Saloni.ca Archive

Τρία βραχύβια πάρκινγκ στην Νίκης, μετά τον σεισμό του 1978. Αριστερά στην θέση του ξενοδοχείου Μεντιτερανέ (Κομνηνών). Δεξιά στην θέση του ξενοδοχείου Ματζέστικ (Αγ. Σοφίας). Και ένα μικρότερο πίσω απο τον Στρατή.

Φωτο ν.117. Ο Joseph Pigassou στην ξύλινη εξέδρα που υπήρχε στη θάλασσα, μπροστά από το Γαλλικό Προσωρινό Νοσοκομείο Ν. 4 (ΗΤ4). Φωτο ν.118. Το Γαλλικό Προσωρινό Νοσοκομείο Ν.4 (ΗΤ4). Φωτο ν.119. Από τα τείχη δίπλα, ανάμεσα στον Πύργο Τριγωνίου και την Πύλη των Αγ. Αναργύρων, προς τον μιναρέ του Ποπάρα Μπαμπά Τζαντέ (στη θέση που σήμερα βρίσκεται η εκκλησία των Αγ. Αναργύρων). Φωτο ν.120. Φωτο ν.121. Από την άκρη της αποβάθρας που βρισκόταν μπροστά από το ύψος περίπου της οδού Γραβιάς προς τις βίλες των Εξοχών και την πόλη. Φωτο ν.122. Το τζαμί Ποπάρα Μπαμπά Τζαντέ στην Ακρόπολη, φωτογραφημένο από τα τείχη στο ύψος της Επταπυργίου 112.

Επιμέλεια αφιερώματος από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Θεμελιώθηκε το καλοκαίρι του 1891 ως ναός του Αγίου Δημητρίου. Τα αρχιτεκτονικά σχέδια ανέλαβε ο Ερνστ Τσίλλερ (1837-1923) και ήταν μια παραλλαγή των σχεδίων της Παναγίας Φανερωμένης στην Αίγινα, που είχε επιμεληθεί ένα χρόνο πριν. Χρηματοδοτήθηκε, αρχικά, από τον Ανδρέα Συγγρό (1830-1899). Και την αρχική επίβλεψη της ανέγερσης είχε ο μαθητής του Τσίλλερ, Αχιλλέας Καμπανάκης, αρχιμηχανικός του Δήμου Θεσσαλονίκης την περίοδο 1889-91. Αξίζει να σημειωθεί ότι η θεμελίωση έγινε με πασσάλους, λόγω ασθενούς υπεδάφους. Το 1893 το έργο σταμάτησε από έλλειψη οικονομικών πόρων. Είχε, ωστόσο, κτιστεί ένα μέρος του ναού. Το 1902 ξανάρχισε το κτίσιμο του ναού, με την εποπτεία του αρχιτέκτονα της Θεσσαλονίκης Ξενοφώντα Παιονίδη (1863-1933) και ολοκλήρωσε το οικοδομικό έργο το 1906. Το 1911 ο ζωγράφος Νικόλαος Κεσσανλής (1859-1931), από την Κωνσταντινούπολη, ανέλαβε την αγιογράφηση του ναού, που την ολοκλήρωσε το 1913. Τον Απρίλιο του 1914 έγιναν τα εγκαίνια του ναού, ο οποίος αφιερώθηκε στον Γρηγόριο Παλαμά κι όχι στον Άγιο Δημήτριο, όπως αρχικά είχε προγραμματιστεί. Η αλλαγή του ονόματος οφείλεται στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912 και την επιστροφή του παλιού ναού του Αγίου Δημητρίου, που είχε μετατραπεί σε τζαμί από τους Οθωμανούς, στην Ορθόδοξη Εκκλησία. [βλ. ”Το Κτιριακό Συγκρότημα της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης” της Θ. Μαντοπούλου-Παναγιωτοπούλου, Θεσσαλονίκη, 1985]

Πριν τη θεμελίωση του ναού του Αγίου Δημητρίου ( δηλ. του Γρηγορίου Παλαμά)

Εξοχές. Δυτικά από το ρέμα του στρατοπέδου μέχρι το υπόλοιπο της σημερινής Βασ. Γεωργίου και την αρχή της λεωφόρου Μεγάλου Αλεξάνδρου. Την παρουσίαση επιμελήθηκε ο Δαυίδ Μπράβος Τα κτίρια και οικόπεδα αριθμούνται από το 74 και φτάνουν μέχρι το 88: 74 μέχρι και 80, Αθ. Σωσίδης. Ο Σωσίδης που η έπαυλη του ήταν επί της Βασ. Γεωργίου και “Ριάδη” (80), βρέθηκε σταδιακά να αποκτά όλα τα σημερινά οικόπεδα της Αιμ. Ριάδη, λόγω των συνεχών επιχωματώσεων. Το “διαολόρεμα” περνούσε από την Γκύζη έκανε μιά μικρή στροφή και κατέληγε Ριάδη. Το ενδιάμεσο σπίτι Γκύζη με Ριάδη (79) ήταν επίσης του Σωσίδη. 81 Εδουάρδος Αλλατίνι. 82 Δεμένκο 83. Κα Αναστασία ? Το οικόπεδο 83 σήμερα στεγάζει τον θερινό κινηματογράφο Ναταλί 84 Βαφειάδης. 85 Ηλεκτρική εταιρία. 86 σήμερα το περίπτερο των προσκόπων. 88 στέγαζε το γνωστό από παλιές καρτ ποστάλ “Ζυθοπωλείον ο Μικρός Κήπος”. Αργότερα στέγασε το κοσμικό κέντρο Αρζεντίνα. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 λειτούργησε σαν θερινός κινηματογράφος Αρζεντίνα.

Απόσπασμα της κατοχικής αεροφωτογραφίας (συλλ. Μηνά Δρεστηλιάρη), συμπληρωμένη με την αρίθμηση των κτιρίων δυτικά του ρέματος Η θέση των κτιρίων σήμερα. από Imperial War Museum Ζυθεστιατόριο “Ο Μικρός Κήπος”. συλλογή Βαγγέλη Καβάλα, ανάρτηση στις ΠΦΘ Συλλογή Ανδρέα Ασσαέλ, ανάρτηση ΠΦΘ το 86 στην αρίθμηση Στη θέση του ζυθεστιατόριου “Ο Μικρός Κήπος” το ντάνσιγκ Αρζεντίνα. 80 βίλλα Σωσσίδη, 88 ζυθεστιατόριο “Ο Μικρός Κήπος” Αργότερα το οικόπεδο 83 περιήλθε στην κατοχή της οικογένειας Ριάδη. Η κατοικία του Αιμίλιου Ριάδη. 84 και 84α ιδιοκτησίες του Αθανάσιου Σερέφα. Οι αρχικές ιδιοκτησίες.

Η πλατεία Ιπποδρομίου, όχι με τη δραματική ματιά του 1978, αλλά με μια διάθεση ανάδειξης των μεταμορφώσεων της. Επιμέλεια Νίκανδρου Καστανίδη.

Γύρω στο 1904 1915-8 Αναρτήθηκε από τον Ian Kehoe, ΠΦΘ, 13-9-2014 1916-7

1919 Από το βιβλίο “Θεσσαλονίκης εγκόλπιον” του κ. Χ. Ζαφείρη (εκδ. Εξάντας, 1997), σελ. 182-3 Δεκαετία 1920 Από το βιβλίο “Οι Πλατείες της Θεσσαλονίκης”, του Κ. Τομανα, εκδ. Νησίδες, 1997, σελ. 49 Πρώτο μισό του 20ου αιώνα. Στη γωνία Σβώλου και Ιπποδρομίου, εκεί που είναι το εστιατόριο “Χρυσό Παγώνι” ήταν μέχρι το 1960, περίπου, τα βαφεία του Κρεούζη. Η φωτογραφία αναρτήθηκε από την κ, Κατερίνα Τσιρέλη, ΑΘ., 11-9-2014. Το σχεδιάγραμμα από το βιβλίο “Συμβολή στην έρευνα για την οικονομική και κοινωνική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης…1912-1940” του κ. Α. Δάγκα, Θεσσαλονίκη, 1998 Δεκαετία 1930. Φαίνεται η ανατολική μεριά της Ιπποδρομίου και οι κατοικίες στη θέση του σημερινού ΚΙΘ. Μέρος από φωτογραφία του ανάρτησε ο κ. “Vangelis Kavalas” στις ΠΦΘ ή ΑΘ Οι κατοικίες στο Ιπποδρόμιο, εκεί που σήμερα είναι το ΚΙΘ 1930 Αναρτήθηκε από τον κ. Γιάννη Μάνιο, ΠΦΘ, 2-9-2016 Τέλη δεκαετίας 30 1948, γωνία Ιπποδρομίου και Ναβαρίνου (σημ. Στυλ. Γονατά). Φαίνεται το παντοπωλείο του Γεωργιάδη. Η φωτογραφία προέρχεται από τον κ. Ε. Ξεφτέρη. Του 1950 περίπου Αναρτήθηκε από τον κ. “Tasos Keltem”, ΠΦΘ, 4-5-2016 Φωτογραφία του 1958, όπου φαίνεται η θέση του σημερινού ΚΙΘ. Αναρτήθηκε από Βαγγέλη Καβάλα και είναι εισαγωγή ελληνικής ταινίας. Δίπλα στο Ιωννίδειο και το ναό Κωνσταντίνου κι Ελένης, Ιπποδρόμιο, το 1966-7 1970, ναός Κωνσταντίνου κι Ελένης στο Ιπποδρόμιο Από τη διατριβή της κ. Θ. Μαντοπούλου-Παναγιωτοπούλου, με θέμα: Θρησκευτική Αρχιτεκτονική στη Θεσσαλονίκη (1839-1912), ΑΠΘ, 1989 Η πολυκατοικία που κατέρρευσε στον σεισμό της 20ης Ιουνίου 1978. Από αεροφωτογραφία που ανάρτησε ο Βύρων Παπαδόπουλος στις ΠΦΘ 2014

Ο ιστοριοδίφης Χρήστος Γουγούσης στις αναμνήσεις του για την “Παληά Σαλονίκη” (Μακεδονία, 2-10-1927, σελ. 3) έγραψε: “Εις ένα καφενεδάκι ή μάλλον εις μιαν παράγκαν που βρισκόταν εκεί ακριβώς όπου ήταν ο μεγάλος πλάτανος παρά το αγίασμα της Αγ. Φωτίδος (δηλαδή εκείνο το οποίον σήμερον κακώς ονομάζουν οι νεώτεροι Αγ. Φωτεινή)…είχε ζωγραφισμένα [εις τη ταμπέλα του] δύο πασουμάκια κι από κάτω το όνομα Μπαρμπαλουκά, δηλαδή το καφενείον ήτο του Μπαρμπαλουκά.” Τα πασουμάκια είχαν σχέση με τις εργάτριες του Μεταξουργείου στην Πυλαία, το οποίο σύμφωνα με τον Γουγούση ήταν των Φερνάντες-Αλλατίνη. Σήμερα τα ερείπια του εργοστασίου αναφέρονται ως εργοστάσιο Μπενεζίλιο ή Μπενεζούλιο. Από τον Νίκανδρο Καστανίδη. Το παλιό Μεταξουργείο της Πυλαίας, γνωστό ως Μπενοζίλιο ή Μπενουζίλιο, κτίστηκε το 1880 και απετέλεσε τμήμα των τσιφλικιών των Αλλατίνι. Χρησιμοποιήθηκε ως φούρνος κεραμικών, και αργότερα, υπό Τουρκική κυριότητα, ως στάβλος. Αργότερα, με μερικές προσθήκες, άρχισε να λειτουργεί ως μεταξουργείο, αργότερα ως χυτήριο και μετά ως κλωστήριο – υφαντήριο. 1936. Το εργοστάσιο των αδελφών Λεβί και Σολομών Μπενουζίλιο στην Πυλαία. Το εργοστάσιο κατασκεύαζε κλειδαριές, τηγάνια, φτυάρια κ.τ.λ.

Εκλεκτικισμός με επιρροές Αρτ Νουβό και αναφορές Νεοκλασικισμού. Ανήκε στον καπνέμπορο Νικόλαο Μοσκώφ (1885-1938), με σκοπό αρχικά να αποτελέσει καπναποθήκη. Στις 27 Σεπτεμβρίου 1938 δολοφονήθηκε ακριβώς έξω από το μέγαρο, από απολυμένο εργάτη της καπναποθήκης του. Ένας ακόμη Μοσκώφ, ο Ιωάννης (1911-1944), αδελφός του πρώτου, έπεσε νεκρός από σφαίρα Γερμανού τις τελευταίες μέρες της Κατοχής, σ αυτό το κτίριο. Συγκεκριμένα, ένα βράδυ του 1944, όταν οι Εγγλέζοι βομβάρδιζαν το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, βγήκε στο μπαλκόνι του σπιτιού του με αναμμένο τσιγάρο για να δει τι γίνεται, πυροβολήθηκε θανάσιμα, όταν αντιλήφθηκαν τη λάμψη του αναμμένου τσιγάρου του.(βλ. και αναφορά Β. Βασιλικού http://www.sarantakos.com/kibwtos/basilikos_merakatoxhs.html) Επιμέλεια και σχόλια από Δαυίδ Μπράβο, Νίκανδρο Καστανίδη και Θεόδωρο Νάτσινα.

Από τα πρώτα κτήρια της Διαγωνίου-Παύλου Μελά

“Το 1924 οι Μοσκώφ και ο Κωνσταντίνος Σεδένκο αγόρασαν στη Θεσσαλονίκη, στην οδό Παύλου Μελά 18 ( στο ύψος της λεγόμενης “Διαγωνίου”) οικόπεδο 500 τ.μ. Στο οικόπεδο αυτό ανήγειραν τριώροφη καπναποθήκη σε σχέδια του αρχιτέκτονα Δ. Φυλλίζη..... ήδη από το 1931 η καπναποθήκη στην οδό Παύλου Μελά μετατράπηκε σε κατοικία της οικογένειας Μοσκώφ και δημιουργήθηκε νέα καπναποθήκη στην οδό Φράγκων 1, στη συμβολή με την οδό που αργότερα ονομάστηκε Κωνσταντίνου Μοσκώφ. Το κτίριο αυτό είχε κτισθεί το 1908.”

“Ιστορία της Επιχειρηματικότητας στη Θεσσαλονίκη”, τόμος Γ’ (Θεσσαλονίκη, 2004) των Ε. Ρούπα & Ε. Χεκίμογλου, σελ. 228-9.

Δημήτριος Φυλλίζης (1883-1965) από την Τραπεζούντα, ο πολιτικός μηχανικός του οικοδομήματος Μοσκώφ στη Διαγώνιο.

Μέγαρο Κόφφα, Τσιμισκή 10 και Βενιζέλου 5. Ένα μικρό αφιέρωμα από τον Σπύρο Αλευρόπουλο. Αξιόλογο επιβλητικό δις γωνιακό κτήριο. Πρόκειται για το μέγαρο Κόφφα-Τσαννίδου (1924 ή 1925). Μελετητές κ. Κοκορόπουλος-Ι. Ζαχαριάδης. Βρίσκεται σε πολύ σημαντική θέση στον ιστό της πόλης, στο άμεσο περιβάλλον πολλών διατηρητέων και αξιόλογων κτηρίων που αναπτύσσονται στους άξονες της οδού Βενιζέλου και της οδού Τσιμισκή και αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συνόλου που αναδεικνύει την εξέλιξή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής της πόλης της Θεσσαλονίκης. (αντιγραφή από https://www.voria.gr/article/afta-ine-ta-199-diatiritea-ktiria-tou-kentrou-tis-thessalonikis) Από wikipedia : Κατά την διάρκεια του Β' Π.Π. στέγαζε Γερμανικές υπηρεσίες της Wehrmacht. Μετά την απελευθέρωση στεγάσθηκε η Γενική Διοίκηση Βορείου Ελλάδος, έως το 1955, οπότε μετακόμισε στο σημερινό υπουργείο Μακεδονίας-Θράκης. Στα καταστήματα του ισογείου στεγάσθηκαν για μεγάλα χρονικά διαστήματα: το φαρμακείο-εντευκτήριο λογοτεχνών “Ηλία Κατσόγιαννη” (αριστερά της εισόδου του κτιρίου), το βιβλιοπωλείο “ΜΟΛΧΟ” (δεξιά ...), το παντοπωλείο “Αφών Τζαλαβρά” (παραπλεύρως του “ΜΟΛΧΟ”) και η ΔΕΗ ως εκθεσιακός χώρος (το γωνιακό κατάστημα, αριστερά του φαρμακείου), όπου από το υπόγειο του καταστήματος αυτού γίνονταν οι δοκιμές για την μετάδοση του πρώτου πειραματικού τηλεοπτικού σήματος στην Ελλάδα, στα εγκαίνια της Έκθεσης Θεσσαλονίκης το 1961.

Προς τα τέλη της δεκαετίας του 1920. Το μέγαρο στις αρχές του βίου του. Παρμένη τέλη δεκαετίας 20 αρχές 30 προφανώς, από την οικοδομή που στεγάζει σήμερα το ξενοδοχείο Le Palace Κατοχική Κατοχική. Το κτήριο αριστερά, τότε στους ορόφους ως Lux Palace. Καλοκαίρι του 1941, με το γαλλικό και μελλοθάνατο Θεόφιλο Γκωτιέ να κάνει μανούβρες στο λιμάνι. Από ένα γραφείο της οικοδ. Κόφφα. 11/4/1942 ταχυδρομική σφραγίδα. Μια φωτογραφία από τα αρχεία της ΔΕΗ, που έρχεται να γεφυρώσει το διάστημα από την κατοχή μέχρι τα σήμερα. Τέλη δεκαετίας 60; Το λίμιτεδ επάνω βγάζει μάτια. Περίπου στο σήμερα, με τη βοήθεια του google street view. Ξενοδοχείο Le Palace και μέγαρο Κόφφα διατηρούν παρόμοιες επαγγελματικές χρήσεις δεκαετίες τώρα. Ο Μόλχο λείπει και μας λείπει.

Σε πανοραμικές αλλά και κοντινές φωτογραφίες, διακρίνουμε έναν ιδιαίτερο τύπο στέγης/στέγαστρου που σχηματίζει στρογγυλεμένο γείσο αντί για την κλασική γωνία. Συμμαζεύοντας όσα φωτογραφικά παραδείγματα γινόταν, δημιουργείται η αίσθηση ότι πρόκειται για παλιότερη τεχνοτροπία που αργότερα δεν συνηθιζόταν τόσο. Και λογικά πρέπει να ήταν η ακριβή, για ειδικές περιπτώσεις, καθώς τη βλέπουμε κυρίως σε κτίρια με “δημόσια χρήση” και αρχοντόσπιτα. Πρώτο και πολυφωτογραφημένο το στέγαστρο του Μεβλεβιχανέ. Το τζαμί Μουσταφά Πασά στην Κασσάνδρου. Η οδός Διός με το τζαμί Καζάζ Χατζή Μουσά (αριστερά και μέση). Αντίστοιχες στέγες έχουν αποτυπωθεί και σε αρχοντικά άλλων πόλεων , κυρίως στην δυτική Μακεδονία. Εντύπωση όμως προκαλεί ότι ακόμα και σε αυτά που μελετήθηκαν δεν αναφέρουν κάτι σχετικό με αυτό το χαρακτηριστικό τους- ίσως γιατί εκεί θεωρείται “δεδομένο” ως πολύ συχνό. Για παράδειγμα, ο Ν. Μουτσόπουλος [Λαϊκή αρχιτεκτονική της Βέροιας, Βέροια, 2000] που έχει περιγράψει αναλυτικότατα το Αρχοντικό Σιορ Μανωλάκη, δεξιά (το οποίο, παρεμπιπτόντως, παρουσιάζει και άλλα κοινά χαρακτηριστικά με το “Καζάζ”) Το Παρθεναγωγείο στην Σωκράτους στην φωτογραφία του 1889 των Schultz & Barnsley. Η ιδιαίτερη στέγη του μας επιτρέπει να “εντοπίζουμε” την Σωκράτους και σε άλλες φωτογραφίες.

Πάλι από την φωτό των Schultz & Barnsley, στην γωνία Φιλίππου με Χριστοπούλου. Λίγα χρόνια αργότερα, όμως, στη θέση του χτίζεται το γνωστό μας “Μεταγωγών, τμήμα του οποίου διατηρείται ακόμα. To κτίριο στην Στ. Τάττη που ταυτοποιήθηκε πρόσφατα Ενώ για αυτό εκκρεμούν ακόμα τα στοιχεία που θα το τοποθετήσουν με σιγουριά, παρόλο που το σκίτσο που ανάρτησε ο κ. Φωτιάδης (ΑΘ) επιβεβαίωσε ότι πρόκειται για Θεσσαλονίκη. Στην πανοραμική των Schultz & Barnsley, η μεγαλύτερη “συγκέντρωση” παρατηρείται στην περιοχή πάνω από την Αγ. Σοφία και κοντά στον Αγ. Αθανάσιο. Μια περιοχή που τον 19ο αιώνα συγκέντρωνε επίσης τα περισσότερα σχολεία και πολλά σπίτια επιφανών μελών της ελληνικής κοινότητας. Δεν φαίνεται καθαρά, αλλά η τεχνοτροπία κάτω από τη στέγη δεξιά μάλλον υποδεικνύει στρογγυλάδα. Θα μπορούσε να είναι στο κτίριο του οποίου η σοφίτα σημειώνεται στην προηγούμενη φωτό. Για μια προσπάθεια “χρονολόγησης” των κτιρίων της Θεσσαλονίκης, που δεν έχουν βέβαια διασωθεί, ορισμένα παραδείγματα από αντίστοιχες στέγες σε άλλες πόλεις, που χρονολογούνται μέσα 18ου με μέσα 19ου: Αριστερά, στενό της Βέροιας (ανάρτηση: Παλιές Φωτογραφίες της Βέροιας). Μέση και δεξιά, Βέροια, 1916-18, από το Φωτογραφικό Αρχείο του υπουργείου Πολιτισμού της Γαλλίας (από ανάρτηση Στέφανου Πασβάντη στο Save the Ottoman monuments of Greece). Δυο ακόμα χαρακτηριστικά μακεδονίτικα αρχοντικά από τα μέσα του 18ου αι. στην Καστοριά (αριστερά) και την Σιάτιστα (δεξιά).

Η Θεσσαλονίκη ήταν Εβραιούπολη όλον τον 19ο αιώνα μέχρι το 1922. Τα ποσοστά των Εβραίων κατοίκων κυμάνθηκαν από το 59% το 1912 (άμα συνυπολογίσουμε και τους Ντονμέδες πάνω από το 70%), μέχρι το περίπου 25% στην αρχή της Ναζιστικής Κατοχής. 10.000 εγκατέλειψαν την πόλη το 1917 μετά την πυρκαγιά. Άλλοι 20.000 έψαξαν γιά άλλες πατρίδες το 1931, μετά το πογκρόμ και το κάψιμο της συνοικίας του Κάμπελ. Ας ρίξουμε μια ματιά σε κοινωφελή ιδρύματα, σχολεία και συλλόγους της κοινότητας, μέσα από φωτογραφίες από εβραικά βιβλία που γράφτηκαν γιά την πόλη. Από τον Δαυίδ Μπράβο

Θεμέλιος λίθος γιά το εβραικό γηροκομείο, δωρεά Βιτάλ Μοδιάνο. Σήμερα θα το τοποθετούσαμε στην Βασ. Όλγας, δεξιά του κινηματογράφου “Κολοσσαίον”.