateaux indigènes. Le port. Voiliers italiens ; [Le port]
Κωδικός αναφοράς: memoire_APOR148911
Η εφημερίδα “Μακεδονία” στις 23 Αυγούστου 1919, σελ.3, στ.1 διαφημίζει το εργοστάσιο “Νιαγάρας” στον αριθμό 79 που βλέπουμε στη φωτογραφία.
Απόσπασμα αεροφωτογραφίας πριν την πυρκαγιά του 1917 που δείχνει τη θέση του φωτογράφου και το “πέρασμα” μεταξύ των δύο κίτρινων επισημάνσεων. Το κτίριο Χ δεν γλίτωσε την καταστροφή.
Πηγή: Αλέκα Γερόλυμπου – Το χρονικό της μεγάλης πυρκαγιάς.
Απόσπασμα αεροφωτογραφίας μετά την πυρκαγιά του 1917. Δεξιά επισημαίνεται η θέση του φωτογράφου.
Πηγή: Thomas Fairbank papers. University of Cambridge.
Τρία αποσπάσματα από κινηματογράφηση γαλλικών επίκαιρων (https://imagesdefense.gouv.fr/fr/dans-les-rues-de-salonique-pendant-l-incendie-1er-fevrier-1916.html?fbclid=IwAR3_E-sJB-i6-PqN1O8ZE04dx29l-RinxJiTKpBwnNRulTK1lRmBTvfIMfI), μας δίνουν μια άποψη της γωνίας των οδών Κουντουριώτη και Χάψα την 1η Φεβρουαρίου 1916 μετά τον νυχτερινό βομβαρδισμό από το γερμανικό Ζέππελιν LZ 85 και την πυρκαγιά που εκδηλώθηκε στα κτήρια των αποθηκών, βλ. https://archive.saloni.ca/271. Παρατηρούμε τους Άγγλους στρατιωτικούς υπό τον Ιρλανδό στρατηγό Bryan Mahon, τους πυροσβέστες καθώς και λεπτομέρειες της οδού Χάψα. Εντύπωση κάνει το φιλοβενιζελικό σύνθημα στον τοίχο “ΑΣΠΡΟ ΣΤΗΝ ΑΓΚΥΡΑ”, με την Άγκυρα να αποτελεί σύμβολο των βενιζελικών. Σήμερα το μέρος αυτό της Ν. Κουντουριώτη είναι κατηργημένο και θα το εντοπίζαμε στο εσωτερικό του λιμανιού.
Αλέξανδρος Σαββόπουλος
Στρατιωτικοί υπό τον Ιρλανδό στρατηγό Bryan Mahon, στην γωνία των οδών Ν. Κουντουριώτη και Χάψα την 1η Φεβρουαρίου 1916.
Λεπτομέρεις της οδού Χάψα, με τους πυροσβέστες επί τω έργω
Διακρίνουμε το φιλοβενιζελικό σύνθημα στον τοίχο “ΑΣΠΡΟ ΣΤΗΝ ΑΓΚΥΡΑ”, ενώ μόλις προβάλει η οδός Χάψα.
Η γωνία των οδών Ν. Κουντουριώτη και Χάψα σε καρτποστάλ. Διακρίνεται στην δεξιά γωνία το μετέπειτα βομβαρδισμένο κτήριο των αποθηκών.
Οι κατεστραμένες αποθήκες της γωνίας Ν. Κουντουριώτη και Χάψα από την άλλη πλευρά. Για περισσότερες λεπτομέρειες σε ότι αφορά τον βομβαρδισμό των αποθηκών βλ. https://archive.saloni.ca/271
Μια ακόμη άποψη των κατεστραμένων αποθηκών της γωνίας Ν. Κουντουριώτη και Χάψα. Στα αριστερά το κτήριο που στέγαζε παλαιότερα το Αυστριακό Lloyd.
Μια ακόμη άποψη της οδού Χάψα από φωτογραφικό ρεπορτάζ της “Le Miroir”, που αναφερόταν τον Φεβρουάριο 1916 στις ζημιές του βομβαρδισμού.
Δύο έργα της Λευκής Χριστίδου, από κατάλογο έκθεσης στο ΖΜ του 1984. Το πρώτο δείχνει την Μοναστηρίου, μεταξύ πλ. Βαρδαρίου και Οδυσσέως Ο Βαγγέλης Καβάλας αναγνώρισε την δεύτερη:. Η πολυκατοικία στα αριστερά είναι αυτή επί της Ψαρών 31. Η μάντρα και το οικόπεδο δίπλα της λογικά πρεπει να ειναι η πλατεία Εβραίων μαρτύρων ή η θέση του κτηρίου όπου μέχρι πριν 3-4 χρόνια ήταν η ΔΕΗ
Θόδωρος Νάτσινας
Γεωμορφολογικές αλλαγές του κόλπου του Θερμαϊκού στην ιστορική εξέλιξη [από τη δημοσίευση του Λ. Ευμορφόπουλου στο ΤΕΕ, το 1961]
Νίκανδρος Καστανίδης
Από τον Θόδ. Νάτσινα συμπληρωματικά στοιχεία:
Μια πιο πρόσφατη εργασία του Matthieu Ghilardi, πάνω στο θέμα της εξέλιξης του βορειοδυτικού μυχού του Θερμαϊκού, έχει προτείνει μια διαφορετική διαμόρφωση από παλιότερες περιόδους. Η βασική διαφορά, κατά τη γνώμη μου, είναι η μεγαλύτερη μείωση της έκτασης του κόλπου στα 500 BCE, κάτι που δημιουργεί ένα ερώτημα για τη λειτουργία της Πέλλας ως λιμάνι. Στο κείμενο θεωρούν ότι υπήρχε ένα στενό κανάλι που επέτρεπε πλοία να πλησιάζουν το λιμάνι της Πέλλας έως ότου, γύρω στα 300 CE, το λιμάνι έκλεισε από τις προσχώσεις. Δεν γνωρίζω αν το έχουν τεκμηριώσει από την έρευνα που έκαναν ή αν είναι εκτίμηση. Πάντως η ανασκαφή στην Πέλλα δεν έχει φτάσει, από ότι ξέρω, ακόμα στο λιμάνι που ίσως δώσει μια απάντηση για την χρονολογία που έπαψε να λειτουργεί. Ένα ερώτημα που μου προκαλεί όλη αυτή η ιστορία είναι γιατί πήγαν και έφτιαξαν το κύριο λιμάνι του Μακεδονικού κράτους σε ένα σημείο που βαθμηδόν έκλεινε από τις προσχώσεις. Το σχήμα προέρχεται από την δημοσίευση : Geoarchaeology: where human, social and earth sciences meet with technology των Matthieu Ghilardi, Stephane Desruelles. Η διατριβή του Matthieu Ghilardi απ΄ όπου προέρχονται οι εικόνες και πολύ άλλο υλικό (αλλά στα γαλλικά....) βρίσκεται εδώ: https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00201255/document.
Πέρσι τον Νοέμβρη, περνώντας από το Βαρδάρι, έριξα μια ματιά στο κτίριο όπου βρισκόταν το Λαϊκόν, ο κινηματογράφος, και παρόλο που το βρήκα κλειστό έμοιαζε σαν να ήταν σε θέση να ανοίξει και να λειτουργεί ξανά. Με αφορμή μια φωτογραφία του κινηματογράφου από το 1961-2 από το βιβλίο του Πετρόπουλου και επειδή δεν του έχουμε κάνει αφιέρωμα, σε αντίθεση με το Πάνθεον, μάζεψα μερικές ακόμα φωτογραφίες. Εντόπισα επίσης μια συνέντευξη στην Παράλλαξη του Νίκου Σταμούλη, ταμία του κινηματογράφου από το 1990, που δίνει πληροφορίες για τον κινηματογράφο που τις έχω στις επιμέρους φωτογραφίες. Η συνέντευξη στο https://parallaximag.gr/thessaloniki/prosopa/i-zoes-ton-allon-sto-pio-cult-sinema-tis-po
Θόδωρος Νάτσινας
Η φωτογραφία από το βιβλίο του Πετρόπουλου έχει χρονολογηθεί 1961-1962 και δείχνει την διαπλάτυνση και δημιουργία κεντρικής νησίδας στην Μοναστηρίου. Το Λαϊκόν ξεχωρίζει μέσα στην ανυπαρξία άλλων σημαντικών κτιρίων. Ξεχωρίζει και η μοντέρνα αρχιτεκτονική του. Σύμφωνα και με τον Σταμούλη κατασκευάστηκε ως κτίριο αποκλειστικά κινηματογράφου, με μια μεγάλη αίθουσα, 1000 θεατών.
“Έπαιζε αρχικά ταινίες ελληνικές, περιπέτειες, κωμωδίες. Είναι στην ψυχή του Βαρδαρίου. Εδώ που ήταν τα σύνορα της μέσα Θεσσαλονίκης με τον έξω κόσμο. Σ’ αυτό το σημείο προπολεμικά υπήρχε ένα πηγάδι, γύρω γύρω είχε τα χάνια όπου έρχονταν οι έμποροι και διανυκτέρευαν.”
Πραγματικά εντυπωσιάζει το μέγεθός του αλλά και η λευκότητά του στην αεροφωτογραφία της περιοχής. Ακριβώς απέναντι διακρίνεται το χάνι Κορυτσά. Λεπτομέρειες πάλι από τον Σταμούλη: τον πρωτολειτούργησαν “τρεις εργολάβοι που ανέλαβαν να τον χτίσουν. Οι Πεσματζόγλου, Τσαμπάζης και Νικολαΐδης και όταν οι άνθρωποι δεν μπορούσαν πλέον να ασχοληθούν με τον κινηματογράφο, το 1978 το νοίκιασε η εταιρία Ζαφειρίου- Ράππος.”
Σε αυτή την φωτογραφία, περίπου την ίδια εποχή με τις προηγούμενες ξεχωρίζει πάλι στην περιοχή.
Η Μοναστηρίου έχει διαμορφωθεί ως ένα σημείο και άλλα κτίρια έχουν αρχίσει να καλύπτουν το κτίριο του Λαϊκόν, εδώ φαίνεται μόνο η πρόσοψη και από την πινακίδα το ΚΙΝ/ΦΟΣ Λ
Σύντομα πρέπει να αποφάσισαν να σηκώσουν μερικούς ακόμα ορόφους από πάνω από τον κινηματογράφο. Εδώ στο κτίσιμο.
Ο Κωνσταντίνος έφυγε από την μέση της πλατείας, η οβάλ νησίδα εξαφανίστηκε και εξαφανίστηκε και η μορφή του ΛαΙκόν καθώς το κτίριο, με το πανωσήκωμα, απέκτησε άλλη όψη! Τους πείραζε η προηγούμενη του κινηματογράφου; Θεώρησαν αυτή την μορφή πιο “ωραία”; Ήθελαν το κτίριο να δέσει με τα υπόλοιπα άσχημα της περιοχής;
Κάποια στιγμή το αποθανατίζει και ο Λουκάς Βενετούλιας, με την καινούρια μορφή.
Η είσοδος όπως την είδα τον Νοέμβριο. Μου φάνηκε έτοιμη να ανοίξει. Έναρξη από τις 10 το πρωί!
Έτοιμες και οι προθήκες για τις δύο αίθουσες που λειτουργούν ως τις 4 μετά τα μεσάνυκτα (!) και τις “καμπίνες”, μάλλον για γνωριμίες. Λεπτομέρειες για τις ταινίες από τον Σταμούλη πάλι: “Στο Αλέκα το Σεπτέμβριο του 1976 παίχτηκε το πρώτο πορνό της Θεσσαλονίκης. Ήταν ένα κομμάτι φιλμ 7 λεπτών που ήρθε από την Ευρώπη και παιζόταν υπό τη μορφή τσόντας δηλαδή συνήθως μετά το διάλειμμα και ενώ έπαιζες πχ μια σεξοκωμωδία, έβαζες ένα κομμάτι σκληρό πορνό, αυτό που λέμε την τσόντα, και περιμένανε όλοι για να το δούνε.
Όταν πρωτοξεκίνησε το πορνό πέρασε όλος ο κόσμος, όποιος μπορείς να φανταστείς. Τα πρώτα χρόνια στο Αλέκα ερχόντουσαν εκδρομικά λεωφορεία και άδειαζαν κόσμο από όλη την Β. Ελλάδα για να δούνε πορνό. Οικογενειάρχες, οι γυναίκες τους, ήταν περίεργοι ήθελαν να δούνε, δεν ξέρανε τι είναι, δεν είχανε δει στη ζωή τους, ήταν θέαμα για αυτούς. Όταν το ενδιαφέρον του κόσμου στράφηκε στην ιδιωτική τηλεόραση και τις βιντεοταινίες άρχισε να μειώνεται η προσέλευση. Αυτοί που ήθελαν να δούνε αγόρασαν βίντεο αργότερα dvd και βλέπανε σπίτι τους έτσι ο κινηματογράφος μετεξελίχθηκε από θέαμα σε χώρο γνωριμιών όπου η ταινία απλά είναι η πρόφαση έρχονται ξέρουν ότι μπορεί να βρουν κάποιον που να τον ενδιαφέρει για να καταλήξουν σε γνωριμία και σεξ.”
Η πρώτη αναφορά τον Οκτώβριο του 1961 στη Μακεδονία. Από την αρχή ως κιν/φος β' προβολής
Και μια διαφήμιση του Λαϊκόν, “Μακεδονία” 23/09/1966, από τότε που ήταν οικογενειακός κινηματογράφος. (από http://cinemahellas.blogspot.com/)
Φωτογραφία του 1991.
Τότε στην αίθουσα Α το σεξ, στην Β περιπέτειες. Αργότερα, όπως πληροφορεί το Lifo η Α ήταν για straight, η Β για gay.
Πολύ αργότερα προστέθηκε και αίθουσα C.
Δεν σκέφτηκα να σηκώσω το κεφάλι μου να δω τι πινακίδα υπάρχει (αν υπάρχει) τώρα. Το google δίνει μια πρόσφατη (προ covid) εικόνα, όπου δεν υπάρχει η μεγάλη αλλά δύο, μια κακόμοιρη παλιομοδίτικη και μια πολύ σύγχρονη της ψηφιακής εποχής και στα αγγλικά.
Οι εργασίες διάνοιξης με τα γκρεμίσματα άρχισαν τον Αύγουστο του 1961. Το Λαϊκόν βγήκε στην πρώτη γραμμή της Μοναστηρίου.
Τα εισιτήρια στους κινηματογράφους 1968-69 και 1969-70. Το Λαϊκόν πρώτο και τις δύο χρονιές στους κινηματογράφους Β προβολής και σε σχέση με όλους στην 4η θέση το 68-69 και στην 3η το 69-70! Γενικά Λαϊκόν-Ίλιον-Πάνθεον-Αλκαζάρ στους πρωταθλητές.
Και πολλά άγνωστα, πχ Βιολέττα στην Πλ. Σιδ. Σταθμού (το Πλ. είναι για πλατεία ή για παλαιό;)
Ανάρτηση Alexis Papasavvas στην Άγνωστη Θεσσαλονίκη το 2013 (!!!)
Φωτογραφίες από την καθημερινότητα του σινεμά από
https://www.striftaris.com/news/2015/3/8/cine-?fbclid=IwAR1I9A0yWGUAfFSalBSDVAFgg4iuMjW4WmxkMD9_POl5GNI6s2O3mN8tBp8
φωτ. Γιώργου Στριφτάρη
Από τον ίδιο σύνδεσμο ο ταμίας επί χρόνια του κινηματογράφου Νίκος Σταμούλης.
φωτ. Γιώργου Στριφτάρη