Στην Εγνατία, λίγο μετά το ξενοδοχείο Βιέννη, ανοίγεται δεξιά ο μικρός δρόμος Ηλία Τανταλίδη.
Το μοναδικό μεσοπολεμικό κτίσμα της οδού είναι αυτό το πρώην ξενοδοχείο Ακροπόλ, (σε οδηγό του 1967 αναφέρεται ως Ακρόπολις, Δ΄κατηγορίας).
Κατά την κατοχή χρησιμοποιήθηκε από τους ανθρώπους του Δάγκουλα, είναι γνωστό ότι εκεί κατοικούσε ο Στέργιος Τσέλκος, αξιωματικός του Δάγκουλα στο τμήμα Βαρδαρίου. Χρησιμοποιήθηκε ως τόπος ανάκρισης.
Πηγή: Βενιανάκης “Δάγκουλας ο δράκος της Θεσσαλονίκης” σ. 62
Η λήψη είναι του 1991
Από το google earth η λήψη είναι του 2011. Ήδη κλειστό από τότε είχε προλάβει κάπως να ανακαινιστεί, τουλάχιστον να αλλάξει χρωματισμούς
Στην είσοδο μια ανακοίνωση για την μεταφορά της επιχείρησης.
Έχει γίνει και πιο πρόσφατα ανακαίνιση του κτιρίου..
αλλά φαίνεται να έχει εγκαταλειφθεί, όχι να έχει απλά σταματήσει, λήψη 27-11-2021
Η οδός Δημοκρίτου ξεκινά από την κάτω μεριά της Ακροπόλεως, δίπλα στον σημερινό αριθμό 33, και καταλήγει με διάφορα σκαλάκια στην επάνω μεριά της, απέναντι από την Περιάνδρου. Όπως και όλοι οι αντίστοιχοι δρόμοι ανάμεσα στα δύο κομμάτια της Ακροπόλεως, ενδείκνυται για …προπόνηση και προσφέρει εξαιρετική θέα. Η συγκεκριμένη κρύβει και μια έκπληξη.
Η πιο γνωστή της εικόνα κυκλοφόρησε και σε καρτ-ποστάλ και έχει τραβηχτεί στις 29/4/1916, σύμφωνα με την πηγή [https://www.pop.culture.gouv.fr ]
Βλέπουμε την Δημοκρίτου πάνω από την Κάστορος.
Λίγο παραπάνω η αλάνα που υπάρχει ακόμα. Από το ύψος της αλάνας, στρίβει λίγο προς τα ανατολικά, περισσότερο σαν μονοπάτι, και μετά με σκαλάκια στην πάνω μεριά της Ακροπόλεως. Η χάραξη είναι ίδια με την παλιά, αυτό το κομμάτι όμως εμφανίζεται χωρίς όνομα και στον χάρτη του Δημητριάδη και στο χάρτη του 1919.
Την ίδια μέρα τραβήχτηκε και αυτή, από την αντίθετη κατεύθυνση. Κι αν στην προηγούμενη πήραμε μια ιδέα για τον κορμό του πλάτανου, εδώ παίρνουμε για το ύψος του.
Λίγα μέτρα εκτός πλάνου προς τα δεξιά (δυτικά), είναι η αποκαλούμενη ‘Βρύση των Γύφτων’ και η οδός Ηρακλείου που είδαμε πρόσφατα.
Kαι οι δύο λήψεις έγιναν από έναν ακόμα «Οπερατέρ Κ» της Γαλλικής Στρατιάς. Th. Zannettacci, τον αναφέρει η πηγή -άγνωστο αν το επώνυμό του παραπέμπει σε ελληνική ή ιταλική καταγωγή, και πώς προφέρεται.
Για το χαμηλότερο κομμάτι του δρόμου έχουμε μόνον αποσπασματικές ματιές από την πολύτιμη καταγραφή της Άνω Πόλης που έκανε ο κ. Πλάτων Κλεανθίδης το 1982.
Η Δημοκρίτου στα 1975, πριν «ισιώσει» η Ακροπόλεως, και σήμερα. Στα οθωμανικά χρόνια ανήκε στην συνοικία του Ικί Σεριφιέ (Ταξιάρχες). Ο Β. Δημητριάδης αν και δεν την ονοματίζει στον χάρτη, στην περιγραφή των συνοικιών την αναφέρει ως Daskal. Αναφέρει επίσης ότι εκεί βρίσκονταν δυο μαυσωλεία και ένα μικρό νεκροταφείο [σ. 100] – στο κόκκινο τετράγωνο της σύγχρονης αεροφωτογραφίας, δεξιά.
Στην αεροφωτογραφία του 1975, ένα κομμάτι του χώρου φαίνεται καλυμμένο -ίσως προσφυγικά σπιτάκια. Ακόμα επιζούν κάνα δυο, ενώ πριν 7-8 χρόνια, η θεμελίωση του νεοπαραδοσιακού στα ανατολικά του χώρου καθυστέρησε λόγω ευρημάτων. Δεν ξέρω τι ακριβώς βρέθηκε και ποιας περιόδου.
Επί της Δημοκρίτου δεν αναφερόταν κάποια κρήνη, κρήνη υπήρχε παραδίπλα. Ωστόσο το πελώριο πλατάνι που είδαμε στις πρώτες φωτογραφίες και μια σειρά από άλλα δέντρα που σηματοδοτούσαν τον δρόμο δεν διψούσαν καθόλου. H ‘φλέβα’ που τα πότιζε είναι ακόμα ζωντανή. Το νερό βγαίνει ακόμα από τον βράχο δίπλα στα σκαλάκια και καταλήγει σε μια σχάρα. Στους κατοίκους των γύρω σπιτιών μάλλον δημιουργεί προβλήματα. Στους περιπατητές δημιουργεί μια ψευδαίσθηση «εκδρομής»...
Το 1958 το βιβλιοπωλείο Ραγιάς ανοίγει στην Θεσσαλονίκη στην Τσιμισκή 41.
Το 1992 το φωτογράφισα με την αγγελία της μετακόμισης στις βιτρίνες του της Τσιμισκή.
Μετακομίζει στην Ερμού 44 το 1993 και κλείνει οριστικά το 2015.
Πρέπει να αναφέρω την προσωπική μου μαρτυρία για τον Παναγιώτη Ραγιά. Υπήρξα συνεκδότης ενός περιοδικού όταν ήμουν φοιτητής. Λίγα τα αντίτυπα, χρεωνόμασταν σε τυπογραφεία και μαγαζιά με φωτοτυπίες, ελπίζαμε σε κάποια απόσβεση διαθέτοντας τα αντίτυπα στα κεντρικά βιβλιοπωλεία της πόλης. Οφείλω να πω ότι σχεδόν όλοι οι βιβλιοπώλες μας αντιμετώπιζαν με συμπάθεια και κατανόηση. Η πόλη άλλωστε από παλιά είχε αξιόλογο ιστορικό παρόμοιων νεανικών εκδόσεων και αυτό το γνώριζαν οι βιβλιοπώλες που σχεδόν πρόθυμα παραχωρούσαν μια γωνιά για τα 10-15 αντίτυπα που τους άφηνα κάθε δυο μήνες. Ο Παναγιώτης Ραγιάς πάντα αγόραζε τα περισσότερα, προκαταβάλλοντας μάλιστα την αξία τους. Ήταν ο μόνος που το έκανε αυτό.
Κατά τα λοιπά το υπόγειό του στην Τσιμισκή ήταν ο χώρος που ξόδευα χρόνο και χρήμα όταν μπήκα κι εγώ στην παραγωγή, άλλωστε εργαζόμουνα εκεί κοντά. Όταν πήγε στην Ερμού κάπως μου φάνηκε. Για μένα ο Ραγιάς ήταν συνώνυμος με εκείνο το μαγαζί της Τσιμισκή. Η Ράνια και η Σοφία, οι κορες του Ραγιά, ήταν οι τελευταίες που διαχειρίζονταν το βιβλιοπωλείο.
Λήψεις το 1992
Το βιβλιοπωλείο του Ραγιά στην Ερμού 44 με το ενοικιαστήριό του και τις τελευταίες προσφορές στα βιβλία του
Το εσωτερικό στην Ερμού
Το ίδιο κι εδώ
Μπροστά από το σπίτι του Τελτζή (Όλγας με Κακάβου εδώ.: https://archive.saloni.ca/1450
βλέποντας σήμερα προς Βασ Όλγας 51, 53, ο φωτογράφος Pierre Roger Le Baron στάθηκε το 1919 να φωτογραφίσει τους επιθεωρούμενους από τον αξιωματικό τους στρατιώτες. Σε λίγο το τραμ θα περνούσε από μπροστά τους οδεύοντας ανατολικά προς το Ντεπώ.
Πηγή: https://imagesdefense.gouv.fr/fr/1763236.html
Μία όμορφη πανοραμική φωτογραφία από τα αρχεία της Τουλούζης. Τα σπίτια σε πρώτο πλάνο βρίσκονται στην Θεοτοκοπούλου, λίγο πάνω από την Καλλιόπης. Ο φωτογράφος στέκεται στην Ακροπόλεως δυτικά της Μύρωνος, κάπου στην άκρη του τοίχου αντιστήριξης που χωρίζει την Θεοτοκοπούλου με την Ακροπόλεως. Οι συγκρίσεις που μας οδηγούν στο σημείο παρατίθενται παρακάτω.
Αν και θαμπά, στο βάθος βλέπουμε την Ροτόντα, τον Λευκό Πύργο και τον γεμάτο πλοία Θερμαϊκό -όπως πάντα στα χρόνια του Α'ΠΠ.
Στο απόσπασμα από φωτό της Συλλογής Παπαϊωάννου (ΜΦΘ) σημειώνονται δύο σπίτια που είναι κοινά στις δυο φωτογραφίες, η συμβολή της Κρίσπου με την Μουσών. Σημειώνονται επίσης δυο κτίρια που στην αρχική είναι εκτός πλάνου: Η Βιβλιοθήκη στην πλ. Κουλέ Καφέ και το σχολείο του Μάνιου που, αν μη τι άλλο, στην αρχική δεν θα είχε ακόμα κτιστεί.
Πολλά χρόνια αργότερα, κάπου στις αρχές των 60ς, το μεγάλο σπίτι που σημειώνεται με κόκκινη βούλα υπάρχει ακόμα. Βρισκόταν στην Ολυμπιάδος 105. Στην φωτό σύγκρισης [που προέρχεται από ιδιωτικό αρχείο και αναρτήθηκε στις ΠΦΘ από την Vaso Vstp] σε πρώτο πλάνο βλέπουμε την Θεοτοκοπούλου πιο χαμηλά από την Κρίσπου.
Την γραμμή των χαμηλών σπιτιών παραπάνω είχε αποτυπώσει, επίσης πολλές δεκαετίες μετά, ο Σ. Ιορδανίδης, σε πλάνα που είχαμε δει στο αναλυτικό αφιέρωμα στην οδό Θεοτοκοπούλου
Μπόλικη λάσπη και ξανά βουβάλια, ζεμένα και μη, σε μια φωτό τραβηγμένη τον Δεκέμβριο του 1916 από τον Πιερ Μασάρ -τον Οπερατέρ C της Γαλλικής Στρατιάς. Η φωτογραφία ‘φωνάζει’ ότι είναι κάπου προς τα δυτικά. Η απάντηση για το ακριβές σημείο έρχεται από μια άλλη φωτό με απόσταση δεκαετιών. Βρισκόμαστε στην Γιαννιτσών, απέναντι από τον Ν. Σ. Σταθμό, στο ύψος που τώρα είναι η μικρή πλατεία. Νομίζω ότι κάποιο/α από τα κτίρια της αρχικής φωτό κρατούσαν μέχρι και μετά το 2000.
Από αριστερά προς τα δεξιά: ένα πολύ χαμηλό και μικρό, δύο σχετικά στενά διώροφα με μπαλκόνι και μικρή διαφορά ύψους μεταξύ του κι ένα μακρινάρι με σαχνισί και χαρακτηριστική διάταξη παραθύρων στη γωνία. Παραπίσω, στο άλλο οικοδομικό ξεχωρίζει ένα ψηλό με δίρριχτη στέγη.
Σε απόσπασμα φωτογραφίας του Σ. Ιορδανίδη σημειώνονται στο έδαφος τέσσερα κτίρια με τα ίδια χαρακτηριστικά. Η ‘ακολουθία’ όσον αφορά το ύψος, αλλά και τα «ανά δύο» παράθυρα του κτιρίου τέρμα δεξιά είναι ίδια με την αρχική. Σε παλιότερη ανάρτησή της από τον Θ. Νάτσινα στις ΠΦΘ, ο Lino Ventura την είχε χρονολογήσει ‘πριν το 1972’. Το σημείο βρίσκεται απέναντι από τον ΝΣΣ. Η πλατεία έχει αρχίσει να διαμορφώνεται.
Oι στέγες των τεσσάρων κτιρίων από την αντίθετη πλευρά, σε απόσπασμα αεροφωτογραφίας Βαγγέλη Καβάλα
Παρόλο που η ανάλυση στην αεροφωτογραφία [από παλιά ανάρτηση του David Bravos] δεν είναι καλή, τα 4 κτίρια φαίνονται αρκετά ώστε να τα σημειώσουμε.
Δυστυχώς οι φωτογραφίες από την περιοχή είναι ελάχιστες, και κάποιες από τις πανοραμικές και τις αεροφωτό σταματούν στα όρια του σημείου που «χρειαζόμαστε». Αν κάποιος έχει κάτι περισσότερο, θερμή παράκληση να το βάλει, μήπως μπορέσουμε να δούμε και το ψηλό κτίριο με την δίρριχτη στέγη που φαίνεται δεξιά στην αρχική φωτό και πρέπει να χάθηκε αρκετά νωρίς
Παίζει το “Ακρωτήρι του φόβου”, το ριμέικ με τον Ρόμπερτ ντε Νίρο. Στην Ελλάδα άρχισε να προβάλλεται 6 Μαρτίου 1992. Εκείνη την εβδομάδα έγινε και η λήψη.
Μακεδονία 5-10-1969, αύριο (Δευτέρα) αρχίζει τις προβολές.
Μακεδονία Τρίτη 7-10-1963
Το 1957, ο Ολλανδός φωτογράφος Cas Oorthuys περπατάει στην πόλη και συχνά στρέφει τον φακό του σε πλανόδιους -κυρίως μανάβηδες- με υποζύγια ή χωρίς. Η γωνία Κασσάνδρου με Αγίου Νικολάου είχε αρκετή τέτοια κίνηση, και ο Όρτουις (μάλλον έτσι προφέρεται) μάς δίνει ένα «πακέτο» λήψεων που καλύπτουν σχεδόν 180 μοίρες και κάποια χαμένα πλέον κτίρια.
Τον φωτογράφο μάς τον σύστησε η κ. Λίζα Κουτσαπλή και η σελίδα της- Liza’s photographic archive of Greece- και πηγή του υλικού είναι το Ολλανδικό Μουσείο Φωτογραφίας.
Το κάρο επί της Κασσάνδρου πλησιάζει την Αγ. Νικολάου και ο μανάβης όρθιος μοιάζει να μιλάει μ’ αυτούς που κάθονται έξω από το περιπτεράκι που ακουμπάει στον τοίχο της Αίγλης.
Αντίστοιχο και αυτό το πλάνο με τους πιτσιρικάδες να απολαμβάνουν την ευκαιρία για μια βόλτα.
Στη μέση της διασταύρωσης, ένας άλλος πάγκος.
Και το πλάνο ανοίγει λίγο παραπάνω προς την Αγ. Νικολάου.
…την οποία βλέπουμε εδώ. Το ανατολικό πεζοδρόμιό της άθικτο ακόμα. Στο δυτικό, οι εργασίες στον Αγ. Δημήτριο έχουν ολοκληρωθεί. Επί της Αγ. Δημητρίου τα πρώτα μεγαθήρια.
Επιστροφή προς τα πάνω, για την συνάντηση. Στο μπακάλικο της γωνίας, κυριαρχεί η ΚΛΙΝΕΞ
Κι ακόμα παραπάνω, αποκαλύπτοντας ολόκληρο το σπίτι.
Μία πρόκληση από το παρελθόν για την ταύτιση μιας φωτογραφίας, που κυκλοφόρησε ως κάρτα και παρέμενε αταύτιστη, κλείνει με τη σημερινή ανάρτηση.
Ο φίλος David Bravos μας είχε προκαλέσει να βρούμε πού στήθηκε το πανηγύρι. Σήμερα, μετά την συσχέτισή της με την κρήνη που είδαμε χτες, είμαστε σε θέση να απαντήσουμε.
Συσχετίστηκε από την Μάρα Νικοπούλου, τοποθετήθηκε από τον Στάθη Ασλανίδη.
Από το ίδιο σημείο της χθεσινής φωτογραφίας, ο «Οπερατέρ Κ» με κατεύθυνση τον βορρά αποτυπώνει την κρήνη και μία οικία στο βόρειο πεζοδρόμιο της Φιλίππου στη διασταύρωση με την οδό Καλλιμάχου. Η οδός αυτή καταγράφεται στον χάρτη του Βασίλη Δημητριάδη χωρίς να έχει βρεθεί κάποιο άλλο στοιχείο. Στον χάρτη ρυμοτομίας του 1919 φαίνεται να μην καταγράφεται και δίνει την εντύπωση ότι βρισκόμαστε στην αρχή της Γλάδστωνος. Το πρόβλημα της μη εγγραφής της ίσως προκύπτει γιατί αυτό το τμήμα της Φιλίππου ανήκε στην πυρίκαυστη ζώνη και η οδός με την ελληνική ονομασία Καλλιμάχου δεν επιβίωσε για πολύ. Η παλαιότερη τουρκική ονομασία της οδού σύμφωνα με τον Βασίλη Δημητριάδη είναι Osman Bey.
Οι δυο φωτογραφίες συσχετίστηκαν με βάση την τοιχοδομή της κρήνης. Εδώ σημειώνεται το κοινό κομμάτι της κρήνης και -πλέον- τα ονόματα των δρόμων που δείχνει.
O ‘περίεργος’ τοίχος είναι αυτό που την συνδέει με την κρήνη. Οι λεπτομέρειες δεν αφήνουν καμία αμφιβολία.
Φωτογραφία από τα γαλλικά αρχεία με τον τίτλο να μας παραπέμπει στην οδό Κασσάνδρου. Αναρτήθηκε παλιότερα στο Delcampe και στις Π.Φ.Θ. αταύτιστη. Οι προσπάθειες απόδειξης σε τμήματα της Κασσάνδρου στην πυρίκαυστη ζώνη δεν απέφεραν το αποτέλεσμα που θα περιμέναμε.
Φτωχή για αναζήτηση στοιχείων εντυπωσιάζει με την κρήνη που δεσπόζει. Πού όμως; Τελικά λύση φαίνεται να δίνεται στην οδό Φιλίππου, στο βάθος της χθεσινής φωτογραφίας που αναρτήσαμε. Στο κοινό κομμάτι των φωτογραφιών φαίνεται να συσχετίζεται σε όλα τα σημεία της αναδεικνύοντας ακόμα ένα μικρό κομμάτι της χαμένης πόλης. Η θέση της ορίζεται ως παλαιά Φιλίππου, λίγο πιο δυτικά της διασταύρωσης με τη Λέοντος Σοφού, με τη σημερινή ρυμοτομία στο μέσο του οικοδομικού τετραγώνου που περιβάλλεται από τις οδούς Καραολή και Δημητρίου των Κυπρίων, Παπαζώλη, Κωστή Παλαμά, και Βερναρδάκη, δηλαδή μερικά μέτρα πίσω από τη ΝΔ. γωνία των οικοδομών στην Πλατεία Αντιγονιδών.
Σύμφωνα με τον Βασίλη Δημητριάδη στο βιβλίο του “Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας” αυτό το τμήμα της Φιλίππου ανήκε στη συνοικία Yahia Bali. Η οδός ονομαζόταν Perşembe Tekkesi, (=Τεκές της Πέμπτης). Εκεί κοντά βρισκόταν η κρήνη που είχε χτίσει ο Ahmed Ağa, αξιωματικός των γενιτσάρων Serden Geçti και σύμφωνα με τα παραπάνω φαίνεται να συσχετίζεται.
Στην παλαιά Φιλίππου λοιπόν, λίγο πιο δυτικά της διασταύρωσης με τη Λέοντος Σοφού, σήμερα λίγα μέτρα πίσω από τη ΝΔ. γωνία των οικοδομών στην Πλατεία Αντιγονιδών
Η χθεσινή φωτογραφία που αναρτήσαμε, αναδεικνύει τη διασταύρωση της Λέοντος Σοφού με Φιλίππου και συσχετίζεται στο βάθος της με την αναζητούμενη σε όλες τις λεπτομέρειες της κρήνης και της εισόδου της αυλής.
Το σημείο λήψης στην παλιά και στη νέα ρυμοτομία.