[Από το αρχείο του Ν. Μητσάκη]
Από έρευνα του Νίκανδρου Καστανίδη και συμπληρωματικά στοιχεία από την Μάρα Νικοπούλου
Κάποιες λήψεις κατά πάσα πιθανότητα από το κτίριο όπου και το φαρμακείο του Ζωγράφου.
Τα σχέδια του αρχιτέκτονα Ν. Μητσάκη για τον ΝΣΣ τα είχαμε δει εδώ: https://archive.saloni.ca/326
Η διχάλα που έκανε η Μοναστηρίου (δεξιά) με την Γιαννιτσών (αριστερά) στο ύψος περίπου της Ταντάλου.
Από το ίδιο σημείο λήψης. Ο πυλώνας της ΔΕΗ στην ΒΔ γωνία Μοναστηρίου με Ταντάλου.
Ένωση των δυο πανοραμικών που είδαμε πριν.
Εδώ μια πρόχειρη συνένωση των άλλων τριών, όπου ο φωτογράφος αποτυπώνει την περιοχή “παρακολουθώντας” τον άνθρωπο που κουβαλάει ανάμεσα στα ήδη γκρεμισμένα και τα λίγα εναπομείναντα παραγκόσπιτα της περιοχής.
Οι προηγούμενες φωτογραφίες αφορούν το κομμάτι στο κόκκινο πλαίσιο. Βλέπουμε τα σπίτια σε σχέση με τον ΝΣΣ
(Η αεροφωτογραφία είναι του 1962 σύμφωνα με τον Γ. Μανιό που την είχε αναρτήσει στις ΠΦΘ)
Άλλες αντίστοιχες της περιοχής δεν έχουμε δει -εκτός φυσικά από τις φωτογραφίες της Μπάρας. Η πιο “κοντινή” ήταν αυτή (από ανάρτηση Αλ. Αθάνατου στις ΠΦΘ) όπου διακρίνεται η διχάλα Γιαννιτσών (αριστερά) με Μοναστηρίου (δεξιά) και η σειρά κτιρίων που υπήρχε στη μέση.
Πιθανότερο σημείο λήψης των δυο πανοραμικών φωτογραφιών σημειωμένο σε αεροφωτογραφίες πριν το '17 και του 1945, με εμφανείς τις διαφορές. Ο Μητσάκης πρέπει να τις τράβηξε από το κτίριο που στέγαζε και το Φαρμακείο Ζωγράφου στην ΝΑ γωνία Μοναστηρίου με Ταντάλου (σημειωμένο εδώ με κόκκινη βούλα -το 1945 ήδη κατεστραμμένο), ή από το αντίστοιχο κτίριο της NΔ γωνίας (εδώ με κίτρινο). H ροζ βούλα δείχνει το ψηλό κτίριο με την σοφίτα που ξεχωρίζει στις πανοραμικές. Το μπλε τετράγωνο την περιοχή που απεικονίζεται στην πιο δυτική από τις τρεις άλλες φωτό.
Μέρος της πράξης 785, 7/7/1937, με κομμάτι της περιοχής του (μελλοντικού) ΝΣΣ. Πολλοί από τους ιδιοκτήτες της περιοχής, όπως φαίνεται στη λίστα που συνοδεύει την πράξη, ήταν Εβραίοι. Με κίτρινο, η ιδιοκτησία ενός παλιού μας “γνώριμου”, του ΄Άλκη Πέτσα, στην Αφροδίτης 51.. Το ρεπορτάζ για τη δολοφονία του το είχαμε παρακολουθήσει εδώ
https://write.as/saloni-ca/479
Τότε που στην εφημερίδα καταγράφονταν ακόμα οι επιβάτες των αεροπορικών πτήσεων... Κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για τον αρχιτέκτονα Ν. Μητσάκη.
Εκείνη τη χρονιά “έτρεχαν” ακόμα δυο έργα του στη Θεσ/νίκη και συγχρόνως ήταν προϊστάμενος του Γραφείου Μελετών των Νέων Σχολικών Κτιρίων -άρα μάλλον πηγαινοερχόταν συχνά.
Γερμανίδες στη Θεσσαλονίκη στα χρόνια της Κατοχής. Στρατευμένες συνήθως στο σώμα της γερμανικής αεροπορίας σε αναμνηστικές πόζες στα αξιοθέατα και τους δρόμους της πόλης.
Στην γνωστή αγαπημένη του γωνία, εκεί που έχουμε δει επανειλημμένα να αράζουν οι κουρίτες , ο Joseph Pigassou στρέφει τον φακό του ανατολικά. Εκεί που ψαράδες ξεψαρίζουν τα δίχτυα τους και ένα πλήθος ντόπιων και ξένων περιέργων παρακολουθεί.Τους πλαισιώνει ο όγκος του μύλου Αλλατίνη.
Από το αφιέρωμα: ο Joseph Pigassou στην Θεσσαλονίκη
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.062, ασπρόμαυρο φιλμ 3,5Χ5,5 εκ
photo Joseph Pigassou n°062 sur film 35x55 NB
Φωτογραφία ασπρόμαυρη σε χαρτί του Joseph Pigassou ν. 293b
photo Joseph Pigassou n°293b tirage papier
Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Médiathèque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1601
photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1601 tirage papier
Φωτογραφία ασπρόμαυρη σε χαρτί του Joseph Pigassou ν. 293a
photo Joseph Pigassou n°293a tirage papier
Μια βρύση στη συμβολή ανηφορικού δρόμου, σε φωτογραφία από την Συλλογή Παπαϊωάννου [ΜΦΘ]. Αν θυμάμαι καλά, έχει ξαναδημοσιευτεί, αλλά δεν είχε βρει την θέση της: Πρόκειται για την μόνη (ως τώρα) κοντινή φωτογραφία της βρύσης που βρίσκεται στην γωνία της Αλ. Παπαδοπούλου με την Ρακτιβάν, όπου ίχνη της υπάρχουν ακόμα. Η τεκμηρίωση ακολουθεί
Από την Μάρα Νικοπούλου
Από την συλλογή Παπαϊωάννου, Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης.
Σε σύγκριση με φωτογραφία του Gaston Cherau, τραβηγμένη από την Αλ. Παπαδοπούλου με μέτωπο προς τα ανατολικά.
Σε σύγκριση με μεγέθυνση της γνωστής επιχρωματισμένης κάρτας. Από την Αλ. Παπαδοπούλου (που συνεχίζεται δεξιά από την διχάλα με την βρύση) προς τα δυτικά.
Μια σαρκοφάγος με ονοματεπώνυμο και χρονολόγηση : Της Αννίας Τρύφαινας, 134/35 μ.Χ. Σήμερα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.
Aπό την Θεοδοσία Στεφανίδου-Τιβερίου, “Η σαρκοφάγος της Αννίας Τρύφαινας, που χρονολογείται το 134/35 μ.Χ, δείχνει επιδράσεις από τις αττικές σαρκοφάγους με ανάγλυφες ζωφόρους. Το θέμα, όμως, της ζωφόρου στην περίπτωση αυτή είναι καθαρά μακεδονικό: η ιδιοκτήτρια της σαρκοφάγου εικονίζεται στο μέσο ως ιέρεια της Ίσιδος και περιβάλλεται από μέλη της οικογένειάς της, που αποδίδονται ως ήρωες στον τύπο του ιππέα”.
Στο: Οι τοπικές σαρκοφάγοι της Θεσσαλονίκης, [από την Έκδοση Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης αρ.10, Αγρός-Οικίας-Κήπος-Τόπος, επιμ. Π.Αδάμ Βελένη, Δ. Τερζοπούλου, Θεσ/νίκη 2012, σ.131]
Επίσης από την διδακτορική διατριβή της Ελένης Παπαγιάννη, Αττικές σαρκοφάγοι με Ερωτιδείς και γιρλάντες, μαθαίνουμε ότι στην συγκεκριμένη σαρκοφάγο “βρέθηκαν τρεις σκελετοί, δύο από τους οποίους βρεφικοί” [Σημείωση 1051, με παραπομπή πάλι σε δημοσίευση της κα Στεφανίδου-Τιβερίου σε υπό έκδοση -τότε- τόμο του Corpus των Σαρκοφάγων]
Από το αφιέρωμα: ο Joseph Pigassou στην Θεσσαλονίκη
Φωτογραφία Joseph Pigassou ν.485, ασπρόμαυρη μονή γυάλινη πλάκα, 6,5Χ9 εκ.
photo Joseph Pigassou n°485 sur plaque mono 65x90 NB
Υπάρχει και στην συλλογή Albarel:
Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Médiathèque du Grand Narbonne, με αρ. AD11028Dv0761580
photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11028Dv0761580 tirage papier
Σε καρτ ποστάλ της εποχής.
Όπως φυλασσόταν στον πρόχειρο στεγασμένο χώρο απόθεσης των αρχαιοτήτων στο Τοπ Χανέ, και όπου την φωτογράφισε ο Pigassou
Από το IWM
Το σημείο ανάμεσα στα στενάκια Ισμήνης και Αντιγόνης έχει χτιστεί πια αρκετά. Η αρίθμηση καθώς και τα ονόματα των δρόμων όπως εμφανίζονται στο gis του Δήμου Θεσσαλονίκης είναι μια σπαζοκεφαλιά. Παρ’ όλ’ αυτά το σπίτι με το χαρακτηριστικό μικρό αέτωμα στην άκρη της Ισμήνης διατηρείται ακόμα –αποκατεστημένο– και δεν αφήνει αμφιβολία για το εσωτερικό του τετραγώνου που βλέπουμε.
Ένα-δυο χρόνια νωρίτερα, ο Νίκος Γιαννακόπουλος αποτύπωσε το σπίτι και τα διπλανά κολωνάκια όπως φαίνονταν από την Ισμήνης [ανάρτηση στις ΠΦΘ].
Αριστερά το 1982, από την εξαιρετική καταγραφή των σπιτιών της Άνω Πόλης που έχει κάνει ο κ. Πλάτων Κλεανθίδης [ανάρτηση στην ΑΘ], και δεξιά, τον Δεκέμβριο 2013.
Ο αντισυνταγματάρχης von Alten επισκέπτεται την τουρκική σχολή χωροφυλακής της Θεσσαλονίκης στα 1906. Στο βάθος φαίνεται πολύ αχνά ο Λ. Πύργος.
Ο von Alten είναι σημειωμένος με το 3 στην φωτογραφία. Όσο μπορεί να αποκρυπτογραφηθεί η γραμματοσειρά αυτή: το 1 είναι ο Φεριντ Μπέη, το 2 ο Sir Edward Grogen, το 4 ο Major Ridolfi και το 5 ο Χαμίντ Μπέη.
H τουρκική σχολή αστυφυλάκων στη Σαλονίκη δέχτηκε πρόσφατα την επίσκεψη του ανθυπολοχαγού του γενικού επιτελείου του γερμανικού στρατού von Alten, ο οποίος επί του παρόντος εκτελεί σε αυτήν χρέη επιθεωρητή). Κατά την παρουσία του διοργανώθηκαν ασκήσεις πυροβολισμού σύμφωνα με τους κανόνες οπλοχρησίας. (Μτφρ από Θωμά Νεδέλκο).
Ο von Alten και αντίστοιχοι αξιωματικοί εκπρόσωποι άλλων χωρών (πάντα των “Μεγάλων Δυνάμεων”) έφτασαν στην Θεσ/νίκη στις 11 και τις 14/4/1904. Τους υποδέχτηκαν αξιωματούχοι των αντίστοιχων προξενείων και κατέλυσαν άλλοι στο Όλυμπος Παλλάς και άλλοι στο Ιμπεριάλ.
Στην ουσία ήταν προπομποί του De Giorgis, την άφιξη του οποίου (στις 19/4/1904) έχουμε δει σε πολλές φωτογραφίες και κάρτες. Με επικεφαλής τον De Giorgis είχαν επιφορτιστεί με την αναδιοργάνωση/μεταρρύθμιση της Οθωμανικής Χωροφυλακής, όπως προέβλεπε η συνθήκη της Μιρστέγης. Η Journal de Salonique παρακολουθεί τις εξελίξεις από κοντά. Ήδη στις 11/2/1904 μας πληροφορεί ότι “στο βιλαέτι υπήρχαν κενές θέσεις χωροφυλάκων που έπρεπε να καλυφθούν από μη μουσουλμάνους, κι έτσι κλήθηκαν χριστιανοί κάτοικοι των περιχώρων της Θεσσαλονίκης. Αυτή την εβδομάδα πολλοί κάτοικοι των χωριών της περιφέρειας της Θεσ/νίκης έκαναν αίτηση γι’ αυτές τις θέσεις με ενθουσιασμό και το τμήμα Χωροφυλακής εξετάζει τους φακέλους των υποψηφίων”.
Για τον βαθμό του von Alten “χανόμαστε στη μετάφραση” μεταξύ γερμανικών, τουρκικών, γαλλικών της Journal και ελληνικών. Σχετικά ασαφής είναι και η ακριβής θέση που κατείχε. Το σίγουρο είναι ότι στην αρχή ήταν ο διευθυντής, αργότερα αποκαλείται τεχνικός διευθυντής, επιθεωρητής κ.ά. Διδάσκων και επίσης διευθυντής ήταν και ο Ριντόλφι. Επίσης μπερδεμένο είναι και το θέμα της στέγης της στην αρχή. Στις 9/5/1904, διαβάζουμε ότι γίνονται «επισκευές και μετατροπές στο τεράστιο οίκημα του Αβραάμ Σαϊας στα ‘καμένα’ και η Σχολή Χωροφυλακής δεν θ’ αργήσει να μεταφερθεί. Συγχρόνως ο Δήμος βρίσκεται στη διαδικασία καθαρισμού των γειτονικών δρόμων”. Μιλάμε βέβαια για την περιοχή που κάηκε το 1890, άρα το παλιό οικοδομικό τετράγωνο 69 όπου εμφανίζονται τα σπίτια των Σαϊας, [Θ. Μαντοπούλου-Ευ.Χεκίμογλου, Επιχειρηματικότητα, τ. 2β, σ. 300] μάς καλύπτει. Βρισκόταν πίσω από το εργοστάσιο, ας πούμε, μεταξύ των (τότε) οδών Βουλγαροκτόνου, Σολωμού, Παλαμά και Ασκητού.
Στις 30 Μαϊου, μαθαίνουμε ότι οι εργασίες ολοκληρώθηκαν και ο διευθυντής von Alten αναλαμβάνει τα καθήκοντά του.
Στις 16/6/1904, συντάκτης της JdS επισκέπτεται την σχολή Χωροφυλακής στη συνοικία των καμένων. Εκείνη τη μέρα Ευρωπαίος αξιωματικός υπηρεσίας ήταν ο Ριντόλφι, ο οποίος τον ξεναγεί και τον ενημερώνει. Μαθαίνει (και μαθαίνουμε) ότι στους 100 άνδρες που μένουν στην Σχολή 25 είναι αξιωματικοί, κάπου τόσοι υπαξιωματικοί και υπόλοιποι χωροφύλακες. Για 25 μέρες όλοι μαθαίνουν θεωρητικά και πρακτικά τους νέους κανονισμούς που βασίζονται σε ιταλικούς και γαλλικούς. Μετά περνάνε εξετάσεις. Διεθυντής ο von Alten με βοηθό τον Ματζίντ Μπέη. Στη στρατιωτική εκπαίδευση ο άγγλος Bonham, με βοηθό τον Αχμέτ Αλί μπέη. Ο Ριντόλφι έχει διοικητικά καθήκοντα και διδάσκει νομοθεσία, με βοηθό τον Σιρί μπέη. [Σημειωτέον: το μοτίβο που βλέπουμε εδώ, το ότι δηλαδή κάθε θέση καλύπτεται από έναν χριστιανό και έναν μουσουλμάνο είναι από τις «προϋποθέσεις» των μεταρρυθμίσεων]
Manage
Ό,τι βλέπουμε υπάρχει ακόμη. Από την μεριά της Αγ, Δημητρίου
Προς τον Άγιο Δημήτριο
Προς την Αίγλη και τον Προφήτη Ηλία.
Σήμερα από την πλευρά της Αγ. Δημητρίου. Με τις προσθήκες.
Παλιές φωτογραφίες γύρω από την Αχειροποίητο,
από τον Νίκανδρο Καστανίδη.
[Από τη διατριβή “Αχειροποίητος Θεσσαλονίκης-αρχιτεκτονική και γλυπτός διάκοσμος”, τομ. Α΄, του Κ.Θ. Ράπτη, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Φιλοσοφική Σχολή, ΑΠΘ, 2016]
Βόρεια πλευρά, 1909
Βόρεια πλευρά, 1911
Δυτική πλευρά, οδός Αγίας Σοφίας, 1909
Ανατολική πλευρά, 1909
Νότια πλευρά, 1911
Δυτική πλευρά, οδός Αγίας Σοφίας, 1913
Ανατολική πλευρά, 1917
Νότια πλευρά, 1919
Νοτιοδυτική πλευρά, οδός Αγίας Σοφίας, λίγο μετά το 1917
Νότια πλευρά, 1943
Δυτική πλευρά, οδός Αγίας Σοφίας, την περίοδο της κατοχής
Από τις πιο απομακρυσμένες λήψεις από την συλλογή του Paul Albarel, σε επιμέλεια παρουσίασης από την Μάρα Νικοπούλου
Από το αφιέρωμα: ο Joseph Pigassou στην Θεσσαλονίκη
Φωτογραφία σε χαρτί που συνέλεξε ο Paul Albarel. Βρίσκεται στην Médiathèque du Grand Narbonne, με αρ. AD11- 1436
photo ramenée par Paul Albarel – Médiathèque du Grand Narbonne AD11- 1436 tirage papier
Η προηγούμενη φωτογραφία από πιο κοντά.
Από την Journal de Salonique (31/8/1903), στην αναγγελία των εγκαινίων του, μαθαίνουμε ότι το έχτισε ο βαλής Χασάν Φεχμί Πασάς στη μνήμη της γυναίκας του. «Στα πλαίσια της λαμπρής επετείου ενθρόνισης του Σουλτάνου, αύριο θα γίνουν δυο εγκαίνια. Πρώτα, στις 2 τουρκική ώρα, είναι τα εγκαίνια του τζαμιού που έχτισε ο εξοχότατος βαλής μας, ο Χασάν Φεχμί Πασάς, κοντά στα στρατόπεδα πεζικού δίπλα στο Ζεϊτενλίκ, στη μνήμη της νεκρής συζύγου του. Έχουν προσκληθεί ανώτεροι αξιωματούχοι, πολιτικοί και στρατιωτικοί, και προύχοντες της πόλης». Στο επόμενο φύλλο, η JdS έχει ρεπορτάζ από τα εγκαίνια του «όμορφου και λιτού κτιρίου». Πάλι από την JdS είχαμε μάθει ότι η σύζυγος του Χασάν Φεχμί είχε πεθάνει στις 9/1/1903 (27/12/1902 με το παλιό ημερολόγιο). Το σχετικό άρθρο ήταν εκτενέστατο χωρίς όμως να αναφέρει πουθενά το όνομά της. Αυτό το μαθαίνουμε από την κτητορική επιγραφή που δίνει και την επίσημη ονομασία του τζαμιού: Τέμενος Φαριντέ Χανούμ και Χασάν Φεχμί Πασά. Σύμφωνα με την Βικιπαίδεια, η επιγραφή αναγνώστηκε το 2013
Το κτίριο (χωρίς τον μιναρέ, βέβαια) υπάρχει ακόμα –αν και λίγο παραδίπλα, καθώς το 2005 μετακινήθηκε γύρω στα 25 μέτρα για να διαπλατυνθεί η οδός Λαγκαδά. [Φωτό: Νώντας Στυλιανίδης]
Σε παλιές φωτογραφίες το έχουμε μόνον σε μακρινές ή κάπως πιο κοντινές, πάντα με στρατεύματα στο πρώτο πλάνο. Όπως η αρχική, και όπως αυτή από τη Le Miroir, 109, 1915, που αναρτήθηκε από τον Adrian Wright στις ΠΦΘ.
Το ίδιο και σε αυτήν από Le Miroir στις 22 Οκτώβρη του 1916