Saloni.ca Archive

Ομαδα ερευνας για την παλια Θεσσαλονικη

Με αφορμή μία από τις πρώτες βίλες των Εξοχών, την βίλα του Κάρολου Ασλάν, ψάχνουμε τα σχετικά δημοσιεύματα και τις πληροφορίες για την οικογένεια, και βρισκόμαστε μπροστά στο κουβάρι που αποτελούσε ένα μεγάλο μέρος της υψηλής κοινωνίας στη Θεσσαλονίκη του 19ου αι. και τα πρώτα χρόνια του 20ού. Οι Ασλάν είναι Αρμένιοι Καθολικοί. Οι συγγένειές τους καθορίζονται κυρίως από τη θρησκευτική πλευρά της ταυτότητάς τους. Έτσι μπλέκονται με τους φραγκολεβαντίνους (όχι το εβραϊκό κομμάτι τους) της Θεσσαλονίκης – και άλλων πόλεων, φυσικά, καθώς η κινητικότητα εκείνα τα χρόνια είναι μεγάλη. [Κύριες πηγές: Journal de Salonique, geneanet.org, B.Κολώνα ‘Η Θεσσαλονίκη εκτός των Τειχών’, levantine heritage, ιστοσελίδες για τον Ραούλ Ασλάν κ.ά] [Το β' μέρος εδώ: https://archive.saloni.ca/1410]

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=879182949238006&id=204212503401724

Ο πατριάρχης του συγκεκριμένου κλάδου της οικογένειας, ο Ζαν Ζοζέφ (Τζιβανάκης) Ασλάν, γεννιέται στην Αδριανούπολη το 1811. Παντρεύεται την 15χρονη (ίσως και μικρότερη) Καρολίνα ντε Μπολιάκο. Ο γιατρός πεθερός του τούς ακολουθεί στην Αδριανούπολη, όπου σε κάποια φάση χρηματίζει Πρόξενος της Αυστρίας, και πεθαίνει εκεί σε πολύ βαθιά γεράματα (90 ετών-Μαθουσάλας για την εποχή), το 1842. Αμέσως μετά -και σίγουρα πριν το 1845- ο Ζαν Ζοζέφ φέρνει την οικογένεια στη Θεσ/νίκη. Ενώ προηγουμένως καταγράφεται ως ‘γαιοκτήμονας-καλλιεργητής καπνού’ (και φοροεισπράκτορας, όπως προκύπτει από μια βιογραφία ενός εγγονού του), στη Θεσ/νίκη καταγράφεται ως έμπορος. Εκεί, στα 29 της, στη γέννα του 10ου παιδιού, η Καρολίνα πεθαίνει. Το παιδί είναι ο μετέπειτα ιδιοκτήτης της βίλας, ο Κάρολος. Ο Ζαν Ζοζέφ ξαναπαντρεύεται, ο Κάρολος αποκτάει άλλα 4 αδέρφια, κι όταν έρχεται η ώρα παντρεύεται κι αυτός την 17χρονη κωνσταντινουπολίτισσα Κορίνα Παλαντίνι. Τα κτήματα υπάρχουν ακόμα και ο Κάρολος ασχολείται με αυτά. Ωστόσο, με τις αλλαγές που έρχονται στον κλάδο του καπνού το 1883 με την Ρεζί και το μονοπώλιο καπνού, πωλούνται. Με αυτά τα -πολλά- χρήματα, ο Κάρολος φέρνει πίσω στη Θεσ/νίκη την οικογένειά του και χτίζει αυτή τη βίλα, σίγουρα πριν το 1890. Χαρακτηριστικό για την οικονομική ευμάρεια που έχει πια η οικογένεια είναι ότι στη βίλα υπάρχουν 14 άτομα υπηρετικό προσωπικό. Ο Β. Κολώνας [Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών] δημοσιεύει τις 2 μοναδικές γνωστές κοντινές φωτογραφίες της, από το αρχείο του Ραούλ Ασλάν που φυλάσσεται στο Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης στη Βιέννη.

Ο Κολώνας τοποθετεί τη βίλα με τον υπέροχο κήπο δίπλα στον χείμαρρο Αρσλάν/Κυβερνείου και γράφει ότι στη θέση της χτίστηκε το 1911-12 η βίλα του Γιακώ Μοδιάνο/νυν Λαογραφικό Μουσείο. Σε παλιότερες συζητήσεις, ο Δαυίδ Μπράβος είχε αμφισβητήσει την τοποθέτηση, «βλέποντας» την βίλα Ασλάν, όρθια ακόμα, σε αεροφωτογραφία του 1916 κοντά στην Τελτζή. Προσωπικά, «δεν ξέρω/δεν απαντώ». Ας σημειώσω όμως ότι ενώ ο Β. Κολώνας επιλέγει να αποκαλεί την οικογένεια Αρσλάν (κάποτε με το «ρ» σε παρένθεση ή αγκύλη ), στην JdS τα μέλη της συγκεκριμένης οικογένειας αναφέρονται πάντα χωρίς το «ρ». Το «ρ» λείπει και από την αναφορά του Δ.Κ. Βαρδουνιώτη, αλλά και από τα γενεαλογικά δέντρα που έχουν συμβουλευτεί ληξιαρχεία κ.λπ. Αντίθετα, σε κάποια από αυτά προστίθεται ένα δεύτερο επώνυμο: Zumpart.

[Πηγή φωτό: Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης, Βιέννη -μέσω Β. Κολώνα, Η Θεσ/νίκη εκτός των τειχών]

Το 1895-6, βρίσκουμε τον Κάρολο Ασλάν επικεφαλής του Προξενείου της Ισπανίας στην πόλη. Κάποιοι Ασλάν (που όμως ίσως προέρχονται από οικογένεια Ασλάνογλου) έχουν ήδη χρηματίσει πρόξενοι. Απ’ όσο μπορούμε να διαβάσουμε στο κακοσκαναρισμένο απόσπασμα, πριν το 1887 συναντάμε τον Ετιέν Ασλάν στο Υπο-προξενείο (τότε) της Ισπανίας. Τον διαδέχεται ο γιος του Μελχιόρ μέχρι το 1877 (το 1882 έχει αναβαθμιστεί πια σε Προξενείο). Ακολουθεί ο βαρώνος Φρεντερίκ Σαρνώ, κι ύστερα ο Λεβί Μοδιάνο. Ένα 7μηνο κενό όπου τις εργασίες του Ισπανικού προξενείου τις διεκπεραιώνει το Γερμανικό, κι έπειτα ο δικός μας, ο Κάρολος. Η JdS μάς δίνει αυτές τις πληροφορίες στα πλαίσια ενός ιστορικού για το προξενείο της Ισπανίας που δημοσιεύει χρόνια αργότερα. Με την ευκαιρία, μαθαίνουμε ότι εκείνη την εποχή που γράφεται το άρθρο (1907) πρόξενος είναι πάλι ένας συγγενής: ο Ε. Σαρνώ (γιος του Φρεντερίκ), η δε ισπανική παροικία αριθμεί 540 άτομα.

30/4/1900 «Τo βράδυ της Παρασκευής ξέσπασε φωτιά στη συνοικία των Εξοχών σε οικία που ανήκει στον Κάρολο Ασλάν και κατοικείται από τον ίδιο. Oι ζημιές που ανέρχονται σε 50.000 φράγκα καλύπτονται από τις Ασφαλιστικές Βulgaria και Ruinione Adriatica». Το δημοσίευμα είναι περίεργα ξερό και μάλλον πρόκειται για αντιγραφή του αστυνομικού δελτίου, χωρίς να σχολιαστεί/εμπλουτιστεί από τους συντάκτες της JdS. Ιδίως αν λάβει κανείς υπόψη την σημαντική θέση που είχε ο Κάρολος Ασλάν -αλλά και οι συγγενείς του (εξ αίματος ή εξ αγχιστείας) στην πόλη εκείνης της περιόδου.

Για παράδειγμα, λίγες μέρες αργότερα, 24/5/1900, το όνομα Ασλάν περιλαμβάνεται σε ρεπορτάζ για κοσμικό γάμο ανάμεσα σ’ αυτούς που έστειλαν τα λουλούδια που στόλιζαν την εκκλησία και τις αίθουσες δεξίωσης. Μαζί βλέπουμε ονόματα όπως Αλλατίνι, Μοδιάνο, Σαρνώ, Μισραχή, Μπιλιότι (πρόξενος Μ.Βρετανίας) κ.ά.

Για λουλούδια και το επόμενο απόσπασμα, 21/10/1901. Μόνο που τώρα ο Κάρολος Ασλάν και ο αδερφός του, o Μισέλ, περιλαμβάνονται στον μακρύ κατάλογο όσων έστειλαν στεφάνια στην κηδεία του Α. Αλλατίνι.

Πίσω στο 1900 και στις χαρές. Η ανιψιά Φρίντα Ντε Σαρνώ παντρεύεται τον υποπλοίαρχο του ιταλικού βασιλικού ναυτικού Τ. Λούτσι. Η τελετή του γάμου θα γίνει στη βίλα «Mon Plaisir». Θα έχουν ρεπορτάζ για τα δώρα κ.λπ. στο επόμενο φύλλο, λένε. Μόνο που στο επόμενο φύλλο, δεν έμεινε πολύς χώρος… Παρ’ όλα αυτά, μαθαίνουμε ότι στην τελετή παραβρέθηκε η ελίτ της κοινωνίας και ήταν λαμπρή. Μάρτυρες απ’ την πλευρά της νύφης ήταν οι κ. Κάρολος Αλλατίνι και Μωύς Μορπούργκο. Για τον γαμπρό, οι κύριοι Σάλεμ και Μισέλ Ασλάν. Το αρχοντικό της Βαρώνης ντε Σαρνώ είναι γνωστό… Οι καλεσμένοι δεν ήξεραν τι να πρωτοθαυμάσουν, τα σαλόνια, την ομορφιά των κυριών ή τις κομψές τουαλέτες τους. Της νεόνυμφης ήταν αψεγάδιαστη και τράβηξε όλα τα βλέμματα. Η κυρία Λούτσι (πλέον) ταξιδεύει ήδη με τον σύζυγο προς τις μαγικές ακτές της Ιταλίας. Έχει κάθε λόγο να είναι ευτυχισμένη, της αξίζει, και η υπογράφουσα την στήλη της το εύχεται. Εμείς ας δούμε τι ξέρουμε για τη βίλα Mon Plaisir Βρισκόταν εκεί που τώρα είναι το 5ο Γυμνάσιο Αρρένων, και το 1885 ήταν ήδη χτισμένη στο βάθος ενός πελώριου κήπου. Από την αυλόπορτα ως τη βίλα, υπήρχε δεντροστοιχία με πεύκα και βαλανιδιές και από την πίσω πλευρά, ο κήπος προχωρούσε προς τη θάλασσα. Από έγγραφο του 1887 μαθαίνουμε ότι ο Φρεντερίκ Σαρνώ ζήτησε άδεια για να φτιάξει τοίχο αντιστήριξης για να μην πλημμυρίζει από τον χείμαρρο (Μπουγιούκ Ντερέ) και επιχωμάτωσε το ενδιάμεσο τμήμα (744 τ.μ.). Στην άκρη έφτιαξε αποβάθρα. Κάτι αντίστοιχο έκανε και ο Κάρολος Ασλάν μπροστά στη δική του βίλα. Το ίδιο το κτίριο ήταν σχετικά μικρό και εξωτερικά λιτό (όπως και του Ασλάν), αλλά έδειχνε «πως μέσα του οργιάζει η πολυτέλεια, ο πλούτος, η μεγαλοπρέπεια, η άνεσις, το αξέχαστο ιστορικό παρελθόν».

[Φωτό: Συλλογή Ν. Χόρμπου – από Β. Κολώνα, Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών]

Ο Φρεντερίκ Σαρνώ πέθανε το 1891. Το 1894 η βίλα πέρασε από την χήρα του (Αντέλ Ασλάν-Σαρνώ) στον γιο του, τον Εντουάρ, ο οποίος έχτισε 2 ακόμα κτίρια (1898 και 1906) στο κομμάτι του κήπου προς την Β. Όλγας. Το 1909 τα πουλάει όλα στον Κλέωνα Χατζηλαζάρου, που με τη σειρά του «σπάει» την ιδιοκτησία και πουλάει το σπίτι του 1906 στον Λ. Βόγα, και αυτό του 1898 μαζί με την αρχική βίλα στον Λ. Βασιλειάδη. Στο μεταξύ, το 1912-13, έχει μείνει εκεί ο Βασιλιάς Γεώργιος (από εκείνη την περίοδο οι φωτογραφίες) και λόγω αυτού αργότερα ο κήπος ονομάζεται «Πάρκο Β. Γεωργίου». Φωτό: Αριστερά από το Ιστορικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη -μέσω Β. Κολώνα, Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών, απ’ όπου και οι πληροφορίες. Δεξιά, από δημοπρασία και παλιότερη ανάρτηση Θ. Νάτσινα.

Νωρίτερα το 1900, η βίλα Mon Plaisir φιλοξένησε φιλανθρωπική εκδήλωση για τα ορφανά. Αν και τεράστια, η σάλα ήταν μικρή για να χωρέσει τους φίλους και καλεσμένους της οικογενείας Σαρνώ, «την αφρόκρεμα της Θεσσαλονιώτικης κοινωνίας». Η διακόσμηση λιτή αλλά κομψή. Το πολύ επιτυχημένο πρόγραμμα περιείχε μεταξύ άλλων, στο πρώτο και δεύτερο μέρος: Απαγγελίες (Βικτόρ Ουγκώ και άλλα), πιάνο, κωμικό σκετς (όπου έπαιξαν οι δεσποινίδες Μοδιάνο και Μπλαντ και οι κύριοι Παλαμάρι, Σίδες, Πλέιουλτ), βιολί από τον βιρτουόζο Μαρεζίνι, και άλλους 2 μονολόγους από τον κ. Βάιλ. Στο τρίτο μέρος, άλλο ένα σκετσάκι (Φρίντα Σαρνώ, Ισ Μοδιάνο, Α. Πλέιουλτ) Το θέαμα τελειώνει τα μεσάνυχτα. Ευχαριστίες κυρίως στην Βαρώνη ντε Σαρνώ υπό την αιγίδα -και στο σαλόνι- της οποίας έγινε η εκδήλωση. Αφιερώνοντας κόπο και χρόνο στο φιλανθρωπικό έργο, συνεχίζει την σπουδαία παράδοση του ανθρώπου που δεν ξεχνάμε. Οι ερμηνευτές και η οικογένεια Σαρνώ παραμένουν, οι καλεσμένοι φεύγουν και, στον δρόμο της επιστροφής, κάποιοι κάνουν μια στάση στο Sporting Club και πίνουν ένα ποτό στην υγειά της Σαρνώ. Από σπόντα, λοιπόν, μαθαίνουμε ότι το Sporting Club ήταν, με σημερινούς όρους, «ξενυχτάδικο».

Ιδού και ένας διάσημος επισκέπτης. «Ο αρχιεπίσκοπος Μπονέτι, που έχει δεσμούς φιλίας με την οικογένεια ντε Σαρνώ, επισκέφθηκε χθες την χήρα του Φρεντερίκ ντε Σαρνώ». Ο Αύγουστος Μπονέτι είχε γίνει δεκτός στην πόλη με κάθε επισημότητα και, φυσικά, είχε επισκεφτεί τα σχολεία των αποστολών (Δελασάλ, Λαζαριστές κλπ). Σημειώνουμε ότι κατά πώς λέγεται ο Φρεντερίκ Σαρνώ είχε αγοράσει από τον Πάπα τον τίτλο του βαρώνου (και το «ντε» του ονόματός του) στέλνοντας 400 λίρες στα ταμεία του Βατικανού. Ένας ακόμα γάμος το 1901. Ο Εντουάρ ντε Σαρνώ, (που παρεμπιπτόντως είναι σπουδαίος τενίστας, όπως μας πληροφορούν πολλά δημοσιεύματα εκείνων των ετών) παντρεύεται στις 29 Ιουνίου την Mαίρη Μάγιερ. Τον γάμο θα τελέσει ο ιερέας αδελφός της νύφης που ήρθε ειδικά γι’ αυτόν τον σκοπό. «Η εκκλησία θα είναι πολύ μικρή για να χωρέσει τα πλήθη που θα συρρεύσουν όχι μόνον για τον γάμο αλλά και για να δούνε τον ιερέα αδελφό της νύφης», γράφει η JdS και μερικές μέρες μετά μάς πληροφορεί ότι οι νιόπαντροι έφυγαν με το τραίνο για το γαμήλιο ταξίδι τους. Από το ληξιαρχείο μαθαίνουμε ότι μάρτυρες στον γάμο ήταν οι θείοι του γαμπρού Κάρολος και Μισέλ Ασλάν.

Το 1902 πρώτα βλέπουμε δημοσιεύματα για χαρούμενες εκδηλώσεις.

13/2/1902 «Όταν οι ντε Σαρνώ δεξιώνονται, το κάνουν με μεγαλοπρέπεια», ξεκινά το ρεπορτάζ , στο οποίο οι καλεσμένοι αναφέρονται μόνον με τα αρχικά τους.

7/8/1902 Με την ευκαιρία της στέψης του Εδουάρδου Ζ’, θα γίνει δοξολογία, μετά ο βρετανός πρόξενος θα δεχτεί τις αξιωματούχους και προξένους. Το απόγευμα, θα γίνει garden party για όλα τα μέλη της αποικίας στην βίλα Mon Plaisir «την οποία παραχώρησε στην πρεσβεία η κυρία βαρώνου ντε Σαρνώ». 11/8/1902.

Θυμίζουμε ότι την ίδια χρονιά λειτουργεί κέντρο διασκέδασης στον Πύργο «Μον Bonheur» όπου και εκεί έχει εορταστεί η στέψη του Εδουάρδου Ζ’, με δείπνο που παρέθεσε ο Αλλατίνι, όπως είδαμε τις προάλλες. Το φθινόπωρο του 1902 το κλίμα αλλάζει: «Οι πιο μεγάλες οικογένειες καθολικών της πόλης μας πενθούν τον θάνατο της Φιλουμένας ντε Σαρνώ που απεβίωσε προχτές. Η κηδεία έγινε χτες. Η πομπή ξεκίνησε από την βίλα Σαρνώ και την ακολούθησε πλήθος, κι ανάμεσά του μέλη της αριστοκρατίας, των προξενικών αρχών και πολλοί αξιωματούχοι. Η νεκρική άμαξα ήταν κυριολεκτικά καλυμμένη με στεφάνια συγγενών και φίλων της οικογενείας. Η οικογένεια ντε Σαρνώ που χαίρει μεγάλης εκτίμησης στην πόλη μας, έλαβε πολλά συλλυπητήρια μηνύματα στα οποία προσθέτουμε και τα δικά μας» Σημειώνουμε ότι εδώ η βίλα δεν αναφέρεται με το όνομα «Μοn Plaisir». Λογικό.

Κατά τα άλλα, η Φιλουμένα ήταν η πρωτότοκη κόρη του ζεύγους Φρεντερίκ και Αντέλ Σαρνώ. Ήταν το 7ο παιδί που έθαβε η Αντέλ, αλλά το μόνο που πέθανε ενήλικο, στα 41 της. Τα στοιχεία στo geneanet.org την εμφανίζουν ανύπαντρη, πράγμα ιδιαίτερα περίεργο για την εποχή. Μπορεί απλώς να είναι ελλιπή, αλλά αν ισχύει, θα τολμήσω μία υπόθεση: ίσως δεν ήταν απολύτως υγιής.

Στον οικογενειακό τάφο των Σαρνώ, βλέπουμε κάτω-κάτω την πλάκα για την Φιλουμένα. Πάνω δεξιά, βρίσκεται η πλάκα για τον Φελίξ, παιδί της Αντέλ από τον πρώτο της γάμο με τον Πιερ Λαφόντ (ανιψιό του Τζέκη Άμποτ). Πέθανε στα 4 του, όταν η Αντέλ ήταν ήδη χήρα. Πάνω αριστερά, τα οστά 4 παιδιών της με τον Φρεντερίκ Σαρνώ -προφανώς ο οικογενειακός τάφος φτιάχτηκε αργότερα: Βικτώρια, Φελίξ, Γκιγιώμ, Τζον. Στη μέση η Εμιλί, άλλη μία κόρη Σαρνώ, με χρονολογίες που δεν διακρίνονται. Σύνολο 7…

Φυσικά η παιδική θνησιμότητα ήταν τεράστια εκείνα τα χρόνια. Αλλά εδώ μιλάμε για οικογένεια που είχε τα οικονομικά μέσα για να ζει σε καλές συνθήκες γενικότερα, και σίγουρα για να εξασφαλίσει την καλύτερη δυνατή ιατρική φροντίδα για τα μωρά. Δεν είναι απίθανο να υπήρχε κάποιο θέμα. Μια «ασυμβατότητα», ας πούμε, με αποτέλεσμα παιδιά που παρουσίαζαν επιπλοκές. Υπόθεση κι αυτό. Μένοντας στο θέμα, ένα άλμα 10 χρόνων. Πλούσιοι ή μη, οι Σαρνώ (το ζεύγος Εντουάρ και Μαίρη Μάγιερ-Σαρνώ) βρίσκονται αντιμέτωποι με μια πραγματική τραγωδία. Μέσα σε μόλις 10 μέρες (25/6/1912 έως 3/7-1912) χάνουν τα 4 παιδιά τους, από μεταδοτική ασθένεια. Τον Γκυ, 4 ετών, την Γιολάντα, 6, την Ορνέλα, 7, και την Αντέλ, 8 ετών.

Την εποχή εκείνη, η πόλη μαστίζεται από ευλογιά και από οστρακιά «η οποία εθέρισε κυριολεκτικώς τα μικρά», και ο βαλής συγκαλεί συμβούλιο της υγειονομικής επιτροπής.

Τα «ενδιάμεσα» χρόνια και στοιχεία για άλλα αδέλφια, παιδιά και ανίψια Ασλάν, τις βίλες κ.λπ. στο β’ μέρος.

Δύο αποδράσεις από το Γεντί Κουλέ τον Μάρτιο του 1925 Μέσα σε λίγες μέρες, δύο για την ακρίβεια, μέσα από το Γεντί Κουλέ έγιναν δύο θεαματικές αποδράσεις. Η πρώτη αφορούσε μια διαβόητη συμμορία κλεφτών. Διανύαμε τους τελευταίους μήνες της εποχής των ληστών. Ο Γιαγκούλας στην περιοχή του Ολύμπου δρούσε ακόμη. Ένας απ' αυτούς, ο φερόμενος ως αρχηγός της, άγνωστο πώς, προμηθεύτηκε μέσα στη φυλακή μια μεγάλη ομπρέλα. Όταν βρέθηκε πάνω στον εξωτερικό τοίχο, την άνοιξε και χρησιμοποιώντας την ως αλεξίπτωτο προσγειώθηκε με ασφάλεια. Η δεύτερη αφορούσε τον γραμματέα της Ομοσπονδίας Καπνεργατών, το Νίκο Ζαχαριάδη. Τον γνωστό Νίκο Ζαχαριάδη. Η αφορμή καθώς και πολλές λεπτομέρειες από τις αποδράσεις οφείλονται στο άρθρο της σελίδας η Μηχανή του Χρόνου: http://www.mixanitouxronou.gr/i-apodrasi-toy-foveroy-listarchoy-kai-toy-nikoy-zachariadi-apo-to-genti-koyle-pos-kerdise-tin-empistosyni-ton-desmofylakon-kai-efyge-anenochlitos/?fbclid=IwAR1voV5L_dkN5DyLpHJPP4-oFDVWJBKHo8DSf_fVYo8piq2m9GKW3p0Cdxw

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=890589228097378&id=204212503401724

Οι δύο αποδράσεις απασχόλησαν ταυτόχρονα τις ανακριτικές αρχές. Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Μακεδονία 12/12/1924 Κοντά στο Στρυμωνικό Σερρών, τότε Ορλιάκο, στο δημόσιο δρόμο, στις 11/12/1924 τρεις ληστές επί 6 ώρες σταματούσαν και λήστευαν όποιο αυτοκίνητο περνούσε. Συνολικά 6 αυτοκίνητα με 29 επιβάτες και με αρκετές χιλιάδες δραχμές λεία. Ο συν/χης Καράμπελας ερευνώντας συστηματικά τους ανακάλυψε στη Σερβία και στις 19/2/1925 τους φέρνει σιδηροδέσμιους στη Θεσσαλονίκη. Επρόκειτο για τους Τζατζά, Μπουρλή και Γκάτσο. Στις 21/2 έγινε η ανάκρισή τους. Ο Τζατζάς εξιστόρησε το παρελθόν του “γόνιμον εις δράσιν μεταξύ της οποίας και αποδράσεις φυλακών”. Η δίκη έγινε στις 6/7 ένοχοι Τζατζάς Μπουρλής, Γκάτσιος, ο δεύτερος σε θάνατο, ο τρίτος σε ισόβια.ο πρώτος ακόμη φυγόδικος. Τον Σεπτέμβριο εμφανίστηκε ως μέλος συμμορίας σε χωριά της Φλώρινας, διαπράττοντας ληστεία μετά φόνου. Στις 29 Μαρτίου η είδηση της απόδρασης. Τρύπησαν τον τοίχο, βγήκαν στον περίβολο το βράδυ, ανέβηκαν στον εξωτερικό τοίχο και πήδησαν έξω. Οι πυροβολισμοί ήταν άστοχοι. 30/3 1925 Ενώ ο Τζατζάς μπόρεσε να εξαφανιστεί, ο Μπουρλής βρέθηκε γρήγορα με σπασμένο το πόδι του στα υψώματα της Αγ. Παρασκευής στο δημόσιο δρόμο προς Λαγκαδά. Στις 9/7/1925 ο Μπουρλής εκτελέστηκε στον συνήθη τόπο εκτελέσεων.Ζήτησε να αναβληθεί για μία μέρα, ώστε να προλάβει να δει τη γυναίκα του η οποία ταξίδευε, του το αρνήθηκαν. Μακεδονία 30/3/21925 Η δεύτερη αφορά στον Νίκο Ζαχαριάδη. Όταν τον συνέλαβαν άφησε μακριά μαλλιά και μούσι. Με πειθαρχημένη συμπεριφορά κέρδισε την εμπιστοσύνη των δεσμοφυλάκων. Σ ένα κυριακάτικο επισκεπτήριο εμφανίστηκε μια κοπέλα δηλώνοντας αρραβωνιαστικιά του. Μετά το τέλος του επισκεπτηρίου ο Ζαχαριάδης δεν βρέθηκε. Κουρεμένος και ξυρισμένος και φορώντας καπέλο διέφυγε μαζί με τους επισκέπτες.

Λίγο αργότερα τον συνέλαβαν και πάλι απέδρασε σπρώχνοντας έναν χωροφύλακα στον Άγιο Ιωάννη την υπόγεια εκκλησία δίπλα στην Αγία Σοφία (σχετικά είχαμε μιλήσει εδώ https://archive.saloni.ca/1202

Μες στο Γεντί σε θάψανε και μένα με ρημάξανε. (Ντίνος Χριστιανόπουλος, Το αιώνιο παράπονο, τραγούδια. Εκδόσεις Διαγωνίου, Θεσσαλονίκη 1986) Και το μνημείο και οι φυλακές, έτσι βουβά που τα αντίκριζα, χωρίς τα μαραζιασμένα κορμιά των φυλακισμένων, δε μου έλεγαν τίποτα. (Ντίνος Χριστιανόπουλος, Θεσσαλονίκην, ου μ’ εθέσπισεν… αυτοβιογραφικά κείμενα, Ιανός, Θεσσαλονίκη 1999)

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=890492348107066&id=204212503401724

Καφκική εικόνα περίκλειστης φυλακής στην κορυφή της πόλης. Φωτογραφίες ανάμεσα στα 1910-1920 Επώνυμη λήψη του Frank W. Peers Ακολουθούν φωτογραφίες παρμένες από γερμανούς την περίοδο της κατοχής, που ανηφόριζαν μέχρι το Γεντί. Κρατούμενοι στη σειρά, στα κλαδιά του δέντρου στεγνώνουν ρούχα. Μαζεμένοι στον Άγιο Ελευθέριο, την εκκλησία της φυλακής Κανένα βλέμμα να μην ξεφεύγει από τα όρια της φυλακής Φωτογραφία συλλογής Μήτου Φωτογραφίες από το αρχείο της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού το 1951, αναρτημένες από τον Adrian Wright στις ΠΦθ

Μια ιδιαίτερη φωτογραφία

Από τον Χρήστο Καββαδά.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=890321931457441&id=204212503401724

Σε μια πόλη που δεν έλειπαν ποτέ οι συναυλίες και οι παραστάσεις, αυτές του Αυγούστου 1909 διέφεραν. Αν μη τι άλλο, γιατί χρειάστηκε ως και σουλτανικό φιρμάνι για την πραγματοποίησή τους.

Από τη Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=879179279238373&id=204212503401724

Κεντρικοί ερμηνευτές οι τρεις μουσικοί που ποζάρουν εδώ σε αναμνηστική φωτογραφία της επίσκεψής τους στην πόλη.

Βρισκόμαστε 1 χρόνο μετά την επανάσταση των ΝεότουρκωνTον Απρίλιο έχει γίνει η σφαγή στα Άδανα, ο Αμπντούλ Χαμίντ είναι ήδη εξόριστος στη βίλα Αλλατίνι και, μετά και απ’ τους εορτασμούς της επετείου, η «Επιτροπή Βοήθειας στους Πληγέντες των Αδάνων» προχωράει τα σχέδιά της για συναυλία οικονομικής ενίσχυσης.

Πρωτομαθαίνουμε γι’ αυτήν την ιδέα στις 6 Ιουλίου, με τίτλο «Για τους πληγέντες των Αδάνων». «Μετά από παράκληση του εντιμότατου Καραμπέτ εφέντη, γιατρού του Δήμου, τρεις διάσημοι μουσικοί της Κων/λης -ο βιολιστής Κιαζήμ μπέης, ο τσελίστας Τζεμίλ μπέης, και ο μαέστρος Σιλβέλι, πιανίστας- θα έλθουν να δώσουν στη Θεσσαλονίκη μια συναυλία για οικονομική ενίσχυση των πληγέντων στα Άδανα. Όλα μας τα συγχαρητήρια στον Καραμπέτ Εφέντη και όλες οι ευχές μας για επιτυχία στους τρεις γενναιόδωρους καλλιτέχνες». Σημειώνουμε ότι ο γιατρός Καραμπέτ είναι Αρμένιος (Καραμπετιάν). Επίσης ο βιολιστής λέγεται Ζεκί Μπέη, το «Κιαζίμ» πρέπει να τους έμεινε κατά λάθος από την άλλη εκδήλωση της επιτροπής, που θα δούμε παρακάτω. 25/7/1909 Ο βαλής έχει τηλεγραφήσει στον Σουλτάνο ζητώντας του να επιτρέψει στον βιολιστή Ζεκί μπέη, τον τσελίστα Τζεμίλ Μπέη και τον μαέστρο και πιανίστα Σελβέλι να έρθουν στην Θεσσαλονίκη. Σήμερα, η JdS ανακοινώνει με χαρά ότι ο Σουλτάνος έβγαλε φιρμάνι δίνοντάς τους μια βδομάδα άδεια ώστε να κάνουν στη Θεσ/νίκη δύο συναυλίες υπέρ των πληγέντων των Αδάνων. Η Επιτροπή συνεδρίασε για να δει πώς θα εξασφαλίσει την επιτυχία των συναυλιών. Θα συμμετέχουν επίσης ερασιτεχνικοί θίασοι. Επιπλέον, η Επιτροπή αποφάσισε να διοργανώσει μια ομιλία στον Κήπο της Ένωσης, όπου ο Κιαζίμ Νεμίκ και ο Σαμ Λεβύ (της JdS) θα τοποθετηθούν -στα τουρκικά και τα γαλλικά αντίστοιχα- για τα γεγονότα στα Άδανα. Στα επόμενα φύλλα, η εφημερίδα έχει μόνιμη στήλη για το θέμα -πάντα με τον ίδιο τίτλο: Για τους πληγέντες των Αδάνων. Στις 29/7/1909, μαθαίνουμε ότι η πρώτη συναυλία θα δοθεί την Δευτέρα 3/16 Αυγούστου. Μια επιτροπή κυριών έσπευσε να βοηθήσει στην πώληση εισιτηρίων. Τα ονόματα των κυριών αυτών αλλά και της Οργανωτικής Επιτροπής παρατίθενται με αλφαβητική σειρά. Επισημαίνουμε μόνον μερικά: κα Αμπντουλά (μάλλον η σύζυγος του Μικελίνο), η σύζυγος του τραπεζίτη Φελίξ Αμάρ, κα Μάγιερ (του ταμία της Οθωμανικής Τράπεζας). Επίτιμος πρόεδρος της Ο.Ε., ο βαλής. Πρόεδρος, ο Οσμάν Μπέη, διευθυντής Τομέα Δημοσίων Έργων. Στα μέλη, εκπρόσωποι όλων των εθνοτήτων και των δογμάτων. Το ενημερωτικό που δημοσιεύεται στις 12/8/1909, μας πληροφορεί ότι δεν υπάρχουν πια ούτε θέσεις, ούτε εισιτήρια. Η Επιτροπή συνεχίζει να λαμβάνει δωρεές. Μεταξύ αυτών του Μεχμέτ Καπαντζή (25 λίρες). Οι καλλιτέχνες θα φτάσουν σήμερα το βράδυ, θα τους υποδεχτεί αντιπροσωπεία της Επιτροπής. Μετά από γενική απαίτηση, σκέφτονται μήπως στην δεύτερη συναυλία προσθέσουν και ανοιχτή εκδήλωση στον Κήπο της Ένωσης -θα το αποφασίσουν αφού συνεννοηθούν με τους καλλιτέχνες. Μέχρι στιγμής έχουν μαζέψει 635 λίρες, ελπίζουν να φτάσουν στις 800, κι έχουν στείλει ενημερώσεις σε διάφορες επιχειρήσεις και φορείς ζητώντας δωρεές. Η Ισραηλιτική Λέσχη «Φιλανθρωπία» ανταποκρίθηκε πρώτη στέλνοντας 10 λίρες κι ένα γράμμα: «Συγκινημένοι από την δεινή κατάσταση των δυστυχισμένων στα Άδανα, τα μέλη της Λέσχης αισθανόμαστε υποχρέωσή μας να σας αποστείλουμε το ποσό των 10 λιρών» Ποιοι είναι αυτοί οι περίφημοι μουσικοί της Αυλής του Σουλτάνου που φτάνουν απόψε; O πιανίστας Ίταλο Σελβέλι (1863-1918) γεννήθηκε στην Κων/λη από ιταλό πατέρα και συριανή μητέρα. Σπούδασε στο Παλέρμο και επιστρέφοντας στην Πόλη διηύθυνε όπερες και οπερέτες (μεταξύ άλλων στο Concordia). To 1891 έγινε διευθυντής του ωδείου Τοπ-Χανέ και της πρώτης μη στρατιωτικής μπάντας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, σύμφωνα με τη Wiki. Το 1909 (λίγο πριν έρθει στη Θεσ/νίκη) συνέθεσε το εμβατήριο του σουλτάνου Μεχμέτ.

Ο 29χρονος τότε Κωνσταντινουπολίτης Osman Zeki Ungor ήταν το πρώτο βιολί στην Οθωμανική Αυτοκρατορική Ορχήστρα. Κάποια χρόνια μετά, συνθέτει τον τουρκικό εθνικό ύμνο, και μετακομίζει στην Άγκυρα για να αναλάβει πρώτος διευθυντής της Προεδρικής Συμφωνική Ορχήστρας της Τουρκίας. Πρωτοστάτησε στη δημιουργία αυτού που τώρα είναι το Κρατικό Ωδείο και στη νομοθέτηση κρατικών υποτροφιών για να σπουδάζουν στο εξωτερικό νεαροί καλλιτέχνες. Πέθανε το 1958.

Ο Τζεμίλ Μπέης (1873-1916), επίσης κωνσταντινουπολίτης, σπούδασε πρώτα βιολί και κανονάκι. Λέγεται, όμως, ότι μπορούσε να πιάσει και να παίξει οποιοδήποτε έγχορδο (λάφτα, ταμπουρά, τσέλο, κεμεντζέ), αλλά και ζουρνά. Πέθανε αλκοολικός το 1916, αλλά υπάρχουν πολλές ηχογραφημένες εκτελέσεις του.

Και οι τρεις, την εποχή που ήρθαν στη Θεσσαλονίκη, ήταν ήδη αξιωματικοί του Οθωμανικού στρατού (κάπως σαν τους δικούς μας Ολυμπιονίκες, υποθέτω). Επιστροφή στις λεπτομερέστατες ενημερώσεις της JdS. 15/8/1909: “Η μεγάλη συναυλία οικονομικής ενίσχυσης των πολλών θυμάτων μίας από τις πιο φρικτές τραγωδίες που καταγράφονται στην ιστορία θα γίνει αύριο το βράδυ. Η Θεσσαλονίκη, όπως πάντα σε παρόμοιες περιστάσεις, ξεπέρασε τον εαυτόν της σε γενναιοδωρία: οι δωρεές συνέρρεαν από τις πρώτες μέρες και ο κατάλογος όσων επιθυμούν να συνεισφέρουν μεγαλώνει […]» Η δεύτερη συναυλία θα γίνει την προσεχή Κυριακή. Θα προηγηθεί μεγάλη λαϊκή γιορτή στις 5 το απόγευμα. Η τιμή εισόδου είναι πολύ χαμηλή, 5 πιάστρες [σημ: το φύλλο της εφημερίδας κοστίζει 1 πιάστρα]. Έτσι, θα μπορέσουν και τα πιο «ταπεινά πορτοφόλια να συμμετέχουν σ’ αυτή την όμορφη γιορτή, όπου μεταξύ άλλων ατραξιόν, θα προσφέρει στο κοινό την πρώτη εκτέλεση του νέου αυτοκρατορικού εμβατηρίου που θα παίξει η στρατιωτική μπάντα» Η επίσημη συναυλία θα αρχίσει στις 10 και θα ακολουθήσει χορός. Τιμές: πολυθρόνες=25 πιάστρες, καρέκλες=15. «Μετά από αίτημα μουσουλμανίδων κυριών, την Παρασκευή στις 5μμ θα γίνει συναυλία αποκλειστικά για κυρίες» -Ο κ. Σερβέλι, συνθέτης του νέου εμβατηρίου, διαθέτει προς πώληση στο κατάστημα «Λούβρο», παρτιτούρες του εμβατηρίου για πιάνο. -Η Φιλόπτωχος Μουσουλμανίδων Κυριών προσέφερε 5 λίρες συνοδευόμενες με ένα άκρως συγκινητικό σημείωμα. -Ο Πουάρ, διευθυντής λιμένος, προσέφερε 30 λίρες. Παρότι, ως γνωστόν, είναι πολύ ταπεινός, «δεν μπορούμε να μην αποκαλύψουμε αυτή την πράξη που δείχνει την ευγενική και ιπποτική καρδιά του». «Ανακοίνωση: Η Επιτροπή Βοηθείας, σύμφωνα με τους κανόνες που ισχύουν σε παρόμοιες περιστάσεις, παρακαλεί τις κυρίες που έχουν θέση στην πλατεία να μην φορούν καπέλο στην συναυλία [δείτε σχετικά εδώ https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=822740678215567&id=204212503401724]. Παρακαλείσθε επίσης να βρίσκεστε στις θέσεις σας στις 9.30, οι πόρτες θα κλείνουν πριν την έναρξη κάθε μέρους. Καθότι η Επιτροπή αποφάσισε η συναυλία να γίνει στην χειμερινή αίθουσα και όχι στην θερινή όπως είχε αρχικά οργανωθεί, το κοινό παρακαλείται να μην επιμένει για τον αριθμό θέσης της β’ κατηγορίας. Οι θέσεις έχουν τροποποιηθεί. Για τον ίδιο λόγο έχει τροποποιηθεί ελαφρώς και το πρόγραμμα».

Το ρεπορτάζ από αυτήν την πρώτη συναυλία θα το δούμε άλλοτε, για την ώρα βάζουμε τις πληροφορίες για την δεύτερη: Θα γίνει την Κυριακή στις 10 μμ. Εισιτήριο για την είσοδο στον Κήπο από τις 8.30=5 πιάστρες. Η στρατιωτική μπάντα θα παίζει συνέχεια. Θα ρίξουν βεγγαλικά. Θα γίνει λαχειοφόρος αγορά -1000 λαχνοί, οι 500 κερδίζουν. Εισιτήρια πωλούνται στα γραφεία της «Ζερμάν», στο κατάστημα «Λούβρο», στο πολυκατάστημα Στάιν [Σημ: στην παλιά του θέση], και στο κομμωτήριο του Αλή Μπέη στην πλατεία Ελευθερίας. Κοστίζουν 25 και 15 πιάστρες. -Στις δωρεές ξέχασαν να αναφέρουν 25 λίρες από τα μεταλλεία Θάσου, και 50 λίρες από το Κομιτάτο Ενώσεως και Προόδου. -Μέχρι χτες είχαν μαζέψει 915 λίρες. Υπολογίζουν, με τη γιορτή και την συναυλία της Κυριακής, να βγάλουν καθαρά 1000. 22/8/1909 Η χτεσινοβραδινή, δεύτερη, συναυλία με την συμμετοχή των καλλιτεχνών από την αυλή του Σουλτάνου είχε την ίδια επιτυχία με αυτήν της Δευτέρας. Το πρόγραμμα περιείχε πολλά κομμάτια κλασικής μουσικής εκτελεσμένα με το γνωστό ταλέντο και την μαεστρία αυτών των εξαιρετικών καλλιτεχνών. Για δεύτερη φορά, οι Σελβέλλι, Τζεμίλ και Ζεκί γνώρισαν χτες τον θρίαμβο που τους αξίζει. Το κοινό μας τους επεφύλασσε θερμό χειροκρότημα και ζητωκραυγές. Οι γνώστες μαγεύτηκαν με την δεξιοτεχνία με την οποία ο βιολιστής Ζεκί χειρίζεται τόσο μελωδικά το δοξάρι του, ιδίως στο Rondo Capricioso του Σαιν Σανς. Η συναυλία που είχε δοθεί την Παρασκευή για την Μουσουλμανίδες Κυρίες απέφερε 55 λίρες.

Η JdS συνεχίζει με τίτλο «Στον Κήπο της Ενώσεως». Η γιορτή που δόθηκε χτες βράδυ για οικονομική ενίσχυση των πληγέντων στα Άδανα συγκέντρωσε μεγάλο πλήθος, που παρέμεινε εκεί μέχρι πολύ αργά, χάρτη στις διάφορες ατραξιόν. Ο κήπος είχε διακοσμηθεί ειδικά για την περίσταση. Η στρατιωτική μπάντα είχε ευχάριστο ρεπερτόριο. Στο σούρουπο έπεσαν πυροτεχνήματα... [Περίεργη η επιλογή της λέξης «γιορτή» για συναυλία που γίνεται για τέτοιο σκοπό]

Την ίδια μέρα, με τίτλο «Η μουσική στην Τουρκία», δημοσιεύεται μεγάλη συνέντευξη του Σελβέλι.

24/8/1909 «Αναχώρηση των καλλιτεχνών» Έφυγαν με το αυστριακό πλοίο «Κάστωρ». Τους αποχαιρέτησαν τα μέλη της Επιτροπής Βοηθείας, ευχαριστώντας τους ξανά για την συμμετοχή τους στις γιορτές που έγιναν στην πόλη [να ‘τη πάλι η λέξη]. Ο Δήμος προσέφερε στον Ζεκί ένα βιολί μεγάλης αξίας, από φημισμένο Ιταλό κατασκευαστή. «Αποκτήθηκε μόνο με 300 φράγκα αλλά η πραγματική αξία του είναι τετραπλάσια», συμπληρώνει η εφημερίδα, προφανώς για να μην θεωρηθεί ότι τα χρήματα που μαζεύτηκαν πήγαν σε δώρα. Για τα χρήματα όμως υπάρχει και ειδική αναφορά ακριβώς από κάτω, με τον κλασικό πια τίτλο «Για τους πληγέντες των Αδάνων» Η Επιτροπή συνεδρίασε για να υπολογίσει έσοδα-έξοδα και να συζητήσει τι θα γίνει το εναπομείναν ποσό. «Φαίνεται ότι η πλειοψηφία της Επιτροπής ήταν αντίθετη με το σχέδιο να δοθεί το ποσό (20.000 φράγκα) στην Κεντρική Επιτροπή της Κων/λης. Υπερίσχυσε η ιδέα τα χρήματα αυτά να κρατηθούν και να χρησιμοποιηθούν για υποτροφίες μερικών ορφανών στο όνομα της Θεσσαλονίκης». 12/9/1909 «Η Επιτροπή Βοηθείας θα συνεδριάσει εκ νέου απόψε, προεδρεύοντος του εξοχότατου βαλή, για να αποφασίσει πώς θα διαθέσει τις 800 λίρες Τουρκίας που είναι τα καθαρά έσοδα των συναυλιών που δόθηκαν για την οικονομική ενίσχυση των πληγέντων»

Την απόφαση την μαθαίνουμε ένα μήνα μετά. 10/10/1909 «Στην τελευταία της συνεδρίαση, η Επιτροπή Βοηθείας στους πληγέντες των Αδάνων αποφάσισε να διαθέσει τα έσοδα των συναυλιών δίνοντας 8 υποτροφίες στο όνομα της Θεσσαλονίκης σε ορφανά για να σπουδάσουν στην Κωνσταντινούπολη. Θα επιλεγούν ανάμεσα στα παιδιά των θυμάτων των σφαγών. Ζητήθηκε από τον εξοχότατο Τζαβίντ μπέη, υπουργό Οικονομικών και βουλευτή Θεσσαλονίκης, να δεχτεί να γίνει κηδεμόνας των ορφανών αυτών» 8 υποτροφίες για σχολές που θα μπορούσαν να τους δεχτούν δωρεάν δεν μοιάζει ιδιαίτερα εντυπωσιακό αποτέλεσμα για όλη αυτή την κινητοποίηση… Ωστόσο, τα βασικά ζητούμενα είχαν επιτευχθεί: Το καθεστώς είπε την άποψή του για τα γεγονότα, οι «επώνυμοι» της Θεσσαλονίκης έδειξαν την ευαισθησία τους, κι ο κόσμος το διασκέδασε… Το δημοσίευμα της 10 Οκτωβρίου ήταν η τελευταία φορά που εμφανίστηκε το γνωστό τιτλάκι «για τους πληγέντες κ.λπ». Για την ακρίβεια, η λέξη Άδανα εμφανίζεται μόνον μία ακόμα φορά το 1909, κι αυτή σε ψιλοάσχετο θέμα. Μερικές ειδήσεις ακόμα για τους Σελβέλι. Στις 27/8/1908: «Μετά από αίτημα της αντιπροσωπείας των φοιτητών, δόθηκε άδεια στην μπάντα της Σχολής Πυροβολικού να τους συνοδεύσει στη Θεσσαλονίκη. Μεταξύ των ταξιδιωτών, βρίσκεται επίσης ο μαέστρος Αύγουστος Σελβέλι. Ήρθε στη Θεσσαλονίκη για να παρουσιάσει αυτοπροσώπως το νέο εμβατήριο που πρόσφατα αφιέρωσε στους απελευθερωτές της πατρίδας, Νιαζί και Εμβέρ μπέη. Θα το εκτελέσει εδώ η ορχήστρα του Κήπου της Ενώσεως». Στο διαδίκτυο υπάρχουν τα εξώφυλλα από τις παρτιτούρες του εμβατηρίου που είναι γνωστό και ως «Εμβατήριο του Συντάγματος». Ο Αύγουστος Σαλβέλι (1866-1943) ήταν αδελφός του Ίταλο. Ο μεγαλύτερος αδελφός τους, ο Φέλιξ (1858-1907), είχε έρθει στη Θεσσαλονίκη δέκα χρόνια νωρίτερα, το 1899. H JdS είχε ανακοινώσει την άφιξή του. Ήταν χορδιστής πιάνων και είναι πολύ πιθανόν το ταξίδι του να ήταν επαγγελματικής φύσης.

Πρέπει να κυκλοφορούσαν αρκετά όπλα στη Θεσσαλονίκη.Υπήρξαν κάποιες προσπάθειες να περιοριστεί το λαθρεμπόριό τους και φυσικά η χρήση τους.

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=845777655911869&id=204212503401724

Η απαγόρευση φυσικά δεν εμπόδισε κάποιους να φωτογραφίζονται με το πιστόλι τους στο στούντιο του Zepdji. 27/2/1896 Την Τρίτη το βράδυ, γύρω στις 4 τουρκική ώρα, κάποιοι κακοποιοί προσπάθησαν να ξεφορτώσουν μια μεγάλη ποσότητα απαγορευμένων όπλων. Ένας coldji φώναξε την αστυνομία, Στην προσπάθειά τους να αποφύγουν τη σύλληψη άφησαν τρεις σάκους με καμιά 15ριά ρεβόλβερ καθώς και αρκετές σφαίρες. Εκμεταλλευόμενοι το σκοτάδι χάθηκαν με τη βάρκα μέσα στη νύχτα.

31/1/1898 Αστυνόμοι τριγυρνάνε στις συνοικίες της πόλης και πληροφορούν τους κατοίκους ότι πλέον απαγορεύεται να ρίχνουν πυροβολισμούς όταν ξεσπάει μια πυρκαγιά, ειδάλλως κινδυνεύουν να διωχθούν ποινικά. Να συγχαρούμε τις Αρχές για το μέτρο αυτό. Κάποια στιγμή θα είχαμε ατυχήματα από την επικίνδυνη συνήθεια των συμπολιτών μας να πυροβολούν προκειμένου να ειδοποιήσουν για μια πυρκαγιά. Μακεδονία 27/12/1926 Μετά τόσα χρόνια το έθιμο καλά κρατεί.

Μία απλή αναγγελία κηδείας μάς οδηγεί να εξετάσουμε τις συγγενικές σχέσεις που είχαν οι ιδιοκτήτες μερικών από τις πιο παλιές βίλες των Εξοχών -μεταξύ των οποίων και ο Πύργος Mon Bonheur-και να «καταγράψουμε» τι ξέρουμε για τους Αμντουλά(χ). Όχι τους γνωστούς φωτογράφους, παρόλο που και οι μεν και οι δε είναι Αρμένιοι Καθολικοί. Όλο αυτό ξεκίνησε ως έρευνα για την οικογένεια Ασλάν. Ωστόσο, αυτή έχει πολλά «πλοκάμια», και πρόσφατα ο κ. Βλαχόπουλος έβαλε στις ΠΦΘ ένα θαυμάσιο σχόλιο για τον Πύργο Mon Bonheur και το μελό που τον συνοδεύει. Ευκαιρία να το στηρίξουμε περαιτέρω, κόβοντας και βάζοντας χωριστά ένα κομμάτι από το αρχικό «χταπόδι» .

Από τη Μάρα Νικοπούλου

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=879530892536545&id=204212503401724

“Χτες αργά το απόγευμα οδηγήθηκε στην τελευταία της κατοικία η Μαρί χήρα Αμπντουλά, το γένος Ασλάν. Η εκλιπούσα ήταν μητέρα των κυρίων Μπαπτίστ, Ντιράν, Μιράν , Μισέλ και Αρτούρ Αμπντουλά και αδελφή της Βαρώνης ντε Σαρνώ και του κ. Εντ. Ασλάν. Πυκνό πλήθος την συνόδευσε από την Συνοικία των Εξοχών μέχρι την Καθολική εκκλησία και από εκεί στο νεκροταφείο του Βαρδάρη όπου έγινε η ταφή. Εκφράζουμε στους γιους της εκλιπούσης και τους άλλους συγγενείς τα πιο ειλικρινή μας συλλυπητήρια»

Ακολουθεί το ευχαριστήριο: «Οι οικογένειες Αμντουλά, συγγενείς και φίλοι, ευχαριστούν όλους όσους τους συλλυπήθηκαν για το θλιβερό γεγονός του θανάτου της Μαρί χήρας Αμντουλά, το γένος Ασλάν». Σε πρώτη φάση κρατάμε τη συγγένεια της νεκρής με την βαρώνη Αντέλ χήρα Φρεντερίκ Σαρνώ (αδελφή της) και τα ονόματα των παιδιών της, κυρίως τον Ντιράν. Ο Ντιράν (Δειράν/ Αντόνιο) είναι ο αρχικός ιδιοκτήτης του Chateau Mon Bonheur. Ο Β. Κολώνας (Θεσσαλονίκη Εκτός των Τειχών, σ. 287) αναφέρει ότι εντοπίζεται πρώτη φορά σε καταγραφές του 1890, ως ιδιοκτησία Δειράν Αβδουλλάχ και έτσι αναφέρεται και από τον Βαρδουνιώτη με περιγραφή: «κομψότατον, μεσαιωνικού ρυθμού μέγαρον, φέρον εν τη εξώθυρα μεγάλοις χρυσοίς ψηφίοις την επιγραφή ‘Chateau Mon Bonheur”. Ο Δειράν τον πουλάει το 1892 στους Δημ. Γιοβάννο και Γ. Μιχαήλ, και από το 1895 ανήκει στον Δημ. Ιωαννίδη Τσακιρντέκη. Ο Κολώνας πιστεύει ότι Γιοβάννος και Ιωαννίδης Τσακιρντέκης ταυτίζονται. Αρχιτέκτονα δεν αναφέρει. [Πηγή φωτό: Βιβλιοθήκη Παν/μίου Κων/λης -μέσω Β. Κολώνα, Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών]

Στην αγορά από τον Ιωαννίδη Τσακιρντέκη, αναφέρεται ο περίφημος αστικός μύθος περί έρωτος με κάποια Ευτυχία κ.λπ. κ.λπ. που τόσο σωστά περιγράφει ο κ. Βλαχόπουλος Κατά πρώτον να ξεκαθαρίσουμε ότι το όνομα δεν δίνεται από τον Ιωαννίδη, αλλά ήδη από τη στιγμή που χτίζεται ο Πύργος. Το κείμενο του Βαρδουνιώτη που το αναφέρει δημοσιεύεται στο Ημερολόγιο του Σκόκου το 1894 και ο Βαρδουνιώτης το έχει γράψει στο Άργος τον Αύγουστο 1893. Όμως στο ίδιο το κείμενο λέει ξεκάθαρα (το σχετικό απόσπασμα παρατίθεται) ότι περιγράφει την επίσκεψη του ένα ζεστό απόγευμα του τέλους Ιουλίου 1890. Τότε βλέπει και καταγράφει την επιγραφή -και τότε, το 1890, ακόμα ιδιοκτήτης είναι ο Ντιράν Αμπντουλά.

[Πηγή φωτό: Συλλογή Ε. Φυσίκα -μέσω Β. Κολώνα, ό.π. Δεκαετίες αργότερα, από την ίδια πλευρά. Σε πολλές από τις σελίδες που γράφουν για τον Πύργο λένε επίσης ότι χτίστηκε σε σχέδια του Φρεντερίκ Σαρνώ. Δεν το έψαξα πολύ, πάντως δεν βρήκα σε ποιες πηγές βασίζεται ότι ο Φ. Σαρνώ ήταν «αρχιτέκτονας» ή «μηχανικός στο επάγγελμα», όπως για παράδειγμα γράφει η Παράλλαξη στις 21/8/12 και 31/5/20 αντίστοιχα, και πολλοί άλλοι. Μπορεί όντως να ήταν (και) σπουδαγμένος μηχανικός, μπορεί και όχι. Σημασία έχει ότι ενώ συνδέεται ο Σαρνώ με τον Πύργο κανείς δεν σκέφτεται την «σύμπτωση»: Mon Plaisir η βίλα του Σαρνώ, Mon Bonheur ο πύργος του Αμπντουλά. Θείος και ανιψιός επιλέγουν ίδιο στυλ ονόματος για τις επαύλεις τους. Μην ξεχνάμε ότι το διάσημο «Μοn Repos» στην Κέρκυρα (συνοδευόμενο και αυτό με αρκετές ρομαντικές ιστορίες) είναι ήδη χτισμένο… Σίγουρα δεν διαφεύγει από τις οικογένειες Σαρνώ, Άμποτ, Αμπντουλά -που συγγενεύουν μεταξύ τους μέσα από διάφορους γάμους, είναι συνέταιροι (μεταξύ άλλων και στην βρετανικής «καταγωγής» Levant company) και έχουν σχέσεις με Βρετανία-Αυστρία ακόμα και ως πρόξενοι. Δεν είναι παράλογο να είχε αποτελέσει ‘πηγή έμπνευσης’, ας πούμε. Παρενθετικά, το Chateau Mon Bonheur είναι το ένα από τα δύο μοναδικά, αν δεν απατώμαι, κτίρια-καστράκια με επάλξεις στην Θεσσαλονίκη. Το άλλο βρισκόταν στην σημερινή γωνία Φράγκων με Μοσκώφ, δίπλα στα νυν Διοικητικά Δικαστήρια -πρώην Δελασάλ, πρώην οικία Φ. Σαρνώ…

Πίσω στην JdS και όσα μαθαίνουμε για την οικογένεια -ορισμένα από αυτά στα όρια του κουτσομπολιού- αλλά και για το κτίριο και την λειτουργία του ως κέντρο διασκέδασης.

Για τον Πύργο, το 1898, διαβάζουμε ότι τα μέλη της λέσχης τένις συναντήθηκαν στον κήπο του για δείπνο που το ακολούθησε πάρτυ. «Οι χοροί κράτησαν μέχρι τις 2 το πρωί, κάτω από το ρομαντικό φως του φεγγαριού».

Το 1898, ο Ντιράν, παντρεμένος από το 1877 με την Ευγενία Παλόμπο, πρέπει να βρίσκεται ήδη στην Κων/λη. Ως Γενικός Επιθεωρητής Τουρκίας σε βρετανική ασφαλιστική εταιρεία, ορίζει τον αδελφό του Μιράν αντιπρόσωπο για την Θεσσαλονίκη και το Μοναστήρι. Ο Μιράν, από το 1901, εκπροσωπεί και την La Victoria de Berlin και η JdS τον συγχαίρει To 1899, οι εορτασμοί για τη 14η Ιουλίου περιλαμβάνουν Θεία Λειτουργία και επίσημη δεξίωση από τον Πρόξενο. Το απόγευμα μια επιτροπή από της γαλλική παροικία της πόλης οργανώνει γιορτή στο Chateau Mon Bonheur.

Στο ρεπορτάζ που δημοσιεύει η JdS τρεις μέρες μετά, συναντάμε ονόματα που είχαμε «γνωρίσει» μέσα από την συλλογή Albarel [https://archive.saloni.ca/1301 ]. Τον πρόξενο Steeg (γραμμένο εδώ ως Stegg), αδελφό του άτυχου γιατρού, και τον φίλο του, τον Charles Daluzeau. Είναι η πρώτη χρονιά που γιορτάζεται στην καινούργια εκκλησία (τη γνωστή μας Καθολική εκκλησία σε σχέδια του Ποζέλι), οπότε υπάρχει ιδιαίτερη λαμπρότητα. Και μεγάλη συγκίνηση στον λόγο που εκφωνείται στην δεξίωση του Προξενείου. Η απαραίτητη πρόποση στον πρόξενο Στεεγκ. Και στην προτελευταία παράγραφο το κομμάτι που μας αφορά: «Η ημέρα, που ξεκίνησε τόσο όμορφα, ολοκληρώθηκε με χορό και κρύο πιάτο στον κήπο του Σατώ -τόσο ωραία στολισμένο και φωτισμένο χάρη στις προσπάθειες και το καλό γούστο του κ. Σαρλ Ντελυζώ»

Παρακολουθούμε αναλυτικά το 1902, όπου αν μη τι άλλο βλέπουμε πώς ακόμα και τα δρομολόγια των τραμ μπορούν να διαμορφωθούν σε σχέση με ένα κέντρο διασκέδασης…

15/5: «Εγκαινιάστηκε χτες βράδυ το Chateau Mon Bonheur που μεταμορφώθηκε σε έναν πολύ ωραίο καλοκαιρινό κήπο από τον νέο διευθυντή, τον κ. Διονύση Λάππο. Όλη η Θεσσαλονίκη θα θέλει να έρθει να πιει το απεριτίφ της δίπλα στη θάλασσα, στην βεράντα του Σατώ απ’ όπου το βλέμμα μας αγκαλιάζει το εξαιρετικό πανόραμα του κόλπου»

19/5: «Σας είπαμε ότι το Chateau Mon Bonheur, χάρη στον κ. Λάππο, θα γίνει το σικ σημείο συνάντησης. Τα προγνωστικά μας επαληθεύονται. Όχι μόνον θα πηγαίνει για το απεριτίφ του στη βεράντα για να ξεχάσει την κούραση της μέρας, αλλά θα μπορεί και να τρώει στο ίδιο σημείο. Όλη η κομψή και κοσμική Θεσσαλονίκη, όλο το καλοκαίρι, θα συχνάζει μόνον στην βεράντα του Σατώ».

Ξαφνικά, στις 9/6, η εφημερίδα λαμβάνει και δημοσιεύει μια επιστολή του Λάππου: «Επί 4 συναπτά έτη κρατούσα στον χώρο μου, χωρίς να είμαι υποχρεωμένος από συμφωνητικό, την ορχήστρα που διηύθυνε ο κ. Florian Stutz. Την περασμένη Πέμπτη, οι μουσικοί, τους οποίους πλήρωνα πάντα κανονικά, έπαψαν να παίζουν χωρίς προειδοποίηση και χωρίς να μου εξηγήσουν τον λόγο. Έψαξα και έμαθα ότι ένας ατζέντης, ξεχνώντας τους κανόνες της συναδελφικότητας και πιθανόν ζηλεύοντας την επιτυχία του νέου μου χώρου, του Chateau Mon Bonheur, κατάφερε να πείσει τους ερμηνευτές να πάνε σε άλλο μαγαζί. Οι μουσικοί αρνήθηκαν ακόμα και να παίξουν 10 μέρες μέχρι την άφιξη της νέας ορχήστρας που έκλεισα τηλεγραφικώς, κάνοντας μεγάλες θυσίες. Δεν είναι αγνωμοσύνη από τη μεριά ενός σχήματος που, 4 χρόνια τώρα, έχει λάβει 2000 τουρκικές λίρες, χωρίς να υπολογίσουμε τα χρήματα που λαμβάνει κάθε βράδυ από παραγγελίες; Το αξιότιμο κοινό θα κρίνει επίσης αυστηρά αυτήν την ανάρμοστη πράξη, και θα με τιμήσει με την παρουσία του στον νέο μου χώρο όπου έχω λάβει όλα τα μέτρα για να ικανοποιήσω όλον τον κόσμο. Με τις ευχαριστίες μου, κ.λπ. Διονύσης Λάππος, διευθυντής του Ολυμπιά-Ορφέουμ και του Chateau Mon Bonheur”. Mαζί με την νέα ορχήστρα, έρχονται και αλλαγές στα δρομολόγια των τραμ…

19/6: Την Κυριακή ξεκινάει καινούργια ορχήστρα, και ο κ. Λάππος ανταποκρινόμενος στην επιθυμία της πολυάριθμης πελατείας του, φρόντισε ώστε τα τραμ να κυκλοφορούν μέχρι τα μεσάνυχτα.

3/7: Υπενθυμίζουν την νυχτερινή λειτουργία των τραμ. Χάρη σ’ αυτήν το Σατώ δεν αδειάζει μέχρι τα μεσάνυχτα. Λογικό, εφόσον είναι το μόνο σημείο που αναπνέει κανείς το δροσερό βραδινό αεράκι, έχει ωραία μουσική, και μην υποτιμούμε την Μπύρα Όλυμπος, πάντα κρύα και λαχταριστή.

Στις 4/8, τονίζουν ότι το πλήθος των περιπατητών που συνέρρευσε το Σαββατοκύριακο στο Σατώ προερχόταν από όλες τις κοινωνικές τάξεις. 11/8/1902: Τις τελευταίες μέρες έγιναν πολλά εκλεκτά δείπνα στο Σατώ. Τελευταίο αυτό που παρέθεσε ο κ. Αλλατίνι με αφορμή την στέψη του Εδουάρδου Ζ’.

14/8: Ελλείψει πάρκου, το Σατώ είναι το μόνο μέρος που μπορούμε ν’ ανασάνουμε. «Η βεράντα, όμορφα ακουμπισμένη στα νερά του κόλπου, προσφέρει γοητευτικό θέαμα που γίνεται ακόμα πιο γοητευτικό από την παρουσία ορισμένων κοσμικών που λικνίζονται ενίοτε στους ήχους μιας απ’ τις καλύτερες μουσικές που έχουμε» Ξαναδιαβάζοντάς το, ο συντάκτης θεώρησε ότι μπορεί να φανεί υπερβολικό και διαφήμιση, και γι’ αυτό εξηγεί εκ των προτέρων ότι δεν έχει κανένα συμφέρον κι ότι δεν χρωστάει τίποτα στον διευθυντή του Σατώ. 15/9: Οι λίγοι Ρώσσοι υπήκοοι της πόλης βρέθηκαν για δείπνο στο Σατώ.

22/9: Φθινόπωρο πια και μαθαίνουμε ότι η ορχήστρα που παίζει κάθε βράδυ στο Σατώ, τα βράδια που ο καιρός δεν το επιτρέπει παίζει στο Ολυμπιά. Ο διευθυντής ορχήστρας κάλεσε από τη Βιέννη τον διάσημο φλαουτίστα Chr. Kharsten.

Τo 1903, τα εγκαίνια γίνονται στις 15 Μαϊου, πάλι υπό τη διεύθυνση του Δ. Λάππου. Η JdS του εύχεται να έχει την ίδια επιτυχία με πέρσι.

Τα επόμενα χρόνια, μάλλον δεν λειτουργεί ως κέντρο διασκέδασης. Ή, αν λειτουργεί έτσι, η JdS δεν τα πάει καλά με την ιδιοκτησία και δεν το αναφέρει. Για τον έναν αδελφό, τον Μικελίνο Αμπντουλά, ξέρουμε ότι έμενε σ’ αυτό το σπίτι στην γωνία «Λεωφόρου Εξοχών» με Μαυρομιχάλη. Ο Β. Κολώνας αναφέρει ότι το σπίτι χτίστηκε το 1893 από τον Ζ. Σασώ και φέρεται να το πούλησε αμέσως στην Αννέτα Μαρόκο-Παλλαμάρη και στον Μικελίνο Αμπντουλά, σύζυγο της κόρης της Αννέτας, της Μαίρης Παλλαμάρη. Παρεμπιπτόντως, ο Σασώ ήταν κουμπάρος («μάρτυρας») στο γάμο του Μικελίνο με τη Μαίρη, και ο Αλ. Γρηγορίου στην εργασία του για τους φαρμακοποιούς γράφει ότι ο Palamari είναι Ιταλός . Δεν βρέθηκε αναφορά για τη δουλειά που έκανε ο Μικελίνο, πάντως είχε ταξιδέψει στο Παρίσι το 1900. Το 1909 παραλίγο να χάσει την 4χρονη κορούλα του όταν, παίζοντας με ένα αγοράκι, έπεσαν από ένα παράθυρο του α’ ορόφου, από ύψος 7 μέτρων. Ο πιτσιρικάς δεν έπαθε τίποτα, η μικρή χτύπησε σε διάφορα σημεία και φοβήθηκαν και για το σβέρκο της. Τελικά είχε μια ελαφρά διάσειση. Η εφημερίδα είχε ζήτήσει να μάθει πώς εξελίσσεται η υγεία της και τα νέα ήταν καλά. Πολλά μέλη της υψηλής κοινωνίας της πόλης εξέφρασαν την συμπάθειά τους προς την οικογένεια μετά απ’ αυτό το γεγονός.

Στο επόμενο φύλλο, η εφημερίδα επανέρχεται με τίτλο «Ικανοποιητική κατάσταση» και μας ενημερώνει ότι η εξέλιξη της υγείας της είναι κανονική και η θεραπεία είναι θέμα χρόνου.

Και τέλος οι ευχαριστίες: «Βαθύτατα συγκινημένοι, ο κύριος και η κυρία Μισέλ Αμπντουλά ευχαριστούν θερμώς όλους τους φίλους και γνωστούς που τους εξέφρασαν την συμπάθειά τους μετά το φρικτό ατύχημα που είχε η πολυαγαπημένη τους κορούλα. Οφείλουν επίσης να ευχαριστήσουν δημοσίως όλους τους γιατρούς που έτρεξαν δίπλα στη μικρή ασθενή και ειδικότερα τον κ. Ις. Ματαλόν που έδωσε τις πρώτες βοήθειες και γιατρούς που την παρακολουθούν, κ.κ.Σαλούστο, Ασλανιάν και Φόσκολο, που ολοκλήρωσαν το έργο με απόλυτη αφοσίωση» Η “οικία Μιράν Αμπντουλά” βρισκόταν στην Ορέστου χαμηλά, 2ο σπίτι πάνω από την Β. Όλγας. Χτίστηκε μετά το 1907, σύμφωνα με τον Β. Κολώνα, και πουλήθηκε στον Ρ.Βαρσάνο το 1911. Μέχρι το 1981 που γκρεμίστηκε, άλλαξε πολλά χέρια. Από σπόντα μαθαίνουμε ότι ο Μιράν Αμπντουλά (που από το 1905 εκπροσωπεί κι άλλη μια ασφαλιστική), το 1908 διαθέτει προς ενοικίαση ένα σπίτι απέναντι από την πρώην Βίλα Ασλάν. Λογικά, είναι αυτό που είδαμε πριν (ή μέρος του). Άρα το “μετά το 1907” που αναφέρει ο Β. Κολώνας μπορεί να εμπλουτιστεί και με ένα “πριν τον Μάρτιο 1908”.

Στις 5/3/1908, με τίτλο «Πράξη βανδαλισμού», η JdS γράφει: «Άτομο που έχει προς ενοικίαση ένα σπίτι στη Συνοικία των Εξοχών απέναντι από την πρώην βίλα Ασλάν, κάρφωσε πινακίδα σ’ ένα όμορφο δέντρο 20 ετών, με κίνδυνο να το σκοτώσει. Εφιστούμε την προσοχή της Υπηρεσίας Οδών σε αυτήν την πράξη βανδαλισμού».

Η πληροφορία για τον Μιράν έρχεται 10 μέρες μετά: «Μας λένε ότι ο κ. Μιράν Αμπντουλά θεώρησε ότι η είδηση που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη εβδομάδα με τίτλο ‘Πράξη βανδαλισμού’ τον αφορούσε προσωπικά. Κάτι τέτοιο δεν ήταν στις προθέσεις μας. Απλώς επισημάναμε κάτι στον Δήμο, με κάθε ειλικρίνεια, χωρίς να σκεφτούμε οτιδήποτε άλλο. Με δεδομένη την αλήθεια αυτής της παραγράφου, επαναλαμβάνουμε ότι δεν θέλαμε να αναφερθούμε στον κ. Μιράν Αμπντουλά περισσότερο απ’ ό,τι σε οποιονδήποτε άλλον».

Άσχετα με το θέμα της ανάρτησης, σημειώνω ότι είναι σχεδόν συγκινητικό να βλέπεις ότι το 1908 θεωρούσαν «πράξη βανδαλισμού» το να καρφώνεις πινακίδες σε δέντρα, τη στιγμή που ακόμα και σήμερα θεωρείσαι γραφικός αν πεις σε κάποιον να το αποφύγει. Σημειώνω επίσης ότι το δημοσίευμα δεξιά είναι λαμπρό παράδειγμα του πώς «καρφώνεις» έναν άνθρωπο … Μάλλον του άξιζε, αλλά σίγουρα η JdS τον είχε γενικώς στο μάτι για να το κάνει τόσο χοντρά.

Ο Μπατίστ Αμπντουλά πρέπει να ήταν υψηλόβαθμο στέλεχος στην Ρεζί απ’ όπου συνταξιοδοτήθηκε το 1908. Το 1905 έχουμε δει το όνομά του σε λίστα δώρων γάμου ( δύο βάζα από τερακότα)

Kάποιοι άλλοι «Αμπντουλά» που αναφέρονται συχνά (π.χ. ο Διευθυντής Δημόσιας Εκπαίδευσης) δεν πρέπει να είναι από την συγκεκριμένη οικογένεια. Για τον Ντιράν, τον αρχικό ιδιοκτήτη του Chateau Mon Bonheur, που πεθαίνει στην Κων/λη το 1924, δεν ξαναβρίσκω τίποτα στη Θεσσαλονίκη. Η κόρη του, η Αντέλ, ζει με τον σύζυγό της, τον Καζιμίρ Κρισπέν, στη Θεσσαλονίκη σίγουρα μέχρι το 1906 (χρονολογία βάφτισης του γιου της). Το 1916 ζει κι αυτή στην Κων/λη.

Κατά τα άλλα, υπάρχουν αρκετά δημοσιεύματα για κοσμικές εκδηλώσεις και «κυρίες» Αμπντουλά που συμμετέχουν σε φιλανθρωπικές διοργανώσεις, θεατρικά κ.λπ. … Δεν είναι πάντα σαφές ποιοι Αμπντουλά και ποια/ποιες σύζυγοι εννοούνται. Πιστεύω ότι, όταν δεν ξεκαθαρίζεται, αφορούν την σύζυγο του Μικελίνο, δηλαδή τη Μαίρη, το γένος Παλαμάρι.

23/12/1903 «Φαίνεται ότι απόψε στο σαλόνι του κ. Αμπντουλά , όπου νεαροί ερασιτέχνες θα παίξουν μία κωμωδία, θα στριμωχτεί πολύς κόσμος. Κρίνοντας από τις προετοιμασίες, η βραδιά θα είναι από τις καλύτερες».

15/2/1904 Πλήθος, μεγάλο και κομψό, παραβρέθηκε χτες στην ματινέ που δόθηκε στο Θέατρο Eden, για τα έργα της Καθολικής Κοινότητας. [ … ] Τα ειλικρινή μας συγχαρητήρια σε όλους. Στην κυρία Αμπντουλά, γοητευτικότατη στο ρόλο της γεροντοκόρης […]».

18/2/1904 Λόγω Τσικνοπέμπτης, πολλοί καλεσμένοι ήρθαν μεταμφιεσμένοι. [ … ] η κυρία Μπ. Αμπντουλά με κόκκινη στολή ντόμινο» (Παρεμπιπτόντως, αυτός ο χορός έγινε στη βίλα Ασλάν -θα το δούμε και άλλοτε)

6/2/1905 «Χορός Καθολικών. Οι κυρίες Στεεγκ [του προξένου], Αμπντουλά και ο κ. Dorscharmet άρχισαν να μοιράζουν εισιτήρια για τον χορό της Φιλανθρωπικής Λέσχης Καθολικών»

1/2/1910. Στην «Καλλιτεχνική Ματινέ», που διοργανώνεται από τις Καλόγριες και τις κυρίες της Φιλοπτώχου, αναφέρεται η κυρία Αμπντουλά ως «αφοσιωμένη ηθοποιός πρώτης τάξεως». Του σογιού επίσης και ο Υμπέρ Αμπντουλά που παίζει δύο ρόλους.

Μία εκδήλωση που ξεχωρίζει γίνεται το 1909 και θα την δούμε χωριστά.

Υδατογραφίες του Charles Fouqueray (Μανς 1872 – Παρίσι 1956)

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=593680227788281&id=204212503401724

Τα παλιά τείχη της Θεσσαλονίκης LES VIEUX REMPARTS DE SALONIQUE. Στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης στα 1918 L'activité du port à Salonique , 1918

Πριν από λίγες μέρες βλέπαμε τη γωνία Κουντουριώτη με Σαλαμίνος. Ανεβαίνοντας τη Σαλαμίνος, στην ανατολική πλευρά συναντάμε ένα χάνι στη γωνία με Εμμ. Παππά. Αυτό το χάνι το έχουμε σε κοντινές λήψεις μόνο από τη συλλογή Albarel και σε λήψη Gaston Chérau

Facebook: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=850541895435445&id=204212503401724

Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Médiathèque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1711 photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1711 tirage papier Η λήψη του Gaston Chérau από το ίδιο χάνι. Ασπρόμαυρη στερεοσκοπική λήψη σε γυαλί. Από το λιμάνι, ίσια η Σαλαμίνος και με το κόκκινο βέλος το χάνι. Το χάνι, λίγο πιο ψηλά στη Σαλαμίνος.