Saloni.ca Archive

Και κάτι «παραπολιτικό», που σχετίζεται με το Κουλέ-Καφέ...

Στις αρχές Αυγούστου 1910, στα πλαίσια περιοδείας του, ο Υπουργός Εσωτερικών Ταλαάτ Μπέης, πέρασε μερικές μέρες (ή, μάλλον, κυρίως βράδια) στη Θεσσαλονίκη, έχοντάς την ως βάση για τις επισκέψεις του στην Πρίστινα, το Μοναστήρι κ.ά. Η Journal de Salonique παρακολουθούσε τα ταξίδια του, έγραφε εγκωμιαστικά σχόλια «για τον νεαρό υπουργό με τους πολλούς πιστούς φίλους στη Θεσσαλονίκη που θα έδιναν και τη ζωή τους για να τον καλύψουν», και καλούσε επίσης τους Θεσσαλονικείς να υποβάλουν τα σέβη τους.

Από την Μάρα Νικοπούλου

«Ο εξοχότατος Ταλαάτ Μπέης επιστρέφει σήμερα στις 5 απόγευμα από την περιοδεία του στο Μοναστήρι, και θα πάει στο Κονάκι, όπου θα δεχθεί τις Αρχές, τους προύχοντες και όλον τον κόσμο. Ο Ταλαάτ Μπέης αναχωρεί αύριο για την Κωνσταντινούπολη, όπου πρέπει να είναι Τρίτη, της αναχώρησης του Μεγάλου Βεζίρι Χακί Πασά για το Μαρίενμπαντ. Είμαστε πεπεισμένοι ότι οι Θεσσαλονικείς θα συρρεύσουν μαζικά στο Δικαστικό Μέγαρο, για να υποβάλουν τα σέβη τους στον νεαρό υπουργό που υπηρετεί άξια την πατρίδα με την ακούραστη δράση του και την εμπειρία του», γράφει με έντονα γράμματα στις 7 Αυγούστου 1910.

Στις 9 Αυγούστου επανέρχεται με ενημέρωση και περιγραφή της επίσκεψης του Ταλαάτ στο Κουλέ-Καφέ για να πιεί ένα καφεδάκι με τους φίλους του. Δυστυχώς, το σχετικό άρθρο δεν έχει βγει καλά στην ψηφιοποίηση. Στις 11 του μήνα, όμως, μια ανακοίνωση με τον τίτλο «Μια ιστορική καρέκλα» μας ενημερώνει ότι: «Ο ιδιοκτήτης του καφενείου Κουλέ-Καφέ που είχε την τιμή να δεχτεί την επίσκεψη του παλιού πελάτη του, του υπουργού εσωτερικών Ταλαάτ Μπέη, αποφάσισε να θέσει σε δημοπρασία για φιλανθρωπικούς σκοπούς, την καρέκλα στην οποία κάθισε και το σερβίτσιο του καφέ απ’ όπου ήπιε ο Ταλαάτ Μπέης. Στην πρώτη δημοπρασία που έλαβε χώρα χτες, πλειοδότης ήταν ο κ. Σαμουέλ Τιάνο που προσέφερε 6 τουρκικές λίρες. Ο κ. Mοΐζ Λεβί, διευθυντής της «Kirbatch» μόλις προσέφερε 8 λίρες Τουρκίας» Στις 14 Αυγούστου, η εφημερίδα αναφέρει ξανά το θέμα: «Είπαμε ότι το κάθισμα στο οποίο κάθισε ο Ταλαάτ Μπέη στο καφενείο Κουλέ-Χαμάμ, ο δίσκος με τον οποίο τον σέρβιραν, το φλιτζάνι, το ποτήρι και το τασάκι, που μπήκαν σε δημοπρασία βρήκαν αγοραστή στο πρόσωπο του αξιότιμου κ. Σαμουέλ Τιάνο για 6 τουρκικές λίρες. Ο διευθυντής της Kirbatch, κ. Mοΐζ Λεβί, διπλασίασε το ποσό και προσέφερε 12 λίρες. Ο στρατηγός εν αποστρατεία Μπαχτιάρ πασάς, μόλις διπλασίασε την προσφορά του πολύ δημοφιλούς διευθυντή της Kirbatch και υπόσχεται το ποσό των 25 λιρών. Θα παρακολουθήσουμε μέχρι το τέλος αυτή την περίεργη δημοπρασία, τα έσοδα της οποίας προορίζονται για τον Στόλο». Σημειώνουμε ότι εδώ έχουμε πλήρη περιγραφή των αντικειμένων που δημοπρατούνται κι ότι το καφενείο εδώ γράφεται Κουλέ-Χαμάμ. Λίγα στοιχεία για τα πρόσωπα που αναφέρονται σ’ αυτήν την «περίεργη δημοπρασία» που δίνει όμως μια εικόνα για τις συμμαχίες, διαπλοκές κλπ της εποχής. Ο Ταλαάτ Πασάς, πρωταγωνιστής στο κίνημα των Νεότουρκων, γεννήθηκε στην Αδριανούπολη και παράλληλα με την εργασία του ως τηλεγραφητής, δίδαξε τουρκικά στην εκεί σχολή της Αλλιάνς. Έζησε 10 χρόνια (1898-1908) στην Θεσσαλονίκη, όπου δούλευε στο Ταχυδρομείο, κι έφτασε ως τη θέση του διευθυντή. Μέλος της τριανδρίας που διοικούσε την οθωμανική αυτοκρατορία κατά τον Α’ ΠΠ, λέγεται ότι συνέλαβε το σχέδιο εξόντωσης των Αρμενίων ήδη από το 1910. Δική του πάντως ήταν η «διαταγή» εκτέλεσης του σχεδίου, το 1915. Η οικογένεια Τιάνο ήταν επιφανής οικογένεια της πόλης, και μάλλον εδώ μιλάει για τον ιδιοκτήτη της «Ανωνύμου Οθωμανικής Εταιρείας Εμπορίας Υφασμάτων Σαμουήλ Α. Τιάνο». Ο Mοΐζ Λεβί, γιος της ετεροθαλούς αδελφής του εκδότη της Journal de Salonique, ήταν εκδότης της εβραϊκής εβδομαδιαίας σατιρικής εφημερίδας Kirbatch [ «Μαστίγιο»], μέλος της Λέσχης των Φίλων και στιχουργός. Ο απόστρατος στρατηγός Μπαχτιάρ Πασάς πρέπει να είναι ο στρατηγός που κατέπνιξε την εξέγερση στο Κρούσοβο το 1903.

Από τη διασταύρωση Αγ. Σοφίας με Κασσάνδρου (όριο τριών συνοικιών κατά τα οθωμανικά χρόνια, σύμφωνα με τον Β. Δημητριάδη) έχουμε 4 παλιές φωτογραφίες –όλες με μέτωπο προς τα δυτικά.

Χρονικά πρώτη, η εικόνα του 1910 από μια σειρά που είχε αναρτήσει στο προφίλ του ο Λιουμπομίρ Γιουρούκοφ, χωρίς παραπάνω πληροφορίες για τον φωτογράφο. Το κτίριο με το μικρό παράθυρο στα δεξιά είναι το τζαμί Πίντι Χασάν (του «Φιλάργυρου), που έδινε και το όνομα στην συνοικία πάνω απ’ την Κασσάνδρου και μέχρι το Κουλέ Καφέ. Στο βάθος αυτής της φωτό με την εκπληκτική καθαρότητα, διακρίνεται και το κυπαρίσσι του τζαμιού Μουσταφά Πασά που βρισκόταν στη γωνία Κασσάνδρου με Πολιορκητού.

Στημένος λίγο ανατολικότερα από τη διασταύρωση, ο Joseph Pigassou σε μια απ’ τις πιο «ζωντανές» φωτογραφίες της πόλης, μας δίνει ολόκληρo το τζαμί, με τον χαρακτηριστικό χαμηλό μιναρέ του. Λίγο πιο δεξιά, η κορφή από τον μιναρέ του Αλατζά Ιμαρέτ, ενώ τέρμα δεξιά διακρίνεται το γερμένο ήδη καπέλο του μιναρέ του Πρ. Ηλία. Ο φανοστάτης μπροστά στα δυο ξυπόλητα πιτσιρίκια ορίζει τη ΒΑ γωνία της Αγ. Σοφίας με Κασσάνδρου φ.ν.159

Λίγα μέτρα μόλις πιο δυτικά, ένας άγνωστος Γάλλος στρατιώτης (σε αυτήν και την επόμενη φωτογραφία) αποτυπώνει την κινητικότητα τις ώρες της μεγάλης φωτιάς του ’17, με κόσμο που κουβαλάει τα υπάρχοντά του προς ασφαλέστερα σημεία.

Από τη γωνία Αγ. Σοφίας με Βλαχάβα, ο Joseph Pigassou κοιτάζει προς τα κάτω και μας δίνει άλλη μια ολοζώντανη και γεμάτη λεπτομέρειες αποτύπωση του δρόμου. To «κόκκινο 1» θα φανεί χρήσιμο για μια φωτογραφία του Σ. Ιορδανίδη που θα δούμε λίγο παρακάτω. Το κτίριο με το κίτρινο 2 το είδαμε και στην πανοραμική προηγούμενης ανάρτησης. Δεξιά, ένα μικρό κλειστό μαγαζάκι, ορίζει την οδό Αλικαρνασσού που παλιότερα λεγόταν «Φούρνου». φ.ν.158

Και ορίστε γιατί: Ο κόσμος περιμένει ουρά μπροστά στον μικρό φούρνο στη ΒΔ γωνία της Αλικαρνασσού/Φούρνου με την Αγ. Σοφίας –στο σημερινό νούμερο 83 της οδού. Το δρομάκι αυτό, εκτός από χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου που ονομάτιζαν τους δρόμους κατά τα οθωμανικά χρόνια, ήταν και το όριο δύο συνοικιών, από την δυτική μόνο πλευρά της Αγ. Σοφίας. Έτσι, το δυτικό πεζοδρόμιο της Αγ. Σοφίας προς τα νότια ανήκε στην συνοικία Πίντι, ενώ προς τα βόρεια –και μέχρι την Θεοφίλου- ανήκε στην συνοικία Ισχάκ Πασά (το επίσημο όνομα του Αλατζά Ιμαρέτ). Το ανατολικό πεζοδρόμιο μέχρι ακριβώς πριν την πλατεία του Κουλέ Καφέ ανήκε στην συνοικία Πίντι.

Περίπου στο ίδιο σημείο στάθηκε και ο φωτογράφος στην Κατοχή, αλλά έστρεψε τον φακό του προς τα βόρεια, αποτυπώνοντας μεταξύ άλλων τη ΝΑ γωνία Αγ. Σοφίας με Αθηνάς- δηλαδή, το σπίτι με το καμπυλωτό φουρούσι και το κόκκινο Χ. Σήμερα, ο δρόμος λέγεται Ολυμπιάδος και το κτίριο τώρα θα βρισκόταν κάτω απ’ το νότιο πεζοδρόμιό της και το μισό οδόστρωμα, καθώς η οδός Αθηνάς σε κείνο το ύψος διαπλατύνθηκε κυρίως προς τα νότια.

Μια απ’ τις τελευταίες φωτογραφίες του, είναι αυτή του Σωκράτη Ιορδανίδη (από το αρχείο του ΜΦΘ). Είμαστε στην εποχή της αλλαγής ονόματος του δρόμου, όπως μαρτυρούν οι δυο ταμπέλες –από Αθηνάς, σε Ολυμπιάδος. Η διπλανή πολυκατοικία (χτισμένη το 1971) τώρα είναι γωνιακή. Υπολογίζουμε ανάμεσα 1978 και 1984.

Άλλη μια του Σ. Ιορδανίδη, από τις αρχές της δεκαετίας του ’60 αυτή, που μάλλον επίσης απεικονίζει την Αγ. Σοφίας, από το ύψος περίπου του σημερινού 87 προς τα κάτω. Τα στοιχεία που στηρίζουν την υπόθεση βρίσκονται στο σχόλιο.

Στη σύγκριση με την σημερινή εικόνα του δρόμου και το ρυμοτομικό του 1931 σημειώνονται: Το σπίτι στο γαλάζιο τετράγωνο δεξιά δείχνει να είναι το ίδιο –παρά το πανωσήκωμα που μεσολάβησε. Το σπίτι στον κόκκινο κύκλο υπάρχει στο ρυμοτομικό του ’31, όπου φαίνεται καθαρά ότι μελλοντικά θα το έτρωγε ο δρόμος. Αντίστοιχα και το πράσινο Χ. Το σπίτι με το ν. 1 δείχνει να είναι αυτό που είδαμε σημειωμένο σε προηγούμενη φωτογραφία του Πιγκασού. Τέλος, με πράσινο ένα δέντρο που ξεχωρίζει στον κομμάτι μεταξύ Αγ. Δημητρίου και Κασσάνδρου και φαίνεται σε προηγούμενες αναρτήσεις (στην αεροφωτογραφία του 1938 και σε μία κατοχική).

Ως σύνδεση και με το επόμενο κομμάτι του δρόμου και την ανάρτηση που θα ακολουθήσει, μια φωτογραφία που είχε ανεβάσει ο κ. Λάππας στις ΠΦΘ, τραβηγμένη πάνω από την Αθηνάς (Ολυμπιάδος) μάλλον στα τέλη του '50 με αρχές ’60.

Για το κομμάτι της Αγ. Σοφίας πάνω απ’ την Αγ. Δημητρίου μέχρι την Κασσάνδρου δεν έχουμε φωτογραφίες πριν τη φωτιά κατά τον Α’ΠΠ, δηλαδή την περίοδο που μας έδωσε τις περισσότερες φωτογραφίες της πόλης. Φαίνεται ότι τους φωτογράφους τους τραβούσαν περισσότερο κάποιες διπλανές ανηφόρες (π.χ. Σοφοκλέους) Για το κομμάτι πάνω απ’ την Αγ. Δημητρίου μέχρι την Κασσάνδρου δεν έχουμε φωτογραφίες πριν τη φωτιά, δηλαδή κατά τον Α’ΠΠ, την περίοδο που μας έδωσε τις περισσότερες φωτογραφίες της πόλης. Φαίνεται ότι τους φωτογράφους τους τραβούσαν περισσότερο κάποιες διπλανές ανηφόρες (π.χ. Σοφοκλέους). Για μια γενική ιδέα πάντως, στο ζουμ της πανοραμικής του 1915-16, σημειώνονται με κόκκινο η σοφίτα της ΒΔ γωνίας με Αγ. Δημητρίου, με κίτρινο το κτίριο της ΝΔ γωνίας με Κασσάνδρου και με Ο η ΒΔ γωνία της Ολυμπιάδος/τότε Αθηνάς. Καθώς είναι εκτός της πυρίκαυστου, δεν υπάρχουν σημαντικές διαφορές στις φωτογραφίες των επόμενων δεκαετιών. Αλλά ας έχουμε υπόψη μας ότι, όπως δείχνει το ρυμοτομικό του 1931, τα επόμενα χρόνια η Aγ. Δημητρίου διαπλατύνθηκε προς τα νότια (έφαγε, δηλαδή σπίτια απ’ το νότιο πεζοδρόμιο). Η ίδια η Αγ. Σοφίας άνοιξε στο μεν κομμάτι της μεταξύ Αγ. Δημητρίου-Κασσάνδρου προς τα ανατολικά, ενώ πάνω απ’ την Κασσάνδρου και προς τις δυο πλευρές. Η Κασσάνδρου άνοιξε τρώγοντας σπίτια του βόρειου πεζοδρομίου. Για την δεξιά φωτογραφία, το Βildindex.de δίνει χρονολογία 1963. Η αριστερή είναι παλιότερη, αλλά όχι πολλά χρόνια πριν Δυο δεκαετίες νωρίτερα (Κατοχή) και λίγο παραπάνω, έτσι που μας δίνει και μια εικόνα σπιτιών πάνω απ’ την Κασσάνδρου. Πάλι κατοχική, η συνέχεια προς τα πάνω -κι αμέσως μετά σημειωμένα τα στοιχεία που οδήγησαν τον Ευστάθιο Ασλανίδη στην ταύτιση και των δυο κατοχικών με την Αγ. Σοφίας.

Στάση, λοιπόν, στην Αγ.Σοφίας με Αγ. Δημητρίου για να ξελαχανιάσουμε και να πάρουμε κουράγιο για την υπόλοιπη ανηφόρα. Όπως είναι φυσικό, το βλέμμα των φωτογράφων τραβάει η θέα προς τα δυτικά – με τον Αγ. Δημήτριο/Κασιμιέ και το κυπαρίσσι του. Όπως το ειδε ο Julien Poinsot, το 1895 Το 1911 θα βλέπαμε την αψίδα που στήθηκε για την υποδοχή του σουλτάνου -της βουλγαρικής κοινότητας η συγκεκριμένη, πιθανότατα λόγω γειτνίασης με το βουλγαρικό γυμνάσιο. Και τον χειμώνα του 1916-17, ο Πιγκασού εστιάζει λίγο πιο δυτικά και μας δίνει και την ταμπέλα της Σοφοκλέους. Το μέτωπο της Αγ. Δημητρίου όπως φαινόταν από πιο δυτικά (Πέλοπος) προς τα ανατολικά. Η σοφίτα στο κόκκινο τετράγωνο βρισκόταν στη βορειοδυτική γωνία της Αγ. Σοφίας με Αγ. Δημητρίου. Στην πράσινη γραμμή, η αρχή της Σοφοκλέους, που τότε δεν συνέχιζε πιο χαμηλά, όπως τώρα η Πλάτωνος. Από το ύψος της Αγ. Σοφίας προς τα ανατολικά δεν έχουν εντοπιστεί με σιγουριά φωτογραφίες των πρώτων δυο δεκαετιών του 1900. Με τη φωτογραφία που πρωτοανάρτησε η Κ. Τσιρέλη στην ΑΘ, όμως, παίρνουμε μια εικόνα του δρόμου καμιά δεκαετία αργότερα. Έτσι κι αλλιώς, η περιοχή δεν κάηκε, κι έτσι εκτός από το κτίριο αριστερά (ΒΑ γωνία με Ευριπίδου) δεν υπάρχουν σημαντικές αλλαγές.

Το κομμάτι της Αγ. Σοφίας που επισκεπτόμαστε από τις διαθέσιμες αεροφωτογραφίες.

Αγ. Σοφίας από Αριστοτέλους (Ολύμπου) μέχρι Αγ. Δημητρίου

Για την παρακολούθηση: με βέλος η Αγ. Σοφίας, Χ το σπίτι κάτω από το οποίο βρισκόταν η βρύση, κίτρινο α το σπίτι που υπάρχει στον μεσοπόλεμο αλλά όχι αργότερα, 1 και 2 σπίτια που συνεχίζουν να υπάρχουν τουλάχιστον μέχρι την κατοχή, Δεξιά το Βουλγαρικό Γυμνάσιο. Οι επεξηγήσεις της προηγούμενης ισχύουν κι εδώ. Φωτογραφία του Gaston Chérau του 1915-16.

Ο τοίχος δεξιά με την χαρακτηριστική αρχιτεκτονική, μετά το σαχνισί του πρώτου πλάνου, ανήκει φυσικά στο Παρθεναγωγείο, στη γωνία με Φιλίππου. Η βρύση της Αριστοτέλους κι ο φούρνος κολλητά της. Αναγνώριση του Ευστάθιου Ασλανίδη, όταν πρωτοπαρουσιάστηκε το ανέκδοτο υλικό τον Ιούνιο του 2016 από τον Σπύρο Αλευρόπουλο. Φωτογραφία του Gaston Chérau του 1915-16. Με κόκκινο τετράγωνο το σπίτι στην πάνω μεριά του Πειραματικού. Το σπίτι πάνω από την βρύση χάθηκε με την πυρκαγιά. Το σπίτι με το ν. 2 όπως βλέπουμε ήταν στη γωνία με την Αγ. Δημητρίου. Τα ίδια με την προηγούμενη. Μεσοπολεμική βλέποντας την Αγ. Σοφίας από πάνω προς την Αριστοτέλους (Ολύμπου). Το σπίτι με το κίτρινο α υπάρχει ακόμα. Πριν την κατοχή θα χει πέσει. Αναγνώριση της Μάρας Νικοπούλου στις ΠΦΘ. Κατοχική. Ο φούρνος εξακολουθεί να λειτουργεί, η βρύση, και μια καμαροειδής είσοδος ανερμήνευτη ακόμα. Το σπίτι με το α των προηγούμενων φωτο έχει γκρεμιστεί. Κατοχική φωτογραφία του Ντίνου Χριστιανόπουλου από την ΝΑ γωνία της διασταύρωσης που δείχνει το μεγάλο κενό που υπήρχε ανάμεσα στη βρύση και το σπίτι με το ν.1 Με το βέλος η πορεία της Αγ. Σοφίας, στην κόκκινη γραμμή εκεί που ήταν το κατεδαφισμένο Βουλγ. Γυμνάσιο. Τα σπίτια ανεβαίνοντας δεξιά σε μεγέθυνση από την φωτογραφία με την βρύση του Gaston Chérau. Ο τοίχος δεξιά ανήκει στο Βουλγ. Γυμνάσιο.

Αξίζει τον κόπο, μια και βρισκόμαστε στον χώρο, να (ξανα)δούμε το Πειραματικό επί κατοχής. Οι φωτογραφίες (που προέρχονται από διαδικτυακές δημοπρασίες) αναγνωρίστηκαν από τους Σπύρο Αλευρόπουλο και Μάρα Νικοπούλου. Στον κάτω χώρο, όπου βρισκόταν και το Πειραματικό, έδρευε Υγειονομικό Τμήμα των Γερμανών. Και λίγο πιο δεξιά, με την Αγ, Σοφίας να ανηφορίζει για να βρει την Ολύμπου. Η περίφραξη δεν έχει αλλάξει από τα χρόνια πριν την πυρκαγιά. Μια ματιά προς τα πάνω και αριστερά, η διασταύρωση Ολύμπου με Πλάτωνος. Μπροστά μας το Πειραματικό και πιο κάτω η Φιλίππου. Η λήψη από το σπίτι που είχαμε δει σε προηγούμενη ανάρτηση με κόκκινο πλαίσιο. Τα τεράστια γράμματα ΕΠΟΝ στον τοίχο του Πειραματικού σε κοινή θέα. Η μοντέρνα πολυκατοικία, για τα μέτρα της εποχής, στην ΝΑ γωνία Ολύμπου με Αγ. Σοφίας, επιταγμένη από τους Γερμανούς. Και εδώ η ίδια πολυκατοικία. Από το στεγασμένο μπαλκόνι του τελευταίου ορόφου οι επόμενες πανοραμικές λήψεις. Η γωνία Πλάτωνος με Ολύμπου. Η Πλάτωνος πίσω από το Πειραματικό ανηφορίζει προς την Ολύμπου. Στο κάτω μέρος τέμνεται από την Φιλίππου. Το εύρος λήψης της προηγούμενης φωτογραφίας από το μπαλκόνι της πολυκατοικίας. Από το ίδιο σημείο η λήψη προς τα νότια, με την Αχειροποίητο, την Φιλίππου και το Διδασκαλείο που είδαμε στην χθεσινή ανάρτηση. Η κατοχική φωτογραφία από το αρχείο του Ντίνου Χριστιανόπουλου με το χώρο τον οποίο κατελάμβανε το κατεδαφισμένο πια Βουλγαρικό Γυμνάσιο, την Αγ. Σοφίας αριστερά και την Ευριπίδου δεξιά, παρμένη κι αυτή από την ίδια πολυκατοικία.

Το κομμάτι από την Φιλίππου μέχρι την Αριστοτέλους (Ολύμπου) ανεβαίνοντας αριστερά. Ματιές στον χώρο που θα κτιστεί το 1935 το Πειραματικό και οι σκηνές των προσφύγων που βρίσκουν φιλοξενία στην μεγάλη αλάνα. Σταθερό σημάδι στις διαθέσιμες φωτογραφίες το μεμονωμένο κτίσμα στο πάνω μέρος της αλάνας, σε κόκκινο πλαίσιο. Το σπίτι πάλι με τον χώρο μπροστά του με τις σκηνές. Φωτογραφία ένα χρόνο μετά την πυρκαγιά. Επάνω δεξιά η γωνία Αριστοτέλους (Ολύμπου) με Αγ. Σοφίας. Αριστερά το σπίτι στον επάνω χώρο του Πειραματικού. Ο ιερέας με το κοριτσάκι κατηφορίζει την Αγ. Σοφίας.

Πρόσφυγες στην αλάνα με το σπίτι από πίσω. Δεξιά, πίσω από τα κάγκελα, ανηφορίζει η Αγ. Σοφίας. Με κόκκινο το κτίσμα στον μετέπειτα χώρο του Πειραματικού, με πράσινο το τζαμί Τσαρσαμπά, λίγο πριν την κατοχή.

Αγ. Σοφίας από Φιλίππου μέχρι Αριστοτέλους (Ολύμπου), ανεβαίνοντας δεξιά το Βουλγαρικό Παρθεναγωγείο. Στην ΒΑ γωνία της διασταύρωσης (παλιάς) Φιλίππου και Αγ. Σοφίας ήταν ένα μεγάλο κτήριο, που χρησιμοποιήθηκε μέχρι το 1913 ως Βουλγαρικό Παρθεναγωγείο. Αργότερα το κτήριο λειτούργησε ως Διδασκαλείο θηλέων με διευθυντή τον Μίλτο Κουντουρά (1926-1930).

Με κόκκινο το Βουλγαρικό Παρθεναγωγείο γωνία (παλιά) Φιλίππου με Αγ. Σοφίας, με πράσινο το Βουλγ. Γυμνάσιο των Ανδρών λίγο πάνω από την διασταύρωση με Αριστοτέλους (σήμερα Ολύμπου). Σε σκίτσο ενός βουλγαρικού βιβλίου (“Сборник Солун”, София, 1934), το Βουλγ. Παρθεναγωγείο, όπου βλέπουμε και απεικονισμένη την παλιά Φιλίππου, όπως περνούσε από μπροστά του. Από: http://www.strumski.com/books/Sbornik_Solun.pdf, όπως και τα υπόλοιπα σχέδια. Στο επάνω τετράγωνο κάτοψη του Γυμνασίου Ανδρών και κάτω ο χώρος όπου βρίσκονταν διάφορα κτίσματα Βουλγαρικής ιδιοκτησίας. Κάτω αριστερά το Παρθεναγωγείο. Απέναντι, αριστερά, γράφει πλατεία. Εννοεί τον χώρο του Πειραματικού. Μιλάει για μια πλατεία „Мулла“, Πλ. Δικαστηρίων κατά Δημητριάδη, όπου, κατά τον συγγραφέα, βρίσκονταν υπολείμματα από αρχαία ρωμαϊκά λουτρά και τούρκικους τεκέδες. Επίσης στο Βόρειο μέρος, μιλάει για παλιά εκκλησία, και ένα παλιό δημοτικό. Το απόσπασμα στις σ. 381-2 του βουλγάρικου βιβλίου. Ο πρώτος όροφος του Παρθεναγωγείου. Στο βιβλίο αναφέρονται τα εξής: Αγοράστηκε μετά από δωρεά ενός πλούσιου Βούλγαρου εμπόρου-τραπεζίτη από το Βουκουρέστι του Εβλόγκη Γεωργίεφ το 1894. Σε φωτογραφία Zepdji το προσωπικό των δύο Γυμνασίων. Ακόμη μια του Παρθεναγωγείου Από την μουσική εκδήλωση ενός βουλγ. δημοτικού στα 1911-12. Το κτήριο πίσω θυμίζει το Παρθεναγωγείο. Στην πράξη 215/1930 φαίνεται η θέση του Παρθεναγωγείου με την προτεινόμενη χάραξη Αβδελλά και την Φιλίππου. Ένα μικρό μέρος του σήμερα καταλαμβάνει το 36ο Δημοτικό σχολείο.

Η Αγ. Σοφίας μετά την Φιλίππου με το Παρθεναγωγείο στο κόκκινο τετράγωνο στα 1938.

Από το ύψος της Αχειροποιήτου μέχρι την παλιά Φιλίππου. Μετά την Αχειροποίητο μπαίνεις σ ένα κλίμα άνω πόλης. Τα νούμερα αναφέρονται σε συγκεκριμένα σπίτια που διακρίνονται απ' τ άλλα έτσι όπως “στένευαν” τον δρόμο. Αμέσως μετά το σπίτι που είναι κολλητά στο ΒΔ άκρο της Αχειροποιήτου (ν. 1 ) είναι η οδός Αγ. Παρασκευής. Και αμέσως μετά το σπίτι με το σαχνισί που φαίνεται στο βάθος (ν.2, ακριβώς εκεί που τέλειωνε το ξενοδοχείο Ακρόπολις απέναντί του), είναι η Κοζάνης.

Στην φωτογραφία το ξενοδοχείο δεν υπάρχει μετά την κατοχή. Το σπίτι κολλητά στην Αχειροποίητο (ν.1) τότε που κτιζόταν (ανάρτηση στις ΠΦΘ) και 7 δεκαετίες αργότερα σε μια από τις τελευταίες φωτογραφίσεις του σε κόκκινο πλαίσιο. Απέναντι η Πτολεμαίων, εδώ σε απόσπασμα φωτογραφίας του 1935, με τη βρύση έξω από το ξενοδοχείο Ακρόπολις κσι τα κτίσματα να φαίνονται μετά τον σχηματισμό της πλατείας. Η πιάτσα με τα αγοραία είναι έξω από την Αχειροποίητο, επί της Αγ. Σοφίας Tο ξενοδοχείο Ακρόπολις. Ακριβώς στο κέντρο της φωτογραφίας, με την σοφίτα, πάνω από την σημερινή πλατεία Μακεδονομάχων. στην σειρά των πολυκατοικιών επί της Πατριάρχου Διονυσίου σήμερα (Πτολεμαίων τότε) Το απόσπασμα φωτογραφίας του Βαγγέλη Καβάλα Μια πρόχειρη αναζήτηση απέφερε μια παρ' ολίγον τραγωδία στο ξενοδοχείο. Απόπειρα αυτοκτονίας, μια ξανθούλα από την Δοϊράνη οδήγησε τον Γιώργη τον Καλόμαλλο στο απονενοημένο, μια επιστολή προς τον Βασίλη το γκαρσόνι που καταλήγει “Και να πάρης έναν άνδρα να έχη λεφτά”. Μακεδονία 19/3/1927 Σοφόν και σαφές. Κάτω από το ξενοδοχείο Ακρόπολις, υπηρεσία για τους επίστρατους και τους πρόσφυγες, η βρύση αριστερά. Οδός Πτολεμαίων ελάχιστα δυτικά της Αγ.Σοφίας. Από ανάρτηση στις ΠΦΘ και αναγνώριση της Μάρας Νικοπούλου.

Περνώντας την Αγ. Παρασκευής και το σπίτι με το ν. 2 είμαστε ακριβώς στην Κοζάνης. Από εδώ είναι η λήψη αυτή και κοιτάζουμε προς το σπίτι με το ν. 3 (το δεύτερο στένεμα αυτού του κομματιού, όπως βλέπουμε και στην αεροφ.). Φωτογραφία του 1915-16 Η αναγνώριση είχε γίνει από τον Ευστ. Ασλανίδη, Πιο πάνω δεξιά στο ξέφωτο ανοίγεται η (παλιά) Φιλίππου και εντελώς στο βάθος φαίνεται η διασταύρωση της Αγ. Σοφίας με την Αριστοτέλους (Ολύμπου σήμερα). Προχωρώντας λίγο πιο πάνω και στρέφοντας το βλέμμα μας προς τα πίσω βλέπουμε το σπίτι ν. 2 και αριστερά πριν απ αυτό, στο άνοιγμα, την Κοζάνης. Εδώ βρισκόμαστε κάτω από το σπίτι ν. 3 της αεροφ. και βλέπουμε την Αγ. Σοφίας προς τα κάτω.

Το επόμενο σαχνισί ανήκει στο σπίτι με το ν.2

(Η καρτ ποστάλ είχε έρθει στα ίσια της με την ορθή αντιστροφή της από τον κ. Νικόπουλο).

Το ίδιο σημείο με την ίδια κατεύθυνση λήψης από τον Albarel. αρ. φ. AD11028Dv0761531 Οι αριθμοί των σπιτιών όπως αναφέρονται πιο πάνω: