Η μεγάλη πυρκαγιά. Η αρχή, το μετά και προσπάθειες διαχείρισης του μετά.
Περίπου επετειακό… Φωτογραφίες και περιγραφές της πυρκαγιάς του ’17 έχουμε δει πολλές. Εδώ βλέπουμε μερικά δημοσιεύματα από το «μετά». Η πόλη προσπαθεί να λειτουργήσει ξανά και οι εφημερίδες, που κυκλοφορούν πάλι, καταγράφουν μικρές ή μεγαλύτερες κινήσεις προς αυτή την κατεύθυνση.
Με την ευκαιρία ξαναδημοσιεύουμε την πρώτη γνωστή λήψη της πυρκαγιάς, τότε που τίποτε ακόμη δεν προμηνούσε το τόσο μεγάλο κακό, αλλά και μια φωτογραφία της καταστροφής.
Τα πρώτα σπίτια καίγονται, οι περαστικοί επί της Αγ. Δημητρίου ανυποψίαστοι, ίσως και ξαφνιασμένοι που κάποιος φωτογραφίζει ένα σημείο χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
“Αρχή της πυρκαγιάς στη Θεσσαλονίκη”
Η περιοχή της Αγ. Σοφίας σε μια ιδιωτική φωτογραφία, αποκαλύπτει το μέγεθος της καταστροφής.
Από τους πρώτους φορείς που διένειμαν τη βοήθεια που έφτανε από διάφορα σημεία ήταν ο Πατριωτικός Σύνδεσμος Ελληνίδων Κυριών. Η διανομή ενδυμάτων κλπ ξεκινάει από τους δικούς της, ας πούμε. Η συνοικία Αγ. Αθανασίου κατοικούταν κυρίως από Έλληνες -και δεν είχε καταστραφεί ολόκληρη.
28/9/17: Από τις πρώτες κινήσεις και η αντικατάσταση των «βλαμμένων» (με την κυριολεκτικότατη έννοια της λέξης» τραπεζικών γραμματίων.
8/10/17 Σε μία καμένη πόλη, 3 μαδέρια οικοδομής αποκτούν ιδιαίτερη αξία...
Σε αρκετές φωτογραφίες από τα σημεία της καταστροφής, έχουμε δει ανθρώπους να ψάχνουν τα ερείπια. Φαίνεται ότι δεν έψαχναν μόνον αυτά των σπιτιών τους. Είτε από σχετικά οργανωμένες έρευνες, είτε από κατασχέσεις κλοπιμαίων μαζεύτηκαν «αδέσποτα είδη» που στις 8/10/17 βγαίνουν σε πλειστηριασμό.
Πριν το 1917 η πόλη φιλοξένησε αρκετές φορές τσίρκο σε διάφορα μέρη. Μας είναι γνωστές οι παραστάσεις τσίρκο στο Grand Hotel, στο Eden αλλά και δίπλα στο Λευκό Πύργο, στον κήπο.
Η Εγνατία φαίνεται πως ήταν ο δρόμος που φιλοξενούσε τέτοια θεάματα γιατί βρίσκουμε εκεί ακόμη ένα τσίρκο.
Το 1899 αναφέρεται η λειτουργία ενός τσίρκο με άλογα (Cirque equestre) υπό τη διεύθυνση του Louis Vitalis. Δεν αναφέρεται τόπος αλλά ίσως να πρόκειται για το Grand Hotel.
Το ξενοδοχείο το είδαμε να λειτουργεί ήδη τον Ιούλιο του 1900, αλλά στη σχετική δημοσίευση αναφέρεται ότι λειτουργεί εδώ και αρκετούς μήνες. Ίσως και από το 1899 επομένως.
Πάντως εκτός από άλογα, προφανώς, έχει σκύλους, πιθήκους που πυγμαχούν και κλόουν.
Παραστάσεις τσίρκο στο Eden (πιο πολύ με γυμναστικές επιδείξεις ακούγεται) και στο Grand Hotel ονομαστικά ήδη από το 1900
To 1905 εμφανίζεται και τσίρκο δίπλα στον Λ. Πύργο. Ιταλικό, 30 άλογα, στήνεται εκεί που ήταν τα παλιά εργοτάξια του λιμανιού. Κάθε μέρα για το κοινό, τις Τετάρτες για τα διπλωματικά σουαρέ.
Τον Οκτώβριο, ο χώρος διατίθεται στους τούρκους πεχλιβάνηδες.
Την ίδια εποχή ένα γερμανικό τσίρκο στο Grand Hotel.
To 1905 εμφανίζεται και τσίρκο δίπλα στον Λ. Πύργο. Ιταλικό, 30 άλογα, στήνεται εκεί που ήταν τα παλιά εργοτάξια του λιμανιού. Κάθε μέρα για το κοινό, τις Τετάρτες για τα διπλωματικά σουαρέ.
Τον Οκτώβριο, ο χώρος διατίθεται στους τούρκους πεχλιβάνηδες.
Την ίδια εποχή ένα γερμανικό τσίρκο στο Grand Hotel.
Σε μια συζήτηση, ίσως επινοημένη, που έχει ένας ιταλός διευθυντής τσίρκο με συντάκτη της JdS, γίνεται αναφορά στην πολύ κακή κατάσταση των δρόμων της πόλης. Ο πεπειραμένος διευθυντής καλεί τον συντάκτη να ξαναδεί τις στενές ράγες των ιππήλατων και τη δύναμη που καταβάλλουν τα άλογα που σέρνουν τα τραμ. Με τι επιδεξιότητα αποφεύγουν τα εμπόδια, πώς τα υπερπηδούν χωρίς κανέναν δισταγμό. Θα μπορούσε κάποιος να κάθεται ώρες να τα χαζεύει. Και μετά περιμένουμε απ το κοινό να δώσει έστω και 5 πιάστρα να πάει να δει άλογα στο τσίρκο;
Το 1908 ο γνωστός μας Elie Noah του Eden φέρνει το Μεγάλο Τσίρκο του Gatti για τις γιορτές του ραμαζανιού αλλά και της Ισρ. κοινότητας. 60 καλλιτέχνες 24 άλογα. Απέναντι από το Φαρμακείο Μαρόκο.
Το Φαρμακείο Μαρόκο ήταν στη γωνία Εγνατία με Ατταλιδών, εκεί που αργότερα θ ανοίξει ο Νέος Κόσμος.
Λίγες μέρες αργότερα το ίδιο τσίρκο εντοπίζεται στο Τσικούρ Χαν.
Σ αυτό το στιχούργημα ένας Καπουτσιδιανός μανάβης (το μαθαίνουμε στο τέλος) μιλάει γι αυτό το τσίρκο. Το περιγράφει κιόλας.
Ένας κύκλος με πάγκους ολόγυρα, καλυμμένος με ένα καραβίσιο πανί.
Μουσική εισαγωγή, τρεις που κάνουν γυμναστικές επιδείξεις και κρέμονται από τα πόδια, μια κοπέλα που χορεύει πάνω στ' άλογο και μετά ακροβάτες.Πέντε άνδρες και μια γυναίκα, που ξέρουν πώς να προσγειώνονται. Και μετά κάποιος με επτά καθαρόαιμα άλογα. Μόνο με τα λόγια τα κατηύθυνε. Είδε κι άλλα πράγματα. Για να ξαναπάει σκέφτεται να διπλασιάσει την τιμή απ τις ντομάτες που πουλάει.
Το 1910 ο Rodolfi σε γράμμα του από την Αθήνα αναφέρει ότι θα έρθει για 4η φορά στη Θεσσαλονίκη με 50 άτομα και 22 άλογα.
Διπλός ο γεωγραφικός προσδιορισμός, συνδυάζει τις δυο πληροφορίες που ξέραμε απ' τα προηγούμενα χρόνια:
Στο Τσικούρ Χαν, απέναντι από το φαρμακείο Μαρόκο.
Το φαρμακείο Μαρόκο, μετέπειτα Νέος Κόσμος με κίτρινη γραμμή. Το πιο πιθανό είναι το τσίρκο να στεγάζονταν στο άνοιγμα που βλέπουμε σημειωμένο ακριβώς κάτω από την Εγνατία με κόκκινο τετράγωνο.
Μια μικρή πιθανότητα να βρισκόταν πάνω από την Εγνατία, εκεί που φαίνεται ένας κύκλος και σημειώνεται με πράσινο βέλος.
Η συγκεκριμένη λήψη είναι από έναν οίκο ανοχής της Έδεσσας (τότε Βοδενά). Αυτό που τη συνδέει με τη Θεσσαλονίκη είναι οι γυναίκες που απεικονίζονται. Όπως πληροφορούμαστε από το πίσω μέρος της φωτογραφίας, επιστρατεύτηκαν από τη (πασίγνωστη όπως λέει) Μπάρα για να διασκεδάσουν τη θλίψη των Γάλλων στρατιωτών (tuer le cafard).
Η λέξη cafard σημαίνει κατσαρίδα, αλλά ο Charles Baudelaire, στα Άνθη του Κακού το 1857, τη χρησιμοποίησε με τη σημασία των μαύρων σκέψεων, της θλίψης.Ίσως αυτός που τα γράφει να είχε υπόψη του και την οδό Παυσιλύπων, της Μπάρας στο Βαρδάρη. Ίσως και όχι.
Κορίτσια που σκοτώνουν τη θλίψη λοιπόν.
Bernard Maurice
very approximate grammar and spelling !!!
“1918
(Vaudéna) Maison public
Instituée par le Colonel Vic pour tuer le cafard des troupes Françaises en Orient.
A composé de femmes Grèques qu'on a était recruter à Salonique, ou plutôt réquisitionner dans le quartier bien renommé du (Vardar).”
(Βοδενά) “Κοινός” Οίκος.
Ιδρύθηκε από τον Συνταγματάρχη Vic για να διασκεδάσει τη θλίψη των Γάλλων στρατιωτών της Ανατολής. Το στελεχώνουν Ελληνίδες που επιστρατεύτηκαν, ή μάλλον επιτάχτηκαν στη Θεσσαλονίκη, στην περίφημη γειτονιά του Βαρδάρη”.
Μπορεί να χαζεύει μπορεί να παζαρεύει, ν' αγοράζει ή να πουλάει. Μέσα από μια λήψη όλες οι εκδοχές.
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.107, στερεοσκοπική γυάλινη πλάκα
photo stéréo Joseph Pigassou n°107
Από το αφιέρωμα: ο Joseph Pigassou στην Θεσσαλονίκη
Στην πάνω πόλη, ξεχασμένη, ζούσε μια μικρή μειονότητα μαύρων, προφανώς απόγονοι παλιών σκλάβων σε δύσκολες εποχές. Μέσα από τις σελίδες της JdS, σπάνια παρουσιάζονται. Συνήθως η εφημερίδα όταν μιλάει για μαύρους αναφέρεται στα επεισόδια στην Αμερική ή στις αποικίες, καμιά φορά και σε εκφράσεις του συρμού: δουλεύει σαν νέγρος, άσπρα δόντια σαν νέγρου, καμιά φορά επίσης εμφανίζεται και κάποιο καρναβάλι που φοράει μάσκα για να προσομοιάσει ο καρναβαλιστής έναν μαύρο.
Σε ένα φύλλο (31/12/1900) που μιλάει για τη γυναικεία ομορφιά και πώς μια κοκέτα γυναίκα την αποζητά, γράφει πως ακόμη και μια μαύρη, μια “άγρια”, ενδιαφέρεται να ναι όμορφη. (Η ιστορία λέει για το πώς μια μαύρη έκλεψε μια σημαία με ζωηρά χρώματα από ένα πλοίο για να τη ντυθεί).
Σε δυο τρεις πραγματικές ειδήσεις από την πόλη παίρνουμε μια γεύση από την καθημερινότητά τους. Μικρές ιστορίες, συνήθως βίαιες, από ανθρώπους που πέρασαν ήσυχοι, απαρατήρητοι και ξεχάστηκαν από την πόλη μας.
Χορός νέγρων μας πληροφορεί η λεζάντα.
Το ίδιο κι εδώ.
16/7/1896
Ένας καβγάς στη γειτονιά του Μουσά μπαμπά. Δυο μουσουλμάνοι πιάστηκαν στα χέρια, δυο νέγροι, πατέρας και γιος, βγήκαν από ένα σπίτι θέλοντας να τους χωρίσουν.
Οι μουσουλμάνοι έστρεψαν την οργή τους προς τους νεόφερτους και τους χτύπησαν με μαχαίρι. Ο νεότερος υπέκυψε αμέσως στα τραύματά του, ο πατέρας του έχει ξεφύγει μάλλον τον κίνδυνο. Οι αστυνομικοί αναζητούν τους δολοφόνους
3/8/1896
Τα μεσάνυχτα προχτές, στη βρύση τσουρ τσουρ ένα αιματηρό δράμα. Ένας νέος 18 χρονώ, ο Αλή, γυρνούσε σπίτι του με το άλογό του. Συνάντησε ένα νέγρο με τον οποίο μάλωσε για μια ασήμαντη αφορμή. Ο Αλή κατέβηκε απ τ άλογό του και πάνω στη μάχη με μαχαίρια σκοτώθηκε. Ο νέγρος έφυγε για το σπίτι του, πολύ μακριά απ όπου διαδραματίστηκε η μάχη. Η αστυνομία ακολούθησε τα ίχνη του τον βρήκε μέσα στα αίματα και σε σοβαρή κατάσταση τον μετέφεραν στο στρατιωτικό νοσοκομείο.
Μια νέγρα που ζούσε στη συνοικία Χατζή Μουσταφά προσβεβλημένη από ανίατη αρρώστια, θέλησε να βάλει τέλος στη ζωή της με ένα μαχαίρι. Ευτυχώς την πρόλαβαν εγκαίρως και είναι υπό ανάρρωση.
Φωτογραφία που δεν έχει ακόμη τοποθετηθεί αλλά μάλλον είναι στην πάνω πόλη.
Το 1912, με τα μαύρα πανιά το πένθος στην είσοδο της κατοικίας Κλέωνος Χατζηλαζάρου όπου κείτονταν νεκρός ο Γεώργιος.
Βλέποντας προς τα ανατολικά την άφιξη Σέρβων στρατιωτών τον Απρίλιο του 1916
Στην γωνία Κουντουριώτη με Σαλαμίνος.
Με την ευκαιρία της λήψης που βρίσκεται στο αρχείο του Albarel με αρ. AD11-1456 και απεικονίζει παρέλαση Ιταλών, μια παρουσίαση του συγκεκριμένου σημείου, από διαφορετικές γωνίες λήψης. Δίπλα στο συμμαχικό στρατηγείο.
Από το αφιέρωμα: ο Joseph Pigassou στην Θεσσαλονίκη
Η πινακίδα Φράγκων πάνω αριστερά
“XXX FRENCH GENERAL STORES”
Με μπλε το Kegel Club, με κόκκινο το χάνι. Οι δύο δυτικές γωνίες της Ναυμαχίας Λήμνου.
Σε σκίτσο του Touchet
Μετά την πυρκαγιά