Saloni.ca Archive

Ο αντισυνταγματάρχης von Alten επισκέπτεται την τουρκική σχολή χωροφυλακής της Θεσσαλονίκης στα 1906. Στο βάθος φαίνεται πολύ αχνά ο Λ. Πύργος. Ο von Alten είναι σημειωμένος με το 3 στην φωτογραφία. Όσο μπορεί να αποκρυπτογραφηθεί η γραμματοσειρά αυτή: το 1 είναι ο Φεριντ Μπέη, το 2 ο Sir Edward Grogen, το 4 ο Major Ridolfi και το 5 ο Χαμίντ Μπέη.

Παρουσίαση από Θόδωρο Νάτσινα και Μάρα Νικοπούλου

H τουρκική σχολή αστυφυλάκων στη Σαλονίκη δέχτηκε πρόσφατα την επίσκεψη του ανθυπολοχαγού του γενικού επιτελείου του γερμανικού στρατού von Alten, ο οποίος επί του παρόντος εκτελεί σε αυτήν χρέη επιθεωρητή). Κατά την παρουσία του διοργανώθηκαν ασκήσεις πυροβολισμού σύμφωνα με τους κανόνες οπλοχρησίας. (Μτφρ από Θωμά Νεδέλκο). Ο von Alten και αντίστοιχοι αξιωματικοί εκπρόσωποι άλλων χωρών (πάντα των “Μεγάλων Δυνάμεων”) έφτασαν στην Θεσ/νίκη στις 11 και τις 14/4/1904. Τους υποδέχτηκαν αξιωματούχοι των αντίστοιχων προξενείων και κατέλυσαν άλλοι στο Όλυμπος Παλλάς και άλλοι στο Ιμπεριάλ. Στην ουσία ήταν προπομποί του De Giorgis, την άφιξη του οποίου (στις 19/4/1904) έχουμε δει σε πολλές φωτογραφίες και κάρτες. Με επικεφαλής τον De Giorgis είχαν επιφορτιστεί με την αναδιοργάνωση/μεταρρύθμιση της Οθωμανικής Χωροφυλακής, όπως προέβλεπε η συνθήκη της Μιρστέγης. Η Journal de Salonique παρακολουθεί τις εξελίξεις από κοντά. Ήδη στις 11/2/1904 μας πληροφορεί ότι “στο βιλαέτι υπήρχαν κενές θέσεις χωροφυλάκων που έπρεπε να καλυφθούν από μη μουσουλμάνους, κι έτσι κλήθηκαν χριστιανοί κάτοικοι των περιχώρων της Θεσσαλονίκης. Αυτή την εβδομάδα πολλοί κάτοικοι των χωριών της περιφέρειας της Θεσ/νίκης έκαναν αίτηση γι’ αυτές τις θέσεις με ενθουσιασμό και το τμήμα Χωροφυλακής εξετάζει τους φακέλους των υποψηφίων”. Για τον βαθμό του von Alten “χανόμαστε στη μετάφραση” μεταξύ γερμανικών, τουρκικών, γαλλικών της Journal και ελληνικών. Σχετικά ασαφής είναι και η ακριβής θέση που κατείχε. Το σίγουρο είναι ότι στην αρχή ήταν ο διευθυντής, αργότερα αποκαλείται τεχνικός διευθυντής, επιθεωρητής κ.ά. Διδάσκων και επίσης διευθυντής ήταν και ο Ριντόλφι. Επίσης μπερδεμένο είναι και το θέμα της στέγης της στην αρχή. Στις 9/5/1904, διαβάζουμε ότι γίνονται «επισκευές και μετατροπές στο τεράστιο οίκημα του Αβραάμ Σαϊας στα ‘καμένα’ και η Σχολή Χωροφυλακής δεν θ’ αργήσει να μεταφερθεί. Συγχρόνως ο Δήμος βρίσκεται στη διαδικασία καθαρισμού των γειτονικών δρόμων”. Μιλάμε βέβαια για την περιοχή που κάηκε το 1890, άρα το παλιό οικοδομικό τετράγωνο 69 όπου εμφανίζονται τα σπίτια των Σαϊας, [Θ. Μαντοπούλου-Ευ.Χεκίμογλου, Επιχειρηματικότητα, τ. 2β, σ. 300] μάς καλύπτει. Βρισκόταν πίσω από το εργοστάσιο, ας πούμε, μεταξύ των (τότε) οδών Βουλγαροκτόνου, Σολωμού, Παλαμά και Ασκητού. Στις 30 Μαϊου, μαθαίνουμε ότι οι εργασίες ολοκληρώθηκαν και ο διευθυντής von Alten αναλαμβάνει τα καθήκοντά του. Στις 16/6/1904, συντάκτης της JdS επισκέπτεται την σχολή Χωροφυλακής στη συνοικία των καμένων. Εκείνη τη μέρα Ευρωπαίος αξιωματικός υπηρεσίας ήταν ο Ριντόλφι, ο οποίος τον ξεναγεί και τον ενημερώνει. Μαθαίνει (και μαθαίνουμε) ότι στους 100 άνδρες που μένουν στην Σχολή 25 είναι αξιωματικοί, κάπου τόσοι υπαξιωματικοί και υπόλοιποι χωροφύλακες. Για 25 μέρες όλοι μαθαίνουν θεωρητικά και πρακτικά τους νέους κανονισμούς που βασίζονται σε ιταλικούς και γαλλικούς. Μετά περνάνε εξετάσεις. Διεθυντής ο von Alten με βοηθό τον Ματζίντ Μπέη. Στη στρατιωτική εκπαίδευση ο άγγλος Bonham, με βοηθό τον Αχμέτ Αλί μπέη. Ο Ριντόλφι έχει διοικητικά καθήκοντα και διδάσκει νομοθεσία, με βοηθό τον Σιρί μπέη. [Σημειωτέον: το μοτίβο που βλέπουμε εδώ, το ότι δηλαδή κάθε θέση καλύπτεται από έναν χριστιανό και έναν μουσουλμάνο είναι από τις «προϋποθέσεις» των μεταρρυθμίσεων] Manage

Ματιές προς τον Άγιο Δημήτριο και προς την Αίγλη από το μπαλκόνι του. Ιούλιος 1940.

Ό,τι βλέπουμε υπάρχει ακόμη. Από την μεριά της Αγ, Δημητρίου Προς τον Άγιο Δημήτριο Προς την Αίγλη και τον Προφήτη Ηλία. Σήμερα από την πλευρά της Αγ. Δημητρίου. Με τις προσθήκες.

Παλιές φωτογραφίες γύρω από την Αχειροποίητο, από τον Νίκανδρο Καστανίδη. [Από τη διατριβή “Αχειροποίητος Θεσσαλονίκης-αρχιτεκτονική και γλυπτός διάκοσμος”, τομ. Α΄, του Κ.Θ. Ράπτη, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Φιλοσοφική Σχολή, ΑΠΘ, 2016] Βόρεια πλευρά, 1909 Βόρεια πλευρά, 1911 Δυτική πλευρά, οδός Αγίας Σοφίας, 1909 Ανατολική πλευρά, 1909 Νότια πλευρά, 1911 Δυτική πλευρά, οδός Αγίας Σοφίας, 1913 Ανατολική πλευρά, 1917 Νότια πλευρά, 1919 Νοτιοδυτική πλευρά, οδός Αγίας Σοφίας, λίγο μετά το 1917 Νότια πλευρά, 1943 Δυτική πλευρά, οδός Αγίας Σοφίας, την περίοδο της κατοχής

Από τις πιο απομακρυσμένες λήψεις από την συλλογή του Paul Albarel, σε επιμέλεια παρουσίασης από την Μάρα Νικοπούλου Από το αφιέρωμα: ο Joseph Pigassou στην Θεσσαλονίκη

Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Médiathèque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1436 photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1436 tirage papier Η προηγούμενη φωτογραφία από πιο κοντά. Από την Journal de Salonique (31/8/1903), στην αναγγελία των εγκαινίων του, μαθαίνουμε ότι το έχτισε ο βαλής Χασάν Φεχμί Πασάς στη μνήμη της γυναίκας του. «Στα πλαίσια της λαμπρής επετείου ενθρόνισης του Σουλτάνου, αύριο θα γίνουν δυο εγκαίνια. Πρώτα, στις 2 τουρκική ώρα, είναι τα εγκαίνια του τζαμιού που έχτισε ο εξοχότατος βαλής μας, ο Χασάν Φεχμί Πασάς, κοντά στα στρατόπεδα πεζικού δίπλα στο Ζεϊτενλίκ, στη μνήμη της νεκρής συζύγου του. Έχουν προσκληθεί ανώτεροι αξιωματούχοι, πολιτικοί και στρατιωτικοί, και προύχοντες της πόλης». Στο επόμενο φύλλο, η JdS έχει ρεπορτάζ από τα εγκαίνια του «όμορφου και λιτού κτιρίου». Πάλι από την JdS είχαμε μάθει ότι η σύζυγος του Χασάν Φεχμί είχε πεθάνει στις 9/1/1903 (27/12/1902 με το παλιό ημερολόγιο). Το σχετικό άρθρο ήταν εκτενέστατο χωρίς όμως να αναφέρει πουθενά το όνομά της. Αυτό το μαθαίνουμε από την κτητορική επιγραφή που δίνει και την επίσημη ονομασία του τζαμιού: Τέμενος Φαριντέ Χανούμ και Χασάν Φεχμί Πασά. Σύμφωνα με την Βικιπαίδεια, η επιγραφή αναγνώστηκε το 2013 Το κτίριο (χωρίς τον μιναρέ, βέβαια) υπάρχει ακόμα –αν και λίγο παραδίπλα, καθώς το 2005 μετακινήθηκε γύρω στα 25 μέτρα για να διαπλατυνθεί η οδός Λαγκαδά. [Φωτό: Νώντας Στυλιανίδης] Σε παλιές φωτογραφίες το έχουμε μόνον σε μακρινές ή κάπως πιο κοντινές, πάντα με στρατεύματα στο πρώτο πλάνο. Όπως η αρχική, και όπως αυτή από τη Le Miroir, 109, 1915, που αναρτήθηκε από τον Adrian Wright στις ΠΦΘ. Το ίδιο και σε αυτήν από Le Miroir στις 22 Οκτώβρη του 1916

Φωτογραφία του 1946 Γύρω στα 1955 Δεκαετία 1950 Πριν το 1957 Λήψη του Γεωργίου Βαφιαδάκη το 1957 Φωτογραφία τον χειμώνα του 1957, όταν άρχισε η πλακόστρωση της νέας παραλίας. Χρονολόγηση Βαγγέλη Καβάλα. Λίγο μετά το 1961, υπάρχει ακόμη το ένα από τα δύο κτίσματα που έκλειναν την Δημ Γούναρη Γκρεμίζεται το σπίτι στην Νίκης 65. 1962-63 όταν κτίζεται η πολυκατοικία στην Νίκης 65 Γύρω στα 1964 Μετά το 1964. Η Δημ. Γούναρη έχει διανοιχτεί Αναρτημένη από Kostas Papagiannis, χρονολογημένη στα 1969 Μετά το 1970, το Παλλάς έχει αντικατασταθεί, ενώ ολοκληρώνεται η πολυκατοικία στο ν. 67 Έχει πλέον αντικατασταθεί και το Πετί Παλαί. Μετά το 1970 Μετά το 1970

Το 1925, ο ανθυπομοίραρχος της Ειδικής Ασφάλειας Δημήτριος Οικονόμου, ο επωνομαζόμενος Παπάς, συνέλαβε τον Νίκο Ζαχαριάδη, ο οποίος ήταν στην Θεσσαλονίκη από τον Σεπτέμβριο του 1924, με αποστολή να οργανώσει το κόμμα στην πόλη. Καθ' οδόν προς την Ασφάλεια, περνώντας νότια της Αγ. Σοφίας στο ύψος του Αγ. Ιωάννη, ο Ζαχαριάδης απέδρασε, σπρώχνοντας τον Οικονόμου στο κενό. Το αποτέλεσμα ήταν να σπάσει το πόδι του και να μείνει κουτσός, αρχίζοντας μια προσωπική βεντέτα με τους κομμουνιστές. Απολύθηκε από την Χωροφυλακή, κατέληξε στο ένοπλο τμήμα του Δάγκουλα με ιδιαίτερα άγριες επιδόσεις στο κυνήγι αντιφασιστών εκείνα τα δύσκολα χρόνια. Είχε αναλάβει υπεύθυνος πληροφοριών στην οργάνωση του Δάγκουλα, στρατολογώντας πληροφοριοδότες από την περιοχή γύρω από την πλατεία Βαρδαρίου. Η λήψη είναι του Γ. Λυκίδη, λίγο μετά το γκρέμισμα των μιναρέδων (1927), αλλά κατατοπιστική για το τι μπορεί να συνέβη κατά την απόδραση του Ζαχαριάδη. Οι πληροφορίες από τα βιβλία του Ανδρέα Βενιανάκη “Δάγκουλας, ο δράκος της Θεσσαλονίκης” και του Αλέξανδρου Δάγκα “Ο χαφιές. Το κράτος κατά του κοµµουνισµού. Συλλογή πληροφοριών από τις υπηρεσίες Ασφαλείας Θεσσαλονίκης, 1927”.

Μακεδονία 30/3/1925

Δραγούμη μέχρι την Κασσάνδρου. Η κρήνη Ικί Λουλέ

Για να συμπληρωθεί η απόσταση των 1200 μέτρων που κάλυπτε η παλιά Παλαιολόγου, μένει να πιάσουμε και το τρίτο κομμάτι της που απένειμε . Η νυν Υπ. Φιλίππου Δραγούμη, αρχίζει λίγο παρακάτω από το παλιό –στην νέα Φιλίππου– και τελειώνει, όπως και η πρώην Παλαιολόγου, στην Κασσάνδρου. Σήμερα, τα τρία κομμάτια μαζί (Χρυσοστόμου Σμύρνης, Παλαιολόγου και Υπ. Φιλ. Δραγούμη) έχουν μήκος 660 μέτρα. Από την Μάρα Νικοπούλου

Ο δρόμος σημειωμένος (στο περίπου) σε φωτό του 1915, και στις αεροφωτό του 1938 και του 1975. Η πράσινη ευθεία δείχνει την Αγ. Δημητρίου. Το τζαμί είναι αυτό του Koca Kasim Pasa που έδινε το επίσημο όνομα στη συνοικία. Αλλά και για το ίδιο και για τη συνοικία επικρατούσε το όνομα Ικί Λουλέ από την βρύση με τους δυο κρουνούς που βρισκόταν στην πλατεία μπροστά του. Στην ουσία, όλες οι κοντινές φωτογραφίες που έχουμε αφορούν εκείνη την πλατεία, στην συμβολή της οδού Αριστοτέλους (νυν Ολύμπου) με την νυν Υπ. Φιλ. Δραγούμη.

Η βρύση σε κοντινό πλάνο του Αριστοτέλη Ζάχου [Η Θεσ/νίκη μέσα από τον φακό του Αριστοτέλη Ζάχου, σ. 119]

Εδώ σε πιο μακρινό, πάλι σε φωτό του Α. Ζάχου [όπ.π., σ. 123], όπου φαίνεται καλύτερα η πλατεία αλλά και το γεγονός ότι η βρύση είναι μία από τις λίγες με θόλο. Για την ακρίβεια, έχουμε δει φωτό μόνον από τρεις θολωτές κρήνες (οι άλλες δύο είναι στη Βύζαντος και δίπλα στον Πρ. Ηλία –η τελευταία εκτός λειτουργίας τα χρόνια που την βλέπουμε).

Ακόμα πιο ανοιχτό πλάνο [σ. 113]. Τα κτίρια αριστερά απ’ την βρύση βρίσκονται επί της Αριστοτέλους.

Κάποια χρόνια αργότερα, με τον φακό να εστιάζει στο μεγάλο κτίριο δυτικά της βρύσης, διακρίνουμε ότι, ενώ τριγύρω έχουμε κακοτράχαλο καλντερίμι, το σημείο ακριβώς μπροστά στη βρύση μέχρι τον πλάτανο ήταν στρωμένο με μαλτεζόπλακες. Βλέπουμε επίσης ότι στη δυτική όψη της έχει φτιαχτεί μια παράγκα που στεγάζει μαγαζάκι.

To ίδιο και στην ανατολική όψη της. Εδώ διακρίνεται και η ταμπέλα του καφενείου που ακουμπάει στην πίσω μάντρα, και μάλλον γράφει «Καφφενείον: Η Σάμος, Δόμνα [Μαυρο]γιάννη».

Κάπου ανάμεσα στα 1927-1930, ο Paul Collart φωτογραφίζει τον πλάτανο, την βρύση και τα μαγαζάκια από τα νότια, και μας δίνει μια σπάνια κλεφτή ματιά στην εικόνα της Κ. Παλαιολόγου πάνω από την Αριστοτέλους/Ολύμπου . Στο ύψος του ψηλού άσπρου σπιτιού στα δεξιά βρίσκεται η αρχή της μικρής οδού Καστοριάς –της Soguk Su/Κρύου Νερού, κατά τα οθωμανικά χρόνια– που φιλοξενούσε, σύμφωνα με τον Β. Δημητριάδη, την ομώνυμη δεξαμενή νερού. Δεν πρέπει να συγχέεται με την κινστέρνα στην δυτική άκρη της πόλης, στους Αγ. Απόστολους, που είχε το ίδιο όνομα. Μια εικόνα της οδού Καστοριάς λίγο πριν εξαφανιστεί είχαμε δει εδώ: https://archive.saloni.ca/1201

Από το ίδιο σχεδόν σημείο και αυτή η φωτογραφία που μάλλον προηγείται χρονικά. Αν και σε χαμηλή ανάλυση, εδώ ξεχωρίζει καλύτερα ο δρόμος από την πλατεία. Επίσης το γεγονός ότι τα κλαδιά του πλάτανου δεν έχουν φύλλα και φαίνονται καθαρά βοήθησε να ξεκλειδωθεί η επόμενη φωτογραφία.

Πρόκειται για αυτήν τη φωτό του Π. Παπαχατζιδάκη [Μουσείο Μπενάκη] της δεκαετίας του ‘50. Κυκλοφορεί και σε πιο μικρό πλάνο με λανθασμένη λεζάντα που την τοποθετεί στην οδό Μουσών. Ο κ. Νικόπουλος στις ΠΦΘ συσχέτισε τα κλαδιά του πλάτανου και την τοποθέτησε στο Ικί Λουλέ. Ο κ. Δουλάμης επιβεβαίωσε τη θέση αναγνωρίζοντας το σπίτι του. Εδώ ο φωτογράφος βλέπει φυσικά προς τον νότο, όπως μαρτυρά και η κατηφόρα στην Κ. Παλαιολόγου. Το παντοπωλείο ανήκει στον Σουλεμά Δαβίδ Χάουελ, όπως μας πληροφορεί η ταμπέλα του. Λίγο πιο ανατολικά από το πλάνο της φωτό, πίσω από τις παράγκες στα αριστερά της, υπάρχουν ακόμα τα κτίρια του τζαμιού Ικί Λουλέ και του μεντρεσέ.

Αυτά εξακολουθούν να υπάρχουν και το 1959, ενώ οι πρώτες πολυκατοικίες έχουν εξαφανίσει ήδη πολλά κι ανάμεσά τους την κρήνη και το μπακάλικο του Χάουελ, όπως φαίνεται στην αεροφωτογραφία που αναρτήθηκε από τον Βαγγέλη Καβάλα στις ΠΦΘ. Οι πολυκατοικίες ορίζουν επίσης και την οικοδομική γραμμή που προβλέπεται από το νέο ρυμοτομικό σχέδιο. Λίγα χρόνια μετά, η ευθυγράμμιση της Ολύμπου θα φάει και τα κτίρια του τζαμιού και του μεντρεσέ.

Το ρυμοτομικό που ακολουθήθηκε δεν είναι βέβαια το αρχικό του Εμπράρ, που βλέπουμε αριστερά. Σύμφωνα με εκείνο, ανάμεσα στη Φιλίππου και την Ολύμπου δεν θα υπήρχε δρόμος, ενώ και πάνω από την Ολύμπου, ο δρόμος προβλεπόταν να μεταφερθεί λίγο πιο ανατολικά. Mόνο σημείο που θα ακολουθούσε την παλιά του χάραξη ήταν το κομμάτι ανάμεσα στην Αγ. Δημητρίου και την Κασσάνδρου. Δεξιά, ανακοίνωση πλειοδοτικού διαγωνισμού του 1931 για ετήσια ενοικίαση του τεμένους και του μεντρεσέ. Δεν έχουμε στοιχεία μέχρι πότε νοικιάζονταν τα κτίρια ή αν σε κάποια φάση είχαν πουληθεί –αυτό το τελευταίο, όμως, θα ήταν περίεργο μιας και σε όλα τα σχέδια φαίνονταν να ρυμοτομούνται, όπως και έγινε.

To τελευταίο τετράγωνο, μεταξύ Αγ. Δημητρίου και Κασσάνδρου, έχει λίγο μικρότερο μήκος από το αντίστοιχο παλιό, καθώς η διαπλάτυνση της Κασσάνδρου έφαγε μερικά μέτρα. Σε φάρδος δεν διαφέρει πολύ –είναι εξίσου στενό. Οι πανύψηλες πολυκατοικίες το κάνουν να φαίνεται ακόμα πιο στενό και σκοτεινό. Εδώ σε φάση μετάβασης, γύρω στο 1965, σε δυο φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του κ. Θωμά Παπαδόπουλου που αναρτήθηκαν στις ΠΦΘ και δείχνουν προς την Αγ. Δημητρίου (αριστερά) και προς την Κασσάνδρου (δεξιά).

Τα περισσότερα από τα παλιά σπίτια της περιοχής ανήκαν στα ανταλλάξιμα και είχαν πουληθεί από την Εθνική Τράπεζα γύρω στο 1930. Εδώ μία από τις σχετικές ανακοινώσεις που δημοσιεύονταν στις εφημερίδες. [Μακεδονία 5/3/1931]. Για να καταλάβουμε τα ποσά που αναφέρει ως τιμή Α’ προσφοράς, ένα παράδειγμα από διαφήμιση της Πατέ της ίδιας μέρας: γραμμόφωνο πορτατίφ=1600 δρχ, γραμμόφωνο έπιπλο=5500, δίσκοι=1000 δρχ.

Από Βαγγέλη Καβάλα: Τέλη δεκαετιας 1950. Οχι τοσο καλη αναλυση αλλα κατατοπιστική αεροφωτογραφια

Μέχρι στιγμής, για το πιο βόρειο κομμάτι των συνοικιών Αγ. Αθανασίου και Παναγούδας με όριο την παλιά Φιλίππου, έχουμε μόνον σχετικά νεότερες φωτογραφίες – όλες από τη δεκαετία του ’60. Από την Μάρα Νικοπούλου

Στην αριστερή φωτό από τη συλλογή Θ. Ηλιάδη και ανάρτηση του Χρήστου Καββαδά στις ΠΦΘ το 2016, ο κ. Σταμίδης αναγνώρισε την Κ. Παλαιολόγου και ο Στ. Ασλανίδης την συσχέτισε με την φωτό δεξιά και τις δυο επόμενες, πάλι από την ίδια συλλογή. Ο φωτογράφος, πιθανόν κάποιος φοιτητής σε «αποστολή καταγραφής», στεκόταν περίπου στο ύψος που τώρα περνάει η νυν Φιλίππου. Εδώ, ο φακός του στρέφεται προς το βορρά και μεταξύ άλλων αποτυπώνει και ένα μπακάλικο επί της παλιάς Φιλίππου, που μάλιστα εξέχει από την υπόλοιπη οικοδομική γραμμή. Σ’ αυτό το σημείο, κατά τα οθωμανικά χρόνια η Φιλίππου ονομαζόταν «Τσελεμπί Μπακάλ» που σημαίνει «άρχοντας μπακάλης/μορφωμένος μπακάλης» σύμφωνα με τον Β. Δημητριάδη [Τοπογραφία, σ.66,128]. Ίσως αυτό που βλέπουμε να είναι η μετεξέλιξη του μπακάλικου... Όπως και να ‘χει, γύρω από το σπίτι εκείνου του μπακάλη, ο Β. Δημητριάδης τοποθετεί και τρία τακσίμ (δεξαμενές) που έδιναν νερό σε αρκετά σπίτια των συνοικιών Αγ. Αθανασίου και Παναγούδας [Toπογραφία, σ. 438]. Για το κυριολεκτικό τέλος κάποιων απ’ αυτά τα σπίτια της Παλαιολόγου, έχουμε το εξαιρετικό φωτορεπορτάζ του Γ. Στυλιανού [ΜΦΘ] που αποτυπώνει και την αγωνία μίας κατοίκου. Την αναγνώρισή τους και περισσότερες φωτογραφίες είχαμε δει εδώ https://archive.saloni.ca/14

H τωρινή Κ. Παλαιολόγου, όπως είδαμε, ήταν έξω από την πυρίκαυστο κι έτσι οι αλλαγές που βλέπουμε οφείλονται μόνον στην ανθρώπινη παρέμβαση, είτε λόγω ρυμοτόμησης (στην τωρινή αρχή, προκειμένου να διανοιχτούν η Σβώλου και η Πατρ. Ιωακείμ και στο τωρινό τέλος της για τη διάνοιξη της Ιασωνίδου), είτε λόγω αντιπαροχής. Την παρακολουθούμε από ψηλά, με ανάποδη χρονολογική σειρά. Από την Μάρα Νικοπούλου

Στην αεροφωτογραφία μετά τη φωτιά, το τωρινό της μήκος οριοθετείται με τα πράσινα βελάκια. Σ’ αυτό το ύψος της, κατά τα οθωμανικά χρόνια ονομαζόταν Παλόζα. Η κόκκινη βούλα δείχνει το Ελληνικό Γυμνάσιο (την «Οικοκυρική Σχολή», όπως έχει μείνει να την λέμε), στο παλιό οικοδομικό τετράγωνο 312, που, σύμφωνα με τον χάρτη του Β. Δημητριάδη, το μοιράζονταν τρεις συνοικίες. Κάποια λίγα (2-3 μάλλον) κτίρια του ανήκαν στη Σουλού Πασά και το μεγαλύτερο μέρος του υπαγόταν στη συνοικία της Παναγούδας, καθώς εδώ βρισκόταν και η ίδια η εκκλησία. Το νότιο κομμάτι του ανήκε στην συνοικία του Ακτσέ Μεστζίτ, και εκεί, σύμφωνα με τα κτηματολογικά στοιχεία [Θ. Μαντοπούλου-Ευ.Χεκίμογλου, Επιχειρηματικότητα, τ2β, σελ. 272 κ’ 362], βλέπουμε μουσουλμανικές ιδιοκτησίες. Ανατολικό και νότιο όριό του ήταν η οδός Βayat – μετέπειτα Καπετάν Πατρίκη και Καυταντζόγλου αντίστοιχα, σήμερα καταργημένες και οι δυο. Στο ίδιο οικοδομικό τετράγωνο βρισκόταν και η προτεσταντική εκκλησία με διεύθυνση την Κ. Παλαιολόγου, απ’ όπου είδαμε πρόσφατα στιγμιότυπο από τον γάμο του στρατηγού Σαράιγ Στην επιχρωματισμένη κάρτα βλέπουμε σε πρώτο πλάνο την νότια όψη του Γυμνασίου και το καμπαναριό της Παναγούδας. Το Γυμνάσιο, δωρεά του Συγγρού, χτίστηκε το 1893. Από την κάρτα κρατάμε επίσης την γωνία της στέγης που βλέπουμε στην Εγνατία (βόρειο πεζοδρόμιο) γιατί θα βοηθήσει στην συνέχεια. Στην αεροφωτογραφία του 1916 [από Α. Γερόλυμπου] σημειώνεται με κίτρινο το οικοδομικό τετράγωνο δυτικά της Κ.Παλαιολόγου/Πελόζα. Ένα περίεργο «τετράγωνο», έτσι κι αλλιώς, καθώς για νότιο όριο δεν έχει κάποιον δρόμο αλλά τη γραμμή της πυρίκαυστου, και φιλοξενούσε δυο μικροσκοπικές μουσουλμανικές συνοικίες: την Τιμουρτάς στα νότια –την είδαμε στην πρώτη ανάρτηση για την οδό- και την Σουλού Πασά στο βόρειο κομμάτι του, σημειωμένη εδώ με μωβ. Τριγύρω οι χριστιανικές συνοικίες του Αγ. Αθανασίου και της Παναγούδας. Το άλλο παράδοξο είναι το νούμερό του. Προφανώς στον αρχικό σχεδιασμό που έστειλε μηχανικούς να καταγράψουν όλη την πόλη μετά τη φωτιά του ’17 έγινε κάποιος λάθος υπολογισμός, κι έτσι ανάμεσα στα τετράγωνα 312 και 313 προκύπτει ξαφνικά το 362. Στην βορειοανατολική του γωνία, τη γωνία Παλαιολόγου με Εγνατία βρισκόταν το μικρό τέμενος Σουλού Πασά που διακρίνεται κάπως και εδώ καθώς έχει τον γνωστό λοξό προσανατολισμό. Ο Δημητριάδης υποθέτει ότι το αρχικό τέμενος χρησιμοποίησε κτίριο εκκλησίας –το συνδέει μάλιστα με την σχετικά κοντινή Παναγούδα- ενώ μιλάει για την πιθανή ύπαρξη και πιο παλιού ιερού χώρου στο σημείο. Με τη βοήθεια της στέγης που σημειώσαμε πιο πριν (κόκκινη βούλα στα δεξιά), βλέπουμε την εικόνα της περιοχής στα 1889. Δίπλα από το μεγάλο κτίριο (δυτικά του) αργότερα θα χτιστεί η κλινική Νεδέλκου/σήμερα Αγιορείτικη Εστία και απέναντί της το Γυμνάσιο. Δυτικά της Παλαιολόγου, που σημειώνεται με πράσινο, βρίσκεται το «362» και στη γωνία του το τέμενος. Η μπλε βούλα δείχνει το κτίριο στη βορειοδυτική γωνία της διασταύρωσης με Εγνατία που διατηρήθηκε για πολλές δεκαετίες ακόμα. Το είδαμε και εδώ: https://archive.saloni.ca/49. Το ιδιαίτερα γραφικό τμήμα της Παλαιολόγου που ακολουθεί και είχε την τύχη να τραβήξει το βλέμμα πολλών φωτογράφων το είδαμε προ ημερών εδώ: https://archive.saloni.ca/1196

Ο κινηματογράφος Αττικόν, λειτούργησε από το 1920-1970 στην Εγνατία, απέναντι από το ξενοδοχείο Βιέννη.

Λήψη από το ξενοδοχείο Βιέννη κατά την κατοχή. Η είσοδος του κινηματογράφου και η οθόνη του θερινού επάνω σε ταράτσα. Κατά τον μεσοπόλεμο ο κινηματογράφος ήταν χώρος εκδηλώσεων του ΚΚΕ και συνδικαλιστικών οργανώσεων που υποστήριζε το κόμμα. Από τον Τομανά “Δρόμοι και Γειτονιές” σ. 179 Επάνω αριστερά πάλι η οθόνη του θερινού Αττικόν, όπως φαινόταν από την πλατεία του Βαρδάρη. Μεσοπολεμική οικογενειακή φωτογραφία της Olga Tsouvali‎ από ανάρτηση στις ΠΦΘ Αρχές δεκαετίας 60 αριστερά τα κόκκινα γράμματα νέον με το όνομα του κινηματογράφου Το Σάββατο 5/9/1970 η τελευταία μέρα λειτουργίας του κινηματογράφου. Δύο έργα, β' προβολής.