Saloni.ca Archive

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=901267927029508&id=204212503401724

Η διαπλάτυνση της ευθείας στο σημείο εισόδου της πόλης. Πριν τα τραμ, το καφενεδάκι έχει την άνεση να βγάζει τις καρέκλες πάνω στον δρόμο Μια κάποια κίνηση... ...που όσο πάει και πυκνώνει

Φωτογραφία από την συλλογή του Paul Albarel

«Παρακολουθούμε» τον μηχανικό Γ.Α. Δημητριάδη που υπηρέτησε σε δημόσιες θέσεις στη Θεσσαλονίκη για τουλάχιστον 28 χρόνια με το όνομά του να εμφανίζεται σε σχέση με διάφορα έργα. Στην JdS αναφέρεται επίσης ως αρθρογράφος σε επιστημονικό περιοδικό του Βελγίου, αλλά και ως εφευρέτης. Από ένα εντελώς διαφορετικό (και κυριολεκτικά τεράστιο) έργο της νεότητάς του, οδηγούμαστε στη συμπλήρωση του βιογραφικού του. Τα στοιχεία αυτά μας δίνουν μια ιδέα για την ευρεία δράση που είχε ένας πολυπράγμων επιστήμονας της εποχής αλλά και μια εικόνα για τα δημόσια έργα στα 1900-1910.

Από τη Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=897335490756085&id=204212503401724

Η πρώτη αναφορά της JdS στον Δημητριάδη, είναι στις 29/5/1899 σε ένα θέμα που την ενδιαφέρει πολύ -την διαπλάτυνση της παραλιακής. ‘Ετσι, με την ευκαιρία, παίρνουμε ξανά μια εικόνα από την καμπάνια που έκανε η εφημερίδα για το έργο αυτό.

«Από την εκλογή του ως δήμαρχος, ο εξοχότατος Χαμντί μπέης δεν σταματά στιγμή να ασχολείται με το καλό της πόλης. Για την ώρα, τον απασχολούν κυρίως τρία θέματα: η δημιουργία αποχετευτικού δικτύου, η ευθυγράμμιση των οδών και η διαπλάτυνση της παραλιακής. Από αυτά τα τρία, αναμφίβολα το τελευταίο είναι αυτό που θα προσφέρει αξιοσημείωτα στον καλλωπισμό της πόλης μας. Επίσης, ο Εξ. Χαμντί κάλεσε την Εταιρεία Λιμένος να παρουσιάσει έναν προϋπολογισμό για τις διάφορες εργασίες που απαιτούνται για την διαπλάτυνση της παραλιακής. Ο δρόμος θα φαρδύνει κατά περίπου 12 μέτρα, από τον Λευκό Πύργο ως την υπό κατασκευή προβλήτα Α του λιμανιού.

Οι προϋπολογισμοί που κατατέθηκαν στον Δήμο δόθηκαν για αξιολόγηση σε μια τεχνική επιτροπή που την αποτελούν οι κύριοι Μπαρούχ, μηχανικός του τομέα Γεφυρών+Οδοποιίας του Παρισιού. Κιπέρς, διευθυντής της Εταιρείας Υδάτων. Δημητριάδης, αυτοκρατορικός επίτροπος της Εταιρείας Υδάτων. Χοκγκράσελ, επιθεωρητής έργων των Ανατολικών Σιδηροδρόμων, Λ. Τανάντ, διευθυντής της γραμμής των Ενωτικών, και τον Μενεξέ, πολιτικό μηχανικό του Δήμου. Μετά από ενδελεχή εξέταση όσων απαιτούνται για την διαπλάτυνση, οι κύριοι αυτοί ανακοίνωσαν ομόφωνα ότι τα κόστη που παρουσιάστηκαν από την Εταιρεία Λιμένος είναι απολύτως λογικά. Είχαμε την τύχη να συναντήσουμε ένα μέλος της επιτροπής που μας έδωσε συμπληρωματικές πληροφορίες: Το συνολικό κόστος της διαπλάτυνσης (με τις επιχωματώσεις, τα τοιχία και τις αποχετεύσεις) θα ανέλθει σε 680.000 φράγκα. Aπό αυτά ο Δήμος θα αφαιρέσει τις 120.000 που προβλέπονται για την πλακόστρωση. Οι εργασίες θα ολοκληρωθούν την ίδια εποχή με αυτές του λιμανιού, δηλαδή προς το τέλος του 1900. O συνομιλητής μας μάς διαβεβαίωσε ότι καμία άλλη εταιρεία δεν θα μπορούσε να δώσει τόσο συμφέρουσα πρόταση. Μισό εκατομμύριο θα πήγαινε μόνον για την αγορά των απαραίτητων υλικών για να ολοκληρωθούν οι εργασίες στην παραλιακή. Αν η Εταιρεία Λιμένος δεν είχε εύκαιρα τα υλικά που έχει, ο προϋπολογισμός θα ήταν πολύ μεγαλύτερος. Θα είναι συνετό ο Δήμος να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία που του προσφέρεται να προχωρήσει σ’ αυτό το κολοσσιαίο έργο με τόσο χαμηλό κόστος. Μετά θα είναι πολύ αργά, και γνωρίζετε ότι η Θεσσαλονίκη θα έχει τεράστιο όφελος αποκτώντας μια μεγαλύτερη προκυμαία από αυτή την στενή που έχουμε τώρα. Ο εξοχότατος Χαμντί μπέης, καθώς είναι προικισμένος με μεγάλη διορατικότητα, σίγουρα θα έχει αντιληφθεί πλήρως τα πολλά πλεονεκτήματα που θα έχει αν αναθέσει το έργο της παραλιακής στην Εταιρεία Λιμένος. Πιστεύω ότι είναι απολύτως περιττό να πω ότι δεν διαφημίζω τον κ. Μπαρτισόλ. Δεν υπάρχει λόγος. Αυτό που επιθυμώ διακαώς είναι να ομορφύνει η μικρή μας Θεσσαλονίκη. Και με έναν άνδρα σαν τον Χαμντί μπέη επικεφαλής του Δήμου, αυτό το όνειρο πολλών Θεσσαλονικιών έχει 90% παραπάνω πιθανότητες να πραγματοποιηθεί» Υπογράφει ο «Χ…» -ίσως είναι ο ίδιος που εμφανίζεται αργότερα ως «πολιτικός μηχανικός Χ».

Αποσπάσματα από το ίδιο άρθρο και από άλλα σχετικά με το θέμα άρθρα δημοσιεύονται ξανά σε μια σύνοψη στις 15/11/1900, 19 μήνες μετά, όπως τονίζει ο «θυμωμένος» Σαμ Λεβύ που το υπογράφει. Το δημοσίευμα της 25 Σεπτεμβρίου 1899 εστιάζει στον ίδιο τον Γ.Α. Δημητριάδη. Εκείνη την εποχή είναι ακόμα επίτροπος στην Οθωμανική Εταιρεία Υδάτων Θεσσαλονίκης και η εφημερίδα μάς πληροφορεί ότι μόλις δημοσίευσε στo βελγικό περιοδικό “La Technologie Sanitaire” μία επιστημονική μελέτη για το νερό στη Θεσσαλονίκης και τις νέες τεχνολογίες σχετικά με τα αρτεσιανά πηγάδια. «Η μελέτη αυτή», γράφει, «που ο συγγραφέας την δούλευε 4 χρόνια, έκανε μεγάλη αίσθηση στον κόσμο των μαθηματικών». Ο κ. Γ. Δημητριάδης, έχει πάθος με την άλγεβρα και φαίνεται ότι ανακάλυψε νέους τύπους για να αναγνωρίζουμε τη φύση των {??] υπόγειων υδάτων -γενικά, τα χαρακτηριστικά τους.

Δεν μπόρεσα να βρω το περιοδικό και το άρθρο. Περιέχεται όμως στον κατάλογο της Library of the Surgeon General's Office στην Ουάσινγκτον (που αργότερα ονομάστηκε Στρατιωτική Βιβλιοθήκη Ιατρικής και τώρα λέγεται Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής). Λίγες μέρες μετά, την 1η Οκτωβρίου 1900, ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον δημοσίευμα: Στο τζαμί της Αγίας Σοφίας της Θεσσαλονίκης θα γίνουν σημαντικές εργασίες αναστήλωσης. «Σύμφωνα με τον προϋπολογισμό που συνέταξε ο εφέντη Δημητριάδης, βοηθός αρχιμηχανικού του βιλαετίου, το κόστος θα ανέλθει στις 570.000 πιάστρες». Εδώ ο Δημητριάδης φαίνεται να είναι υπάλληλος της Νομαρχίας. Υπενθυμίζουμε ότι εκείνη την εποχή το φύλλο της εφημερίδας κοστίζει 1 πιάστρα. Ας σημειώσουμε επίσης ότι δεν είναι ξεκάθαρο ποιες εργασίες αφορά ο προϋπολογισμός (συνεπώς και το άρθρο), ούτε ποιες από αυτές εκτελέστηκαν . Επόμενη αναφορά σε εργασίες στην Αγία Σοφία είναι το σουλτανικό φιρμάνι για την αποκατάστασή της (Ιούνιος 1904). Πιθανότατα, δηλαδή, χρειάστηκαν 4 χρόνια για να δοθεί το πράσινο φως για την έγκριση του προϋπολογισμού… Οι εργασίες αναστήλωσης που γνωρίζουμε ξεκίνησαν ακόμα αργότερα -το 1907- και δεν ξέρουμε αν, και σε ποιο βαθμό, συμμετείχε σε αυτές ο Δημητριάδης, πέρα από την πιθανή εμπλοκή του λόγω της θέσης που κατείχε.

Στις 3/6/1901, ο Δημητριάδης -με την ιδιότητα του μηχανικού του βιλαετίου ακόμα, συνοδεύει- μαζί με τον αρχιμηχανικό Χαλίμ Εφέντη, τους εκπροσώπους βελγικής εταιρείας στην οποία το Υπ. Δημοσίων Έργων ανέθεσε την κατασκευή γέφυρας στον Αξιό στο Γευγελή. «Γνωρίζουμε πόσο θα ευχαριστηθούν ιδίως οι κάτοικοι του Γευγελή με την είδηση για την κατασκευή της γέφυρας, καθώς μέχρι τώρα αρκούνταν στις βάρκες για να διασχίσουν τον Βαρδάρη και να μεταφέρουν τα εμπορεύματά τους», γράφει η JdS. Αυτήν και άλλες γέφυρες στον Αξιό θα τις ξανασυναντήσουμε αργότερα.

Ωστόσο, τη μεγαλύτερη αξία στην προσπάθεια σύνθεσης του βιογραφικού του, έχει το δημοσίευμα του Απριλίου 1902. Ο Δημητριάδης γίνεται αρχιμηχανικός του βιλαετίου στη θέση του Χαλίμ Εφέντη και με αυτή την αφορμή η εφημερίδα συμπληρώνει: «Ο νέος αξιωματούχος είναι πολύ γνωστός σε όλους και θεωρούμε περιττό να αναφέρουμε εδώ όλα τα σπουδαία χαρακτηριστικά του. Ας θυμηθούμε, παρόλ’ αυτά, ότι ο Δημητριάδης Εφέντη σπούδασε στο Πολυτεχνείο του Παρισιού όπου ξεχώριζε για την σπάνια ευφυία και την αντίληψή του. Εδώ και 28 χρόνια, έθεσε στην υπηρεσία της κυβέρνησης τα ταλέντα και τις ευρείες τεχνικές γνώσεις του. Eπίσης, ποτέ δεν του έλειψε η αποδοχή και η συμπάθεια. Τέσσερα χρόνια τώρα, δημοσιεύει στο παρισινό περιοδικό “Technologie Sanitaire”(Τεχνολογία Υγιεινής») πολύ τεκμηριωμένα χρονικά για τη διανομή ύδατος στην Θεσσαλονίκη και τους νέους τύπους αρτεσιανών φρεάτων. Ο κύριος Κολινιόν, γενικός επιθεωρητής Γεφυρών και Οδοποιίας της Γαλλίας, ο κύριος Φλαμάν, γενικός διευθυντής Δημοσίων Έργων και των Ορυχείων Αλγερίας, όπως και άλλοι μηχανικοί της Ευρώπης και της Αμερικής συνεχάρησαν τον Δημητριάδη για τα άρθρα αυτά και του έστειλαν φωτογραφίες τους. Μάλιστα ο κ. Φλαμάντ στο τελευταίο του έργο αναφέρει τον Δημητριάδη εξυμνώντας τον. Πάνε 21 χρόνια που ο εφέντη Δημητριάδης εργάζεται στην Θεσσαλονίκη και πάντα χαίρει της φιλίας και της εκτίμησης όσων τον γνωρίζουν Έτσι, οι πολλοί φίλοι που μετράει στην πόλη μας, έτρεξαν με ειλικρινή χαρά να τον συγχαρούν με την ευκαιρία της νέας διάκρισής του. Απευθύνουμε στον εντιμότατο εφέντη Δημητριάδη τα πιο θερμά μας συγχαρητήρια» Με βάση τα 28 χρόνια προϋπηρεσίας του (τα 21 από τα οποία στη Θεσσαλονίκη) υπολογίζουμε ότι πρέπει να έχει γεννηθεί γύρω στο 1850-1854. Η JdS δεν αναφέρει το πού γεννήθηκε όμως -υποψιαζόμαστε όχι στην Θεσσαλονίκη.

Η εφημερίδα αναφέρθηκε για δεύτερη φορά στα άρθρα του στο περιοδικό, ξέχασε όμως να πει ότι πριν διοριστεί στην Θεσ/νίκη είχε εκδώσει ένα δίτομο έργο με τίτλο «Στοιχεία Γεωμετρίας, Θεωρητικής, πρακτικής και εφηρμοσμένης», Α και Β μέρος, το 1874 και 1876.

Υπάρχει στη βιβλιοθήκη του ΑΠΘ, κι έτσι μπορούμε να δούμε τα εξώφυλλά τους και τις αντίστοιχες αφιερώσεις. Στο β’ μέρος, βέβαια, δεν είναι ξεκάθαρα αφιέρωση -πιο πολύ σαν αναφορά της χορηγίας, φαίνεται. Έχει μια σημασία αν σκεφτεί κανείς ότι το 1876 ο Δημητριάδης πρέπει να ήταν ήδη κρατικός υπάλληλος. Και χορηγός του ήταν ο σπουδαιότερος -μαζί με τον Χρ. Ζωγράφο- Έλληνας ευεργέτης [λίγα περισσότερα για τον Γ. Ζαρίφη εδώ https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B5%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%96%CE%B1%CF%81%CE%AF%CF%86%CE%B7%CF%82?fbclid=IwAR0ewmRn1OMl5ql1XXd-1mhSN1pPS1UXpwLUQhK-7MH9cZcIQ8PYdtFkCnY

Πίσω στα βιβλία… Ο Δημητριάδης αγαπάει πολύ τα Μαθηματικά γενικώς. Αντιπαθεί, όμως, εξίσου πολύ τον μέχρι τότε τρόπο διδασκαλίας τους και τα διάφορα συγγράμματα που εστιάζουν στην θεωρία και αγνοούν παντελώς την καθημερινή πρακτική εφαρμογή τους. «Οι συγγραφείς αυτών ταύτα συγγράφοντες υπέθετον φαίνεται ότι όλος ο κόσμος έμελλε να σπουδάσει ειδικώς τα υψηλά μαθηματικά», γράφει στην εισαγωγή. Επί τέλους, λίγο-πολύ, η κατάσταση στην Ευρώπη διορθώθηκε και πολλοί είδαν την ανάγκη για απλοποίηση και διάδοση των μαθηματικών, γράφοντας ειδικά συγγράμματα τεχνικά, βιομηχανικά και πρακτικά. Αυτό τον δρόμο έρχεται να ακολουθήσει και ο Δημητριάδης, αποφασίζοντας να συντάξει μαθηματική σειρά, με πρώτο βιβλίο αυτό της Γεωμετρίας που είχε εξαγγείλει ήδη εδώ και 4 χρόνια -καθυστέρησε για να μπορέσει να το εκδώσει μόνος του. Βεβαίως περιέχει και θεωρία και μπορεί, χωρίς να είναι υποδεέστερο, να χρησιμοποιηθεί και στο τωρινό σύστημα διδασκαλίας. Επιπλέον χρησιμοποιείται και ως πρακτικό εργαλείο, αν πάρει κάποιος τις προτάσεις και τις εφαρμογές πρακτικής Γεωμετρίας και Τοπογραφίας. Ειδικότερα για τα ελληνικά σχολεία, έχει σημειωμένα με αστερίσκους αυτά που πρέπει να διαλέξει ο δάσκαλος. Μόνο που για την σωστή και ωφέλιμη χρήση αυτού του συστήματος χρειάζονται εργαλεία. Κι έτσι κατασκεύασε όργανα σε σμίκρυνση για τα μεταχειρίζεται ο δάσκαλος στην παράδοση. Κι αυτά τα όργανα θα τα παρέχει δωρεάν στα σχολεία που θα παραδεχτούν το σύστημά του – «μετά μεγάλης ζημίας χρηματικής και πόνων εκτελέσαντες ταύτα». Η τιμή του βιβλίου φαίνεται κάπως υπερβολική, αλλά και αυτή μέτρια θα τους φανεί αν αναλογιστούν τον σκοπό του και τις υπέρογκες δαπάνες που έκανε, γράφει τον Αύγουστο 1874 ο Δημητριάδης, στα είκοσι-τέσσερά του. Στο σχέδιο βλέπουμε τη συλλογή των οργάνων, και το τέλος της εισαγωγής του Β’ τόμου.

Λίγο πριν διοριστεί στην Θεσσαλονίκη, το 1881, θα εκδώσει σε φυλλάδιο ένα επεξεργασμένο έργο του, σε τελείως διαφορετικό τομέα. Θα το δούμε στο τέλος.

Μια παρένθεση για την οικογένειά του: «Έρχεται στη Θεσσαλονίκη ο Δημητριάδης Εφέντη, πολιτικός μηχανικός στα Πριγκηπόννησα της Κωνσταντινούπολης, και αδελφός του εντιμότατου Δημητριάδη Εφέντη του αρχιμηχανικού του βιλαετίου μας. Αποστολή του να διαιρέσει την μεγάλη έκταση των 10.000 τετραγωνικών πήχεων που ανήκει στους κληρονόμους του Τζεβάντ Πασά. «Στην ωραία τοποθεσία που εκτείνεται από το Ξενοδοχείο Ιμπεριάλ ως το χυτήριο Μινασιάν, προτείνεται να χτιστούν ‘πολυκατοικίες’ σαν αυτές που έχτισε το κράτος κοντά στον Λευκό Πύργο».

Έξι χρόνια μετά, η είδηση ενός θανάτου. Ο Α. Δημητριάδης, αδερφός του αρχιμηχανικού πεθαίνει στην Κωνσταντινούπολη. Δεν ξέρουμε αν πρόκειται για τον πολιτικό μηχανικό που αναφέρθηκε πριν, ή για άλλον αδελφό.

Όχι σχετικό με το θέμα μας, αλλά έχει ενδιαφέρον η τοποθεσία που πρόκειται να διανεμηθεί ανάμεσα στους διάφορους κληρονόμους: Πρόκειται για το φιλέτο όπου χτίστηκε αργότερα το Σπλέντιτ μέχρι το σινεμά Πατέ. Δεν φτιάχτηκαν δηλαδή οι προτεινόμενες πολυκατοικίες. Όμως, τότε, το 1902, λειτουργούσε ακόμα εκεί η ψαραγορά [ήδη με προβλήματα, όπως είχαμε δει εδώ https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=798552537301048&id=204212503401724&__tn__=-R]. Ας τολμήσουμε μια υπόθεση: οι κληρονόμοι αρχίζουν την διαδικασία για τη διανομή. Όταν αυτή ολοκληρωθεί, μπαίνει και η φωτιά που διώχνει την ψαραγορά και ανοίγει τον δρόμο για την ανοικοδόμηση.

Επιστρέφοντας στην JdS, στο 1903, βλέπουμε ότι το έργο της παραλιακής δεν έχει γίνει ακόμα. Η εφημερίδα επανέρχεται αναφέροντας εισαγωγικά ότι οι αναγνώστες θα θυμούνται την «ομηρική καμπάνια» της JdS εδώ και 4 χρόνια. Η τεχνική επιτροπή πλέον συνεδριάζει δυο φορές τη βδομάδα, αποτελείται από τον Χουσεϊν πασά (εκ μέρους του υπουργείου Προϋπολογισμού), τον Δημητριάδη (εκ μέρους του υπουργείου Δημοσίων Έργων) και τον Ζιράρ εκπρόσωπο της εταιρείας που έχει αναλάβει την κατασκευή του λιμανιού. Θα εξετάσει και θα αναθεωρήσει τα σχέδια που έχουν ως τώρα παρουσιαστεί. Θα ολοκληρώσει το έργο της σε ένα μήνα και θα υποβάλει την τελική της αναφορά στο τεχνικό συμβούλιο του υπουργείου Προϋπολογισμού για να πάρει την έγκριση του σουλτάνου. Κάποιες λεπτομέρειες του έργου: Τώρα η παραλιακή έχει πλάτος 11,50 ως 12 μέτρα. Αυτό θα γίνει 24 μέτρα, στα 1100 μέτρα που χωρίζουν τον μώλο ως το περιτείχισμα του Λευκού Πύργο. Το πεζοδρόμιο τώρα είναι 2 μέτρα. Θα διπλασιαστεί και θα δενδροφυτευθεί. Θα μπει διπλή γραμμή τραμ μέχρι τον κεντρικό σταθμό. Επιπλέον, «έχουν ληφθεί όλα τα μέτρα για να καταπολεμούνται οι συνέπειες της αύρας που αποκαλείται ‘μπάτης’». Η γέφυρα του Κρίβολακ αναφέρεται ξανά σε ανασκόπηση των δημοσίων έργων που έγιναν στο βιλαέτι κατά το έτος 1319 (Μάρτιος 1903-Μάρτιος 1904). Άλλες 32 επιδιορθώθηκαν. Μαζί αναφέρονται και μερικά ακόμα ενδιαφέροντα στοιχεία: στρώθηκαν 87 χιλιόμετρα δρόμων και χαράχτηκαν 36 χιλιόμετρα. Εκτός από αυτά τα νέα έργα, έγιναν επιδιορθώσεις σε δρόμους μήκους 65 χιλιομέτρων.

Η γέφυρα του Κρίβολακ καταρρέει με τις καταστροφικές πλημμύρες στις αρχές Απριλίου 1907, όπως και αυτή στο Γευγελή που παρασέρνει 7 άτομα. Δυο χρόνια αργότερα (1909) θα αντικατασταθεί με έργο των γνωστών μας Μπαρούχ και Αμάρ. Για να πάρουμε μια ιδέα για την ταχύτητα με την οποία ολοκληρώθηκε το έργο, παραθέτουμε όλο το τεράστιο ρεπορτάζ των εγκαινίων της γέφυρας τον Νοέμβριο του 1903. Μεταφράζεται μόνο μια σύνοψη και κάποια από τα τεχνικά χαρακτηριστικά (με επιφύλαξη για την ορολογία και παράκληση να διορθωθούν τα τυχόν λάθη)

Βρίσκεται στο 148ο χιλιόμετρο της γραμμής της Ανατολής, σε γραφικότατο σημείο. H μέρα της παραλαβής ήταν λίγο συννεφιασμένη αλλά με γλυκιά θερμοκρασία. Τα μέλη της επιτροπής συνόδευαν ο Κιπερς της Εταιρείας Υδάτων και ένας συντάκτης της JdS. Έφτασαν στη γέφυρα που απέχει 15 λεπτά με την ντρεζίνα από τον σταθμό. Είναι εντυπωσιακών διαστάσεων αλλά λεπτή. Στηρίζεται σε 3 βιδωτούς μεταλλικούς πυλώνες κι έχει 4 τραβέρσες των 24,50 μέτρων. Έχει πλάτος 4 μέτρα με σιδηροδοκούς τύπου Ι, καλυμμένους με 15 πόντους σκυρόδεμα κι άλλους 15 πόντους γαρμπίλι. Η κατασκευή αυτή παρουσιάζει πλεονεκτήματα, καθώς οι ξύλινες ποδιές απαιτούν συνεχή παρακολούθηση και συντήρηση. Τον Απρίλιο επρόκειτο να κατασκευάσουν ξύλινη γέφυρα, αλλά ο φωτισμένος βαλής ήθελε να πάρει την πρωτοβουλία κι έτσι εντός 24 ωρών αποφασίστηκε να κατασκευαστεί μεταλλική. Εμπιστεύτηκαν το έργο στον βελγικό οίκο Φινέ με αξιοσημείωτη δράση στην Ανατολή που πάντα ικανοποιεί τις Αρχές και σέβεται τους όρους και τις ημερομηνίες παράδοσης των έργων. Λίγα στοιχεία για την ταχύτητα με την οποία έγινε το έργο: Οι μεταλλικοί πυλώνες μπήκαν από τις 10/8 ως τις 3/9. Οι τραβέρσες άρχισαν να μοντάρονται στις 10/9 κι είχαν τελειώσει στις 15/10. Στις 20/10 μπορούσες να διασχίσεις τη γέφυρα. Τα τοιχία φτιάχτηκαν από τις 6 ως τις 25/10. Τα επιχώματα πρόσβασης στη γέφυρα (2000 κυβικών μέτρων) φτιάχτηκαν με την επίβλεψη -και με εργάτες- της τεχνικής υπηρεσίας του βιλαετίου, μέσα σε 10 μέρες. Τα στοιχεία που παραθέτουν, υπογραμμίζεται στο άρθρο, μιλάνε από μόνα τους και δείχνουν πόσο συγκεκριμένες οδηγίες είχαν δοθεί και πόσο δραστήρια ήταν η Διεύθυνση Δημοσίων Έργων. «Το βιλαέτι μας έχει την τύχη να έχει επικεφαλής της Διεύθυνσης τον Οσμάν μπέη, και ο αρχιμηχανικός μας, ο Δημητριάδης εφέντης, προσέφερε επίσης στο έργο τα φώτα του.» Είναι περιττό, σημειώνει ο υπογράφων Σαμ Λεβύ , να εξυμνήσει τον εκπρόσωπο του Οίκου Φινέ, τον μηχανικό Ζερόμ. Το κάνει όμως, γενναιόδωρα, και μετά περνάει στα της τελετής παράδοσης. Στη γέφυρα γίνεται έλεγχος με μετρήσεις, οι εργάτες αποχωρούν φωνάζοντας «να ζήσει ο πολυχρονεμένος μας σουλτάνος» και υπογράφεται το πρωτόκολλο παραλαβής. Έχει περάσει μία ώρα και τα στομάχια τους διαμαρτύρονται οπότε πηγαίνουν να φάνε. Οφείλουν προσευχές στον Σουλτάνο και συγχαρητήρια στους εξοχότατους γενικό διοικητή Χιλμί Πασά και βαλή Φεχμί Πασά που λαμβάνουν μέτρα για την ευημερία των αγροτικών πληθυσμών. Περιμένοντας το τρένο να περάσει, πιάνουν δουλειά. Ένας παρευρισκόμενος δηλώνει ότι «Οι δρόμοι και τα δημόσια έργα είναι για τις χώρες ό,τι είναι για το ανθρώπινο σώμα οι φλέβες και οι αρτηρίες. Οι δεύτερες μεταφέρουν το αίμα, δηλαδή τη ζωή. Οι δρόμοι και τα δημόσια έργα είναι τα οχήματα του πλούτου μιας χώρας, δηλαδή ζωτικής σημασίας για τη χώρα». Συμφωνούν όλοι με την παρομοίωση, μπαίνουν στο τρένο και επιστρέφουν στην ώρα τους στην Θεσσαλονίκη. Τα μέλη της επιτροπής εύχονται να έχουν τη χαρά να παρευρεθούν και σε άλλες τελετές παράδοσης σαν αυτή της γέφυρας. Τώρα περιμένουμε να εγκρίνει το Υπουργείο Δημοσίων Έργων τα επόμενα σχέδια που θα προτείνουν ο Οσμάν και ο Δημητριάδης. Τα χρόνια περνάνε και τον Φεβρουάριο 1909 μαθαίνουμε ότι ο Γ.Α. Δημητριάδης είναι και εφευρέτης. Με τίτλο «Σύγχρονος Χωροβάτης. Εφεύρεση ενός Θεσσαλονικιού», η JdS επανέρχεται σε ένα θέμα που είχε αναλύσει ήδη από τις 8 Δεκεμβρίου 1908 [Δυστυχώς, το συγκεκριμένο φύλλο είναι από τα ελάχιστα μη διαθέσιμα]. Τότε «… ένας συνεργάτης μας είχε μιλήσει αρκετά εκτενώς για ένα απαραίτητο όργανο για την γρήγορη χάραξη δρόμων που ο αρχιμηχανικός του βιλαετίου Γ. Α. Δημητριάδης μόλις εφηύρε. Το βάφτισε Σύγχρονο Χωροβάτη. Με την πολύ ευνοϊκή γνώμη της τεχνικής επιτροπής των βιλαετίων της Ρούμελης, ο εξοχότατος Χιλμί Πασά -τώρα γενικός διοικητής των βιλαετίων- ανέθεσε στον κ. Cabasson του Παρισιού, κατασκευαστή οργάνων γεωδαισίας και ακριβείας, να κατασκευάσει τους τρεις πρώτους ‘Χωροβάτες’. Τα τρία όργανα έφτασαν στη Θεσσαλονίκη. Ο εφευρέτης κ. Γ.Α. Δημητριάδης έμεινε εξαιρετικά ικανοποιημένος. Όλοι οι τεχνικοί που είχαν την ευκαιρία να τα εξετάσουν δήλωσαν ότι ήταν τέλεια και έτοιμα να προσφέρουν τεράστιες υπηρεσίας στην εργασία που λέγεται μετατόπιση σταθμών [???]. Ο Δημητριάδης εφέντης έστειλε ένα από τα όργανα στην Κων/λη για να παραδοθεί, μαζί με ένα επεξηγηματικό σημείωμα, στον εξοχότατο Μεγάλο Βεζίρη Χιλμί Πασά, χάρη στον οποίο κατασκευάστηκε. Σε επόμενο φύλλο θα δημοσιεύσουμε μια ανάλυση του ‘Σύγχρονου Χωροβάτη’. Συμβουλεύουμε τον εφευρέτη του να λάβει όλα τα μέτρα για να κατοχυρώσει την ευρεσιτεχνία του όχι μόνον στην Τουρκία αλλά σ’ ολόκληρη την Ανατολή».

Στα επόμενα φύλλα δεν βρέθηκε το σχετικό αφιέρωμα -τα πολιτικά γεγονότα ήταν σημαντικά και γέμιζαν τις σελίδες. Επίσης δεν βρέθηκε κάτι για πατέντα «Χωροβάτη» εκείνα τα χρόνια -όχι με αυτό το όνομα, τουλάχιστον. Βρέθηκε όμως ο κατάλογος που κυκλοφορούσε λίγα χρόνια αργότερα ο οίκος Cabasson. «Είδη χαρτοπωλείου», λέει, αλλά σ’ αυτά περιέχονται και όργανα ακριβείας, ενώ στην πρώτη σελίδα αναφέρει ότι προμηθεύει, μεταξύ άλλων, τα: -Υπουργείο Δημοσίων Έργων -Εθνική Σχολή Γεφυρών και Οδοποιίας -Εθνική Σχολή Ορυχείων -Υπουργεία Γεωργίας και Εργασίας -Διεύθυνση Δασών -Εταιρείες Σιδηροδρόμων -Ασφαλιστικές Εταιρείες, -Πρεσβείες και άλλα… Στο δημοσίευμα για τον χωροβάτη, ο τίτλος ήταν «Εφεύρεση ενός Θεσσαλονικιού». Και, πράγματι, μετά από τόσα χρόνια στην πόλη, ο Γ. Α. Δημητριάδης σίγουρα μπορεί να θεωρηθεί Θεσσαλονικιός. Στον 1 χρόνο ακόμα που κυκλοφορεί η JdS βρίσκουμε μόνον παρόμοιες αναφορές όπου ο Δημητριάδης επιθεωρεί έργα -κυρίως στην κοιλάδα του Βαρδάρη- και δείχνουν ότι παραμένει στη θέση του αρχιμηχανικού και κατά την ταραγμένη περίοδο μετά το κίνημα των Νεότουρκων . Στην «Μακεδονία» δεν βρέθηκαν αναφορές και δεν γνωρίζουμε τι έγινε μετά το 1912.

Το βιογραφικό του συμπληρώνεται από τα στοιχεία που συνοδεύουν την παρουσίαση της έκδοσης «To Πανόραμα των Τειχών της Θάλασσας του Μαρμαρά από τον Εφέντη Δημητριάδη», με πρόλογο της Zeynep Kiziltan (διευθύντρια Αρχαιολογικού Μουσείου Κων/λης) [έκδοση: Koç Üniversitesi Stavros Niarchos Vakfi Geç Antik Çag ve Bizans Arastirmalari Merkezi / Istanbul Arkeoloji Müzeleri / TC Kültür Bakanligi, Istanbul, 2019] Γυρνάμε πίσω κάποιες δεκαετίες, λοιπόν, στα 1873 ή 1875 και βρίσκουμε τον Γ.Α. Δημητριάδη να υπογράφει μια ακουαρέλα με πλάτος 48 εκατοστά και μήκος 28 μέτρα (δεν είναι τυπογραφικό λάθος!) που αναπαριστά τα τείχη του Μαρμαρά σε όλη τους την έκταση. Φυλάσσεται στη βιβλιοθήκη του Αρχ. Μουσείου Κων/λης και ως τώρα ήταν προσβάσιμη μόνον σε ερευνητές. Η πολυτελής συνέκδοση του Ιδρύματος Στ. Νιάρχου (του παν/μιου Koç) με το Μουσείο και τον Οργανισμό Τουρισμού) περιλαμβάνει πολύπτυχο με το τεράστιο πανόραμα και δυο τόμους με κείμενα και αξιολογήσεις του. Ψάχνοντας στο γκούγκλ, μέχρι στιγμής, δεν βρέθηκε το εξώφυλλό της. Από το σύντομο βιογραφικό όμως μαθαίνουμε ότι ο Δημητριάδης Εφέντη [G.A. Demetriades], “Oθωμανός/Τούρκος χαρτογράφος και αρχιμηχανικός» πέθανε το 1917. Το βιογραφικό με κάποιες παρατηρήσεις: «Ο εφέντης Δημητριάδης ήταν Έλληνας Oθωμανός, γιος του εφέντη Δημήτρη. Πήγε στο ελληνικό σχολείο στο Μπέιογλου και μετά στα σχολεία των Γαλλικών Αποστολών [Κατά πάσα πιθανότητα στο Λύκειο St Benois, επίσης στο Μπέιογλου-τους Λαζαριστές της Κων/λης, Το κτίριό τους το βλέπουμε εδώ] και διδάχτηκε Μαθηματικά σε ιδιαίτερα μαθήματα. Μιλούσε τουρκικά και μπορούσε να γράφει και να διαβάζει στα γαλλικά και ελληνικά. Το 1871 έγινε μέλος του Ελληνικού Φιλοσοφικού Συλλόγου Κωνσταντινούπολης [η έδρα του Εν Κωνσταντινούπολη Ελληνικού Φιλολογικού -και όχι «φιλοσοφικού»- Συλλόγου, στη φωτογραφία] και ήταν μέλος της επιστημονικής επιτροπής του Συλλόγου από το 1876 ως το 1882 [έτος που διορίστηκε στην Θεσσαλονίκη]. Έδωσε διαλέξεις Πρακτικής Γεωμετρίας. Στις 31/5/1882 διορίστηκε μηχανικός στο βιλαέτι της Θεσσαλονίκη. Ως δείγμα εκτίμησης των υπηρεσιών του, αργότερα έλαβε το παράσημο 4ης κλάσης του Τάγματος του Μετζιντιέ και στις 22/9/1890 προήχθη σε βοηθό αρχιμηχανικού. Ορίστηκε επίσης επόπτης στην Εταιρεία Υδάτων». Στο σημείωμα αυτό δεν αναφέρεται ότι σπούδασε στο Παρίσι, ούτε ότι έγινε αρχιμηχανικός το 1902 -στοιχεία που ξέρουμε από την JdS.

Ωστόσο, η πολύ χρήσιμη αναφορά στον Εν Κωνστανινούπολει Ελληνικό Φιλολογικό Σύλλογο μάς οδηγεί να ψάξουμε την ετήσια έκδοση/απολογισμό του ΕΦΣΚ. Εκεί, στον τόμο Ζ, βλέπουμε ότι έχει γίνει μέλος το 1871 και αναφέρεται ως γεωμέτρης. Στον ίδιο (και σε επόμενους τόμους) βλέπουμε ότι δίνει διαλέξεις για γεωμετρία (Ζ, σελ. 306), ορίζεται επιμελητής της Οργανοθήκης (Θ, σελ. 264), κάνει την παρουσίαση-εισήγηση της «Εγκολπίου Εμπορικής Αριθμητικής» που τους έχει κατατεθεί προς έγκριση (Ιβ’, σ.62-72) και άλλα. Το σημαντικότερο: οι αναφορές στον τοπογραφικό χάρτη (μαζί με τον Κ.Στ. Καραθεοδωρή). Πρόκειται για μια πρόταση/πρωτοβουλία του Κ.Στ. Καραθεοδωρή στα πλαίσια της Αρχαιολογικής Επιτροπής του ΕΦΣΚ, την οποία ανέλαβε να υλοποιήσει μαζί με τον Α. [sic] Δημητριάδη. Μαθαίνουμε γι’ αυτήν στον απολογισμό του 1871-2 (τόμος Στ’, σελ 276) και του 1873 (τόμος Ζ’, σελ 299). Σχεδιάστηκαν τα χερσαία τείχη, αναφέρεται το κόστος (ελάχιστο και μόνον για ημερομίσθια και υλικό), το έργο θα συνεχιστεί και από τους ίδιους αλλά και σε συνεννόηση με την Εταιρία Σιδηροδρόμων της Ευρωπαϊκής Τουρκίας, θα συγκριθούν/συμπληρωθούν και με άλλους χάρτες -της Δημαρχίας αλλά και του Οθωμ. Μηχανικού Επιτελείου (genie) “όπου “40 γεωμέτραι επί τριετίας ήδη ανενδότως εργάζονται”.

Στα αποσπάσματα, ως συνεργάτης του Καραθεοδωρή αναφέρεται ο «Α». Δημητριάδης. Όμως «γεωμέτρης» (με την κυριολεκτική έννοια της λέξης) είδαμε ότι είναι ο Γ.Α. –«ο δικός μας». Το μέλος του ΕΦΣΚ Α[θανάσιος] Δημητριάδης αναφέρεται ως καθηγητής πρώτα στη Χαλκηδόνα, και σε επόμενα τεύχη ως διδάκτωρ της Φιλοσοφίας εν Δρέσδη. Επιπλέον, το 1881, όντας ακόμα στην Κων/λη, ο Γ.Α. Δημητριάδης εκδίδει τον χάρτη των χερσαίων τειχών, σημειώνοντας ότι αρχικά καταρτίστηκε σε κλίμακα 1/1000 από τον Καραθεοδωρή και τον ίδιο για τον Φιλολογικό Σύλλογο, στου οποίου το αρχείο τον κατέθεσαν. Στην έκδοση, το πρωτότυπο μετατράπηκε από τον Γ.Α. Δημητριάδη σε κλίμακα 1/7500 και εκδόθηκε, από τον ίδιο [μάλλον εννοεί «με δικά του έξοδα»]. Ο χάρτης είναι δίγλωσσος (ελληνικά και γαλλικά) και υπάρχει στη βιβλιοθήκη του ΑΠΘ. Φωτογραφίες του ακολουθούν.

Ο χάρτης περιέχει ίντεξ και ‘κοντινές’ απόψεις πύργων κλπ. «Αι απόψεις εγένοντο εκ του φυσικού, τη συνεργασία του Ι. Μαναράκη», γράφει.

Είναι προφανές ότι ο Γ.Α. Δημητριάδης έφτιαξε την ακουαρέλα των 28 μέτρων που φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κων/λης στο ίδιο πλαίσιο. Λογικά όχι ως ανάθεση από τον ΕΦΣΚ (διότι τότε θα είχε κατατεθεί εκεί) αλλά την ίδια εποχή, ως αποτέλεσμα αυτής.

Με τον ένα ή άλλο τρόπο, τα τείχη της Κων/λης απασχόλησαν τον Γ.Α. Δημητριάδη από τα 21 του (το 1871) που μαζί με τον Καραθεοδωρή φτιάχνει τον πρώτο χάρτη. Το 1873-75 υπογράφει την ακουαρέλα και το 1881 (στα 31 του και λίγο πριν διοριστεί στη Θεσ/νίκη) εκδίδει το φυλλάδιο.

Όταν μάζευα τα στοιχεία δεν είχα καταφέρει να βρω φωτογραφίες από την ακουαρέλα, ουτε καν το εξώφυλλο της έκδοσης. Το κενό συμπληρώνει η ανάρτηση της Hilal Kazan στην ομάδα The Ottoman-era heritage of Greece: https://www.facebook.com/groups/128884463816740/permalink/4070674092971071/ Οι χειρόγραφες σημειώσεις που τον συνοδεύουν: “100 δρχ ομού [;;]” «Μακαρίτη Δημητριάδη Εφ[έντη] Αρχαιολογικός Χάρτης Τειχών Κων/λης» «Από την άκρη της στεριάς, 1:7500, 1881» «Υπάρχουν ακόμα πέντε (5) αντίτυπα στην βιβλιοθήκη» «Αγορά 1917 Ιούλιος» [αν βγάζω καλά τα γράμματα]. Στο σημείωμα της περσινής έκδοσης της ακουαρέλας έγραφαν ότι ο Γ.Α. Δημητριάδης πέθανε το 1917. Από αυτή τη σημείωση συμπεραίνουμε ότι αυτό συνέβη πριν τον (ή κατά τον) Ιούλιο.

Χωμένη μέσα στα πεύκα η βίλα Χατζηλαζάρου (πρώην Σαρνώ) φωτογραφήθηκε κυρίως όταν την επισκέφτηκε ο βασιλιάς Γεώργιος. Έμελλε να είναι και το τελευταίο σπίτι που κατοίκησε. Βλέπουμε φωτογραφίες της εισόδου της βίλας από την αυλή. Στο χώρο όπου σήμερα είναι το E Γυμνάσιο-Λύκειο. Ο τεράστιος κήπος, που αργότερα χρησιμοποιήθηκε κυρίως σαν χώρος αναψυχής, είχε είσοδο από την Βασ. Όλγας σήμερα από το ν.136 Βλέπουμε την είσοδο τόσο του κήπου όσο και της βίλας.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=894381297718171&id=204212503401724

Η είσοδος από την Βασ. Όλγας. Φωτογραφία που περιέχεται στο βιβλίο του Κολώνα “Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών”

Έπληξε τις συνοικίες και τις περισσότερες από τις θρησκευτικές και σχολικές υποδομές.

Η πυρκαγιά του ‘17 έπληξε ιδιαίτερα σκληρά την εβραϊκή κοινότητα της πόλης -τις συνοικίες και τις περισσότερες από τις θρησκευτικές και σχολικές υποδομές.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=894704944352473&id=204212503401724

Αμέσως μετά τη φωτιά, η επισκευή καμένων κτιρίων είχε απαγορευτεί και επιτρεπόταν μόνον σε ιδιαίτερες περιπτώσεις. Στις 4/10/17, μαθαίνουμε ότι μία από αυτές είναι τα Ισραηλιτικά σχολεία και συναγωγές (όσα βέβαια «επιδέχονται επισκευής) για να χρησιμεύσουν για την στέγαση όσων μένουν σε σκηνές. Σημειώνουμε ότι αρχιμηχανικός του Δήμου είναι ο Μενεξές, που τον είχαμε δει και επί Οθωμανικής διοίκησης.

Στις 5/10, η Αλιάνς Παρισίων στέλνει τρόφιμα αξίας 80.000 και ο Σαράιγ προσφέρει 4 παραπήγματα για σχολεία (εκτός κέντρου πλέον) 14/10/17 Από το δημοσίευμα αυτό φαίνεται ότι υπήρξε κάποιο θέμα με τις επισκευές -ή μάλλον με το ποια κτίρια ήταν επισκευάσιμα (και πιθανότατα τι θα γινόταν μετά τον νέο σχεδιασμό της πόλης) : Το διάταγμα βγήκε. Αλλά η Ισραηλιτική Κοινότητα έπρεπε να υπογράψει συμβόλαιο ότι δεν θα έχει αξίωση σε περίπτωση που κάποια κτίρια κρίνονταν κατεδαφιστέα. Λίγο αργότερα, 25/10, μάλλον το ζήτημα προχώρησε και «ελπίζεται ότι μετά 10ήμερον, θα καταστεί δυνατή η επισκευή» τους. Δεν αναφέρονται πουθενά αναλυτικά πόσα και ποια αφορά. Στο τέλος Οκτωβρίου, αποφασίζεται η νέα μηνιαία παράταση της αναβολής για τους στρατεύσιμους της Θεσσαλονίκης. Πρώτα ανακοινώνεται από τον αρχι-ραβίνο Μέιρ στις εβραϊκές εφημερίδες της πόλης. Ο ραβίνος τη συνοδεύει με παραίνεση προς τους Ισραηλίτες να παρουσιαστούν στον στρατό μόλις λήξει η αναβολή. Η επίσημη ανακοίνωση για την παράταση της αναβολής των στρατεύσιμων Θεσσαλονικέων συνολικά δημοσιεύεται την επόμενη μέρα 31/10 Χειμωνιάζει πια, 13/11, και εξακολουθούν φυσικά να υπάρχουν ισραηλίτες πυριπαθείς σε σκηνές. Στο απόσπασμα αεροφωτογραφίας [Από την έκθεση «Θεσσαλονίκης Εμπόριον»] βλέπουμε αριστερά την Αλιάνς που σίγουρα επέζησε αρκετές δεκαετίες. Μετά εκεί χτίστηκε το Ηλέκτρα και η Στοά Χιρς. Δεξιά, το τεράστιο συγκρότημα Ταλμούδ Τορά. Κάποια κτίρια του φαίνονται να μην έχουν καταστραφεί εντελώς. Δεν ξέρω αν αυτά επισκευάστηκαν ούτε αν το συγκρότημα κατεδαφίστηκε όλο μαζί ή τμηματικά. Σε τμήμα της Ταλμούδ Τορά πάντως, χτίστηκε μετά το 1922 (εγκαίνια 1925) η Στοά Μοδιάνο, σχεδιασμένη από τον Ελί Μοδιάνο και τον Εμπράρ. Στο τέλος Οκτωβρίου, αποφασίζεται η νέα μηνιαία παράταση της αναβολής για τους στρατεύσιμους της Θεσσαλονίκης. Πρώτα ανακοινώνεται από τον αρχι-ραβίνο Μέιρ στις εβραϊκές εφημερίδες της πόλης. Ο ραβίνος τη συνοδεύει με παραίνεση προς τους Ισραηλίτες να παρουσιαστούν στον στρατό μόλις λήξει η αναβολή. Η επίσημη ανακοίνωση για την παράταση της αναβολής των στρατεύσιμων Θεσσαλονικέων συνολικά δημοσιεύεται την επόμενη μέρα 31/10

Ηλίας Πετρόπουλος (Αθήνα, 26 Ιουνίου 1928 – Παρίσι, 3 Σεπτεμβρίου 2003, στο μεγάλο ενδιάμεσο κομμάτι πολλά χρόνια στη Θεσσαλονίκη, την οποία αγάπησε, μελέτησε, συνέλεξε εικόνες και εμπειρίες της ακόμη και ως έγκλειστος στις φυλακές του Γεντί Κουλέ) Το +1 ποίημα από τα Πέντε και ένα ποιήματά του σε εκδόσεις Νεφέλη “Γλυκό μου στήριγμα, καμάρι μου και λουλούδι, τα πράγματα της καρδιάς τρόπος δεν είναι να χαθούν. Μείνε μαζί μου. θα σου μιλήσω με πάθος και δακρυσμένα μάτια για τον ουρανό της Θεσσαλονίκης, την εικοσαετή ορφάνια μου, τον ισάδελφο Τσιτσάνη, τα νοτισμένα χώματα των Χασίων, τους ολόδροσους κλώνους· για τις θεϊκές γυναίκες του Ελύτη και του Μόραλη. Ακόμη θα σου περιγράψω την δολοφονία του Ιάκωβου Πατιερίδη τον Οκτώβριο του 1944, θα σου παραστήσω πώς βαδίζουν οι ορθόδοξοι ρεμπέτες και πώς χορεύουν ζεϊμπέκικο στην ταβέρνα του Φραγκούλη στην Μπάρα. Αγάπησε με δύναμη. Αυτό αρκεί”.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=848230775666557&id=204212503401724

Κατά τα άλλα μια συμβουλή από τον παντοτινό αγαπημένο συμπολίτη που αξιωθήκαμε να έχουμε μοιραστεί την ίδια πόλη σε άλλες εποχές και στους ίδιους δρόμους, γραμμένη σε γράμμα το 1973, απευθυνόμενη σε φίλο του. Βασίλης Τσιτσάνης, Ηλίας Πετρόπουλος (Θεσσαλονίκη 21/2/1960) Πηγή: https://www.lifo.gr/culture/vivlio/ilias-petropoylos-20-monadika-fotografika-ntokoymenta Ηλίας Πετρόπουλος, Νίκος-Γαβριήλ Πεντζίκης (Θεσσαλονίκη 30/4/1959) https://www.lifo.gr/culture/vivlio/ilias-petropoylos-20-monadika-fotografika-ntokoymenta

“Το κτίριο της Ανώνυμης Ελληνικής Τηλεφωνικής Εταιρείας (Α.Ε.Τ.Ε.), που ιδρύθηκε το 1926, πρόδρομος του σημερινού ΟΤΕ στην οδό Ερμού”, αναφέρει η ανάρτηση του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης. Ερμού 40 Από το αρχείο των ιδιωτικών συλλογών – αρχείο Νικολάου Ρέγκου – του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης (Κ.Ι.Θ.) του Δήμου Θεσσαλονίκης. Η ανάρτηση του ΚΙΘ εδώ: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=3109518452502661&id=474396929348173

Ο εντοπισμός από τον Νίκανδρο Καστανίδη

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=897412070748427&id=204212503401724

ΑΕΤΕ η επιγραφή (Ανώνυμη Ελληνική Τηλεφωνική Εταιρεία) ο φασιστικός πέλεκυς σχηματίζει το 4 προς τιμήν του καθεστώτος Και εδώ σε ζουμ η εθνικοσοσιαλιστική διακόσμηση Ο Νίκανδρος Καστανίδης εντόπισε τις πολλές ομοιότητες τόσο στο κτίριο όσο και στα παρακείμενα στην Ερμού 40. Υπάρχει μια διαφορά. Τα δύο επίπεδα στην ταράτσα της πρώτης που δεν υπάρχουν στην κατοχική δεξιά. Κάτω αριστερά το εν λόγω κτίριο, όπου βλέπουμε και την ταράτσα.

Μπαίνοντας από τη νότια πύλη της Μονής Βλατάδων και ανηφορίζοντας σιγά σιγά τα σκαλοπάτια μέχρι τη βρύση. Στο δρόμο μας συναντούμε γυναίκες της γειτονιάς που φτάνουν μέχρι εδώ για να προμηθευτούν νερό για το σπίτι τους.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=896747940814840&id=204212503401724

Ένα μικρό καφενεδάκι ακουμπισμένο πίσω από το Χαμζά Μπέη στην Περδίκα, σε διάφορες λήψεις μας δίνει τη δυνατότητα να ρίξουμε μια ματιά σ αυτόν τον ελάχιστα γνωστό δρόμο.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=850222098800758&id=204212503401724

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=895176814305286&id=204212503401724

Όταν πιο στενά δεν γίνεται. Φωτογραφία του Ιορδανίδη τη δεκαετία του 60 στην Κων/νου Παλαιολόγου.

Τo β’ μέρος της ιχνηλάτησης της οικογένειας Ασλάν (και κάποιων μόνο από τους συγγενείς της), από το 1903 και μετά. Από μια στιγμή και πέρα, ξεφεύγουμε από τα όρια της πόλης. Η οικονομική τους επιφάνεια, αυτή που τους είχε φέρει να ζήσουν την μπελ-επόκ της Θεσσαλονίκης, τούς οδήγησε να βιώσουν τις αλλαγές και την Ευρώπη των πολέμων από άλλη μεριά. Από τη Μάρα Νικοπούλου [Το α' μέρος εδώ: https://archive.saloni.ca/1409]

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=880973409058960&id=204212503401724

To 1903, οι οικογένειες Ασλάν και Σαρνώ δεν αναφέρονται στην JdS. Ωστόσο, τις Απόκριες του 1904, ο Κάρολος Ασλάν οργανώνει σουαρέ. «Ο κ. Κάρολος Ασλάν μπορεί να καμαρώνει ότι χτες στη βίλα του στην Λεωφόρο των Εξοχών οργάνωσε μία ωραία -ή μάλλον, μία εξαιρετική- βραδιά! Μία εκατοστή ατόμων έσπευσαν να ανταποκριθούν στην πρόκλησή του, και δεν το μετάνιωσαν γιατί, χωρίς υπερβολή, είχαμε καιρό να διασκεδάσουμε τόσο στη Θεσσαλονίκη. Η γιορτή στου κ. Ασλάν ήταν λαμπρή αλλά ανεπιτήδευτη και, βοηθούσης της ευγένειάς του, στέφθηκε με πρωτόγνωρη επιτυχία. Με την ευκαιρία της Τσικνοπέμπτης πολλοί καλεσμένοι ήρθαν μεταμφιεσμένοι […]» Ακολουθούν αναφορές σε μερικές από τις μεταμφιέσεις (Μωρά, Νυχτερίδα, Ντόμινο, Αρλεκίνα, Γιαπωνέζα, Ανατολίτισσα…) και τέλος μαθαίνουμε ότι το πάρτυ κράτησε ως τις 4 ½ το πρωί!

Ο περίφημος κήπος της βίλας Ασλαν παραχωρείται στις 9/5/1904 στον Ρώσο στρατιωτικό επιτηρητή προκειμένου να παραθέσει τέιον. “Five o’clock” το λέει η εφημερίδα, καθώς έχει αρχίσει η μόδα των αγγλικών. Παρίστανται μεταξύ άλλων ο βαλής Χουσεϊν Χιλμί Πασάς, ο αυστριακός και ο ρώσος “agent civil” (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό) με τους γραμματείς τους, ο στρατηγός Ντε Τζόρτζις, ο γενικός πρόξενος της Ρωσίας, στρατιωτικοί ακόλουθοί.

Προς το τέλος της χρονιάς, βλέπουμε δυο μέλη της οικογένειας, την σύζυγο του Εντουάρ Σαρνώ και τον Μισέλ Ασλάν) καλεσμένα σε επίσημα τραπέζια (πρωινό και δείπνο αντίστοιχα) που διοργανώνει ο διευθυντής της Ρεζί. Συνδαιτημόνες διάφορα χτυπητά ονόματα της πόλης. Η χρονιά όμως έχει σημαδευτεί από τον θάνατο της Αντέλ Σαρνώ, στις 2/4/1904. Στον τάφο διαβάζουμε: Ενθάδε κείται η Αντέλε Σαρνώ Χήρα του Βαρώνου Φ. Σαρνώ, θανούσα στις 2/4/1904, μετά από μακροχρόνια και επώδυνη ασθένεια. Η ζωή της δεν ήταν παρά μία μακρά δοκιμασία που υπέμεινε με χαρά και ακλόνητη πίστη στην υπέρτατη δικαιοσύνη του Κυρίου μας.

Η JdS γράφει: «Πέθανε προχτές η Αντέλ ντε Σαρνώ, 65 ετών, χήρα του Φρεντερίκ Σαρνώ. Η εκλιπούσα συγγένευε με όλες τις σπουδαίες οικογένειες καθολικών της πόλης. H θλίψη είναι ομόφωνη γιατί, κατά τη διάρκεια της ζωής της, ήταν από τις μεγαλύτερες ευεργέτριες των φιλανθρωπικών ιδρυμάτων, ιδίως των καθολικών. Η κηδεία έγινε χτες, Κυριακή, στη 1 το μεσημέρι, με παρουσία πολλών. Η ταφή έγινε στον οικογενειακό τάφο των Σαρνώ στο νεκροταφείο Καθολικών στον Βαρδάρη. Θερμά συλλυπητήρια» Η εφημερίδα ενημερώνει ότι στο επόμενο φύλλο θα δημοσιεύσει ένα χρονογράφημα που της έστειλε συνεργάτης της με αφορμή τον θάνατο της Αντέλ Σαρνώ και τίτλο «Η ζωή που περνάει». Πράγματι το βάζει, εμείς όμως εστιάζουμε σε μια ειδησούλα που εμφανίζεται λίγες μέρες μετά… …στις 21/4/1906. «Ο στρατηγός De Giorgis ενοικίασε για κατοικία του την βίλα Σαρνώ» Προφανώς από εκείνη την περίοδο και η φωτογραφία του στη βεράντα της βίλας (όπου, λανθασμένα, αναφέρεται 1903) [από ανάρτηση του κ. Γιαννουλάκη στις ΠΦΘ].

Στις 16/6/1904, από τη νομική υπηρεσία του Βρετανικού Προξενείου, βγαίνει ανακοίνωση προς κάθε ενδιαφερόμενο. Ειδοποιούνται όσοι τυχόν έχουν αντίρρηση με την διαθήκη της Αντέλ Σαρνώ που ορίζει κληρονόμο της τον Εντουάρ να προσέλθουν με αιτιάσεις εντός 10 ημερών. 23/2/1905 Με αφορμή την παρουσία του αυστριακού στόλου, η Φιλανθρωπική Λέσχη Αυστρο-ουγγαρίας, διοργανώνει χορό στο Ολυμπιά. Στην οργανωτική επιτροπή βλέπουμε τον Κάρολο Ασλάν. «Η υψηλή κοινωνία θα παρευρεθεί με χαρά στην βραδιά όπου θα παρίστανται οι πλοίαρχοι και οι αξιωματικοί. Μπορούμε εκ των προτέρων να πούμε ότι θα έχει τεράστια επιτυχία».

Στις αρχές Ιουλίου, το ζεύγος Ε. Σαρνώ έκανε επίσημο τραπέζι και δεξίωση στο «Μοn Plaisir», μετατρέποντας το γήπεδο τένις σε πίστα χορού. Είχε ένα ιδανικό αεράκι που τους επέτρεψε να χορεύουν («να θυσιάσουν στην Τερψιχόρη» γράφουν στο έμπλεο λυρισμού δημοσίευμα) και σημειώνoυν την παρουσία του De Giorgis.

Τον Αύγουστο, σε ρεπορτάζ για κοσμικό γάμο, αναφέρονται τα δώρα που έκαναν ο Μισέλ Ασλάν -ένα μεταξωτό τσαντάκι- και ο αδελφός του, Ε. Ασλάν [άγνωστο αν πρόκειται για τον Εντουάρ ή τον Εντμόν], έναν καθρέφτη που στηρίζεται σε αγαλματίδιο. Η τελευταία γνωστή αναφορά για τον Μισέλ…

Στις 28/9/1905 γίνεται η κηδεία του. «Με θλίψη μαθαίνουμε ότι ο Μισέλ Ασλάν υπέκυψε χτες μετά από μακρά ασθένεια, σε ηλικία 61 ετών. Η επιμνημόσυνη δέηση θα γίνει σήμερα στις 3 το μεσημέρι στη Βίλα Mon Plaisir. Στους οικείους του εκφράζουμε τα συλλυπητήριά μας».

Ο Μισέλ Ασλάν ήταν 4 χρόνια μεγαλύτερος από τον Κάρολο. Σε μια σελίδα με βιογραφία του ανιψιού του (του Ραούλ, που θα δούμε άλλοτε) αναφέρεται ως «φτωχός εργένης που ζούσε με τα λεφτά του αδελφού του [του Κάρολου]». Αναφέρεται επίσης όμως ως αυτός που «έφερε την αισθητική στη ζωή του Ραούλ και ήταν ο κατέξοχήν ‘κριτής κομψότητας’» (το βάζει μάλιστα στα λατινικά -arbiter elegantiarum par excellence) μάλλον υπονοώντας ότι ήταν ομοφυλόφιλος.

Το 1906, ο καθιερωμένος εορτασμός για τα γενέθλια του αυτοκράτορα της Αυστρίας Φραγκίσκου Ιωσήφ Α’ ήταν ιδιαίτερα λαμπρός -και το ρεπορτάζ ιδιαίτερα μεγάλο, «επικολυρικό», θα λέγαμε… «Η Γιορτή της Αυστρο-ουγγαρίας: Η Βενετία στη Θεσσαλονίκη» «Προχθές το βράδυ, η Βενετία ήρθε για να μαγέψει για μερικές ώρες τα σκοτεινά νερά του ήρεμου κόλπου μας. Μας παρουσιάστηκε, αυτή η παραμυθένια πόλη, στην πιο χαμογελαστή και υπέροχη όψη της. Χαριτωμένες γόνδολες εμφανίστηκαν στα νερά μας που οι ακτίνες του μικρού φεγγαριού δεν φώτιζαν» Συνεχίζοντας στο ίδιο ύφος και χρησιμοποιώντας όλα τα καλλωπιστικά επίθετα του λεξικού, μας πληροφορεί ότι όλα αυτά οφείλονταν στην αυστρο-ουγγρική παροικία της πόλης. Στις 9 το βράδυ, κάπου 40 στολισμένες βάρκες γέμισαν με καλεσμένους και τους πήγαν απέναντι, στον κήπο του κ. Κάρολου Ασλάν. Στην προκυμαία είχε μαζευτεί πλήθος για να θαυμάσει το θέαμα. Γιρλάντες, κύκνοι, κωπηλάτες με στολή, λάβαρα με τα σύμβολα της χώρας κλπ κλπ…. Στον κήπο του Ασλάν έχει χορό, γέλιο, φαγητό, προπόσεις… Και μπροστά απ’ τον κήπο, δίπλα στο νερό και πάνω στον ξύλινο μώλο, γιορτάζει αυθόρμητα ο απλός λαός. Μέχρι το χάραμα. «Χιλιάδες κόσμου θα μιλάει για καιρό γι’ αυτή τη λαμπρή και πρωτότυπη γιορτή που έδειξε περίτρανα τους στενούς δεσμούς που έχουν εδώ τα μέλη της αυστρο-ουγγρικής παροικίας». Τον Οκτώβριο 1906, μαθαίνουμε για άλλο ένα μέλος της οικογένειας και τη δουλειά του. Αδελφός του Κάρολου Ασλάν κι αυτός, το μικρότερο παιδί του Τζοβανάκη από την δεύτερη σύζυγό του. «Μαθαίνουμε με χαρά ότι ο κ. Εντμόν Ασλάν, επιθεωρητής Δημόσιου Χρέους στην πόλη μας, πήρε το παράσημο 3ης κλάσης μετζιντιέ. Αυτό το νέο χαροποίησε πολύ την καλή κοινωνία της Θεσσαλονίκης, όπου οι Ασλάν είναι πολύ συμπαθείς. Προσθέτουμε τα θερμά μας συγχαρητήριά μας σ’ αυτά των πολλών φίλων του».

24/1/1907: Ο Βαρώνος Εντουάρ ντε Σαρνώ παρουσιάστηκε στον βαλή, στο Κονάκι, και χρίστηκε επίτιμος πρόξενος της Ισπανίας στην πόλη μας. Από δω κι εμπρός, ο τίτλος του βαρώνου θα αναφέρεται σε όλες τις ειδήσεις που αφορούν τη θέση του, κοσμικές εκδηλώσεις κ.λπ. Όχι όμως στα επαγγελματικά του, όπως θα δούμε αργότερα. O Κάρολος Ασλάν πεθαίνει τον Ιούνιο 1907, στα 58 του. Έπαθε εγκεφαλικό ενώ διασκέδαζε οικογενειακά στο σπίτι του Αμπντουλά. Δεν προσδιορίζεται ποιον από τα ανίψια του είχε επισκεφτεί. Τον Μιράν που έμενε πιο κοντά του ή τον Μικελίνο που είχε παιδιά με τα οποία ίσως έκαναν παρέα τα δικά του; «Μέλος αριστοκρατικής οικογένειας της πόλης μας, ο εκλιπών έχαιρε της εκτίμησης της υψηλής κοινωνίας της Θεσσαλονίκης. Μόλις μαθεύτηκε το νέο του θανάτου του, το γραφείο τελετών κατακλύστηκε από συγγενείς και φίλους που έφτασαν να συλλυπηθούν την οικογένεια. Η κηδεία του Κάρολου Ασλάν έγινε την Κυριακή και παρευρέθησαν πολλοί επώνυμοι, μεταξύ των οποίων τα μέλη των καλύτερων οικογενειών της πόλης μας. Η πομπή ξεκίνησε από τη βίλα Ασλάν στις 4.30, κατευθύνθηκε στην εκκλησία και από εκεί στο νεκροταφείο των Καθολικών». Η εφημερίδα παραθέτει διάφορους τίτλους και παράσημα που είχε ο θανών -από την οθωμανική διοίκηση αλλά και την καθολική εκκλησία- και εκφράζει τα συλλυπητήριά της.

Το ευχαριστήριο της χήρας Καρόλου Ασλάν και των παιδιών του προς όσους τους συμπαραστάθηκαν δημοσιεύεται με αρκετές μέρες καθυστέρηση, στις 7/7/1907. Μάλλον επειδή οι 3 από τους γιους του (και πιθανότατα και η χήρα) ζούσαν ήδη στο εξωτερικό.

Στη φωτό οι ταφόπλακες για τον Μισέλ και τον Κάρολο Ασλάν στον οικογενειακό τάφο των Σαρνώ. Τι γίνεται, όμως, με τη βίλα Ασλάν; Μέχρι το θάνατο του Κάρολου, εκεί έμενε ο ίδιος με τους 3 μικρότερους γιους του. Τους 3 μεγαλύτερους γιους, Φρίντο, Ζαν (Νίνο) και Ραούλ, τους είχε στείλει να τελειώσουν το σχολείο στην Βιέννη, ήδη από το 1896, και εκεί έμενε και η μητέρα τους. Aπό μια ανακοίνωση με τίτλο «Σπάνια φυτά», καταλαβαίνουμε ότι οι επαπομείναντες Ασλάν δεν θα μένουν πια εκεί. 11/7/1907 «Την προσεχή Κυριακή, 13 τρέχοντος, 9πμ με 12 το μεσημέρι και 4-7μμ, θα βγουν σε δημοπρασία ορισμένα φυτά αξίας. Οι συμπολίτες μας θυμούνται ότι το θερμοκήπιο του μακαρίτη Κάρολου Ασλάν είναι το καλύτερο της πόλης μας και τα φυτά εκεί είναι τα πλέον σπάνια. Η περίσταση είναι εξαιρετική και οι ερασιτέχνες σίγουρα θα σπεύσουν να την εκμεταλλευτούν».

Όπως είδαμε στο αφιέρωμα για τους Αμπντουλά ένα σχόλιο τον Μάρτιο 1908 μιλούσε για «πρώην βίλα Ασλάν». Ενώ από μία ακόμα δημοπρασία που γίνεται τον Οκτώβρη 1908 μαθαίνουμε τι στέγαζε για κάποιο διάστημα η βίλα: Υπηρεσία ή και ολόκληρο το Αυστριακό Προξενείο. «Η επίπλωση της οικίας που στεγάζει την Agence Civile της Αυστρο-ουγγαρίας βγαίνει σε δημοπρασία που θα γίνεται από αύριο στην οικία του κ. Κάρλο Ασλάν στην οδό των Εξοχών, 9πμ-12 και 2-5 μμ». To περίεργο είναι ότι η ίδια ακριβώς ανακοίνωση εμφανίζεται και έναν χρόνο αργότερα, στις 10/10/1909. Και με ίδιο «σημαδάκι» στην εκτύπωση. Λάθος της εφημερίδας; Πάντως αυτή/αυτές είναι οι τελευταίες αναφορές της εφημερίδας στην βίλα Ασλάν. Δεν ξέρουμε αν είχε αγοραστεί ήδη από τον Μοδιάνο ή ήταν ακόμα στα χέρια των Ασλάν. Και οι δυο οικογένειες (Μοδιάνο και Ασλάν) είχαν πολύ στενές σχέσεις με την Αυστρο-Ουγγαρία. Στο μέτωπο των Σαρνώ, το 1908 υπάρχουν βασικά διαφημίσεις. Ο Εντουάρ Σαρνώ, παρότι πρόξενος της Ισπανίας, δραστηριοποιείται ξαφνικά πολύ έντονα στον χώρο των Ασφαλιστικών και το διαφημίζει. Εκεί δεν βάζει τον τίτλο «βαρώνος». Παράλληλα, το φθινόπωρο 1908, το Οικοτροφείο του νέου γερμανικού σχολείου της πόλης στεγάζεται στο σπίτι του διευθυντή του, στην βίλα Σαρνώ. «Σε εξαιρετική τοποθεσία, με μεγάλο κήπο δίπλα στη θάλασσα», λέει η διαφήμιση. Σε άλλη, το αναφέρει ως «ιδιοκτησία Σαρνώ». Παρεμπιπτόντως, μαθαίνουμε ότι το παλιό σχολείο ήταν στη Λεωφόρο Χαμιδιέ, ενώ το νέο είναι απέναντι από τον κήπο του Λ. Πύργου, κοντά στο Προξενείο της Δανίας. Δεν πρέπει να συγχέεται με τη Γερμανική Σχολή στο Βάρδαρη. Το 1909 οι διαφημίσεις για τις ασφαλιστικές εμφανίζονται μέχρι τον Οκτώβριο και ο Σαρνώ εξακολουθεί να είναι και πρόξενος. Είναι η χρονιά που, σύμφωνα με τον Β. Κολώνα, πουλάει την ιδιοκτησία στις Εξοχές: Τον κήπο με την παλιά βίλα και τις 2 ακόμα οικίες. Το επώνυμο «Ασλάν» το βρίσκουμε πια μόνον σε θεατρικές παραστάσεις. 1/4/1909 «Σχολικές Γιορτές» είναι ο τίτλος. Έγινε σε δυο φάσεις – βραδινή στο Θέατρο Κήπου (Κήπο της Ένωσης, τον αποκαλεί καθώς είμαστε πια μετά την επανάσταση των Νεότουρκων) και κυριακάτικη ματινέ στο Eden. Για οικονομική ενίσχυση των Ιδρυμάτων της Γαλλικής Αποστολής. Μεταξύ των ερμηνευτών, ένας Ασλάν. Δεν προσδιορίζουν ποιος, ωστόσο από άλλο απόσπασμα συμπεραίνουμε ότι είναι ο Ντιντιέ.

Κι άλλη ματινέ το 1910. Εδώ οι επωφελούμενοι φορείς αναφέρονται αναλυτικά: το ιατρείο, το ορφανοτροφείο, οι επισκέψεις κατ’ οίκον, το γηροκομείο. Διοργανωτές: οι Αδελφές του Τάγματος Αγ. Βικεντίου, η Φιλόπτωχος Κυριών. Μεταξύ των ηθοποιών ο Ντιντιέ Ασλάν -κι ένας ανιψιός του, ο Υμπέρ Αμπντουλά.

22/10/1910. Πάλι σε δυο φάσεις (Θέατρο Κήπου, θέατρο Eden) πάλι για την Μισιόν, πάλι παίζει ο Ντιντιέ.

Η σημαντικότερη εκδήλωση, όμως, είναι μία άλλη, του 1909: Η χρωστούμενη εκδήλωση… Η πρώτη από τις συναυλίες υπέρ των πληγέντων στη σφαγή στα Άδανα. Το δημοσίευμα ξεκινάει με μια φράση του Β. Ουγκώ «Δώστε, πλούσιοι! Η ελεημοσύνη είναι αδελφή της προσευχής». Δεν είναι σκαναρισμένο καλά, αλλά νόημα βγαίνει. «Οι στίχοι του ποιητή βρήκαν ενθουσιώδη ανταπόκριση στους συμπολίτες μας ανεξαρτήτως εθνικότητας. Σε μια αξιοθαύμαστη επίδειξη της αδελφοσύνης των ανθρώπων, πλήθος κόσμου, καθένας με τις δυνατότητές του, προσπάθησε να ανακουφίσει τα θύματα». Η συναυλία διοργανώθηκε με τη συμμετοχή των διάσημων μουσικών της σουλτανικής αυλής, ήταν ένα δώρο για όσους είχαν την τύχη να βρίσκονται εκεί. Τέτοιο που δεν είχαμε ξαναδεί στις εκδηλώσεις της Θεσσαλονίκης. Επίσημοι, αριστοκράτες κλπ, σ’ έναν χώρο διακοσμημένο με φυτά και πολύχρωμα υφάσματα. Η συναυλία ξεκίνησε με το καινούργιο εμβατήριο του σουλτάνου. Το έπαιξαν οι Σελβέλι, Τζεμιλ και Ζεκί και ενθουσίασε το κοινό. Το κείμενο εξυμνεί τη δεξιοτεχνία των τριών διάσημων ερμηνευτών και διάφορων άλλων που συμμετείχαν στο μουσικό κομμάτι της εκδήλωσης. Μετά περιγράφει το μέρος που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το θέμα μας: «Δεν θα μπορούσε να υπάρχει πιο ευχάριστη έκπληξη από αυτή που μας έκανε η οικογένεια Ασλάν. Ας μας επιτραπεί εδώ να επαινέσουμε την ευγενή οικογένεια της Θεσσαλονίκης που πάντα διακρίνεται για την γενναιόδωρη συμμετοχή της στα φιλανθρωπικά έργα και σήμερα συμμετείχε με τόσο συγκινητικό τρόπο στη δυστυχία των πληγέντων στα Άδανα. Παρουσίασαν το έργο του Φρανσουά Κοπέ ‘Ο Οργανοποιός της Κρεμόνας’ [Σημ: Άσχετο με το θέμα, αλλά το έργο είχε γίνει ταινία από τον Ντ.Γ.Γκρίφιδ με τον Χέρμπερτ Πράιορ και την Μαίρη Πίκφορντ. Είχε βγει στις αίθουσες ενάμιση μήνα πριν]. «Η ερμηνεία ήταν πολύ επιτυχημένη, χάρη στη βοήθεια του νεαρού καλλιτέχνη Ραούλ Ασλάν, μέλος του “Kleines Theatre” του Βερολίνου, που ήταν περαστικός από την πόλη μας. Στον ρόλο του αυταρχικού Φίλιππο αποκάλυψε το πρώτης τάξεως ταλέντο -ήταν αξιοθαύμαστος και θαυμάστηκε. [ … ] Πολύ καλός ο Ντιντιέ Ασλάν στον ρόλο του γέρου πατέρα. Έξυπνο και με γοητευτικό πάθος το παίξιμο του Γκυ Ασλάν στο ντεμπούτο του. Το κοινό χάρηκε την ευκαιρία που είχε να πάρει μια γεύση από την δραματική τέχνη που τόσο καλά υπηρετεί ο συμπατριώτης μας, ο οποίας τίμησε έτσι την γενέτειρά του. Οι νεαροί καλλιτέχνες χειροκροτήθηκαν θερμά. Ολοκληρώνοντας τον απολογισμό αυτής της ωραίας βραδιάς, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε το έργο της οργανωτικής επιτροπής και της επιτροπής πώληση εισιτηρίων, οι οποίοι έφεραν εις πέρας το δύσκολο έργο τους με αφορίωση και αυταπάρνηση. Αυτοί οι κύριοι δεν φείσθηκαν χρόνου και κόπου για να εξασφαλίσουν την επιτυχία της γιορτής. Το αποτέλεσμα τους αποζημιώνει. Οφείλουμε επίσης ευχαριστίες στους εργαζόμενους που δούλεψαν σκληρά και συνέβαλαν έτσι στην επιτυχία της εκδήλωσης».

Κρατάμε την αναφορά στον Ραούλ Ασλάν και στους δυο μικρούς αδελφούς του. Παρ’όλο που μετά το 1912 (ίσως κι από λίγο νωρίτερα) κανένα από τα παιδιά του Κάρολου δεν μένει πια εδώ, έχει ενδιαφέρον να δούμε τι απέγιναν οι «εκ Θεσσαλονίκης ορμώμενοι» γόνοι αυτής της αριστοκρατικής οικογενείας. Για τον Ραούλ Ασλάν (1886-1958), έναν από τους σπουδαιότερους – θεατρικούς κυρίως- ηθοποιούς της Αυστρίας που ήταν ο πρώτος που τιμήθηκε, το 1929, με τον τίτλο του “Kammerschauspieler” (κάτι σαν το “sir” που δίνουν σε καλλιτέχνες στην Βρετανία), υπάρχουν πολλά στοιχεία. Στα παιδικά χρόνια του στη Θεσ/νίκη, στο σπίτι με τα 14 άτομα υπηρετικό προσωπικό, ξεχωρίζει η επιρροή που είχαν πάνω του η αυστριακή γκουβερνάντα που τον δίδασκε γερμανικά και ενθάρρυνε την τάση του να «παίζει θέατρο», η θεία Ορτάνς που, έχοντας ζήσει κάποια χρόνια στη Φλωρεντία, του έδειξε τι θα πει στυλ και κομψότητα και τόνισε την «ιταλικότητά» του, και ο θείος Μισέλ – τον είδαμε παραπάνω. Μετά τα 10 του, βρίσκεται να πηγαίνει σε σχολεία στη Βιέννη. Κακός μαθητής (και δύσκολος έφηβος, γενικότερα), οδηγεί τη μητέρα του να τον στείλει στο σχολείο καθολικού μοναστηριού, εκεί που πήγαν και τα δυο μεγαλύτερα αδέλφια του. Οι επιδόσεις του δεν βελτιώνονται, τα πηγαίνει καλά μόνο με τα θρησκευτικά (παραμένει πολύ πιστός και θρησκεύεται μέχρι το τέλος της ζωής του), δεν παίρνει το απολυτήριό του, έρχεται, όμως, σε επαφή με το θέατρο και ήδη τότε γράφει στον πατέρα του ότι «το μόνο επάγγελμα που θα ήθελε να κάνει είναι ηθοποιός». Αφότου κάνει, το 1906 στο Αμβούργο, κάποια μαθήματα υποκριτικής, συμμετέχει αμισθί σε διάφορους θιάσους εδώ κι εκεί. Το «Kleines Theatre» που γράφει η JdS δεν αναφέρεται στα βιογραφικά του, αλλά δεν είναι απίθανο να πέρασε και από εκεί πριν γνωρίσει την πρώτη του επαγγελματική επιτυχία, το 1911 στην Στουτγάρδη. Το 1913 σημαδεύεται από την αυτοκτονία του μεγάλου αδελφού του, του Φρίντο. Ο άλλος μεγάλος αδελφός, ο Νίνο, του εξηγεί κάποιους από τους λόγους που τον οδήγησαν εκεί – δεν τους μαθαίνουμε. Η μητέρα τους έχει ξαναπαντρευτεί και ζει στην Κωνσταντινούπολη, και η διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (του κόσμου όπως τον ήξερε) θλίβει τον Ραούλ που γράφει διάφορα επ’ αυτού. Η οικογένειά του δέχεται άλλο ένα χτύπημα καθώς κάνει απόπειρα αυτοκτονίας και ο Νίνο. Κάποιες περιπέτειες με γυναίκες -μεταξύ των οποίων φημολογείται ότι ήταν και η Ιζαντόρα Ντάνκαν- είναι εφήμερες και αρκετά νωρίς παραδέχεται την ομοφυλοφιλία του. Πετυχαίνει τον βασικό στόχο του, να βρει ρόλο στη Βιέννη, το 1917. Και το 1920 παίζει για πρώτη φορά στο φημισμένο Burgtheater που γίνεται πλέον το καλλιτεχνικό του σπίτι. Πολύ γρήγορα γίνεται το αστέρι του Burgtheater, και αργότερα και διευθυντής του. Αν και δούλεψε περιστασιακά στον κινηματογράφο (22 ταινίες αναφέρει το IMDB) και στο ραδιόφωνο, η καριέρα του ήταν βασικά στο θέατρο, όπου έπαιζε τα πάντα, από τραγωδία ως φάρσα, χωρίς να τυποποιηθεί. Παρότι ανοιχτά ομοφυλόφιλος, όχι μόνον δεν διώχθηκε από τους Ναζί, αλλά περιλαμβάνεται και στην λίστα Gottbegnadeten του Γκέμπελς με τους καλλιτέχνες που κρίνονταν «σημαντικοί» για το καθεστώς. Λένε ότι αυτό συνέβη γιατί η Βιέννη θα επαναστατούσε αν της πείραζαν τον αγαπημένο της Ραούλ. Πάντως, δεν ήταν φιλοναζί και σίγουρα δεν συμμετείχε σε προπαγανδιστικά φιλμ, όπως συμμετείχε ο άλλος επίσης ανοιχτά ομοφυλόφιλος διάσημος ηθοποιός που βρέθηκε στη λίστα, ο Γκούσταβ Γκρύντγκενς. Τον συγκεκριμένο αφορά και ένα από τα «ανέκδοτα» για τον Ραούλ -χαρακτηριστικό για τον τρόπο που έβλεπε στην καταγωγή του: «Κύριε Γκρύντγκενς, είμαστε οι σπουδαιότεροι Γερμανοί ηθοποιοί. Είστε και είμαι ομοφυλόφιλος. Αλλά μην ξεχνάτε το εξής; Η οικογένειά μου ήρθε στη Βιέννη από την Κωνσταντινούπολη και τη Θεσσαλονίκη. Ενώ εσείς, κ. Γκρύντγκενς, είστε από το Ντύσελντορφ». Αυτό το υπόβαθρο καθρεφτιζόταν και στο σπουδαιότερο «εργαλείο» του Ραούλ. “H ιδιαίτερη γοητεία της ομιλίας του ήταν η μεσογειακή μελωδικότητα. Οι πολλές γλώσσες των τόπων που έζησε αντηχούσαν στη χροιά της φωνής του».

Πέθανε το 1958 και είναι θαμμένος στη Βιέννη, μαζί με τον επί δεκαετίες σύντροφό του, τον κατά 20 χρόνια νεότερο Τόνιο Ριντλ, τον οποίο ο Ασλάν υιοθέτησε (προφανώς για να μπορέσει να είναι ο κληρονόμος του). Ο Ντιντιέ Ασλάν ήταν 8 χρόνια μικρότερος από τον Ραούλ. Τον είδαμε να παίζει σε διάφορες ερασιτεχνικές παραστάσεις στην Θεσσαλονίκη. Τελικά σπούδασε στην Ακαδημία Μουσικής και Καλών Τεχνών στη Βιέννη, και έγινε κι αυτός ηθοποιός. Έπαιξε κυρίως επιθεώρηση και οπερέτες, ενώ γύρισε και μερικές ταινίες. Το 1953 έγραψε μία βιογραφία του Ραούλ [Ein Lebensbericht über Raoul Aslan] . Εκεί αναφέρει ότι και οι δυο «προέρχονταν από έναν παραμυθένιο κόσμο». Δεν βρέθηκε κάτι παραπάνω για την προσωπική του ζωή, ούτε πότε πέθανε. Σίγουρα μετά το 1958. Ο Μαρσέλ Ασλάν (1891-1964) ήταν από τα παιδιά που έμειναν στη Θεσσαλονίκη όταν ο Κάρολος έστειλε τους 3 μεγάλους γιους του στη Βιέννη. Τους ακολούθησε αργότερα. Στο διαδίκτυο βγήκαν σε δημοπρασία κάποια χαρτιά του κι από κει βλέπουμε ότι κατά τον Α’ΠΠ ήταν αξιωματικός του Ιππικού. Στην φωτό βλέπουμε και τα παράσημά του. Σε ένα βιογραφικό του Ραούλ, γράφεται ότι αργότερα έγινε επιχειρηματίας – δεν μας λέει σε τι τομέα, ούτε κάτι παραπάνω. Για τον Γκυ, το στερνοπαίδι του Κάρολου, γεννημένο το 1897, δεν έχουμε φωτογραφία. Υπηρέτησε κι αυτός στον Α’ΠΠ και μετά σπούδασε μηχανικός. Άγνωστο πότε και πού, παντρεύεται την πολωνικής καταγωγής Μαρί Γκλουντ. Το 1938 τον βρίσκουμε σε λίστα επιβατών πλοίου για στην Αργεντινή. Το 1941, πάλι στην Αργεντινή, στο Πρώτο Συνέδριο για το Νερό, εκπροσωπεί την Sosiedad Tubos Mannesmann. Η ειρωνεία: έδρα της Mannesmann είναι το Ντύσελντορφ. Το επώνυμο «Ζumpart» από μια στιγμή και πέρα συνοδεύει πάντα τον Μαρσέλ και τον Γκυ. Δεν ξέρουμε από πού προέρχεται, πάντως είναι αρκετά παλιό, καθώς το βλέπουμε και δίπλα στον Κάρολο αλλά και τον πατέρα του.

Από τους απογόνους συγγενών του Κάρολου, έχει φτιαχτεί ένα ιδιαίτερα αναλυτικό γενεαλογικό δέντρο. Εδώ σημειώνονται με κόκκινα βελάκια τα άτομα που «συναντήσαμε» στο αφιέρωμα, καθώς και κάποιες συμπληρώσεις.

Στην αναγγελία κηδείας του Ραούλ, το 1958, βλέπουμε να τον αποχαιρετούν τα τρία αδέρφια του και μία νύφη (μάλλον σύζυγος του Μαρσέλ). Ανίψια δεν υπάρχουν. Αυτός ο κλάδος της καθολικής παροικίας της Θεσ/νίκης έσβησε σχετικά νωρίς, όπως νωρίς αντικαταστάθηκε και η βίλα του Κάρολου Ασλάν.