Saloni.ca Archive

Η οδός Μπαλάνου απέναντι από το Μπέη Χαμάμ, μετά την πυρκαγιά.

Η ταύτιση από τη Μάρα Νικοπούλου.

και η φωτογραφική τεκμηρίωση

Το Ουν καπάν πριν την πυρκαγιά του 1917

Γνωστές φωτογραφίες και κάποιες όχι, με αποτέλεσμα μια περιμετρική ματιά σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα μέρη της πόλης που χάθηκε με την πυρκαγιά. Κάποια ονόματα και χαράξεις δρόμων θυμίζουν αυτό που υπήρξε. Με την σήμανση 12 κτηρίων περιμετρικά της πλατείας, γίνεται προσπάθεια να ξαναζωντανέψει. Η αεροφωτογραφία του Bing και ο χάρτης που αντιπροσωπεύει το πριν το 1917 κατατοπίζουν για το πού βρίσκονταν τα κτήρια. Από κει και πέρα μιλούν μόνες τους οι φωτογραφίες. Όπου δεν αναφέρεται συγκεκριμένη πηγή, η προέλευση είναι δημοπρασίες.

Επιμέλεια και παρουσίαση από τον Σπύρο Αλευρόπουλο.

Facebook: https://web.facebook.com/media/set/?set=a.218229515333356&type=3

Η θέση της πλατείας και η διάταξη των κτηρίων από το Bing . Τα κτήρια σημειωμένα σε χάρτη του 1919 (που αφορά την πόλη πριν την πυρκαγιά) 'Ισως η παλιότερη λήψη, μαζί με την επόμενη, του Ουν καπάν από τον Paul Zepdji. Τα κτήρια 2 και 5 αντικαθίστανται στις επόμενες με νεότερα. Φωτογραφία του Γαλλικού Φωτ Τομέα. Η αναγνώριση: Φωτογραφία του Γαλλικού Φωτ Τομέα από το ΚΙΘ Εδώ φαίνεται καθαρά ο μικρός μιναρές του κτηρίου 1, ο οποίος αναγνωρίστηκε από τον κ. Αριστόδημο Παπάζογλου στις ΠΦΘ ως το Τέμενος Ουν Καπάν. : “Ο Μουφτής της Θεσσαλονίκης Αχμέτ το συμπεριλαμβάνει μεταξύ των τεμενών που κάηκαν το 1917 και το τοποθετεί στην οδό Μπαλάνου 4, μεταξύ της Εγνατίας και της πλατείας της Αλευραγοράς (Un Kapani)”. Η είσοδος στην πλατεία από την Εγνατία, σε αναγνώριση Ευστάθιου Ασλανίδη. Από την οδό Μπαλάνου πριν την πυρκαγιά. Η είσοδος στην πλατεία από την οδό Μπαλάνου, μετά την πυρκαγιά, σε ταύτιση Μάρας Νικοπούλου. Η πλατεία σε ταύτιση Μάρας Νικοπούλου μετά την πυρκαγιά. Η καμμένη πλατεία, έτσι όπως φαινόταν από το μιναρέ του Σουλεϊμάν, σε φωτογραφία του Βαγγέλη Καβάλα όπως αναρτήθηκε στις ΠΦΘ στα πλαίσια της συζήτησης που ακολούθησε την παρουσίαση. Μακεδονία 19/8/1918 Σε δυο μέρες, στις 7 το πρωί, έχουν ραντεβού στην πλατεία Κασάνη οι ιδιοκτήτες ακινήτων στα οικοδομικά τετράγωνα 7 (όπου οι αριθμοί 11, 12) και 10 (όπου οι αριθμοί 1,2,3) για να αναγνωρίσουν τα όρια των καμμένων περιουσιών τους.

Η ταύτιση και η φωτογραφική τεκμηρίωση από Ευστάθιο Ασλανίδη.

Σε πρώτο πλάνο βλέπουμε τη Μύρωνος στο ύψος της Κάστορος και την οικία με τα δύο τριγωνικά σαχνισιά, η οποία παρ' ελπίδα διατηρεί τη σημερινή της μορφή, να δεσπόζει στην πάνω πόλη, Η φωτογραφία προέρχεται από τη δημοπρασία μιας σειράς φωτογραφιών της δεκαετίας του 50.

Για να συμπληρωθεί εκείνο το κομμάτι της Μύρωνος μια φωτογραφία από το άλμπουμ “Η Θεσσαλονίκη που χάνεται” με το σπίτι που βρισκόταν λίγο δυτικότερα από αυτά της αρχικής (γωνία Βλατάδων με Μύρωνος) και η τωρινή εικόνα του δρόμου. Σημειωμένο με 1 το ανακατασκευασμένο (αριστερό) σπίτι της αρχικής, με 3 αυτο που βρισκεται στη θέση του σπιτιού δεξιά, αμέσως μετά τη συμβολή με Κάστορος.

Η θέση της οικίας στην πανοραμική επισημαίνεται με την κόκκινη βούλα.

Στην επόμενη φωτο και πάλι η Μύρωνος, σε απομονωμένο στιγμιότυπο από βίντεο με φωτογραφίες της κ. Άννας Δαμιανίδη . Ο φωτογράφος κοιτάζει την ανατολή. Βέβαια ο αριθμός των παραθύρων δεν είναι πλέον ο ίδιος αλλά λεπτομέρειες όπως, ή θύρα της εισόδου που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα, η θέση της κολώνας, και αποκαλυπτικές λεπτομέρειες από την οικία της αρχικής φωτογραφίας επαληθεύουν τη συσχέτιση.

Μια διώροφη κατοικία σε σκίτσο (αρκετά ρεαλιστικό) στην “οδό Αγίας Τριάδος και Σπυρίδωνος Τρικούπη” , αναπαράσταση του 1968 [από το βιβλίο “Σχέδια από τη Θεσσαλονίκη” του Γ. Παπαράλλη, (εκδ. Ιανός, 2007), σελ. 76]. Το λογικό πρόβλημα που τίθεται από την περιγραφή είναι ότι η Αγίας Τριάδος και η Σπυρίδωνος Τρικούπη δεν συναντιούνται. Το πρόβλημα έθεσε ο Νίκανδρος Καστανίδης. Από την parallaxis – όπου αναφέρεται ως σχολή Νισσίμ ακριβώς πριν τον πόλεμο. https://parallaximag.gr/thessaloniki/reportaz/ipo-anegersi-mousio-tou-olokaftomatos-sti-thessaloniki Το πρόβλημα έλυσε ο Δαβίδ Μπράβος: Η οικοδομή που ταιριάζει και υπάρχει και σήμερα (και καταρρέει) είναι απέναντι από την εκκλησία της Αγίας Τριάδας, Βελισσαρίου 48. Οικία των Λιέζερ και Ιακώβ Νεφούς. Συναγωγή “Ιτάλια Γιασάν” μετά την πυρκαγιά. Δημοτικό σχολείο την περίοδο της απεικόνισης. Δραματική Σχολή του Κρατικού Θεάτρου, θεατρικό εργαστήρι μετά την Χούντα.

Δύο ακόμη φωτογραφίες της γειτονιάς της Μπάρας αναγνωρίζονται στο δρόμο της Αφροδίτης. Η αναγνώριση από τον Σπ. Αλευρόπουλο. Ο δρόμος της Αφροδίτης είχε ταυτιστεί σε εργασία του Αλευρόπουλου και της Μάρας Νικοπούλου, που είχε αναρτηθεί παλιότερα στις ΠΦΘ

Ένα σχετικό ζήτημα με τη “Διαγώνιο” σε επιμέλεια του Νίκανδρου Καστανίδη. Σήμερα ο κόσμος της Θεσσαλονίκης ονομάζει Διαγώνιο τη διασταύρωση της Τσιμισκή με την Παύλου Μελά ή καλύτερα την περιοχή γύρω απ’ αυτή τη διασταύρωση. Αυτό όμως έρχεται σ’ αντίθεση με τη μαθηματική έννοια της διαγωνίου, που είναι το ευθύγραμμο τμήμα που συνδέει δύο μη διαδοχικές κορυφές ενός πολυγώνου. Δηλ. η διαγώνιος είναι ευθύγραμμο τμήμα, άντε ένας ευθύς δρόμος, όχι μια πολεοδομική περιοχή. Κι αυτό είναι πλήρως συμβατό με τη λεωφόρο Diagonal στη Βαρκελώνη. Η αντίφαση αυτή της Θεσσαλονίκης είναι ο λόγος που ο κος Χεκίμογλου αναφέρεται στη “λεγόμενη” Διαγώνιο (βλ. “Ιστορία της Επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη”, τόμος 3ος, των Ε. Ρούπα,& Ε. Χεκίμογλου, Θεσσαλονίκη, 2004, σελ. 228). Στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης, το θέμα αυτό εξελίχθηκε ως εξής: Όταν έγινε η Παύλου Μελά και πριν δοθεί το όνομα σ’ αυτό το δρόμο, αναφέρονταν ως “Διαγώνιος του Λευκού Πύργου”. [Αξίζει να σημειωθεί ότι τότε είχε γίνει και μια ακόμη Διαγώνιος στη Θεσσαλονίκη, η Διαγώνιος του Βαρδαρίου, δηλ. η σημερινή Δωδεκανήσου.] Τότε, το 1927, το τραμ εγκατέλειψε την πορεία του στην παραλία κι ακολούθησε τη νέα πορεία από τη “Διαγώνιο του Λευκού Πύργου” στην Τσιμισκή. Και μόλις έστριβε την Τσιμισκή, έκανε στάση, που ονομάστηκε Διαγώνιος. Έτσι όταν η “Διαγώνιος του Λευκού Πύργου” πήρε το σημερινό της όνομα: Παύλου Μελά, η στάση του τραμ δεν άλλαξε και έμεινε μέχρι σήμερα στάση, των αστικών λεωφορείων, “Διαγώνιος”. Έτσι στην καθημερινότητα του κόσμου της Θεσσαλονίκης ονομάστηκε Διαγώνιος, η περιοχή της στάσης “Διαγώνιος”. Αυτό είναι συνηθισμένο κι σ’ άλλες περιοχές της Θεσσαλονίκης, π.χ. η περιοχή Σχολή Τυφλών ή η περιοχή Κυβέλεια.

O David Seymour, για λογαριασμό της UNESCO, κατέγραψε με το φακό του την εικόνα μαθητών να κάνουν γυμναστική μπροστά στο καμμένο τους σχολείο στο Χορτιάτη το 1948. Το ίδιο σχολείο είχε απαθανατίσει κι ένας γερμανός στρατιώτης λίγα χρόνια νωρίτερα, για να του θυμίζει τη θητεία του και το πέρασμά του από την Ελλάδα. Μεσολάβησε το Σάββατο 2 Σεπτεμβρίου 1944.

Μια ματιά στον “αρχαίο” δρόμο στο υπόγειο του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στη ΔΕΘ.

Επιμέλεια Θεόδωρου Νάτσινα.

Ο δρόμος όπως έχει αποκαλυφθεί – πάνω αριστερά κοιτάζοντας από το “δυτικό” άκρο – κάτω αριστερά το άκρο του “ανατολικά” με το σημείο όπου υπάρχει ένα κενό – δεξιά κοιτάζοντας από την “ανατολική” άκρη. Σύμφωνα με το σημείωμα που υπάρχει κολλημένα δίπλα στο σκάμμα, ο δρόμος είναι “αρχαίος”, δεν εντόπισα άλλη χρονολόγηση. Μήπως με αυτό εννοούν ότι μπορεί να είναι παλιότερος από τη Θεσσαλονίκη; Έχει υπόψη του κανείς σχετική δημοσίευση; Βλέποντας στον χάρτη του 19 με το google από κάτω ο δρόμος αυτός φαίνεται να έχει ακριβώς την χάραξη που είχε η λεωφόρος Στρατού και μάλιστα το σημείο αυτό πρέπει να είναι πολύ κοντά στη γέφυρα πάνω από το ρέμα στη ΔΕΘ. Η γνωστή φωτογραφία από το alamy με ένα πιθανό σημείο που να είναι στην ίδια περιοχή. Η φωτογραφία εντοπίσθηκε από Thomas Latis και πρωτοαναρτήθηκε στις ΠΦΘ. Από τη συζήτηση προέκυψε η μεγάλη πιθανότητα να χρονολογείται έως το 1876 Και εδώ η ΔΕΘ έχει καταλάβει όλο τον χώρο και έχει σβήσει αυτό το κομμάτι της Λ. Στρατού και κάθε παλιότερου ίχνους ενός δρόμου που μάλλον είχε την ίδια χάραξη για περισσότερο από 2000 χρόνια....

Αναρτήθηκε στις ΠΦΘ από τον κ. Νικόπουλο και αναζητούνταν.

Ο εντοπισμός από τον Ευστ. Ασλανίδη.

και η φωτογραφική τεκμηρίωση

Πού ήταν η καπναποθήκη Κούδογλου στην Τσιμισκή;

Αρκετοί γνωρίζουν το Αυστριακό Μονοπώλιο Καπνού (το σημερινό εμπορικό κέντρο στην Τσιμισκή 43). Και πρόσφατα έγινε γνωστό ότι η πολυκατοικία Μοσκώφ στη Διαγώνιο χρησιμοποιήθηκε στην αρχή ως καπναποθήκη. Φαίνεται όμως ότι υπήρχε και τρίτη καπναποθήκη στην Τσιμισκή.

Στο βιβλίο “Η Αρχιτεκτονική της Εκατονταετίας“, του Β. Κολώνα (Θεσσαλονίκη, 2012) παρουσιάζεται σε σχεδιάγραμμα μια τρίτη καπναποθήκη στην Τσιμισκή (σελ. 66). Κάνει μάλιστα και την εξής αναφορά: “Η χρήση του κτιρίου δεν έγινε γνωστή παρά μετά την αποπεράτωσή του, εφόσον οι ιδιοκτήτες ακινήτων στις οδούς Τσιμισκή και Άθωνος (Κ. Ντηλ) δήλωσαν καθησυχασμένοι…”(σελ. 42). Κι αυτό υποδηλώνει ότι η εν λόγω καπναποθήκη ήταν κοντά στη διασταύρωση Τσιμισκή με Κ. Ντηλ. Πού ήταν αυτή η καπναποθήκη;;

Επιμέλεια Νίκανδρος Καστανίδης

Στην προσπάθεια να βρεθούν έμμεσες πληροφορίες για την καπναποθήκη Κούδογλου στη Θεσσαλονίκη, δηλ. στοιχεία για τον Κούδογλου, διαπιστώθηκε ότι υπάρχει “αρκετό σκοτάδι” στα βιβλία που η θεματολογία τους είναι η Θεσσαλονίκη. Και η έλλειψη αυτή πληροφοριών για τον Κούδογλου γίνεται λίγο μυστήριο, μια και δεν υπάρχει σχετική νύξη στο πολύτομο έργο “Ιστορία της Επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη”, των Ε. Ρούπα,& Ε. Χεκίμογλου, (Θεσσαλονίκη, 2004). Κι επειδή το μυστήριο πάντα προκαλεί, γι’ αυτό η αναζήτηση διευρύνθηκε. Έτσι η μεταπτυχιακή εργασία “Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΓΕΡΟΝΤΙΑΣ ΞΑΝΘΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ∆Ο 1892-1912_2012”, του Α. Αλεξόπουλου (ΑΠΘ, 2012) διαλεύκανε το μυστήριο. Απο πάνω σχετικό απόσπασμα:

Στη θέση που συζητάμε, είναι σήμερα η πολυκατοικία που βρίσκεται το κατάστημα MARKS & SPENCER (Τσιμισκή 45). Για την ιστορία αξίζει να αναφερθεί ότι το νέο κτίριο ανεγέρθηκε τη δεκαετία του 1960 και στέγασε τη Βιομηχανική Σχολή (πιθανότατα τα γραφεία της) και το ταχυδρομείο. Τη δεκαετία του 1950, στο παλιό κτίριο, στεγαζόταν η εφημερίδα “Ελληνικός Βορράς”.

Στην απόπειρα σύγκρισης του αρχιτεκτονικού σχεδίου με το κτίριο δίπλα σ' αυτό της Αυστροελληνικής στην Τσιμισκή, διαπιστώνονται αρκετές διαφορές. Όμως δεν αποκλείεται να τροποποιήθηκε το αρχικό σχέδιο.